Nghiên cứu tình hình sử dụng kháng sinh và đề kháng kháng sinh trong điều trị nội trú tại bệnh viện bình an kiên giang năm 2021

Tài liệu nghiên cứu Nghiên cứu tình hình sử dụng kháng sinh và đề kháng kháng sinh trong điều trị nội trú tại bệnh viện, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên

• Tác giả: Lâm Yến Huê
• Người hướng dẫn: PGS. Dương Xuân Chữ
• Trường học: Trường Đại Học Y Dược Cần Thơ
• Chuyên ngành: Dược lý và dược lâm sàng
• Đề tài: Nghiên Cứu Tình Hình Sử Dụng Kháng Sinh Và Đề Kháng Kháng Sinh Tại Bệnh Viện Bình An – Kiên Giang
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Cần Thơ

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Đại cương về kháng sinh
• 1.2. Đánh giá sử dụng kháng sinh
• 1.3. Sử dụng kháng sinh hợp lý và một số yếu tố liên quan đến sử dụng kháng sinh không hợp lý
• 1.4. Đề kháng kháng sinh
• 1.5. Một số nghiên cứu về tình hình sử dụng, đề kháng kháng sinh trên thế giới và tại Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Phương pháp nghiên cứu
• 2.2. Đạo đức trong nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đặc điểm chung của mẫu nghiên cứu
• 3.2. Đặc điểm sử dụng kháng sinh trong điều trị nội trú
• 3.3. Tỷ lệ sử dụng kháng sinh hợp lý và một số yếu tố liên quan
• 3.4. Tỷ lệ đề kháng kháng sinh của một số chủng vi khuẩn phân lập được
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 4.1. Đặc điểm chung của mẫu nghiên cứu
• 4.2. Đặc điểm sử dụng kháng sinh trong điều trị nội trú
• 4.3. Tỷ lệ sử dụng kháng sinh hợp lý và một số yếu tố liên quan
• 4.4. Tỷ lệ đề kháng kháng sinh của một số chủng vi khuẩn phân lập được
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Tình Hình Sử Dụng Kháng Sinh Tại Bệnh Viện Bình An

Tình hình sử dụng kháng sinh tại Bệnh viện Bình An – Kiên Giang đã trở thành một vấn đề đáng quan tâm trong bối cảnh gia tăng đề kháng kháng sinh. Nghiên cứu này nhằm mục đích cung cấp cái nhìn tổng quan về việc sử dụng kháng sinh và tình trạng đề kháng kháng sinh trong điều trị nội trú. Việc hiểu rõ tình hình này sẽ giúp cải thiện chất lượng điều trị và bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

1.1. Định Nghĩa và Phân Loại Kháng Sinh

Kháng sinh được định nghĩa là các chất kháng khuẩn có tác dụng ức chế sự phát triển của vi sinh vật. Phân loại kháng sinh bao gồm nhiều nhóm như beta-lactam, aminoglycosid, và macrolid, mỗi nhóm có phổ tác dụng và chỉ định riêng.

1.2. Tình Hình Sử Dụng Kháng Sinh Tại Bệnh Viện

Bệnh viện Bình An đã tiếp nhận nhiều ca bệnh nhiễm khuẩn, tuy nhiên, việc sử dụng kháng sinh chưa được nghiên cứu đầy đủ. Điều này đặt ra thách thức trong việc quản lý và sử dụng kháng sinh hợp lý.

II. Vấn Đề Đề Kháng Kháng Sinh Tại Bệnh Viện Bình An

Đề kháng kháng sinh đang trở thành một thách thức lớn trong điều trị bệnh nhiễm khuẩn. Tình trạng này không chỉ ảnh hưởng đến hiệu quả điều trị mà còn làm tăng nguy cơ tử vong và chi phí điều trị. Việc nghiên cứu tỷ lệ đề kháng kháng sinh là cần thiết để có biện pháp can thiệp kịp thời.

2.1. Nguyên Nhân Gây Ra Đề Kháng Kháng Sinh

Sử dụng kháng sinh không hợp lý, bao gồm việc kê đơn kháng sinh cho các bệnh không do vi khuẩn, là nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng đề kháng. Việc này làm gia tăng số lượng vi khuẩn kháng thuốc trong cộng đồng.

2.2. Hệ Lụy Của Đề Kháng Kháng Sinh

Đề kháng kháng sinh không chỉ làm tăng chi phí điều trị mà còn kéo dài thời gian nằm viện. Nghiên cứu cho thấy bệnh nhân có vi khuẩn kháng thuốc thường phải điều trị lâu hơn và chi phí cao hơn so với bệnh nhân không có vi khuẩn kháng thuốc.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Tình Hình Sử Dụng Kháng Sinh

Nghiên cứu này sử dụng phương pháp định tính và định lượng để đánh giá tình hình sử dụng kháng sinh tại Bệnh viện Bình An. Việc áp dụng các chỉ số như tỷ lệ sử dụng kháng sinh hợp lý và tỷ lệ đề kháng kháng sinh sẽ giúp đưa ra những kết luận chính xác.

