Chương 1 NHỮNG VAN DE CHUNG VE CHUAN BỊ XÉT XỬ SƠ THÂM VỤ ÁN DAN SỰ 1. Nhận thức chung về chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án dân sự 1. Khái niệm chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án dân sự Đề làm rõ về khái niệm chuẩn bị xét xử sơ thầm vụ án dân sự, cần thiết phải làm rõ các khái niệm thành phần như: VADS, sơ thâm dân sự và chuẩn bi. Trước khi BLTTDS năm 2004 ra đời, trong Pháp lệnh thủ tục giải quyết các vu án dân sự (PLTTGQCVADS), Pháp lệnh thủ tục giải quyết các vụ án kinh tế (PLTTGQCVAKT) và Pháp lệnh giải quyết các tranh chấp lao động (PLTTGQOCTCLĐ) tôn tại ba khái niệm: vụ án dân sự (VADS), vụ án kinh tê, vụ án lao động và không có sự phân biệt giữa khái nệm VADS và việc dân sự.
Theo đó, VADS bao gồm những tranh chấp và những việc không có tranh chap vê dân sự và hôn nhân và gia đình. Năm 2004, BLTTDS được ban hành, quy định thủ tục t6 tụng chung dé giải quyết các vụ việc phát sinh từ quan hệ pháp luật dân sự. Trong đó, khái niệm vụ việc dân sự, gồm vụ án dân sự và việc dân sự. Khai niệm VADS dùng để chỉ các tranh chấp dân sự, tranh chấp về hôn nhân và gia đình, kinh doanh, thương mại và lao động được Tòa án thụ lý, giải quyết.
Khái niệm việc dan sự dùng dé chỉ các yêu cầu (không có tranh chấp) về dân sự, hôn nhân và gia đình, kinh doanh, thương mại và lao động được Tòa án thụ lý, giải quyết. Các tranh chấp về dân sự bao gồm các tranh chấp phát sinh từ quan hệ pháp luật dân sự, quan hệ pháp luật hôn nhân và gia đình, kinh doanh, thương mại và lao động được các cá nhân, cơ quan, tổ chức yêu cầu Tòa án giải quyết theo thủ tục TTDS nhằm bảo vệ lợi ích của mình hoặc của các chủ thé khác theo quy định. Vậy, VADS là tranh chấp về quyén và nghĩa vụ giữa các chủ thé trong quan hệ pháp luật dân sự, hôn nhán gia đình, kinh doanh thương mại, lao động do cơ quan, tô chức, ca nhán khởi kiện yêu câu Toa an có thâm quyên giải quyết theo thủ tục TTDS dé bảo vệ lợi ich của mình hoặc của cá nhân khác và được Tòa án thụ lý dé giải quyết. Trong lĩnh vực dân sự, khi tranh chấp dân sự phát sinh thì để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình, các chủ thé có thé tự bảo vệ hoặc yêu cầu cơ quan nhà nước có thấm quyên bảo vệ, thông qua nhiều phương thức khác nhau, trong đó có hoạt động xét xử của Tòa án.
Tòa án nhân danh quyền lực nhà nước, xem xét, đánh giá và ra phán quyết quyết giải quyết tranh chấp và mâu thuẫn giữa các bên có lợi ích khác nhau. Đề bảo đảm tính thận trọng, chính xác, khách quan, đúng pháp luật của bản án, quyết định thì việc xét xử của Tòa án được thực hiện theo nguyên tắc bảo đảm chế độ xét xử sơ thâm và phúc thẩm. “Sơ thâm”, theo Dai từ điển Tiếng Việt là “xét xử lần đầu một vụ việc ở Tòa án cấp thấp”!. Với cách giải thích này thì sơ thấm VADS là việc xét xử lần đầu VADS tại Tòa án theo thủ tục TTDS.
