Nghiên Cứu Tinh Thần Nhập Thế Của Đạo Cao Đài Tây Ninh

Chuyên khảo phân tích Tính nhập thế của cao đài tây ninh, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo., phục vụ nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

• Tác giả: Nguyễn Thái Bảo
• Người hướng dẫn: TS. Huỳnh Ngọc Thu
• Trường học: Đại Học Quốc Gia Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Dân Tộc Học
• Đề tài: Tinh Thần Nhập Thế Của Đạo Cao Đài Tây Ninh
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Đạo Cao Đài Tây Ninh Lịch Sử và Giáo Lý

Đạo Cao Đài Tây Ninh là một tôn giáo nội sinh, hình thành từ sự tiếp thu tinh hoa của các tôn giáo lớn và kết hợp với văn hóa Nam Bộ. Sự ra đời của đạo Cao Đài gắn liền với bối cảnh lịch sử, chính trị, xã hội của Việt Nam đầu thế kỷ XX. Đạo nhanh chóng phát triển và có được số lượng tín đồ đông đảo, dẫn đến sự hình thành nhiều chi phái, trong đó Cao Đài Tây Ninh là chi phái lớn nhất. Giáo lý Cao Đài dung hòa các tôn giáo, đề cao tinh thần nhân ái, công bằng, và bác ái. Việc nghiên cứu về đạo Cao Đài giúp hiểu rõ hơn về vai trò của tôn giáo trong đời sống xã hội và những đóng góp của tôn giáo cho cộng đồng. Theo tài liệu, Cao Đài Tây Ninh có khoảng 3 triệu tín đồ, 400 Họ đạo cơ sở, 540 Thánh thất và Điện thờ, hơn 2000 chức sắc, 15000 chức việc hoạt động tại 39 tỉnh, thành phố ở Việt Nam và ở một số nước như: Pháp, Mỹ, Canada, Đức, Úc…

1.1. Nguồn Gốc và Quá Trình Hình Thành Đạo Cao Đài

Đạo Cao Đài ra đời trong bối cảnh xã hội Việt Nam có nhiều biến động, chịu ảnh hưởng của các yếu tố chính trị, kinh tế, văn hóa. Sự giao thoa văn hóa Đông - Tây, sự bất mãn với xã hội đương thời, và khát vọng về một tôn giáo mới là những yếu tố quan trọng dẫn đến sự hình thành đạo Cao Đài. Các nhà nghiên cứu đã chỉ ra rằng đạo Cao Đài kế thừa và phát triển những giá trị tinh thần từ các tôn giáo truyền thống như Phật giáo, Đạo giáo, Nho giáo, đồng thời kết hợp với các yếu tố văn hóa bản địa. Sự dung hòa này đã tạo nên một tôn giáo độc đáo, phù hợp với tâm lý và nguyện vọng của người dân Nam Bộ. Theo Nguyễn Thanh Xuân (2004), đạo Cao Đài có ảnh hưởng lớn đến đời sống của người dân Nam Bộ và tình hình chính trị của đất nước qua các giai đoạn.

1.2. Giáo Lý Cơ Bản và Hệ Thống Tổ Chức Cao Đài Tây Ninh

Giáo lý Cao Đài dựa trên nguyên lý Tam giáo quy nguyên, Ngũ chi minh đạo, dung hòa các tôn giáo lớn trên thế giới. Đạo Cao Đài thờ Đức Chí Tôn, Phật Mẫu, và các Đấng Thiêng Liêng. Hệ thống tổ chức của Cao Đài Tây Ninh được xây dựng theo mô hình Tam Đài, bao gồm Bát Quái Đài, Hiệp Thiên Đài, và Cửu Trùng Đài. Hệ thống này đảm bảo sự vận hành và phát triển của đạo, đồng thời tạo điều kiện cho tín đồ tham gia vào các hoạt động tôn giáo. Giáo hội Cao Đài đóng vai trò quan trọng trong việc hướng dẫn tín đồ tu hành và thực hiện các hoạt động xã hội.

