Luận văn tình hình mắc bệnh cầu trùng và biện pháp phòng trị trên gà tại xã xuân phương huyện phú bình tỉnh thái nguyên

Bệnh cầu trùng gà là một trong những thách thức lớn đối với ngành chăn nuôi gà tại Việt Nam, đặc biệt là ở các vùng… 59 trang · Đại học Thái Nguyên · 2017.

• Tác giả: Ngô Mỹ Huệ
• Người hướng dẫn: PGS. Từ Trung Kiên
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Chăn nuôi thú y
• Đề tài: Tình Hình Mắc Bệnh Cầu Trùng Và Biện Pháp Phòng Trị Trên Gà Tại Xã Xuân Phương, Huyện Phú Bình, Tỉnh Thái Nguyên
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Đặt vấn đề
• 1.2. Mục tiêu và yêu cầu đề tài
• 1.3. Mục đích nghiên cứu
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Điều kiện cơ sở nơi thực tập
• 2.2. Điều kiện tự nhiên, cơ sở vật chất của cơ sở thực tập
• 2.3. Đối tượng và các kết quả sản xuất của cơ sở
• 2.4. Tổng quan tài liệu và những kết quả nghiên cứu trong ngoài nước có liên quan đến nội dung của đề tài
• 2.5. Cơ sở khoa học
• 2.5.1. Những hiểu biết về bệnh cầu trùng
• 2.5.1.1. Đặc tính chung của bệnh cầu trùng
• 2.5.1.2. Bệnh cầu trùng gà
• 3. ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP TIẾN HÀNH
• 3.1. Địa điểm và thời gian tiến hành
• 3.2. Nội dung nghiên cứu
• 3.3. Các chỉ tiêu và phương pháp theo dõi nghiên cứu
• 3.3.1. Các chỉ tiêu nghiên cứu
• 3.3.2. Phương pháp lấy mẫu
• 3.3.3. Phương pháp thực hiện
• 3.3.3.1. Phương pháp xác định các chỉ tiêu nghiên cứu
• 3.3.3.2. Phương pháp mổ khám bệnh tích gà mắc bệnh cầu trùng
• 3.3.3.3. Phương pháp điều trị bệnh cầu trùng
• 3.3.3.4. Phương pháp xử lý số liệu
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Kết quả một số công tác thú y
• 4.2. Tỷ lệ mắc bệnh cầu trùng trên gà tại xã Xuân Phương, huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên
• 4.3. Kết quả xác định tỷ lệ nhiễm bệnh cầu trùng gà theo tuổi tại xã Xuân Phương, huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên
• 4.4. Tỷ lệ và cường độ nhiễm cầu trùng gà theo tuổi
• 4.5. Tỷ lệ nhiễm bệnh cầu trùng theo tháng điều tra
• 4.6. Kết quả kiểm tra tỷ lệ gà mắc bệnh cầu trùng chết theo độ tuổi
• 4.7. Triệu chứng của gà mắc bệnh cầu trùng ở xã Xuân Phương, huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên
• 4.8. Bệnh tích đại thể của gà nghi mắc bệnh cầu trùng ở xã Xuân Phương, huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên
• 4.9. Kết quả điều trị bệnh cầu trùng gà tại xã Xuân Phương, huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên
• KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Bệnh Cầu Trùng Gà Nghiên Cứu Tại Thái Nguyên

Bệnh cầu trùng gà là một trong những thách thức lớn đối với ngành chăn nuôi gà tại Việt Nam, đặc biệt là ở các vùng nông thôn như xã Xuân Phương, huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên. Bệnh gây ra bởi ký sinh trùng Eimeria spp., ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe và năng suất của gà, đặc biệt là gà con bị cầu trùng. Nghiên cứu này tập trung vào việc xác định tình hình mắc bệnh, các yếu tố liên quan và đề xuất các biện pháp phòng trị hiệu quả. Theo Lê Hữu Khương (2008), tỉ lệ nhiễm cầu trùng tại các trại gà có thể dao động từ 4-100%, tùy thuộc vào điều kiện chăn nuôi và vệ sinh thú y. Bệnh gây nhiễm nặng ở gà từ 2 đến 6 tuần tuổi, dẫn đến tỉ lệ chết trong đàn cao, nếu gà không chết sẽ trở thành bệnh mãn tính làm cho gà còi cọc, chậm lớn, giảm sức đề kháng mở đường cho mầm bệnh khác xâm nhập.

1.1. Tầm Quan Trọng Của Nghiên Cứu Bệnh Cầu Trùng Gà

Nghiên cứu về bệnh cầu trùng gà có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo vệ sức khỏe gà và nâng cao hiệu quả kinh tế chăn nuôi gà. Việc hiểu rõ về dịch tễ học bệnh cầu trùng, các yếu tố nguy cơ và biện pháp phòng trị sẽ giúp người chăn nuôi giảm thiểu thiệt hại do bệnh gây ra. Nghiên cứu này cung cấp thông tin chi tiết về tình hình bệnh tại xã Xuân Phương, từ đó đưa ra các khuyến nghị phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương.

1.2. Mục Tiêu Và Phạm Vi Nghiên Cứu Bệnh Cầu Trùng Gà

Mục tiêu chính của nghiên cứu là xác định tỷ lệ nhiễm bệnh cầu trùng ở gà tại xã Xuân Phương, tìm hiểu các biện pháp phòng bệnh hiện đang được áp dụng, điều tra về lứa tuổi gà mẫn cảm nhất với bệnh, và tìm hiểu một số loại thuốc trị cầu trùng gà hiệu quả. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các hộ chăn nuôi gà trên địa bàn xã, với các phương pháp thu thập mẫu và phân tích bệnh phẩm tại phòng thí nghiệm thú y.

II. Thách Thức Trong Phòng Trị Bệnh Cầu Trùng Gà Ở Thái Nguyên

Mặc dù đã có nhiều nghiên cứu và biện pháp phòng trị, bệnh cầu trùng gà vẫn là một thách thức lớn đối với người chăn nuôi gà tại tỉnh Thái Nguyên. Tình trạng kháng thuốc của mầm bệnh cầu trùng, điều kiện vệ sinh chuồng trại chưa đảm bảo, và kiến thức hạn chế của người chăn nuôi là những yếu tố góp phần làm cho bệnh lây lan và gây thiệt hại. Theo Nguyễn Thị Kim Lan và cs (2010), bệnh cầu trùng gà do cầu trùng ký sinh gây ra thấy ở khắp các nước trên thế giới. Đây là một bệnh khó kiểm soát, ngay cả những nước có trình độ khoa học kỹ thuật thú y phát triển cũng chịu nhiều tổn thất do cầu trùng gây ra.