Dưới góc độ khoa học pháp lý thì khái niệm sơ thắm VADS cũng được hiểu dưới nhiều góc độ khác nhau là “ø1ai đoạn sơ thâm VADS”, “chế định sơ thâm VADS”, “thủ tục xét xử sơ thâm VADS” và “cấp xét xử sơ thâm VADS”. Dưới góc độ là giai đoạn thì sơ thâm VADS là giai đoạn của quá trình TTDS, trong đó Tòa án cấp sơ thâm xét xử lần đầu VADS khi có việc khởi kiện của các cơ quan, tổ chức, cá nhân và ra bản án, quyết định giải quyết nội dung VADS dé bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp củúa cá nhân, cơ quan, tô chức. Dưới góc độ là chế định pháp luật thì sơ thâm VADS được hiểu là một hệ thống những qui tắc xử sự do Nha nước ban hành dé điều chỉnh các quan hệ phát sinh trong quá trình xét xử lần đầu VADS khi có việc khởi kiện của các cơ quan, tô chức, cá nhân dé bao đảm việc giải quyết VADS đúng dan, chính xác, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, cơ quan, tô chức. Dưới góc độ là thủ tục xét xử thì sơ thâm VADS được hiểu là thủ tục xét xử do Tòa án câp sơ thâm tiên hành nhăm xét xử lân đâu VADS khi có việc ' Tác giả Nguyễn Như Ý, Dai tir điển Tiếng Việt, nhà xuất bản: Đại học Quốc gia thành phố Hồ Chí Minh.
khởi kiện của các cơ quan, tô chức, cá nhân và ra bản án, quyết định giải quyết về nội dung VADS để bảo đảm việc giải quyết VADS đúng đắn, chính xác, bảo vệ quyên và lợi ích hợp pháp củúa cá nhân, cơ quan, tô chức. Dưới góc độ là một cấp xét xử, sơ thâm VADS là cấp xét xử thứ nhất, theo đó Tòa án cấp sơ thấm xét xử lần đầu VADS khi có việc khởi kiện của các cơ quan, tổ chức, cá nhân và ra bản án, quyết định giải quyết về nội dung VADS để bảo đảm việc giải quyết VADS đúng đắn, chính xác, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp củúa cá nhân, cơ quan, tô chức. Như vậy, sơ thâm VADS được tiếp cận ở nhiều góc độ khác nhau, phạm vi khác nhau song tất cả đều coi sơ thắm VADS là việc Tòa án cấp sơ thâm xét xử lần đầu VADS và ra bản án, quyết định giải quyết về nội dung VADS. Sơ tham VADS bao gồm các hoạt động khởi kiện, thụ lý, chuẩn bị xét xử, hòa giải và mở phiên tòa xét xử sơ thâm VADS.
Trong đó, khởi kiện là hành vi đầu tiên của cá nhân, cơ quan, tô chức tham gia vào quan hệ pháp luật TTDS, là cơ sở pháp lý làm phát sinh quan hệ pháp luật TTDS. Quyền khởi kiện của các chủ thé chỉ làm phát sinh nghĩa vụ thụ lý của Tòa án khi việc khởi kiện tuân thu đúng va đủ các điều kiện về nội dung, hình thức và nộp tạm ứng án phí. Việc xem xét, thụ lý yêu cầu khởi kiện chính là sự bảo đảm của Nhà nước đối với việc thực hiện các quyền dân sự của các chủ thê đã được pháp luật ghi nhận. Khởi kiện và thụ lý VADS là những hoạt động tổ tung dau tiên, là tiền dé của chuẩn bị xét xử sơ thâm VADS.
Dé bao đảm cho việc giải quyết vụ án có căn cứ và chính xác thì trong chuẩn bị xét xử sơ thâm VADS, Tòa án phải làm sáng tỏ yêu cầu của các đương sự và những tình tiết khác có ý nghĩa cho việc giải quyết vụ án thông qua các chứng cứ, do các đương sự cung cấp hoặc thông qua hoạt động thu thập chứng cứ của Tòa án. Tòa án còn có trách nhiệm hòa giải để giúp đỡ các đương sự thỏa thuận với nhau giải quyết tranh chấp, trừ các trường hợp không hòa giải được hoặc không được hòa giải. Bên cạnh đó, Tòa án có thê ra các quyết định đình chỉ, tạm đình chỉ giải quyết vụ án; quyết định áp dụng BPKCTT; quyết định công nhận sự thỏa thuận và quyết định đưa vụ an ra xét xử. Trên cơ sở quyết định đưa vụ án ra xét xử, Tòa án sẽ mở phiên tòa đê ra phán quyêt vê vụ án.