3.1. Phương Pháp Đánh Giá Định Tính

Đánh giá định tính nhằm xác định tính phù hợp của việc sử dụng kháng sinh dựa trên các tiêu chuẩn đã được thiết lập. Điều này giúp đảm bảo rằng kháng sinh được sử dụng đúng cách và đúng chỉ định.

3.2. Phương Pháp Đánh Giá Định Lượng

Đánh giá định lượng sẽ tính toán lượng kháng sinh tiêu thụ và so sánh giữa các bệnh viện. Phương pháp này giúp theo dõi xu hướng sử dụng kháng sinh theo thời gian và xác định các loại kháng sinh bị lạm dụng.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Tình Hình Sử Dụng Kháng Sinh

Kết quả nghiên cứu cho thấy tỷ lệ sử dụng kháng sinh hợp lý tại Bệnh viện Bình An còn thấp. Nhiều trường hợp sử dụng kháng sinh không đúng chỉ định, dẫn đến tình trạng đề kháng kháng sinh gia tăng. Việc này cần được cải thiện để nâng cao chất lượng điều trị.

4.1. Tỷ Lệ Sử Dụng Kháng Sinh Hợp Lý

Tỷ lệ sử dụng kháng sinh hợp lý được xác định dựa trên các tiêu chí như chỉ định, liều dùng và thời gian điều trị. Kết quả cho thấy nhiều bệnh nhân vẫn sử dụng kháng sinh không hợp lý.

4.2. Tỷ Lệ Đề Kháng Kháng Sinh Của Vi Khuẩn

Tỷ lệ đề kháng kháng sinh của một số chủng vi khuẩn phân lập được tại bệnh viện cho thấy mức độ kháng thuốc đang gia tăng. Điều này đòi hỏi các biện pháp can thiệp kịp thời để kiểm soát tình hình.

V. Giải Pháp Cải Thiện Tình Hình Sử Dụng Kháng Sinh

Để cải thiện tình hình sử dụng kháng sinh tại Bệnh viện Bình An, cần có các giải pháp đồng bộ như nâng cao nhận thức của cán bộ y tế, thực hiện các chương trình đào tạo về sử dụng kháng sinh hợp lý và tăng cường giám sát việc kê đơn kháng sinh.

5.1. Đào Tạo và Nâng Cao Nhận Thức

Đào tạo cán bộ y tế về sử dụng kháng sinh hợp lý là cần thiết. Các chương trình đào tạo nên tập trung vào việc nhận diện các trường hợp cần thiết và không cần thiết để kê đơn kháng sinh.

5.2. Giám Sát và Đánh Giá Việc Kê Đơn Kháng Sinh

Cần thiết lập hệ thống giám sát việc kê đơn kháng sinh để phát hiện sớm các trường hợp sử dụng không hợp lý. Việc này sẽ giúp giảm thiểu tình trạng đề kháng kháng sinh trong cộng đồng.

VI. Kết Luận và Tương Lai Của Nghiên Cứu

Nghiên cứu tình hình sử dụng kháng sinh và đề kháng kháng sinh tại Bệnh viện Bình An là cần thiết để nâng cao chất lượng điều trị. Tương lai cần tiếp tục nghiên cứu và áp dụng các biện pháp can thiệp để kiểm soát tình trạng này, bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

6.1. Tầm Quan Trọng Của Nghiên Cứu

Nghiên cứu này cung cấp thông tin quan trọng về tình hình sử dụng kháng sinh tại Bệnh viện Bình An, từ đó giúp các nhà quản lý y tế đưa ra các quyết định đúng đắn.

6.2. Hướng Đi Tương Lai

Cần tiếp tục theo dõi và nghiên cứu tình hình sử dụng kháng sinh để có những biện pháp can thiệp kịp thời. Việc này không chỉ giúp cải thiện chất lượng điều trị mà còn bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Kháng sinh là nhóm thuốc quan trọng trong điều trị các bệnh nhiễm khuẩn, góp phần cứu sống hàng triệu người trên toàn cầu. Tuy nhiên, việc sử dụng kháng sinh không hợp lý đã dẫn đến tình trạng đề kháng kháng sinh ngày càng gia tăng, gây ra nhiều hệ lụy nghiêm trọng như kéo dài thời gian điều trị, tăng chi phí y tế và nguy cơ tử vong cao. Theo báo cáo của Diễn đàn Kinh tế Thế giới năm 2019, mỗi năm có khoảng 700.000 ca tử vong do nhiễm khuẩn kháng thuốc trên toàn thế giới, dự kiến tăng lên hơn 10 triệu ca vào năm 2050 nếu không có biện pháp kiểm soát hiệu quả. Tại Việt Nam, tình trạng sử dụng kháng sinh không hợp lý vẫn còn phổ biến, đặc biệt trong các cơ sở y tế tuyến huyện và bệnh viện tư nhân.