II. Tinh Thần Nhập Thế Khái Niệm và Biểu Hiện Trong Đạo Cao Đài

Tinh thần nhập thế là một đặc điểm nổi bật của đạo Cao Đài Tây Ninh. Đây là sự tham gia tích cực của tôn giáo vào các hoạt động xã hội, gắn liền với đời sống thế tục. Tinh thần nhập thế thể hiện qua giáo lý, phương thức tu hành, và các hoạt động thực tiễn của tín đồ. Đạo Cao Đài không chỉ hướng đến sự giải thoát cá nhân mà còn quan tâm đến việc cải thiện đời sống cộng đồng, góp phần xây dựng một xã hội tốt đẹp hơn. Việc nghiên cứu tinh thần nhập thế giúp hiểu rõ hơn về vai trò và ý nghĩa của tôn giáo trong xã hội hiện đại. Theo tài liệu, từ sau khi Cao Đài Tây Ninh được Nhà nước công nhận pháp nhân thì xu hướng nhập thế ngày càng mạnh mẽ hơn thông qua nhiều hoạt động của các tín đồ trong việc giúp khó, trợ nghèo, hướng đến những thành phần bất hạnh trong xã hội.

2.1. Giáo Lý Cao Đài Phản Ánh Khát Vọng Đời Sống Thế Tục

Giáo lý Cao Đài không chỉ đề cao các giá trị tâm linh mà còn phản ánh những khát vọng của con người trong đời sống thế tục. Triết lý Cao Đài khuyến khích tín đồ sống lương thiện, giúp đỡ người khác, và đóng góp vào sự phát triển của xã hội. Quan niệm về cứu khổ độ sanh là một biểu hiện rõ nét của tinh thần nhập thế, thể hiện sự quan tâm đến những người gặp khó khăn, bất hạnh. Giáo lý này tạo động lực cho tín đồ tham gia vào các hoạt động từ thiện, xã hội, góp phần giảm bớt gánh nặng cho cộng đồng. Theo Huỳnh Ngọc Thu (2010), đức tin của tín đồ Cao Đài ảnh hưởng lớn đến đời sống của họ.

2.2. Phương Thức Tu Hành Gắn Liền Với Đời Sống Xã Hội

Trong đạo Cao Đài, tu hành không chỉ là việc thực hiện các nghi lễ tôn giáo mà còn là việc sống và làm việc có ích cho xã hội. Tín đồ Cao Đài được khuyến khích tham gia vào các hoạt động lao động sản xuất, đóng góp vào sự phát triển kinh tế của gia đình và cộng đồng. Việc thực hiện công tác từ thiện xã hội cũng là một phần quan trọng trong quá trình tu hành, giúp tín đồ rèn luyện tinh thần vị tha, yêu thương, và chia sẻ. Sự kết hợp giữa tu thân và giúp đời là một đặc điểm nổi bật của phương thức tu hành trong đạo Cao Đài.

III. Con Đường Nhập Thế Của Đạo Cao Đài Tây Ninh Ba Phương Pháp

Đạo Cao Đài Tây Ninh thực hiện tinh thần nhập thế thông qua nhiều con đường khác nhau, bao gồm hoạt động lao động sản xuất, công tác từ thiện xã hội, và tham gia vào các tổ chức chính trị - xã hội. Những hoạt động này giúp đạo Cao Đài gắn bó mật thiết với đời sống cộng đồng, đóng góp vào sự phát triển của xã hội. Việc nghiên cứu các con đường nhập thế giúp hiểu rõ hơn về cách thức tôn giáo tương tác với xã hội và những tác động của tôn giáo đối với đời sống con người. Theo tài liệu, tinh thần nhập thế của đạo Cao Đài được thể hiện khá rõ thông qua giáo lý, hệ thống tổ chức và các hoạt động tôn giáo.