2.1. Tình Trạng Kháng Thuốc Của Cầu Trùng Gà

Việc sử dụng kháng sinh trị cầu trùng gà không đúng cách và lạm dụng thuốc đã dẫn đến tình trạng kháng thuốc của cầu trùng. Điều này làm giảm hiệu quả của các biện pháp điều trị và gây khó khăn cho việc kiểm soát bệnh. Cần có các nghiên cứu sâu hơn về cơ chế kháng thuốc và phát triển các loại thuốc mới hiệu quả hơn.

2.2. Vấn Đề Vệ Sinh Chuồng Trại Trong Chăn Nuôi Gà

Vệ sinh chuồng trại kém là một trong những nguyên nhân chính làm tăng nguy cơ mắc bệnh cầu trùng gà. Việc không thường xuyên vệ sinh, khử trùng chuồng trại, không đảm bảo mật độ nuôi phù hợp, và không quản lý tốt chất thải chăn nuôi tạo điều kiện cho mầm bệnh cầu trùng phát triển và lây lan.

2.3. Kiến Thức Của Người Chăn Nuôi Về Bệnh Cầu Trùng Gà

Kiến thức hạn chế của người chăn nuôi gà về bệnh cầu trùng, các biện pháp phòng bệnh, và cách sử dụng thuốc đúng cách cũng là một yếu tố quan trọng. Cần tăng cường công tác tuyên truyền, tập huấn kỹ thuật cho người chăn nuôi để nâng cao nhận thức và kỹ năng phòng trị bệnh.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Dịch Tễ Bệnh Cầu Trùng Gà Tại Thái Nguyên

Nghiên cứu này sử dụng phương pháp phân tích tình hình dịch bệnh để đánh giá tỷ lệ mắc bệnh cầu trùng gà tại xã Xuân Phương. Các phương pháp thu thập mẫu phân, mổ khám bệnh tích và xét nghiệm tại phòng thí nghiệm thú y được áp dụng để xác định sự hiện diện của cầu trùng và các loài Eimeria spp. gây bệnh. Các yếu tố liên quan đến môi trường chăn nuôi, thức ăn cho gà, và quy trình chăn nuôi cũng được thu thập và phân tích. Theo tài liệu, các phương pháp tiến hành theo dõi phải rõ ràng, số liệu chính xác, trung thực.

3.1. Thu Thập Mẫu Bệnh Phẩm Phân Tích Cầu Trùng Gà

Việc thu thập mẫu phân được thực hiện ngẫu nhiên từ các đàn gà khác nhau trên địa bàn xã Xuân Phương. Mẫu phân được bảo quản và vận chuyển đến phòng thí nghiệm thú y để tiến hành xét nghiệm tìm cầu trùng. Quy trình thu thập mẫu phải đảm bảo tính đại diện và tuân thủ các quy định về an toàn sinh học.

3.2. Mổ Khám Bệnh Tích Gà Nghi Nhiễm Cầu Trùng

Các con gà có dấu hiệu nghi ngờ mắc bệnh cầu trùng được mổ khám để quan sát bệnh tích tại ruột và các cơ quan nội tạng khác. Các bệnh tích đặc trưng của bệnh cầu trùng, như xuất huyết, viêm loét, và dày thành ruột, được ghi nhận và mô tả chi tiết.

3.3. Xét Nghiệm Phòng Thí Nghiệm Xác Định Cầu Trùng Gà

Mẫu phân và mẫu bệnh phẩm từ gà được xét nghiệm tại phòng thí nghiệm thú y để xác định sự hiện diện của cầu trùng và các loài Eimeria spp. gây bệnh. Các phương pháp xét nghiệm, như soi tươi, nhuộm màu, và PCR, được sử dụng để tăng độ chính xác của kết quả.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Tỷ Lệ Mắc Bệnh Cầu Trùng Gà Tại Thái Nguyên

Kết quả nghiên cứu cho thấy tỷ lệ mắc bệnh cầu trùng gà tại xã Xuân Phương là khá cao, đặc biệt là ở gà con. Các yếu tố như tuổi gà, mùa vụ, và điều kiện chuồng trại có ảnh hưởng đáng kể đến tỷ lệ mắc bệnh. Việc xác định tỷ lệ mắc bệnh và các yếu tố liên quan là cơ sở quan trọng để xây dựng các biện pháp phòng trị hiệu quả. Bảng 2.3 trong tài liệu gốc cho thấy tỷ lệ mắc bệnh cầu trùng gà tại các xóm thuộc xã Xuân Phương, huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên.

4.1. Tỷ Lệ Nhiễm Bệnh Cầu Trùng Gà Theo Độ Tuổi

Nghiên cứu cho thấy gà con ở độ tuổi từ 2-6 tuần tuổi có tỷ lệ nhiễm bệnh cầu trùng cao nhất. Điều này có thể là do hệ miễn dịch của gà con còn yếu và chưa có khả năng chống lại sự xâm nhập của cầu trùng. Bảng 2.4 trong tài liệu gốc cung cấp kết quả xác định tỷ lệ nhiễm bệnh cầu trùng gà theo độ tuổi.

4.2. Ảnh Hưởng Của Mùa Vụ Đến Bệnh Cầu Trùng Gà

Tỷ lệ mắc bệnh cầu trùng gà thường cao hơn vào mùa mưa, khi độ ẩm cao tạo điều kiện thuận lợi cho mầm bệnh cầu trùng phát triển và lây lan. Việc quản lý môi trường chăn nuôi trong mùa mưa là rất quan trọng để giảm thiểu nguy cơ mắc bệnh. Bảng 2.6 trong tài liệu gốc thể hiện tỷ lệ nhiễm bệnh cầu trùng theo các tháng điều tra.

4.3. Liên Hệ Giữa Chuồng Trại Và Bệnh Cầu Trùng Gà

Điều kiện chuồng trại kém vệ sinh, mật độ nuôi quá dày, và không có hệ thống thoát nước tốt làm tăng nguy cơ mắc bệnh cầu trùng gà. Việc cải thiện điều kiện chuồng trại là một trong những biện pháp phòng bệnh hiệu quả nhất.