Nghiên cứu được thực hiện tại Bệnh viện Bình An – Kiên Giang trong năm 2021 nhằm đánh giá tình hình sử dụng kháng sinh và mức độ đề kháng kháng sinh trong điều trị nội trú. Mục tiêu chính của nghiên cứu bao gồm: xác định đặc điểm sử dụng kháng sinh, tỷ lệ sử dụng kháng sinh hợp lý và các yếu tố liên quan, đồng thời khảo sát tỷ lệ đề kháng kháng sinh của các chủng vi khuẩn phân lập được. Nghiên cứu có phạm vi thời gian từ tháng 1 đến tháng 12 năm 2021, tập trung vào hồ sơ bệnh án của bệnh nhân nội trú có chỉ định sử dụng kháng sinh tại bệnh viện.

Kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp dữ liệu quan trọng giúp nâng cao hiệu quả quản lý sử dụng kháng sinh, góp phần giảm thiểu tình trạng đề kháng kháng sinh, đồng thời hỗ trợ xây dựng các chính sách y tế phù hợp nhằm bảo vệ sức khỏe cộng đồng và nâng cao chất lượng điều trị tại các bệnh viện tuyến huyện và tư nhân.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình về sử dụng kháng sinh hợp lý và đề kháng kháng sinh. Kháng sinh được định nghĩa là các chất kháng khuẩn có khả năng ức chế hoặc tiêu diệt vi sinh vật gây bệnh. Việc sử dụng kháng sinh hợp lý bao gồm các nguyên tắc: chỉ định đúng khi có nhiễm khuẩn, lựa chọn kháng sinh phù hợp về phổ tác dụng, liều dùng, khoảng cách liều và thời gian điều trị, phối hợp kháng sinh hợp lý và dự phòng kháng sinh đúng cách.

Các khái niệm chính trong nghiên cứu gồm:

• Sử dụng kháng sinh hợp lý: Đảm bảo lựa chọn, liều dùng, khoảng cách liều và thời gian điều trị phù hợp với hướng dẫn chuyên môn.
• Đề kháng kháng sinh: Khả năng của vi khuẩn không bị tiêu diệt hoặc ức chế bởi kháng sinh do các cơ chế sinh học như thay đổi đích tác động, sản xuất enzym phá hủy kháng sinh.
• Phương pháp đánh giá sử dụng kháng sinh: Bao gồm đánh giá định tính (chất lượng chỉ định, liều dùng) và định lượng (liều xác định hàng ngày - DDD, ngày điều trị - DOT).
• Xuống thang kháng sinh: Điều chỉnh phác đồ từ kháng sinh phổ rộng sang kháng sinh phổ hẹp dựa trên kết quả vi sinh và lâm sàng.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu mô tả cắt ngang với phân tích dữ liệu từ hồ sơ bệnh án (HSBA) của 368 bệnh nhân nội trú tại Bệnh viện Bình An – Kiên Giang trong năm 2021. Mẫu được chọn theo phương pháp ngẫu nhiên phân tầng, phân bổ đều theo từng tháng trong năm để đảm bảo tính đại diện.

Nguồn dữ liệu chính là HSBA có chỉ định sử dụng kháng sinh và các kết quả cấy vi sinh, kháng sinh đồ được thực hiện tại Bệnh viện đa khoa tỉnh Kiên Giang và Trung tâm Y khoa Medic Hòa Hảo. Cỡ mẫu được tính toán dựa trên tỷ lệ sử dụng kháng sinh hợp lý ước tính khoảng 68,2% và tỷ lệ đề kháng kháng sinh ước tính trên 85%, đảm bảo độ tin cậy 95% với sai số cho phép.

Phân tích số liệu sử dụng phần mềm SPSS 22, áp dụng thống kê mô tả và kiểm định Chi bình phương để xác định các yếu tố liên quan đến sử dụng kháng sinh không hợp lý với mức ý nghĩa p < 0,05. Các chỉ số đánh giá bao gồm tỷ lệ sử dụng kháng sinh hợp lý theo tiêu chí lựa chọn, liều dùng, khoảng cách liều và xuống thang kháng sinh; tỷ lệ đề kháng kháng sinh của các chủng vi khuẩn phổ biến.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Đặc điểm mẫu nghiên cứu: Trong 368 HSBA, nhóm tuổi từ 18-60 chiếm 52,7%, nhóm trên 60 tuổi chiếm 44,8%, nữ giới chiếm 62,8%. Nhiễm khuẩn đường hô hấp chiếm tỷ lệ cao nhất với 41,3%, tiếp theo là nhiễm khuẩn tiêu hóa 21,2%. Thời gian nằm viện trung bình là 7,8 ± 3,4 ngày, với 92,4% bệnh nhân nằm viện dưới 14 ngày.