3.1. Tham Gia Hoạt Động Lao Động Sản Xuất và Phát Triển Kinh Tế

Tín đồ Cao Đài tích cực tham gia vào các hoạt động lao động sản xuất, góp phần phát triển kinh tế gia đình và cộng đồng. Đạo Cao Đài khuyến khích tín đồ làm việc chăm chỉ, sáng tạo, và có trách nhiệm với công việc. Việc phát triển kinh tế không chỉ giúp cải thiện đời sống vật chất mà còn tạo điều kiện cho tín đồ thực hiện các hoạt động từ thiện, xã hội. Sự đóng góp của tín đồ Cao Đài vào lĩnh vực kinh tế là một minh chứng cho tinh thần nhập thế của tôn giáo.

3.2. Thực Hiện Công Tác Từ Thiện Xã Hội và Cứu Trợ Cộng Đồng

Công tác từ thiện xã hội là một hoạt động quan trọng trong đạo Cao Đài Tây Ninh. Tín đồ Cao Đài thường xuyên tổ chức các hoạt động giúp đỡ người nghèo, người tàn tật, trẻ em mồ côi, và những người gặp khó khăn trong cuộc sống. Các hoạt động này thể hiện tinh thần nhân đạo, từ bi, và hỷ xả của đạo Cao Đài. Việc tham gia vào công tác từ thiện không chỉ giúp đỡ người khác mà còn giúp tín đồ rèn luyện tâm từ bi, hỷ xả, và vô ngã.

3.3. Tham Gia Tổ Chức Chính Trị Xã Hội và Xây Dựng Đất Nước

Đạo Cao Đài Tây Ninh khuyến khích tín đồ tham gia vào các tổ chức chính trị - xã hội, góp phần xây dựng đất nước. Việc tham gia vào các hoạt động chính trị - xã hội giúp tín đồ thể hiện tinh thần trách nhiệm với cộng đồng và đất nước. Đạo Cao Đài luôn đồng hành cùng dân tộc, góp phần xây dựng một xã hội công bằng, dân chủ, và văn minh. Sự tham gia của tín đồ Cao Đài vào các hoạt động chính trị - xã hội là một biểu hiện của tinh thần nhập thế và tinh thần yêu nước.

IV. Chức Năng Nhập Thế Phát Triển Giáo Hội và Đóng Góp Xã Hội

Nhập thế đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì và phát triển đạo Cao Đài Tây Ninh. Nhập thế giúp tổ chức giáo hội phát triển thuận lợi, mang lại nhiều lợi ích cho tín đồ, và đóng góp vào sự phát triển chung của xã hội. Việc nghiên cứu chức năng của nhập thế giúp hiểu rõ hơn về vai trò và ý nghĩa của tôn giáo trong đời sống xã hội. Theo tài liệu, nghiên cứu vấn đề này sẽ góp phần lý giải được vai trò, chức năng của tôn giáo trong đời sống của các tín đồ và ghi nhận được những đóng góp xã hội của tôn giáo Cao Đài.

4.1. Nhập Thế Giúp Tổ Chức Giáo Hội Phát Triển Thuận Lợi

Nhập thế giúp đạo Cao Đài Tây Ninh tạo dựng được uy tín và sự tin tưởng trong cộng đồng. Việc tham gia vào các hoạt động xã hội giúp đạo Cao Đài khẳng định vai trò và vị thế của mình trong xã hội. Sự ủng hộ và tin tưởng của cộng đồng là yếu tố quan trọng giúp đạo Cao Đài phát triển bền vững. Nhập thế tạo điều kiện cho đạo Cao Đài mở rộng phạm vi hoạt động và thu hút thêm tín đồ.

