CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VA THUC TIEN CUA ĐÈ TÀI 1. TONG QUAN VAN DE NGHIÊN CỨU Theo Tổ Chức Y Tế Thế Giới (WHO-1997), bạo lực tinh dục được nhận thay như một vấn dé ưu tiên trong các van đề sức khỏe cộng đồng và nhân quyền bởi vì van dé này tồn tại ở nhiều nước trên thế giới và gây anh hưởng lớn đến sức khỏe của người phụ nữ. Cưỡng bức tình dục trong hôn nhân là một hình thức bạo lực đối với phụ nữ, nó không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe về mặt thé chất mà cả về mặt tinh thần. Do vậy, trên thế giới đã có rất nhiều bài viết khoa học đề cập đến vấn đề này.
Bài báo “Bạo hành tình dục với phụ nữ: một vấn đề toàn cầu” (1999), tác giả Randall đã nhấn mạnh rằng bao lực tình duc nằm ở cốt lõi của mối 15 Luận văn thạc sỹ Nguyễn Thị Kim Dung quan hệ không bình dang giữa nam với nữ và nó ảnh hưởng rất lớn đến sức khỏe sinh sản và sức khỏe tình dục của người phụ nữ. Bài báo cũng chỉ ra rằng các định kiến giới và sự thống trị quyền lực của nam giới đã nuôi dưỡng và làm trầm trọng hơn tình trạng cưỡng bức tình dục trong hôn nhân” Bài báo “Cưỡng bức tình duc” trong “Báo cáo dân số” của Tổ Chức Y Tế Thế Giới về chủ đề bạo lực chống lại phụ nữ số 4 năm 1999 cho biết kết quả của một nghiên cứu định lượng về nguy cơ lây nhiễm HIV của phụ nữ ở 15 quốc gia cho thấy nhiều phụ nữ là nạn nhân của sự cưỡng ép tình dục trong hôn nhân. Thậm chí nhiều người trong số họ đã bị chồng đánh đập dé ép quan hệ tinh dục”. Ở Việt Nam, vấn đề bạo lực gia đình mới được nghiên cứu trong khoảng 10 năm trở lại đây.
Tuy nhiên vẫn chưa có những nghiên cứu ở diện rộng, đặc biệt thiếu vắng những nghiên cứu riêng biệt về bạo lực tình dục trong gia đình. Năm 1997, Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam tiến hành một nghiên cứu về bạo lực gia đình. Trong nghiên cứu này, các nhà nghiên cứu sử dụng các số liệu thứ cấp lấy từ báo chí và các cơ quan khác nhau tại ba tỉnh: Hà Nội, Hà Tây và Thái Bình làm cơ sở phân tích. Nghiên cứu này đã chỉ ra được rằng bao lực gia đình tỏ ra khá phô biến, tuy nhiên nghiên cứu chưa cung cấp được những thông tin toàn diện về bạo lực gia đình cũng như bạo lực tình dục trong gia đình.
Năm 1998, Lê Thi Phuong Mai (Hội đồng Dân số) đã thực hiện một nghiên cứu về bạo lực và hậu quả của nó đối với sức khỏe sinh sản. Nghiên cứu này đã đề cập đến vấn đề cưỡng bức tình dục trong hôn nhân như là một biểu hiện của bạo lực gia đình. Mặc dù vậy, các khái niệm cũng như cảm nhận về cưỡng bức tình dục trong gia đình của cả hai giới không được đề cập dén. ? Global Forum for health research, 1999 3 Population Report, Series L, Number 11, 1999, trang 9 16 Luận văn thạc sỹ Nguyễn Thị Kim Dung Trong nghiên cứu “Bạo lực trên cơ sở giới ở Việt Nam” do Ngân hàng Thế giới và các nhà nghiên cứu của Viện Xã hội học thực hiện năm 1999, khía cạnh bạo lực tình dục trong gia đình đã được đề cập đến qua các phần về các hình thức biểu hiện của các ngược đãi liên quan đến tình dục và vấn đề cưỡng bức làm tình.