2. Sử dụng kháng sinh trong điều trị nội trú: Nhóm β-lactam được sử dụng nhiều nhất (57,7%), trong đó ceftriaxon chiếm 24,2%. Nhóm fluoroquinolon và aminoglycosid chiếm lần lượt 23,6% và 11,1%. Tỷ lệ phối hợp kháng sinh chiếm 54,9%, trong đó phối hợp 2 loại kháng sinh chiếm 48,4%. Đường dùng chủ yếu là tiêm truyền (98,1%). Tỷ lệ chuyển đổi từ đường tiêm sang uống đạt 69,3%. Thời gian sử dụng kháng sinh chủ yếu từ 8-14 ngày (54,6%).

3. Tỷ lệ sử dụng kháng sinh hợp lý: Tỷ lệ sử dụng kháng sinh hợp lý chung là 71,7%. Trong đó, hợp lý về lựa chọn kháng sinh chiếm 81,3%, liều dùng 98,1%, khoảng cách liều 96,7%, xuống thang kháng sinh 85,4%. Nguyên nhân chính của việc sử dụng không hợp lý là lựa chọn kháng sinh không phù hợp (18,7%).

4. Tỷ lệ đề kháng kháng sinh: Tỷ lệ cấy vi sinh dương tính là 31%, với các chủng vi khuẩn phổ biến gồm Escherichia coli, Klebsiella pneumoniae, Pseudomonas aeruginosa, Staphylococcus aureus và Streptococcus spp. Mức độ đề kháng với các kháng sinh nhóm beta-lactam và carbapenem ở một số chủng vi khuẩn khá cao, ví dụ Pseudomonas aeruginosa có tỷ lệ đề kháng với imipenem lên đến 50%, Klebsiella pneumoniae đề kháng carbapenem khoảng 54,5%.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy tình hình sử dụng kháng sinh tại Bệnh viện Bình An tương đồng với các nghiên cứu trong nước và quốc tế về tỷ lệ sử dụng nhóm β-lactam và fluoroquinolon phổ biến trong điều trị nội trú. Tỷ lệ phối hợp kháng sinh cao phản ánh xu hướng điều trị phức tạp, tuy nhiên cũng tiềm ẩn nguy cơ gia tăng tương tác thuốc và đề kháng.

Tỷ lệ sử dụng kháng sinh hợp lý đạt 71,7% là kết quả tích cực so với một số nghiên cứu trước đây tại Việt Nam, tuy nhiên vẫn còn gần 30% trường hợp sử dụng không hợp lý, chủ yếu do lựa chọn kháng sinh chưa phù hợp với chẩn đoán hoặc không tuân thủ hướng dẫn điều trị. Điều này có thể liên quan đến hạn chế trong cập nhật thông tin vi sinh, áp lực điều trị và thói quen kê đơn của bác sĩ.

Mức độ đề kháng kháng sinh cao ở các chủng vi khuẩn gram âm như Pseudomonas aeruginosa và Klebsiella pneumoniae cảnh báo nguy cơ thất bại điều trị và cần có chiến lược kiểm soát chặt chẽ hơn. Kết quả này phù hợp với các báo cáo trong nước và quốc tế về sự gia tăng đề kháng carbapenem và beta-lactamase phổ rộng.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tỷ lệ sử dụng các nhóm kháng sinh, bảng phân bố tỷ lệ sử dụng hợp lý theo tiêu chí và biểu đồ mức độ đề kháng của các chủng vi khuẩn để minh họa rõ nét hơn các phát hiện.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đào tạo và cập nhật kiến thức cho cán bộ y tế về sử dụng kháng sinh hợp lý, đặc biệt là lựa chọn kháng sinh phù hợp với chẩn đoán và kết quả vi sinh. Thời gian thực hiện: trong 6 tháng tới. Chủ thể: Ban Giám đốc bệnh viện phối hợp với các khoa lâm sàng.

2. Xây dựng và áp dụng quy trình kiểm soát sử dụng kháng sinh (Antimicrobial Stewardship Program - ASP) nhằm giám sát, đánh giá và điều chỉnh kê đơn kháng sinh theo hướng dẫn chuyên môn. Thời gian: triển khai trong 12 tháng. Chủ thể: Phòng Dược, Ban Giám đốc bệnh viện.