4.2. Nhập Thế Mang Lại Nhiều Lợi Ích Cho Tín Đồ Cao Đài

Nhập thế giúp tín đồ Cao Đài rèn luyện tâm từ bi, hỷ xả, và vô ngã. Việc tham gia vào các hoạt động xã hội giúp tín đồ phát triển tinh thần trách nhiệm với cộng đồng và đất nước. Nhập thế tạo cơ hội cho tín đồ giao lưu, học hỏi, và chia sẻ kinh nghiệm với những người khác. Nhập thế giúp tín đồ sống một cuộc sống ý nghĩa và hạnh phúc hơn.

4.3. Đóng Góp Vào Sự Phát Triển Chung Của Xã Hội Việt Nam

Đạo Cao Đài Tây Ninh đóng góp vào sự phát triển chung của xã hội thông qua các hoạt động kinh tế, văn hóa, giáo dục, và từ thiện. Sự đóng góp của đạo Cao Đài giúp cải thiện đời sống vật chất và tinh thần của người dân, góp phần xây dựng một xã hội tốt đẹp hơn. Đạo Cao Đài luôn đồng hành cùng dân tộc, góp phần bảo vệ và phát huy những giá trị văn hóa truyền thống. Sự đóng góp của đạo Cao Đài là một phần quan trọng trong sự phát triển của xã hội Việt Nam.

V. Ảnh Hưởng và Tương Lai Của Tinh Thần Nhập Thế Cao Đài

Tinh thần nhập thế của đạo Cao Đài Tây Ninh có ảnh hưởng sâu sắc đến đời sống xã hội và có tiềm năng phát triển mạnh mẽ trong tương lai. Việc tiếp tục phát huy tinh thần nhập thế sẽ giúp đạo Cao Đài đóng góp nhiều hơn nữa vào sự phát triển của xã hội và đất nước. Nghiên cứu về ảnh hưởng và tương lai của tinh thần nhập thế giúp định hướng cho sự phát triển của đạo Cao Đài trong bối cảnh xã hội hiện đại. Theo tài liệu, bản thân tác giả được sinh ra và lớn lên tại Tây Ninh - vùng Thánh địa của đạo Cao Đài, và hiện đang làm công tác tham mưu quản lý nhà nước về tôn giáo, nên việc nghiên cứu về tôn giáo Cao Đài sẽ có nhiều thuận lợi và có thể ứng dụng kết quả nghiên cứu vào công việc tham mưu cho công tác quản lý nhà nước về tôn giáo.

5.1. Ảnh Hưởng Của Tinh Thần Nhập Thế Đến Cộng Đồng và Xã Hội

Tinh thần nhập thế của đạo Cao Đài tạo ra một môi trường sống hòa bình, yêu thương, và đoàn kết trong cộng đồng. Việc tham gia vào các hoạt động xã hội giúp tín đồ Cao Đài gắn bó mật thiết với cộng đồng và xây dựng mối quan hệ tốt đẹp với những người xung quanh. Tinh thần nhập thế góp phần giảm bớt những tệ nạn xã hội và xây dựng một xã hội văn minh, tiến bộ.

5.2. Tiềm Năng Phát Triển Của Tinh Thần Nhập Thế Trong Tương Lai

Trong bối cảnh xã hội hiện đại, tinh thần nhập thế của đạo Cao Đài có tiềm năng phát triển mạnh mẽ hơn nữa. Việc ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông vào các hoạt động xã hội sẽ giúp đạo Cao Đài tiếp cận được nhiều người hơn và lan tỏa những giá trị tốt đẹp đến cộng đồng. Sự hợp tác giữa đạo Cao Đài và các tổ chức xã hội khác sẽ tạo ra sức mạnh tổng hợp để giải quyết những vấn đề xã hội.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ TỔNG QUAN VỀ CAO ĐÀI TÂY NINH 1. Khái niệm * Nhập thế (Engagement): có nguồn gốc từ động từ engage có ý nghĩa là: hứa hẹn, ước hẹn, cam kết, ràng buộc, hứa hôn, làm, tiến hành [76]. Tiếng Anh thời trung cổ engagen có nghĩa là: cầm cố một cái gì đó để bảo đảm rằng sẽ hoàn trả một món nợ [72]. Thuật ngữ “Engagement” được Thiền sư Thích Nhất Hạnh sử dụng trong tác phẩm “Đạo Phật đi vào cuộc đời” năm 1964, do nhà xuất bản Lá Bối phát hành được hiểu là sự dấn thân vào cuộc đời của người phật tử nên gọi là nhập thế.