V. Biện Pháp Phòng Và Điều Trị Bệnh Cầu Trùng Gà Hiệu Quả

Để phòng và điều trị bệnh cầu trùng gà hiệu quả, cần áp dụng đồng bộ các biện pháp, bao gồm cải thiện vệ sinh chuồng trại, sử dụng vắc xin cầu trùng gà, và sử dụng thuốc trị cầu trùng gà đúng cách. Việc tuân thủ quy trình chăn nuôi gà an toàn sinh học cũng rất quan trọng. Theo tài liệu, cần tìm hiểu một số thuốc đặc trị bệnh cầu trùng trên gà.

5.1. Vệ Sinh Chuồng Trại Phòng Bệnh Cầu Trùng Gà

Vệ sinh chuồng trại thường xuyên, định kỳ khử trùng bằng các loại thuốc sát trùng phù hợp, và đảm bảo chuồng trại luôn khô ráo là những biện pháp quan trọng để phòng bệnh cầu trùng gà. Việc loại bỏ chất thải chăn nuôi và thay chất độn chuồng thường xuyên cũng giúp giảm thiểu nguy cơ mắc bệnh.

5.2. Sử Dụng Vắc Xin Cầu Trùng Gà Để Phòng Bệnh

Sử dụng vắc xin cầu trùng gà là một biện pháp phòng bệnh hiệu quả, đặc biệt là đối với gà con. Vắc xin giúp kích thích hệ miễn dịch của gà và tạo ra khả năng chống lại sự xâm nhập của cầu trùng. Cần tuân thủ đúng hướng dẫn sử dụng vắc xin để đảm bảo hiệu quả.

5.3. Điều Trị Bệnh Cầu Trùng Gà Bằng Thuốc

Khi gà mắc bệnh cầu trùng, cần sử dụng thuốc trị cầu trùng gà theo chỉ định của bác sĩ thú y. Cần lựa chọn các loại thuốc có hiệu quả và an toàn, và sử dụng đúng liều lượng và thời gian điều trị. Tránh sử dụng thuốc quá liều hoặc kéo dài thời gian điều trị để hạn chế tình trạng kháng thuốc.

VI. Kết Luận Và Đề Xuất Về Bệnh Cầu Trùng Gà Ở Thái Nguyên

Nghiên cứu về bệnh cầu trùng gà tại xã Xuân Phương, huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên đã cung cấp những thông tin quan trọng về tình hình mắc bệnh, các yếu tố liên quan, và các biện pháp phòng trị hiệu quả. Kết quả nghiên cứu là cơ sở để đề xuất các giải pháp nhằm giảm thiểu thiệt hại do bệnh gây ra và nâng cao hiệu quả kinh tế chăn nuôi gà. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng, người chăn nuôi gà, và các chuyên gia thú y để triển khai các biện pháp phòng trị bệnh một cách đồng bộ và hiệu quả.

6.1. Tăng Cường Công Tác Tuyên Truyền Về Bệnh Cầu Trùng Gà

Cần tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục cho người chăn nuôi gà về bệnh cầu trùng, các biện pháp phòng bệnh, và cách sử dụng thuốc đúng cách. Các hình thức tuyên truyền có thể bao gồm tổ chức hội thảo, tập huấn, phát tờ rơi, và sử dụng các phương tiện truyền thông đại chúng.

6.2. Hỗ Trợ Kỹ Thuật Cho Người Chăn Nuôi Gà

Cần có các chương trình hỗ trợ kỹ thuật cho người chăn nuôi gà, bao gồm tư vấn về quy trình chăn nuôi gà an toàn sinh học, hướng dẫn sử dụng vắc xin cầu trùng gà, và cung cấp thông tin về các loại thuốc trị cầu trùng gà hiệu quả. Các chuyên gia thú y cần thường xuyên kiểm tra, giám sát tình hình dịch bệnh và đưa ra các khuyến cáo kịp thời.

6.3. Nghiên Cứu Phát Triển Các Biện Pháp Phòng Trị Mới

Cần tiếp tục nghiên cứu phát triển các biện pháp phòng trị bệnh cầu trùng gà mới, như sử dụng các loại thảo dược, chế phẩm sinh học, và các loại vắc xin thế hệ mới. Các nghiên cứu cần tập trung vào việc tìm kiếm các giải pháp an toàn, hiệu quả, và thân thiện với môi trường.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Ngành chăn nuôi gia cầm tại Việt Nam giữ vai trò quan trọng trong việc cung cấp nguồn thực phẩm có giá trị dinh dưỡng cao cho xã hội. Tuy nhiên, sự phát triển của ngành đang đối mặt với nhiều thách thức từ dịch bệnh truyền nhiễm và ký sinh trùng. Trong đó, bệnh cầu trùng (Coccidiosis) do các loài nguyên sinh động vật đơn bào gây ra là một trong những bệnh lý đường tiêu hóa phổ biến và gây thiệt hại kinh tế nặng nề nhất. Đặc điểm khí hậu nhiệt đới gió mùa nóng ẩm của Việt Nam tạo điều kiện tối ưu cho noãn nang cầu trùng tồn tại và phát tán; đồng thời, tập quán chăn nuôi nông hộ chưa đồng bộ về vệ sinh thú y cùng hiện tượng kháng thuốc ký sinh trùng khiến việc kiểm soát bệnh gặp nhiều khó khăn.

Khóa luận tốt nghiệp chuyên ngành Chăn nuôi Thú y của sinh viên Ngô Mỹ Huệ (Trường Đại học Nông Lâm – Đại học Thái Nguyên, 2017) với đề tài “Tình hình mắc bệnh cầu trùng và biện pháp phòng trị trên gà tại xã Xuân Phương, huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên” được thực hiện nhằm giải quyết các vấn đề thực tiễn trên.