3. Tăng cường xét nghiệm cấy vi sinh và kháng sinh đồ để hỗ trợ lựa chọn kháng sinh chính xác, giảm thiểu điều trị kinh nghiệm không cần thiết. Thời gian: nâng cao năng lực trong 6-12 tháng. Chủ thể: Khoa Vi sinh, Ban Giám đốc bệnh viện.

4. Thúc đẩy chuyển đổi kháng sinh từ đường tiêm sang đường uống khi có thể nhằm giảm chi phí và nguy cơ biến chứng do tiêm truyền. Thời gian: áp dụng ngay và duy trì thường xuyên. Chủ thể: Bác sĩ điều trị, điều dưỡng.

5. Tuyên truyền nâng cao nhận thức cho bệnh nhân về việc sử dụng kháng sinh hợp lý, hạn chế tự ý mua và sử dụng kháng sinh không theo chỉ định. Thời gian: liên tục. Chủ thể: Phòng Công tác xã hội, Khoa Khám bệnh.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Bác sĩ và dược sĩ lâm sàng: Nghiên cứu cung cấp dữ liệu thực tiễn về sử dụng kháng sinh và đề kháng, hỗ trợ cải thiện quy trình kê đơn và điều trị.

2. Quản lý bệnh viện và phòng dược: Thông tin về tỷ lệ sử dụng hợp lý và đề kháng giúp xây dựng chính sách kiểm soát kháng sinh hiệu quả, tối ưu hóa chi phí điều trị.

3. Nhà nghiên cứu và sinh viên ngành y dược: Tài liệu tham khảo về phương pháp nghiên cứu, phân tích dữ liệu và đánh giá sử dụng kháng sinh trong môi trường bệnh viện tuyến huyện.

4. Cơ quan quản lý y tế và hoạch định chính sách: Cung cấp bằng chứng khoa học để phát triển các chương trình quốc gia về phòng chống đề kháng kháng sinh và nâng cao chất lượng khám chữa bệnh.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao việc sử dụng kháng sinh hợp lý lại quan trọng?
   Sử dụng kháng sinh hợp lý giúp ngăn ngừa đề kháng kháng sinh, giảm chi phí điều trị và cải thiện hiệu quả điều trị. Ví dụ, lựa chọn đúng kháng sinh theo kết quả vi sinh giúp giảm thời gian nằm viện và nguy cơ biến chứng.

2. Các yếu tố nào ảnh hưởng đến việc sử dụng kháng sinh không hợp lý?
   Bao gồm thiếu thông tin vi sinh, thói quen kê đơn của bác sĩ, áp lực từ bệnh nhân, và hạn chế trong đào tạo chuyên môn. Nghiên cứu cho thấy bệnh nhân có bệnh kèm và thời gian sử dụng kháng sinh dài có tỷ lệ sử dụng không hợp lý cao hơn.

3. Làm thế nào để giảm tình trạng đề kháng kháng sinh tại bệnh viện?
   Tăng cường giám sát sử dụng kháng sinh, áp dụng chương trình kiểm soát kháng sinh, nâng cao năng lực xét nghiệm vi sinh và đào tạo nhân viên y tế là các biện pháp hiệu quả.

4. Tỷ lệ chuyển đổi kháng sinh từ đường tiêm sang đường uống có ý nghĩa gì?
   Chuyển đổi này giúp giảm nguy cơ biến chứng do tiêm, giảm chi phí và thời gian nằm viện. Nghiên cứu tại Bệnh viện Bình An ghi nhận tỷ lệ chuyển đổi đạt 69,3%, phản ánh thực hành tốt.

5. Làm sao để đánh giá tính hợp lý trong sử dụng kháng sinh?
   Đánh giá dựa trên các tiêu chí lựa chọn kháng sinh, liều dùng, khoảng cách liều và việc xuống thang kháng sinh theo hướng dẫn chuyên môn. Việc này giúp phát hiện và điều chỉnh các sai sót trong kê đơn.

Kết luận

• Tỷ lệ sử dụng kháng sinh hợp lý tại Bệnh viện Bình An – Kiên Giang năm 2021 đạt 71,7%, với nhóm β-lactam và fluoroquinolon được sử dụng phổ biến nhất.
• Tỷ lệ phối hợp kháng sinh cao (54,9%) và đa số sử dụng đường tiêm truyền (98,1%), trong khi tỷ lệ chuyển đổi sang đường uống đạt 69,3%.
• Mức độ đề kháng kháng sinh của các chủng vi khuẩn gram âm như Pseudomonas aeruginosa và Klebsiella pneumoniae ở mức báo động, cần có biện pháp kiểm soát chặt chẽ.
• Các yếu tố chính ảnh hưởng đến sử dụng kháng sinh không hợp lý gồm lựa chọn kháng sinh không phù hợp và thiếu cập nhật thông tin vi sinh.
• Đề xuất triển khai chương trình kiểm soát sử dụng kháng sinh, tăng cường đào tạo và xét nghiệm vi sinh để nâng cao hiệu quả điều trị và giảm đề kháng.