Nhập thế trong Phật giáo hướng cho người Phật tử thay đổi quan điểm về vấn đề đạo đức và giải thoát. Khái niệm Phật giáo nhập thế được dùng để chỉ cho sự dấn thân của người Phật tử trong các sinh hoạt xã hội như các hoạt động thiện nguyện cho đến những vấn đề mang tính phổ quát như công lý xã hội, bình quyền giới tính, vấn đề ý thức hệ, ô nhiễm môi sinh, hòa bình thế giới, v.v…[75] Trong Công giáo, thuật ngữ “Engagement” cũng được dịch là "dấn thân", "nhập thế", do E. Mounier đưa ra đã trở nên một trong những từ chủ yếu của Công giáo tại Pháp từ những năm 1936-1950, nói lên hành động của người Kitô hữu bước vào đời sống dân sự, chính trị, chức nghiệp và các quan hệ nhân bản với tất cả niềm tin tôn giáo của mình.[72] Theo từ điển Tiếng Việt “nhập thế” là dựa vào cuộc đời (thường là ra làm quan), gánh vác việc đời, không đi ở ẩn, theo quan niệm của Nho giáo. Theo Cao Đài từ điển (tài liệu trên internet), Nhập: Vào, đi vào, đem vào; Thế: đời.

Nhập thế là vào đời, bước vào cuộc đời, tức là đi ra gánh vác việc đời, tham gia vào các mặt hoạt động của xã hội. Trái ngược với nhập thế là xuất thế; là bước ra khỏi cuộc đời, không tiếp tục tham gia vào các hoạt động xã hội, tìm nơi vắng vẻ để tu hành, ẩn thân luyện đạo. 12 Trong giáo lý Cao Đài, nhập thế là “hành” (những việc làm thấy rõ và có thể ghi nhận được), xuất thế là “tàng” (những việc không thấy rõ, còn ẩn kín). Trong đề tài này, nhập thế được hiểu là sự tham gia tích cực của tôn giáo vào trong đời sống xã hội thông qua những việc làm đưa đạo vào đời của Hội thánh, các chức sắc, tín đồ và từ đó những giá trị của tôn giáo có những tác động, ảnh hưởng đến đời sống của các tín đồ và xã hội.

* Thế tục hóa (Secularization): có nguồn gốc từ chữ secular với ý nghĩa là: trăm năm một lần, trường kỳ, già, cổ, thế tục, thuộc thế giới trần tục, không thiêng liêng. Từ secularize có ý nghĩa là thế tục hóa, trần tục hóa.[76] Từ lâu, khái niệm “thế tục hóa” đã được không ít nhà nghiên cứu đề cập như một trào lưu tư tưởng, có tác động và ảnh hưởng đến nhiều mặt đời sống của những người tu hành. Nhất là trong thời gian gần đây, vấn đề thế tục hóa nổi lên bởi có nhiều hoạt động xã hội của các tôn giáo gắn liền với nhiều tranh luận liên quan đến các học thuyết xã hội học về tôn giáo, kinh tế học về tôn giáo… Theo Từ điển Tiếng Việt “thế tục” là tập tục ở đời; là đời sống trần tục, đối lập với đời sống tu hành theo quan điểm của tôn giáo [64: tr. Ở đây, thế tục được hiểu theo nghĩa đời sống trần tục.