Đề tài xác định các mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể sau:

1. Xác định tỷ lệ nhiễm bệnh cầu trùng ở đàn gà nuôi tại xã Xuân Phương, huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên.
2. Tìm hiểu và đánh giá một số biện pháp phòng bệnh thực tế cho đàn gà tại địa phương.
3. Điều tra, xác định lứa tuổi gà mẫn cảm nhất với bệnh cầu trùng.
4. Khảo sát hiệu quả của một số loại thuốc đặc trị trong việc phòng và trị bệnh cầu trùng trên gà.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Bệnh cầu trùng trên đàn gà nuôi tại các nông hộ; hai loại thuốc điều trị đặc hiệu là Centre - Dicox (chứa hoạt chất Diclazuril) và Zuritol (chứa hoạt chất Toltrazuril).
• Phạm vi không gian: 5 xóm đại diện thuộc xã Xuân Phương, huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên (gồm xóm Quang Trung, Hòa Bình, Thi Đua, Thắng Lợi, Kiều Chính) phối hợp cùng Công ty TNHH TM và DV Thú Y SAP.
• Phạm vi thời gian: Nghiên cứu và thu thập số liệu thực địa từ tháng 7 năm 2016 đến tháng 10 năm 2016.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận dựa trên hệ thống cơ sở khoa học về ký sinh trùng học thú y và phương pháp xét nghiệm phòng thí nghiệm tiêu chuẩn:

• Khung lý thuyết và tác nhân gây bệnh: Bệnh cầu trùng ở gà do các loài đơn bào thuộc ngành Protozoa, lớp Sporozoa, bộ Coccidae, họ Eimeriidae, giống Eimeria gây ra (như E. tenella, E. necatrix, E. maxima, E. acervulina, E. brunetti, E. mitis, E. praecox, E. hagani). Vòng đời ký sinh hoàn thành trong 5–7 ngày, trải qua ba giai đoạn: sinh sản vô tính (trực phân nội sinh trong tế bào biểu mô ruột), sinh sản hữu tính (tạo hợp tử nội sinh) và sinh sản bào tử (ngoại sinh ngoài môi trường khi noãn nang gặp nhiệt độ 22–30°C và độ ẩm thuận lợi trong 18–36 giờ). Bệnh phá hủy niêm mạc ruột, gây xuất huyết, tiêu chảy, suy giảm hấp thu dưỡng chất và mở đường cho vi khuẩn kế phát (E. coli, Salmonella).
• Phương pháp lấy mẫu: Thu thập ngẫu nhiên 793 mẫu phân tươi vừa thải ra hoặc dùng tăm bông lấy trực tiếp tại trực tràng của gà ở các lứa tuổi khác nhau tại 5 xóm điều tra. Mẫu được bảo quản trong túi ni lông chuyên dụng, ghi nhãn thông số và đưa về phòng thí nghiệm xử lý.
• Phương pháp xét nghiệm mẫu phân: Áp dụng phương pháp phù nổi Fülleborn sử dụng dung dịch nước muối bão hòa (tỷ trọng D = 1,18–1,20, cao hơn tỷ trọng noãn nang D = 1,01–1,02) để tập trung noãn nang lên bề mặt, đậy phiến kính 30 phút và quan sát dưới kính hiển vi quang học độ phóng đại 100 lần.
• Chỉ tiêu phân cấp cường độ nhiễm:
  • Nhiễm nhẹ (+): 1 – 3 noãn nang/vi trường.
  • Nhiễm trung bình (++): 4 – 6 noãn nang/vi trường.
  • Nhiễm nặng (+++): 7 – 8 noãn nang/vi trường.
  • Nhiễm rất nặng (++++): $\ge$ 9 noãn nang/vi trường.
• Phương pháp mổ khám và thử nghiệm điều trị: Mổ khám bệnh tích đại thể đường tiêu hóa theo quy trình giải phẫu thú y. Thử nghiệm biệt lập gà mắc bệnh để điều trị bằng hai chế phẩm Centre - Dicox (Diclazuril, liều 1 g/2 lít nước uống) và Zuritol (Toltrazuril 100 g, liều 1 g/2 lít nước uống) theo phác đồ uống 3 ngày, nghỉ 2 ngày, dùng tiếp 3 ngày.
• Phương pháp xử lý số liệu: Thống kê sinh vật học trên phần mềm Microsoft Excel theo tài liệu của Nguyễn Văn Thiện và cộng sự (2002), tính toán tỷ lệ phần trăm (%), giá trị trung bình, sai số trung bình và hệ số biến dị.

---

Nội dung chính theo từng chương

Phần 1: Mở đầu

Tác giả trình bày tính cấp thiết của việc kiểm soát dịch bệnh trong chăn nuôi gia cầm, đặc biệt là bệnh cầu trùng tại các nông hộ nuôi thả truyền thống xen kẽ bán công nghiệp. Khẳng định mục tiêu xác định tỷ lệ nhiễm, sự phân bố mầm bệnh theo độ tuổi, mùa vụ và thử nghiệm biện pháp can thiệp bằng thuốc đặc trị nhằm giảm thiểu thiệt hại kinh tế.

Phần 2: Tổng quan tài liệu

Chương này tổng hợp toàn diện các nghiên cứu trong nước và quốc tế về dịch tễ học, đặc điểm hình thái học, chu kỳ sinh học của giống Eimeria, cơ chế sinh bệnh học, miễn dịch học và bệnh tích đại thể tương ứng với từng loài cầu trùng (E. tenella gây xuất huyết manh tràng, E. necatrix và E. maxima gây tổn thương ruột non). Đồng thời, tổng quan phân loại 6 nhóm thuốc kháng cầu trùng chính (Sulfanilamit, Nitrofuran, Pyrimidin, Kháng sinh Ionophore, Pyridin, Toltrazuril/Diclazuril) cùng các thế hệ vắc-xin phòng bệnh (vắc-xin nhược độc như Livacox).

Phần 3: Đối tượng, nội dung và phương pháp tiến hành

Mô tả chi tiết địa bàn thực hiện tại xã Xuân Phương, huyện Phú Bình; đặc điểm tự nhiên, kinh tế - xã hội địa phương; quy trình lấy mẫu phân, công thức tính toán tỷ lệ nhiễm, cường độ nhiễm, quy trình xét nghiệm Fülleborn, kỹ thuật mổ khám kiểm tra bệnh tích niêm mạc ruột và thiết kế phác đồ điều trị thử nghiệm lâm sàng với Centre - Dicox và Zuritol.

Phần 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Nội dung chương 4 tập trung phân tích các dữ liệu thực nghiệm thu được trong 4 tháng khảo sát tại cơ sở:

1. Kết quả thực hiện một số công tác thú y tại địa bàn

Tác giả trực tiếp tham gia công tác tiêm phòng vắc-xin, chẩn đoán và điều trị bệnh cho đàn vật nuôi tại xã Xuân Phương với kết quả được ghi nhận tại bảng sau:

STT	Nội dung công việc	Số lượng (con)	Số con an toàn / khỏi (con)	Tỷ lệ (%)
1	Tiêm phòng vắc-xin
	- Newcastle	1.000	970	97,00
	- Gumboro	1.000	990	99,00
	- Lasota	1.000	990	99,00
2	Điều trị bệnh gia cầm
	- Bệnh bạch lỵ gà	30	28	93,33
	- Bệnh CRD (Hen gà)	35	33	94,29
	- Bệnh cầu trùng gà	60	57	95,00
3	Công tác thú y khác
	- Đỡ đẻ lợn nái	5	5	100,00
	- Thiến lợn đực	30	30	100,00
	- Tiêm Fe cho lợn con	50	50	100,00

2. Tỷ lệ nhiễm cầu trùng trên gà tại các xóm thuộc xã Xuân Phương

Kiểm tra tổng số 793 mẫu phân gà tại 5 xóm điều tra, ghi nhận 185 mẫu dương tính với noãn nang cầu trùng, tỷ lệ nhiễm trung bình là 23,33%.