Next steps: Triển khai các giải pháp kiểm soát kháng sinh trong 6-12 tháng tới, đồng thời tiếp tục nghiên cứu mở rộng để đánh giá hiệu quả can thiệp.

Các cán bộ y tế và quản lý bệnh viện cần phối hợp chặt chẽ để thực hiện các khuyến nghị nhằm bảo vệ sức khỏe cộng đồng và nâng cao chất lượng điều trị tại bệnh viện.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Đại cương về kháng sinh 1. Định nghĩa Theo Hướng dẫn sử dụng kháng sinh của Bộ Y tế ban hành năm 2015: Kháng sinh (antibiotics) là những chất kháng khuẩn (antibacterial substances) được tạo ra bởi các chủng vi sinh vật (vi khuẩn, nấm, actinomycetes), có tác dụng ức chế sự phát triển của các vi sinh vật khác. Hiện nay từ kháng sinh được mở rộng đến cả những chất kháng khuẩn nguồn gốc tổng hợp như các sulfonamid và quinolon [4].

Phân loại Các nhóm kháng sinh được sắp xếp theo cấu trúc hoá học. Theo cách phân loại này, kháng sinh được chia thành 9 nhóm như sau [4]: - Nhóm beta lactam: bao gồm các penicillin, cephalosporin, các beta lactam khác (carbapenem, monobactam), chất ức chế beta lactamase; - Nhóm aminoglycosid; - Nhóm macrolid; - Nhóm lincosamid; - Nhóm phenicol; - Nhóm tetracyclin: thế hệ 1, thế hệ 2; - Nhóm peptid gồm: glycopeptid, polypeptid, lipopeptid; - Nhóm quinolon: thế hệ 1, các fluoroquinolon thế hệ 2, 3, 4; - Các nhóm kháng sinh khác: sulfonamid, oxazolidinon, 5-nitroimidazol. Chỉ định Chỉ định kháng sinh thường phải căn cứ vào tình huống lâm sàng cụ thể, cũng như phải có hiểu biết sâu sắc về dược lý học cũng như về vi sinh học. Trong điều trị, có các kiểu sử dụng kháng sinh như sau: 4 - Điều trị theo kinh nghiệm Việc điều trị kháng sinh theo kinh nghiệm được sử dụng khi chưa có bằng chứng về vi khuẩn học (do không có điều kiện nuôi cấy hoặc nuôi cấy không có kết quả) nhưng có bằng chứng về nhiễm khuẩn.

Khi điều trị theo kinh nghiệm phải lựa chọn kháng sinh phổ hẹp nhất nhưng gần với vi khuẩn hoặc tác nhân gây bệnh. Thường xuyên cập nhật độ nhạy của vi khuẩn trong khu vực [4]. Nếu không có bằng chứng về vi khuẩn sau 48 giờ điều trị, cần đánh giá lại lâm sàng trước khi quyết định tiếp tục sử dụng kháng sinh [4], [42]. - Điều trị khi có bằng chứng về vi khuẩn học Theo hướng dẫn kê đơn kháng sinh của Cơ quan thuốc và sức khỏe Đan Mạch, việc lấy mẫu vi sinh được khuyến cáo trước khi bắt đầu sử dụng kháng sinh trên bệnh nhân [45].

Khi có bằng chứng rõ ràng về vi khuẩn và kết quả của kháng sinh đồ, kháng sinh được lựa chọn là kháng sinh có hiệu quả cao nhất với độc tính thấp nhất và có phổ tác dụng hẹp nhất gần với các tác nhân gây bệnh được phát hiện. Ưu tiên sử dụng kháng sinh đơn độc. Việc phối hợp kháng sinh chỉ cần thiết nếu chứng minh được nhiễm nhiều loại vi khuẩn cần phối hợp kháng sinh mới đủ phổ tác dụng, hoặc vi khuẩn kháng thuốc, hoặc điều trị kéo dài cần phối hợp kháng sinh để giảm kháng thuốc [4], [43]. - Điều trị dự phòng Chỉ định dùng kháng sinh dự phòng: Kháng sinh dự phòng phẫu thuật được chỉ định cho tất cả các trường hợp thuộc loại sạch nhiễm.