Như vậy, thế tục hóa có thể hiểu với nghĩa tương tự như là nhập thế, chính là việc đưa tôn giáo vào đời sống thường ngày, thật sự thể hiện tinh thần gắn bó với cuộc sống con người. Theo Cao Đài từ điển (tài liệu trên internet), Thế: Đời, cuộc đời, cõi trần; Tục: tầm thường, chỉ cõi trần; Hóa: biến đổi Thế tục hóa là sự biến đổi những điều linh thiêng trong tôn giáo thành những việc tầm thường mang dáng vẻ cõi trần tục của con người làm suy giảm niềm tin của các tín đồ và có tội với thiêng liêng. Trong đề tài này, thế tục hóa được hiểu khác với nhập thế. Thế tục hóa là việc tôn giáo hòa nhập vào trong cuộc sống nhưng dễ mất đi tính thiêng vốn có của tôn giáo.

Nhập thế là việc tôn giáo tham gia vào công việc của cuộc sống xã hội nhưng với mục đích cuối cùng là để khẳng định tính thiêng của tôn giáo, hướng con người trở về tính thiêng. Quan điểm tiếp cận Tôn giáo dù được xem xét ở phương diện nào đi nữa đều có mối quan hệ mật thiết với văn hóa và có ảnh hưởng đến các lĩnh vực khác của đời sống xã hội. Tôn giáo là sản phẩm cụ thể của nhân loại, được xem như là niềm tin và các dạng hành vi mà con người sử dụng để cố gắng giải quyết những khó khăn trong cuộc sống [22: tr. Vì vậy, chúng tôi nghiên cứu đề tài này dưới quan điểm xem xét tôn giáo trong bối cảnh văn hóa xã hội theo 2 hướng: - Thứ nhất là tiếp cận từ góc độ cá nhân, chúng tôi nghiên cứu hành vi của các tín đồ Cao Đài Tây Ninh trong cuộc sống sinh hoạt hàng ngày, việc thực hiện các nghi lễ biểu hiện đức tin theo giáo lý của đạo, đặc biệt là việc tham gia vào các hoạt động công quả cho đạo, cứu trợ, từ thiện xã hội.

Từ đó sẽ giúp cho chúng tôi hiểu sâu hơn về vai trò giáo lý tôn giáo trong đời sống của người tín đồ, lý giải được nguyên nhân khiến cho họ tích cực lập công quả, sống nhập thế. - Thứ hai là tiếp cận từ góc độ cộng đồng, chúng tôi nghiên cứu tính cộng đồng của các tín đồ Cao Đài Tây Ninh trong các sinh hoạt tôn giáo của các tổ chức tôn giáo, các hoạt động thường xuyên của các Họ đạo cơ sở, các tổ chức của Hội thánh Cao Đài Tây Ninh. Điều này sẽ giúp cho chúng tôi tìm hiểu sức mạnh liên kết cộng đồng trong tôn giáo này và giải thích được mối tương quan giữa tín đồ với tổ chức giáo hội, với cộng đồng tôn giáo. Đồng thời, góp phần ghi nhận những đóng góp tích cực của các tổ chức này cho xã hội thông qua các hoạt động nhập thế.

Lý thuyết nghiên cứu Từ quan điểm tiếp cận và mục tiêu nghiên cứu trên, chúng tôi chọn các lý thuyết sau để làm cơ sở nền tảng cho việc phân tích dữ liệu. * Lý thuyết chức năng của B. Malinowski Thuyết chức năng ra đời một thời gian ngắn sau khi New Guinae, đông và tây Phi trở thành thuộc địa của Anh và các nước Châu Âu. Việc nghiên cứu của trường phái chức năng được thực hiện ở các dân tộc thuộc địa.

Nói đến trường phái chức năng, người ta thường nhắc đến hai nhân vật lớn đó là Bronislaw Malinowski 14 và Arthur Reginald Radcliffe Brown. Nghiên cứu đề tài này, chúng tôi sử dụng lý thuyết chức năng của B. Bronislaw Malinowski (1884-1942) là một nhà nhân học sinh ra ở Ba Lan. Trong quá trình điền dã lâu dài (1914-1920) ở quần đảo Trobriands phía đông New Guinae đã giúp ông trở thành nhà nhân học nổi tiếng.