STT	Địa điểm (Xóm)	Số mẫu kiểm tra	Số mẫu nhiễm	Tỷ lệ nhiễm (%)
1	Quang Trung	195	45	23,08
2	Hòa Bình	183	41	22,40
3	Thi Đua	162	43	26,54
4	Thắng Lợi	138	27	19,57
5	Kiều Chính	115	29	25,22
Tính chung	5 xóm	793	185	23,33

Tỷ lệ nhiễm cao nhất xuất hiện tại xóm Thi Đua (26,54%) và Kiều Chính (25,22%); thấp nhất tại xóm Thắng Lợi (19,57%). Nguyên nhân chủ yếu do điều kiện vệ sinh chuồng trại, mật độ chăn thả và khử trùng chưa đồng đều giữa các hộ dân.

3. Tỷ lệ và cường độ nhiễm cầu trùng theo lứa tuổi gà

Dữ liệu phân tích chỉ ra mối tương quan nghịch giữa độ tuổi của gà và tỷ lệ nhiễm bệnh:

Lứa tuổi (ngày tuổi)	Số mẫu kiểm tra	Số mẫu nhiễm	Tỷ lệ nhiễm (%)	Cường độ (+) (n / %)	Cường độ (++) (n / %)	Cường độ (+++) (n / %)	Cường độ (++++) (n / %)
1 – 14	450	119	26,44	68 (57,14%)	34 (28,57%)	11 (9,24%)	6 (5,04%)
15 – 30	213	47	22,07	30 (63,83%)	11 (23,40%)	4 (8,51%)	2 (4,26%)
> 30	130	19	14,62	11 (57,89%)	4 (21,05%)	3 (15,79%)	1 (5,26%)
Tính chung	793	185	23,33	109 (58,92%)	49 (26,49%)	18 (9,73%)	9 (4,86%)

Giai đoạn 1–14 ngày tuổi có tỷ lệ nhiễm cao nhất (26,44%), sau đó giảm xuống 22,07% ở giai đoạn 15–30 ngày tuổi và đạt mức thấp nhất ở nhóm trên 30 ngày tuổi (14,62%). Ở tất cả các lứa tuổi, mức độ nhiễm nhẹ (+) chiếm ưu thế lớn nhất (58,92%), mức độ rất nặng (++++) chiếm tỷ lệ thấp (4,86%).

4. Tỷ lệ nhiễm cầu trùng phân bố theo tháng điều tra

Tháng theo dõi	Số mẫu kiểm tra	Số mẫu dương tính	Tỷ lệ nhiễm (%)
Tháng 7	371	92	26,15
Tháng 8	160	32	20,00
Tháng 9	136	27	19,85
Tháng 10	126	29	23,02
Tính chung	793	185	23,33

Tỷ lệ nhiễm đạt mức cao nhất vào tháng 7 (26,15%) do thời tiết mùa hè mưa nhiều, nhiệt độ và độ ẩm cao tạo môi trường tối ưu cho noãn nang phát triển. Tỷ lệ giảm vào tháng 8 và 9, sau đó tăng nhẹ trở lại vào tháng 10 (23,02%) khi thời tiết giao mùa chuyển lạnh, sương mù nhiều làm suy giảm sức đề kháng của gà con.

5. Tỷ lệ chết do bệnh cầu trùng theo độ tuổi

Địa điểm (Xóm)	1 – 14 ngày tuổi (Chết / Điều tra - %)	15 – 30 ngày tuổi (Chết / Điều tra - %)	> 30 ngày tuổi (Chết / Điều tra - %)
Quang Trung	10 / 110 (9,09%)	3 / 49 (6,12%)	1 / 36 (2,78%)
Hòa Bình	7 / 109 (6,42%)	2 / 46 (4,35%)	0 / 28 (0,00%)
Thi Đua	5 / 89 (5,62%)	1 / 48 (2,08%)	0 / 25 (0,00%)
Thắng Lợi	5 / 79 (6,33%)	1 / 38 (2,63%)	0 / 21 (0,00%)
Kiều Chính	3 / 63 (4,76%)	1 / 32 (3,21%)	0 / 20 (0,00%)
Tính chung	30 / 450 (6,67%)	8 / 213 (3,76%)	1 / 130 (0,77%)

Tỷ lệ tử vong tập trung cao nhất ở giai đoạn gà con 1–14 ngày tuổi (6,67%), giảm xuống 3,76% ở giai đoạn 15–30 ngày tuổi và chỉ còn 0,77% ở giai đoạn trên 30 ngày tuổi (chỉ ghi nhận 1 trường hợp chết tại xóm Quang Trung).

6. Khảo sát triệu chứng lâm sàng và bệnh tích

Khảo sát trên 25 cá thể gà có biểu hiện bệnh lâm sàng ghi nhận:

• Nhóm triệu chứng ủ rũ, tụ tập góc chuồng, giảm ăn, ít vận động, uống nhiều nước: 10 con (chiếm 40,00%).
• Nhóm triệu chứng ỉa phân loãng, phân sống, phân sáp màu vàng xanh, phân lẫn máu tươi hoặc nâu sẫm: 6 con (chiếm 24,00%).
• Nhóm triệu chứng niêm mạc mào tái nhợt, lông xù, sã cánh, suy nhược: 9 con (chiếm 36,00%).
• Mổ khám bệnh tích đại thể cho thấy manh tràng sưng to, thành ruột dày, xuất huyết ứ máu đỏ sẫm (đặc trưng của E. tenella); tá tràng và ruột non phình to, niêm mạc viêm xuất huyết phủ chất nhầy trắng xám hoặc vệt đỏ rải rác.