Đối với phẫu thuật thuộc loại nhiễm và bẩn: kháng sinh đóng vai trò điều trị, kháng sinh không ngăn ngừa nhiễm khuẩn mà ngăn ngừa nhiễm khuẩn đã có phát triển [4]. Lựa chọn loại kháng sinh dự phòng: Kháng sinh có phổ tác dụng trên chủng vi khuẩn thường gây nhiễm khuẩn tại vết mổ cũng như tình trạng kháng kháng sinh tại địa phương. Kháng sinh ít hoặc không gây tác dụng phụ. Chi phí cho kháng sinh phẫu thuật phải ít hơn chi phí cho kháng sinh điều trị [4].

5 Liều kháng sinh dự phòng: liều kháng sinh dự phòng tương đương với liều điều trị mạnh nhất của kháng sinh đó [4]. Theo hướng dẫn thực hành lâm sàng sử dụng kháng sinh phẫu thuật của Hiệp hội dược sỹ Mỹ thì cần phải lưu ý điều chỉnh liều đối với bệnh nhân béo phì [40].Đánh giá sử dụng kháng sinh Có nhiều phương pháp khác nhau để đánh giá việc sử dụng kháng sinh nhưng nhìn chung có thể phân làm hai nhóm phương pháp: đánh giá định tính và đánh giá định lượng. Đánh giá định tính Nghiên cứu định tính nhằm đánh giá tính phù hợp của việc dùng thuốc trên phương diện chất lượng và tính cần thiết của sử dụng thuốc so với các tiêu chuẩn được xây dựng trước đó. Các tiêu chuẩn này bao gồm chỉ định, liều dùng, độ dài đợt điều trị và các thông tin khác.

Ở Bắc Mỹ, những nghiên cứu này được gọi là DUR (Drug Utilization Review)- Đánh giá sử dụng thuốc [50], khái niệm này cũng được hiểu tương tự như DUE - Drug Utilization Evaluation [57]. Đánh giá định lượng Phương pháp đánh giá định lượng thực hiện tính toán lượng thuốc hoặc tổng chi phí thuốc được sử dụng nhưng không đánh giá được chất lượng của việc sử dụng thuốc. Mục đích của phương pháp này thường bao gồm [59]: - Tính toán lượng thuốc tiêu thụ trong bệnh viện; - Theo dõi xu hướng sử dụng thuốc theo thời gian; - So sánh lượng tiêu thụ thuốc giữa các bệnh viện; - Xác định các thuốc chậm sử dụng hoặc bị lạm dụng; - Đo lường sử dụng thuốc theo sự thay đổi các yếu tố nhân khẩu học; - Đo lường bệnh tật liên quan dựa trên lượng tiêu thụ thuốc cụ thể. Một số phương pháp đánh giá định lượng kháng sinh được sử dụng đã được áp dụng trong thực tế bao gồm: 6 Tính toán dựa trên số đơn kê Phương pháp này tính toán lượng kháng sinh sử dụng dựa trên việc đếm tổng số đơn kê kháng sinh, tổng số liều thuốc, ống hoặc gói thuốc sử dụng tại cơ sở.

Do đó, phương pháp này không cung cấp một cái nhìn cụ thể về sử dụng thuốc ở bệnh nhân trừ trường hợp tất cả các bệnh nhân tại cơ sở đều sử dụng thuốc khảo sát với cùng một chế độ liều và/ hoặc khoảng liều [46]. Tính toán dựa trên chi phí sử dụng thuốc Đây là phương pháp đơn giản được sử dụng phổ biến trước đây và hiện nay vẫn được áp dụng trong một số trường hợp. Tuy nhiên, việc tính toán dựa trên chi phí được xem là không đủ tin cậy do giá thuốc có xu hướng biến thiên theo thời gian dẫn đến sự biến thiên lớn về kết quả đo lường trong thực tế sử dụng. Bên cạnh đó, giá thuốc còn thay đổi tùy theo biệt dược và kênh phân phối thuốc.

Do đó, tính toán này có hiệu lực rất kém, đặc biệt là trong những nghiên cứu dọc phân tích xu hướng sử dụng thuốc theo thời gian [46]. Tính toán lượng kháng sinh sử dụng dựa trên tổng số gam kháng sinh Phương pháp đánh giá này sử dụng dữ liệu tổng khối lượng kháng sinh mua từ khâu mua sắm thuốc. Trong trường hợp phân tích xu hướng sử dụng một thuốc theo thời gian, đánh giá theo tính toán này là khá tin cậy. Tuy nhiên, phương pháp này sẽ cho kết quả không chính xác nếu so sánh các thuốc có liều sử dụng hàng ngày khác nhau.