Malinowski quan niệm văn hoá được xây dựng trên những nhu cầu sinh học của cá nhân, là điểm quy chiếu từ đó có thể rút ra những điểm tương đồng giữa các xã hội đơn giản và phức tạp. Từ ngữ Chức năng ở đây được dùng theo nghĩa thứ hai, đó là thoã mãn những nhu cầu sinh học chủ yếu (của cá nhân) thông qua những phương tiện văn hoá [68: tr. Theo Malinowski, bất kỳ văn hoá nào trong tiến trình phát triển của nó đều tạo ra một hệ thống cân bằng, ổn định, trong đó mỗi bộ phận của chỉnh thể đều thực hiện chức năng của nó [22: tr. Ông còn cho rằng “giải thích các tập tục hoàn toàn thông qua chức năng hiện có của chúng sẽ làm cho việc kiểm chứng được dễ dàng hơn vì thế khoa học hơn” [68: tr.

Vận dụng lý thuyết này, chúng tôi sẽ chú trọng giải thích những ý nghĩa và chức năng của tôn giáo trong đời sống của các tín đồ, và xem tôn giáo như một nhu cầu trong đời sống hàng ngày của tín đồ. * Lý thuyết về sự lựa chọn duy lý Một số nhà triết học đã cho rằng bản chất con người là tư lợi, luôn mong muốn được thoả mãn những nhu cầu thiết yếu và lãng tránh nỗi khổ đau. Một số nhà kinh tế học cổ điển nhấn mạnh vai trò động lực cơ bản của động cơ kinh tế, lợi nhuận khi con người phải đưa ra quyết định lựa chọn hành động. Lý thuyết về sự lựa chọn duy lý được biết đến với tên tuổi của các nhà xã hội học tiêu biểu như: George Homans, Peter Blau, James Coleman… Thuyết lựa chọn duy lý dựa vào tiền đề cho rằng con người luôn hành động một cách có mục đích, có suy nghĩ thận trọng để lựa chọn và sử dụng các nguồn lực một cách duy lý nhằm đạt được lợi ích tối đa với chi phí hao tổn ở mức thấp nhất.

Phạm vi của mục đích lựa chọn của con người không chỉ riêng ở lĩnh vực vật chất (lãi, lợi nhuận, thu nhập) mà còn thể hiện sự duy lý trong xã hội và tinh thần. Trong 15 thực tế, lý thuyết về sự lựa chọn duy lý với những biến thể của nó đã được triển khai trên nhiều cấp độ từ hành động xã hội của cá nhân đến chức năng của hệ thống xã hội và mối tương tác giữa cá nhân, nhóm, thiết chế và hệ thống xã hội. Nhà xã hội học Rodney Stark và Bainbridge đã trình bày những quan điểm của mình trong quyển sách “The Future of Religion” (1985) và “A Theory of Religion” (1987) về sự lựa chọn duy lý trong tôn giáo và cho rằng lý thuyết lựa chọn duy lý là một chủ thuyết lớn và có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc giải thích các hiện tượng tôn giáo. Bên cạnh sự giải thích của lý thuyết chức năng, thuyết tương tác tượng trưng thì các quan điểm của lý thuyết lựa chọn duy lý đã giúp cho chúng ta có một cái nhìn toàn diện hơn về các hiện tượng tôn giáo.

Trong đề tài này, chúng tôi nghĩ, thuyết sự lựa chọn duy lý sẽ giúp giải thích được sự duy lý trong việc lựa chọn con đường nhập thế của giáo hội Cao Đài Tây Ninh và sự duy lý của các tín đồ tôn giáo trong việc lựa chọn đặt niềm tin vào tôn giáo hoặc lựa chọn phương thức để đi đến cõi thiêng liêng hằng sống của đạo Cao Đài.