---

Kết quả và đóng góp

• Kết quả định lượng cụ thể: Khóa luận xác lập bộ dữ liệu thực địa đầy đủ về dịch tễ bệnh cầu trùng gà tại xã Xuân Phương: tỷ lệ nhiễm trung bình 23,33%; nhóm tuổi mẫn cảm nhất là 1–14 ngày tuổi (nhiễm 26,44%, tử vong 6,67%); cường độ nhiễm nhẹ (+) chiếm chủ đạo (58,92%); tháng có nguy cơ cao nhất là tháng 7 (26,15%) và tháng 10 (23,02%).
• Giải pháp và kiến nghị phòng trị:
  • Vệ sinh thú y: Định kỳ thay chất độn chuồng, giữ nền chuồng khô ráo, sử dụng hệ thống núm uống tự động tránh rò rỉ nước, khử trùng định kỳ khu vực nuôi và bãi chăn thả.
  • Chăm sóc nuôi dưỡng: Điều chỉnh mật độ nuôi phù hợp theo mùa vụ (nuôi thưa mùa hè, che chắn giữ ấm mùa đông, lùi giờ thả gà khi có sương sớm).
  • Phác đồ điều trị: Áp dụng phác đồ sử dụng thuốc chứa Diclazuril (Centre - Dicox) hoặc Toltrazuril (Zuritol) với liều 1 g/2 lít nước uống liên tục trong 3 ngày, nghỉ 2 ngày và tiếp tục liệu trình 3 ngày, kết hợp bổ sung Vitamin K và chất điện giải để cầm máu và phục hồi thể trạng.
• Đóng góp của tác giả: Khóa luận cung cấp cơ sở dữ liệu thực nghiệm tại chỗ về tình hình lưu hành bệnh cầu trùng tại huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên; chứng minh hiệu quả can thiệp của các dòng thuốc kháng cầu trùng thế hệ mới (Diclazuril, Toltrazuril) đạt tỷ lệ khỏi bệnh 95,00% trong điều kiện chăn nuôi thực tế tại địa phương.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Nghiên cứu được thực hiện trong thời gian 4 tháng (từ tháng 7 đến tháng 10 năm 2016), do đó dữ liệu chưa phản ánh trọn vẹn diễn biến dịch tễ trong toàn bộ chu kỳ 12 tháng của năm (đặc biệt là mùa đông xuân giá rét). Phương pháp xét nghiệm chủ yếu dựa trên kỹ thuật phù nổi Fülleborn và quan sát kính hiển vi thông thường, chưa ứng dụng kỹ thuật sinh học phân tử (PCR) để định danh chính xác tỷ lệ phân bố của từng loài Eimeria cụ thể.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng phạm vi khảo sát liên tục trong cả năm; nghiên cứu sâu về tình trạng kháng thuốc của các chủng cầu trùng bản địa đối với từng nhóm hoạt chất; thử nghiệm ứng dụng vắc-xin nhược độc (Livacox) trên quy mô trang trại tại địa phương.

---

Giá trị tham khảo

Tài liệu là nguồn tham khảo hữu ích cho sinh viên, học viên chuyên ngành Chăn nuôi Thú y, cán bộ khuyến nông và mạng lưới thú y cơ sở. Các nội dung có giá trị ứng dụng cao gồm:

• Quy trình xét nghiệm phân tìm noãn nang bằng phương pháp phù nổi Fülleborn.
• Bảng hướng dẫn nhận diện triệu chứng lâm sàng và tổn thương bệnh tích đại thể đường tiêu hóa ở gà.
• Phác đồ điều trị bệnh cầu trùng bằng Diclazuril và Toltrazuril kết hợp liệu pháp hỗ trợ cầm máu.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Tỷ lệ nhiễm bệnh cầu trùng trung bình trên đàn gà tại xã Xuân Phương là bao nhiêu và xóm nào có tỷ lệ cao nhất?
Theo kết quả xét nghiệm 793 mẫu phân tại 5 xóm, tỷ lệ nhiễm cầu trùng trung bình là 23,33%. Trong đó, xóm Thi Đua ghi nhận tỷ lệ nhiễm cao nhất đạt 26,54% (43/162 mẫu), tiếp theo là xóm Kiều Chính đạt 25,22% (29/115 mẫu).

2. Lứa tuổi nào của gà mẫn cảm và chịu thiệt hại nặng nhất do bệnh cầu trùng?
Gà ở lứa tuổi từ 1 đến 14 ngày tuổi mẫn cảm nhất, với tỷ lệ nhiễm cao nhất là 26,44% và tỷ lệ chết cao nhất là 6,67%. Tỷ lệ nhiễm và tỷ lệ chết giảm dần khi tuổi gà tăng lên (trên 30 ngày tuổi, tỷ lệ nhiễm là 14,62% và tỷ lệ chết giảm còn 0,77%).

3. Tỷ lệ nhiễm bệnh cầu trùng biến động như thế nào theo các tháng theo dõi?
Tỷ lệ nhiễm phân bố qua 4 tháng khảo sát như sau: tháng 7 đạt 26,15% (cao nhất do thời tiết nóng ẩm, mưa nhiều), tháng 8 đạt 20,00%, tháng 9 đạt 19,85% (thấp nhất) và tháng 10 tăng lên 23,02% (do thời tiết chuyển lạnh và sương mù nhiều).

4. Khóa luận đã thử nghiệm và đánh giá phác đồ điều trị bệnh cầu trùng bằng những loại thuốc nào?
Nghiên cứu sử dụng hai chế phẩm đặc trị thế hệ mới là Centre - Dicox (hoạt chất Diclazuril) và Zuritol (hoạt chất Toltrazuril). Liệu trình điều trị gồm pha nước uống với liều 1 g/2 lít nước liên tục trong 3 ngày, nghỉ 2 ngày, sau đó dùng tiếp 1 liệu trình 3 ngày, kết hợp bổ sung Vitamin K và đường Gluco K-C để trợ sức và chống xuất huyết, đạt tỷ lệ điều trị khỏi 95,00% (57/60 con).