Mặc dù vậy, những nội dung này chỉ chiếm một phần rất nhỏ trong nghiên cứu và các nhà nghiên cứu vẫn chưa chỉ rõ được quan niệm và hành vi tình duc của nam giới, từ đó có cái nhìn toàn diện về vẫn đề này. Năm 2002, nghiên cứu về “Sự im lặng của phụ nữ và sự hòa thuận trong gia đình: Thái độ và hành vi tình dục của phụ nữ nông thôn có gia đình” của Vũ Song Hà-(Công ty tư van Đầu tư Y tế) đã phát hiện ra rằng hầu hết phụ nữ nghĩ răng họ không có quyền từ chối đòi hỏi tinh dục của chồng mình. Cho dù không có hứng thú hoặc nhu cầu thì họ vẫn chiều theo ý chồng để giữ gìn sự hòa thuận trong gia đình. Nghiên cứu đã không xem xét các quan niệm và hành vi tình dục của nam giới để biết được răng nam giới nghĩ gì và cảm thấy như thế nào khi họ nhận ra vợ mình đang phải chịu đựng khi quan hệ với chồng, đây chính là điểm then chốt dé khám phá quá trình hình thành và sự tổn tại của cưỡng bức tình dục trong hôn nhân.
Năm 2003, nghiên cứu của Phan Thị Thu Hiền về cưỡng bức tình dục trong hôn nhân tại một vùng nông thôn của Quảng Trị đã cho thấy một bức tranh tương đối rõ ràng về thực trạng của vấn đề này. Nghiên cứu đã chỉ ra rằng bất bình đăng giới là nguyên nhân gốc rễ của bạo lực và cưỡng bức tình dục trong hôn nhân. Những nguyên nhân của van dé này được tìm hiểu bao gồm: 1) các quan niệm văn hoá về nam tính và nữ tính đã ảnh hưởng đến mối quan hệ quyền lực trong gia đình cũng như quan hệ tình dục giữa vợ và chồng: 2) Sự hạn chế kiến thức về tình dục và sự thiếu cởi mở trong trao đôi về tình dục giữa vợ và chồng. Các hậu quả của vấn đề cưỡng bức tình dục đối với vợ, chồng cũng được đề cập đến trong nghiên cứu.
Tuy nhiên nghiên cứu được tập trung nhìn nhận dưới góc độ y tế nhiều hơn là góc độ xã hội và địa bàn nghiên cứu mới chỉ dừng lại ở một vùng nông thôn. 17 Luận văn thạc sỹ Nguyễn Thị Kim Dung Năm 2006, nghiên cứu về Gia đình Việt Nam tại 6 tỉnh thành phố của Việt Nam do Trung tâm Nghiên cứu Giới, Gia đình và Môi trường trong phat triển phối hợp với Uỷ ban các Vấn đề xã hội của Quốc hội cũng đã cho thấy hiện tượng cưỡng bức tình dục có xảy ra trong gia đình. Có tới gần 30% số người được hỏi cho rang trong cuộc sống vợ chồng có xảy ra chuyện “một trong hai người không muốn mà vẫn phải chiều người kia”. Nghiên cứu đã chỉ ra mực độ bạo lực tình dục trong gia đình, thực trạng về nhận thức của cộng đồng đối với van dé này cũng như thái độ của vợ khi chồng có bạo lực tình dục.
Kết quả nghiên cứu này cho thấy phần nào bức tranh về hiện tượng cưỡng bức tình dục trong hôn nhân xét từ quan điểm của các nhà xã hội học. Tuy nhiên do đây là một nghiên cứu tổng hợp nên chưa các van đề lý giải một cách cụ thê. Ngoài các nghiên cứu trên, còn có nhiều bài viết về vấn đề cưỡng bức tình đục trong hôn nhân cũng đã được đề cập trên các tạp chí chuyên ngành (như tạp chí Xã hội học, Tạp chí Luật.), các báo cũng như trên mạng Internet. Tuy nhiên những bai viết này phần lớn chỉ mang tinh chat mô tả thực trạng và chưa phân tích chi tiết về nguyên nhân gốc rễ cũng như đưa ra được những giải pháp cụ thé.
