CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Giới thiệu chung về cây thuốc lá 1. Phân loại học Cây thuốc lá có tên khoa học là: Nicotiana.sp thuộc ngành hạt kín Angiosper, lớp 2 lá mầm Dicotyledones, chi Nicotiana. Trong chi Nicotiana có 50 – 70 loài, đa số dạng cỏ, một số dạng thân đứng, hầu hết là dạng dại phụ.
Căn cứ vào hình thái, màu sắc của hoa người ta chia thành 4 loại chính [13]: - Loài Nicotiana tabacum L.: có hoa màu hồng hay đỏ tươi. Đây là loại phổ biến nhất, chiếm 90% diện tích trồng thuốc lá trên thế giới [13]. - Loài Nicotiana rustica L.: có hoa màu vàng, chiếm 10% diện tích thuốc lá trên thế giới [13]. - Loài Nicotiana petunioide L.: có hoa màu trắng, phớt hồng hay tím, thường chỉ có trong vườn thực vật phục vụ nguồn dự trữ gen cho lai tạo, ít được dùng trong sản xuất [13].
- Loài Nicotiana polideiede L.: có hoa màu trắng. Loài này cũng ít được dùng trong sản xuất, chủ yếu chỉ có trong vườn thực vật học của một số quốc gia [13]. Thuốc lá là một trong những cây trồng vừa có giá trị kinh tế vừa là cây mô hình quan trọng trong nghiên cứu công nghệ sinh học cây trồng nhờ khả năng dễ dàng tiến hành nuôi cấy mô và tiến hành chuyển gen. Vì vậy, thuốc lá là một trong những đối tượng được sử dụng nhiều nhất trong các nghiên cứu cơ bản và ứng dụng đặc biệt là đối tượng chuyển gen.
Các đặc điểm thực vật học của cây thuốc lá 1. Rễ Rễ thuốc lá là một hệ thống bao gồm: rễ cái (rễ trụ), rễ nhánh (rễ bên) và rễ hấp thu. Ngoài ra, thuốc lá còn có rễ bất định mọc ở cổ rễ, phần trên sát mặt đất. Rễ trụ được hình thành từ phôi rễ.
Rễ nhánh được phát sinh từ trục của rễ cái, thường có độ xiên 30 – 40o. Rễ hấp thu được phát triển trên các rễ nhánh, có nhiệm vụ cung cấp nước và chất dinh dưỡng cho cây. Rễ bất định mọc từ thân, những rễ bất định ở phần sát gốc dễ phát sinh thành rễ hút khi độ ẩm không khí cao. Rễ thuốc lá tập trung dày đặc ở lớp đất 0 – 30cm, phát triển theo các hướng.
Rễ thuốc lá là cơ quan sinh tổng hợp nicotin. Nicotin được vận chuyển từ rễ và tích tụ trên thân, lá thuốc lá [13]. Thân Các dạng thuốc lá trồng có dạng thân cứng, tiết diện thân tròn, chiều cao thân cây có thể đạt từ 1 – 3m, chia làm nhiều đốt, mỗi đốt mang một lá. Đường kính thân đạt 2 -4 cm, nách lá trên thân có chồi sinh trưởng gọi là chồi nách.
Có hai loại chồi nách: chồi nách chính và chồi nách phụ [13]. Lá Thể thân chính của cây thuốc lá có nhiều lá. Số lượng lá trên cây thay đổi tùy giống. Lá thuốc lá có các hình dạng chủ yếu: hình trứng, hình tim, hình elip, hình mũi mác.
Độ dày, màu sắc lá thay đổi. Lớp ngoài của biểu bì có tầng cutin trong suốt và có lớp phấn sáp khi lá bắt đầu chín kỹ thuật. Lớp tế bào mô dậu và tế bào mô khuyết trong cấu trúc lá quyết định độ dày, mỏng, độ đàn hồi của lá thuốc. Ở trên mặt lá còn có nhiều tuyến lông đa bào, có hình dạng và kích thước khác nhau.
Các tuyến này chứa nhựa, hợp chất thơm tự nhiên và tích lũy nhiều khi lá chín kỹ thuật. Trên mặt lá có gân chính và nhiều gân phụ [13]. Hoa Hoa thuốc lá là hoa đơn, lưỡng tính, năm cánh, nhị cái ở giữa, xung quanh có 5 nhị đực thường mọc cao hơn nhị cái, thuộc loại hoa tự hữu hạn, được hình thành do sự phân hóa của đỉnh sinh trưởng thân.