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Ngô Mỹ Huệ đã phản ánh chân thực thực trạng nhiễm bệnh cầu trùng trên đàn gà nuôi tại xã Xuân Phương, huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên với tỷ lệ nhiễm chung 23,33%, tập trung chủ yếu ở đàn gà con dưới 14 ngày tuổi và vào các tháng thời tiết nóng ẩm hoặc giao mùa. Nghiên cứu đã hệ thống hóa các triệu chứng, bệnh tích đại thể đặc trưng và xác minh tính hiệu quả của phác đồ điều trị bằng Diclazuril và Toltrazuril. Kết quả này cung cấp căn cứ khoa học và thực tiễn quan trọng giúp người chăn nuôi địa phương chủ động thực hiện các biện pháp an toàn sinh học và quản lý dịch bệnh hiệu quả.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Trong những năm gần đây, ngành chăn nuôi nước ta đã và đang phát triển hết sức mạnh mẽ, góp phần đẩy mạnh nền kinh tế cả nước đi lên. Đặc biệt, là ngành chăn nuôi nói chung và gia cầm nói riêng. Ngành đã có từ lâu đời, nó cung cấp lượng thực phẩm lớn với hàm lượng dinh dưỡng cao, phù hợp với khẩu vị của người tiêu dùng. Để phát triển ngành chăn nuôi có hiệu quả, một trong những vấn đề quan trọng là công tác phòng và trị bệnh, đặc biệt là bệnh truyền nhiễm và bệnh ký sinh trùng, các biện pháp phòng và trị bệnh kịp thời có hiệu quả sẽ có tác dụng ngăn ngừa, bao vây và ngăn chặn nguồn bệnh, hạn chế khả năng lây lan, hạn chế những thiệt hại lớn cho ngành chăn nuôi.

Tuy nhiên, vấn đề dịch bệnh, trong đó có bệnh cầu trùng vẫn xảy ra phổ biến, gây trở ngại cho ngành chăn nuôi gia cầm nói chung và đặc điểm thời tiết khí hậu của nước ta, tình trạng kháng thuốc ký sinh trùng nói chung và cầu trùng nói riêng làm cho khả năng biến đổi và thích nghi của cầu trùng rất lớn. Mặt khác, vấn đề vệ sinh thú y chưa đồng bộ ở tất cả các cơ sở chăn nuôi tập thể và tư nhân. Đó chính là nguyên nhân làm cho bệnh cầu trùng gà vẫn tồn tại và là một trong những bệnh gây thiệt hại lớn nhất cho ngành chăn nuôi gà, đặc biệt là gà nuôi theo hướng công nghiệp. Theo Lê Hữu Khương (2008)[6], tỉ lệ nhiễm cầu trùng tại các trại gà từ 4 – 100%, tùy vào từng cơ sở chăn nuôi, điều kiện chăm sóc nuôi dưỡng, vệ sinh thú y, giống gà, lứa tuổi, trung bình tỉ lệ nhiễm từ 30 – 50%, tỉ lệ chết dao động từ 5 – 15%.

Bệnh gây nhiễm nặng ở gà từ 2 đến 6 tuần tuổi, dẫn đến tỉ lệ chết trong đàn cao, nếu gà không chết sẽ trở thành bệnh mãn tính làm cho gà còi cọc, chậm lớn, giảm sức đề kháng mở đường cho mầm bệnh khác xâm nhập. 2 Xuất phát từ những thực tế trên, được sự nhất trí của Nhà trường, Ban Chủ nhiệm khoa Chăn nuôi Thú y trường ĐHNL, thầy giáo hướng dẫn PGS. Từ Trung Kiên và sự tiếp nhận của công Ty TNHH TM và DV Thú Y SAP cùng sự hỗ trợ của người dân địa phương trong xã Xuân Phương, huyện Phú Bình, Tỉnh Thái Nguyên, tôi đã thực hiện đề tài “Tình hình mắc bệnh cầu trùng và biện pháp phòng trị trên gà tại xã Xuân Phương, huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên”. Mục tiêu và yêu cầu đề tài 1.

Mục tiêu - Xác định tỷ nhiễm bệnh cầu trùng ở gà tại xã Xuân Phương, huyện Phú Bình, tỉnh Thái nguyên. - Tìm hiểu một số biện pháp phòng bệnh cho gà. - Điều tra về lứa tuổi gà mẫn cảm với bệnh cầu trùng nhất. - Tìm hiểu một số thuốc đặc trị bệnh cầu trùng trên gà.

Yêu cầu Đề tài cần sát với quá trình làm, tất cả các phương pháp tiến hành theo dõi phải rõ ràng, số liệu chính xác, trung thực. Mục đích nghiên cứu - Từ kết quả nghiên cứu lấy đó làm cơ sở khoa học để đề xuất biện pháp phòng trị bệnh cầu trùng cho gà, mang lại hiệu quả kinh tế cho người chăn nuôi. 3 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Điều kiện cơ sở nơi thực tập 2.

Điều kiện tự nhiên, cơ sở vật chất của cơ sở thực tập 2. Điều kiện tự nhiên Vị trí địa lý Xuân Phương là một xã thuốc huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên. Xã nằm ở phía Nam của huyện và có tuyến quốc lộ 37 chạy trên địa bàn. Xuân Phương bao gồm 14 xóm, có địa giới hành chính giáp ranh với một số xã trong huyện như sau: - Phía đông giáp với thị trấn Hương Sơn - Phía tây giáp với xã Úc Kỳ và Nhã Lộng qua sông Cầu.

- Phía nam giáp với xã Nga My. - Phía bắc giáp với hai xã Bảo Lý và Tân Kim. Thời tiết, khí hậu, thủy văn Xuân Phương có khí hậu nhiệt đới gió mùa, nhiệt độ dao động từ 110C- 39,50C (trung bình 240C). Lượng mưa trung bình hàng năm 1.292mm, tập trung từ tháng 5 - 9, cao nhất vào tháng 7 (120 - 150 mm), số ngày mưa trung bình 136 ngày.

Lượng bốc hơi nước trung bình hàng năm: 832,8mm, độ ẩm không khí trung bình 81%. Điều kiện kinh tế - xã hội a) Điều kiện kinh kế Là xã được thành lập từ lâu đời, mặc dù gặp nhiều khó khăn, song dưới sự chỉ đạo của Đảng bộ, chính quyền, sự đoàn kết nhất trí trong nhân dân, các đơn vị trong xã đã phấn đấu tốt nhiệm vụ được giao. Kinh tế phát triển, đời sống nhân dân không ngừng cải thiện. Tổng giá trị sản xuất thực hiện năm 2011 ước đạt 60 tỷ đồng, tăng hơn 8 tỷ đồng so với năm 2010, tốc độ phát 4 triển bình quân 5 năm đạt 15,2%/năm.

Thu nhập bình quân đầu người năm 2011 đạt 8 triệu đồng/người/năm, cơ cấu nông - lâm nghiệp có tỷ trọng: 48,39%. Như vậy, phát triển kinh tế của xã vẫn chủ yếu dựa trên nông - lâm nghiệp là chủ yếu. b) Điều kiện về văn hóa - xã hội Toàn xã có 14 xóm với tổng số dân là: 7249 người với tập quán phát triển nông nghiệp lâu đời và nguồn nhân lực rồi dào nên rất thuận lợi cho việc đầu tư phát triển chăn nuôi gia súc, gia cầm. Đối tượng và các kết quả sản xuất của cơ sở - Chăn nuôi trâu, bò: Do đặc điểm là vùng trung du miền núi, diện tích chăn thả rộng, nguồn thức ăn xanh dồi dào nên đàn trâu bò của huyện phát triển mạnh.