PHƯƠNG PHÁP LUẬN Luận văn được viết dựa trên cơ sở phương pháp luận là chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử. Chủ nghĩa duy vật biện chứng nhìn các hiện tượng xã hội trong mối quan hệ nhân quả: mọi hiện tượng trong xã hội không ton tại độc lập mà luôn tương tác, ảnh hưởng lẫn nhau. Do đó, khi nghiên cứu hiện tượng, vấn đề xã hội cần đặt chúng trong môi trường xác định, trong sự tương tác giữa hiện tượng, vấn đề đó với hiện tượng, vấn đề khác. Chủ nghĩa duy vật lịch sử nhìn các hiện tượng xã hội trong một quá trình: mọi hiện tượng trong xã hội không tồn tại một cách bất biến mà luôn luôn vận động, có sự hình thành, phát triển va tiêu vong.
Do đó, khi nghiên 18 Luận văn thạc sỹ Nguyễn Thị Kim Dung cứu một hiện tượng, vấn đề xã hội nào thì cần xem xét nó trong một quá trình và đặt nó trong một giai đoạn lịch sử nhất định. Các khái niệm được sw dụng trong luận van Gia đình Theo điều 8 luật “##ôn nhân và gia đình” của Quốc hội nước cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam khoá X (kỳ hop thứ 7, ngày 09/06/2000) thi: “Gia đình là tập hợp những người gắn bó với nhau do hôn nhân, quan hệ huyết thống hoặc do quan hệ nuôi dưỡng, làm phát sinh các nghĩa vụ và quyên giữa họ với nhau” Các nhà xã hội học đưa ra nhiều định nghĩa khác nhau về gia đình, nhưng định nghĩa sau đây được sử dụng trong luận van: “Gia đình là một nhóm xã hội hình thành trên cơ sở các quan hệ hôn nhân, quan hệ huyết thống hoặc nuôi dưỡng tuy không có quan hệ mau miu. Các thành viên trong gia đình gắn bó với nhau về trách nhiệm và quyên lợi (kinh tế, văn hoá, tình cảm. Giữa họ có những ràng buộc có tính pháp lý được nhà nước thừa nhận và bảo vệ, đồng thời có những quy định rõ ràng về quyên được phép và những cam đoán trong quan hệ tinh dục giữa các thành viên gia đình” Bạo lực chống lại phụ nữ Định nghĩa về bạo lực chống lại phụ nữ được chúng tôi sử dụng là định nghĩa đang được sử dụng rất rộng rãi trên thế giới do Đại hội đồng Liên hiệp quốc thông qua năm 1993, theo đó “ Bắt kỳ một hành động bạo lực dựa trên cơ sở giới nào dan đến hoặc có khả năng dẫn đến những ton hại về thân thé, tình dục hay tâm lý hay những dau khổ của người phụ nữ, bao gồm cả sự de dọa có những hành động như vậy, sự cưõng bức hoặc sự tước đoạt tự do một cách tùy tiện, dù nó xảy ra ở nơi cộng cộng hay trong cuộc sống riêng tr” (Liên Hiệp Quốc, 1993) Bạo lực gia đình * Chung Á- Nguyễn Dinh Tan, “Nghiên cứu xã hội học”.
Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia Hà Nội- 1996, trang 190. 19 Luận văn thạc sỹ Nguyễn Thị Kim Dung Bao lực gia đình là các hành vi bạo lực xảy ra trong phạm vi gia đình, đó là sự xâm phạm và ngược đãi về thân thé, tinh than hay tình cảm giữa các thành viên trong gia đình.