Mở phiên tòa dân sự sơ thâm là khâu cuôi cùng của sơ thâm dân sự và tại đó, Tòa án sẽ xét xử đê ra phán quyết về VADS?’. Với tư cách là một giai đoạn, thủ tục sơ thấm, chuẩn bị xét xử sơ thâm VADS được nhìn nhận dưới nhiều góc độ khác nhau. Tuy nhiên, trong phạm vi của luận văn, em nghiên cứu các quy định của pháp luật TTDS về chuẩn bị xét xử sơ thẳm VADS (dưới góc độ là chế định pháp luật) và việc áp dụng các quy định của pháp luật TTDS về chuẩn bị xét xử tại các Tòa án ở Sơn La (dưới góc độ là hoạt động tố tụng). Dưới góc độ chế định của pháp luật TTDS thì CBXXSTVADS là tổng hợp các quy phạm pháp luật điều chỉnh các quan hệ phát sinh trong quá trình Tòa án chuẩn bị các điều kiện cần thiết dé xét xử lần đầu VADS theo thủ tục sơ thâm.
Khi các cá nhân, cơ quan, tô chức khởi kiện và Tòa án cấp sơ thâm thụ lý VADS thì các quan hệ phát sinh trong quá trình Tòa án cấp sơ thâm giải quyết VADS bắt đầu hình thành. Trong đó, các quan hệ phát sinh trong giai đoạn chuẩn bị xét xử sơ thấm VADS bao gồm các quan hệ giữa Tòa án, VKS, đương sự và những người tham gia tố tụng khác. Các chủ thé tham gia vào các quan hệ này có nhiệm vụ, quyền hạn và địa vị pháp lý khác nhau nhưng đều được điều chỉnh bằng các quy phạm pháp luật cụ thé và đều nhằm thực hiện mục đích của chuẩn bị xét xử sơ thâm VADS là chuẩn bị những điều kiện cần thiết bảo đảm cho việc xét xử lần đầu VADS theo thủ tục sơ thâm. Nội dung các quy định pháp luật về chuẩn bị xét xử sơ tham VADS bao gồm các quy định về thời hạn chuẩn bị xét xử sơ thâm, các công việc dé chuẩn bị cho việc mở phiên tòa sơ thầm, các quyết định tố tụng trong thời hạn chuẩn bị xét xử sơ thâm.
Vậy, chế định chuan bị xét xử sơ thâm VADS có thé được hiéu như sau: Ché định chuẩn bị xét xử sơ thẩm VADS là tong hop các quy phạm pháp luật diéu chỉnh các quan hệ phat sinh trong quá trình Toa an cap sơ thâm chuẩn bị các điêu kiện ? Nông Thị Biên (2017), Chuẩn bị xét xử sơ thẩm vu án dan sự, Trường Đại học Luật Hà Nội, Luận văn thạc sĩ. 10 can thiết dé đưa VADS ra xét xử lan dau tại phiên tòa sơ thẩm. Việc áp dụng các quy định của pháp luật về chuẩn bị xét xử sơ thấm VADS được thực hiện thông qua các hoạt động tố tụng của Tòa án. Dưới góc độ hoạt động TTDS, chuẩn bị xét xử sơ thâm VADS là một hoạt động tố tụng của sơ thâm VADS, nhằm chuẩn bị các điều kiện cần thiết dé đưa VADS ra xét xử lần đầu theo thủ tục sơ thâm.
Ké từ thời điểm Tòa án cấp sơ thâm thụ lý VADS, sẽ phát sinh quyền và nghĩa vụ của các chủ thể tham gia vào quá trình giải quyết lần đầu VADS và bắt đầu giai đoạn chuẩn bị xét xử sơ thẩm VADS.