Đàn bò của xã được Lai sinh hóa và phát triển có chất lượng. - Chăn nuôi lợn: Tổng đàn lợn của xã ở thời điểm tháng 6/2011 là 2.685 con, trong đó phần lớn được nuôi ở các hộ gia đình, số lượng bình quân mỗi hộ gia đình nuôi từ 3 - 4 con lợn; số hộ chăn nuôi quy mô trang trại 20 nái sinh sản, 50 lợn thịt trở lên ngày càng nhiều. Giống lợn chủ yếu là lợn lai giữa lợn Móng Cái và Landrace, Yorshire, Durok. Số lợn lai này đang được nuôi phổ biến và phát triển rất tốt, dần thích nghi được điều kiện chăm sóc, nuôi dưỡng và khí hậu của địa phương.

- Chăn nuôi gia cầm: Chăn nuôi gia cầm vẫn chủ yếu theo quy mô nhỏ lẻ, phân tán, tập trung xen kẽ trong khu dân cư. Vì vậy, số lượng gia cầm có xu hướng không tăng nhiều so với năm trước. Nguyên nhân do ảnh hưởng của dịch cúm gia cầm, độ rủi ro cao nên các hộ chăn nuôi không đầu tư tăng đàn. Mặt khác, cũng do ảnh hưởng từ sự phát triển mạnh của các ngành nghề khác như công nghiệp, dịch vụ phát triển.

Tổng quan tài liệu và những kết quả nghiên cứu trong ngoài nước có liên quan đến nội dung của đề tài 2. Cơ sở khoa học 2. Những hiểu biết về bệnh cầu trùng a) Đặc tính chung của bệnh cầu trùng * Mầm bệnh: Bệnh cầu trùng là một loại ký sinh trùng truyền nhiễm rất nguy hiểm ở động vật nuôi thuần chủng, thú hoang và con người do một nhóm nguyên sinh động vật đơn bào ngành Protozoa, lớp Sporozoa, bộ Coccidae, chủng Eimeria, 2 giống Eimeria và Isosproza. Bệnh có thể gây chết nhiều súc vật, tỷ lệ chết cao, đặc biệt là súc vật non.

Ở gà và thỏ, bệnh gây thiệt hại lớn nhất (tỷ lệ chết cao ở gà con, thỏ con có thể lên tới 80 - 100 %). Khi cầu trùng mới theo phân ra ngoài là một kén hay là một noãn nang (Oocyts), là những bào tử trùng hình bầu dục, hình trứng hay hình cầu. Có 3 lớp vỏ: lớp ngoài cùng rất mỏng, bên trong chứa nguyên sinh chất lổn nhổn thành hạt, giữa nguyên sinh chất có chứa một nhân tương đối to. Có một số loại cầu trùng ở đầu có chỗ lõm vào gọi là lỗ noãn nang, có một số loài không có lỗ noãn nang hoặc không rõ.

Khi gặp điều kiện nhiệt độ, ẩm độ thích hợp thì nhân và nguyên sinh chất bắt đầu phân chia. Cầu trùng thuộc giống Eimeria thì nhân và nguyên sinh chất sẽ hình thành 4 bào tử, mỗi bào tử hình thành 2 bào tử con. Bào tử con có hình lê, chính bào tử con này sẽ xâm nhập vào niêm mạc ruột, tổ chức gan và gây ra những tổn thương bệnh lý. Cầu trùng giống Isospora thì nhân và nguyên sinh chất phân chia thành 2 bào tử, mỗi bào tử phân chia thành 4 bào tử con và cũng xâm nhập vào niêm mạc ruột.

6 Cũng là gia cầm nhưng mỗi loại lại có một số loại cầu trùng ký sinh riêng. cầu trùng gà không ký sinh trên ngan, ngỗng… Trên cùng cơ thể nhưng mỗi loài cầu trùng lại ký sinh trên một vị trí nhất định: cầu trùng ký sinh ở manh tràng không ký sinh ở ruột non và ngược lại. Ở gà mọi lứa tuổi đều bị nhiễm cầu trùng, nhưng ở mỗi lứa tuổi mức độ nhiễm khác nhau. Gà con bị nhiễm nặng và chết nhiều hơn ở gà trưởng thành, gà trưởng thành chủ yếu là vật mang trùng.

* Vòng đời của Cầu trùng (chu kỳ sinh học): Tóm tắt vòng đời của cầu trùng gà Noãn nang To. Ao Noãn nang gây nhiễm Bào tử (Oocyst) (Oocyst gây nhiễm) (Trophotoit) Schizontes Schizogone Hợp Tế bào đực tử (Tiểu phối tử) Merozoit Schizogoit Tế bào cái (Đại phối tử) Sự lưu truyền rộng khắp của cầu trùng là nhờ vào cấu trúc và vòng đời phức tạp cũng như khả năng thích nghi nhanh để tiếp tục phát triển, tồn tại lâu trong thiên nhiên. 7 Vòng đời và sinh sản được tính từ khi gà ăn phải nang bào tử của cầu trùng có trong thức ăn, nước uống bị nhiễm từ nền chuồng vào. Vòng đời của cầu trùng gà gồm 2 giai đoạn: + Giai đoạn ở ngoài tự nhiên: Noãn nang được thải theo phân ra ngoài, gặp điều kiện thuận lợi về nhiệt độ, độ ẩm, noãn nang phát triển thành bảo tử (Cầu trùng Eimeria phát triển thành 4 bào tử).

Lúc đó trở thành noãn nang gây nhiễm (oocyst gây nhiễm). + Giai đoạn trong cơ thể ký chủ: Gà nuốt noãn nang gây bệnh vào ruột, noãn nang vỡ ra, phóng ra 4 bào tử gọi là trophotozoit bám vào tế bào biểu mô ruột phát triển thành schiphotozoit, schiphotozoit phát triển thành merozoit rồi thành tế bào đực và tế bào cái. Chúng kết hợp với nhau tạo thành hợp tử, rồi hợp tử lại sinh ra noãn nang (oocyst), thời gian hoàn thành vòng đời từ 5 - 7 ngày. Trong vòng đời của cầu trùng ở cả hai phương thức sinh sản đó là sinh sản vô tính và hữu tính.