Do đó, cần có một phép đo lường cho phép chuẩn hóa việc tính toán cho các thuốc với liều dùng hàng ngày khác nhau, đặc biệt khi đánh giá sử dụng tổng lượng các kháng sinh khác nhau trong cùng một nhóm điều trị [46]. Tính toán theo liều xác định hàng ngày (DDD) Tính toán theo liều xác định hàng ngày (DDD) là phương pháp được thừa nhận rộng rãi nhất. Phương pháp này đã được Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) thông qua từ những năm 1970 với mục đích chuẩn hóa nghiên cứu về sử dụng 7 thuốc giữa các quốc gia. DDD là viết tắt của Defined Daily Dose, là liều trung bình duy trì giả định mỗi ngày cho một thuốc với chỉ định chính dành cho người lớn [46].

Đánh giá sử dụng kháng sinh theo Quyết định 5631/QĐ-BYT Dựa trên Quyết định số 5631/QĐ-BYT ngày 31/12/2020 của Bộ trưởng Bộ Y tế về việc ban hành tài liệu “Hướng dẫn thực hiện quản lý sử dụng kháng sinh trong bệnh viện”, việc giám sát sử dụng kháng sinh cần được đánh giá dựa trên các chỉ số như sau: - Số lượng, tỷ lệ % người bệnh được kê đơn kháng sinh. - Tiêu thụ kháng sinh tính theo liều dùng một ngày (DDD - Defined Daily Dose), báo cáo dưới dạng DDD/100 hoặc 1000 (người - ngày / ngày – giường). - Ngày điều trị kháng sinh (DOT - Days of Therapy) trung bình. DOT có thể được báo cáo thêm dưới dạng DOT/100 hoặc 1000 (người - ngày hoặc ngày – giường) (ngày nằm viện).

- Thời gian sử dụng kháng sinh (LOT – Length of Therapy) trung bình. - Số lượng, tỷ lệ % người bệnh được kê đơn 1 kháng sinh. - Số lượng, tỷ lệ % người bệnh được kê kháng sinh phối hợp. - Số lượng, tỷ lệ % người bệnh kê đơn kháng sinh đường tiêm.

- Số lượng, tỷ lệ % ca phẫu thuật được chỉ định kháng sinh dự phòng. - Số lượng, tỷ lệ % chuyển kháng sinh từ đường tiêm sang kháng sinh uống. - Tỷ lệ đơn kê phù hợp theo hướng dẫn sử dụng kháng sinh; hướng dẫn điều trị các bệnh nhiễm khuẩn hoặc hướng dẫn sử dụng kháng sinh dự phòng [3].Sử dụng kháng sinh hợp lý và một số yếu tố liên quan đến sử dụng kháng sinh không hợp lý 1. Khái niệm Việc sử dụng kháng sinh được xem là hợp lý phải đảm bảo các nguyên tắc sau [4]: 8 - Chỉ sử dụng kháng sinh khi có nhiễm khuẩn Các kháng sinh thường chỉ có tác dụng với các vi khuẩn (trừ một số ít có tác dụng trên cả sinh vât đơn bào, nấm, virus).

Chính vì thế phải xác định xem cơ thể có nhiễm vi khuẩn hay không thì mới dùng kháng sinh. Có 2 cách xác định: xét nghiệm cận lâm sàng (cấy tìm vi khuẩn trong bệnh phẩm) và chẩn đoán lâm sàng. - Lựa chọn kháng sinh hợp lý Để lựa chọn kháng sinh đúng, hợp lý cần dựa vào phổ tác dụng, tính chất dược động học, vị trí nhiễm khuẩn và tình trạng người bệnh. - Sử dụng kháng sinh đúng liều, đúng cách và đủ thời gian Thời gian điều trị kháng sinh cho các nhiễm khuẩn nhẹ, thông thường là 7-10 ngày.

Các nhiễm khuẩn nặng (như nhiễm khuẩn huyết) hoặc nhiễm khuẩn ở mô mà kháng sinh khó xâm nhập (như màng não, tủy xương.) thì đợt điều trị thường kéo dài hơn, có khi tới 4-6 tuần. Riêng đối với bệnh lao, phong, đợt điều trị kháng sinh kéo dài trên 6 tháng. - Phối hợp kháng sinh hợp lý Mục đích của việc phối hợp kháng sinh là mở rộng phổ tác dụng, tăng hiệu quả điều trị và giảm kháng thuốc. Muốn phối hợp kháng sinh hợp lý, cần hiểu rõ đặc tính của kháng sinh để khi phối hợp sẽ tạo ra tác dụng hiệp đồng, tránh tác dụng đối kháng và tương kỵ.

- Dự phòng kháng sinh hợp lý Dự phòng kháng sinh là dùng kháng sinh để phòng nhiễm khuẩn hoặc ngăn ngừa nhiễm khuẩn tái phát.