Nghiên cứu đề xuất giải pháp quản lý côn trùng thiên địch sâu hại keo tai tượng acacia mangium tại xã trường sơn huyện lương sơn tỉnh hòa bình

Nghiên cứu giải pháp quản lý côn trùng thiên địch bảo vệ keo tai tượng (Acacia mangium) tại Hòa Bình. Biện pháp sinh học hiệu quả, bền vững cho lâm nghiệp.

• Tác giả: Nguyễn Thị Diệu Hương
• Người hướng dẫn: GS. Nguyễn Thế Nhã
• Trường học: Đại học TN Nông nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Quản lý Tài nguyên Rừng
• Đề tài: Nghiên cứu Thiên Địch Sâu Hại Keo Tai Tượng (Acacia mangium) tại Xã Trường Sơn, Huyện Lương Sơn, Tỉnh Hòa Bình
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Thiên Địch Sâu Hại Keo Tai Tượng

Keo tai tượng (Acacia mangium) đóng vai trò quan trọng trong ngành lâm nghiệp Việt Nam, đặc biệt tại Hòa Bình. Tuy nhiên, sâu bệnh hại đang là mối đe dọa lớn đến năng suất và chất lượng. Nghiên cứu về thiên địch của sâu hại keo tai tượng là một hướng đi bền vững, giảm thiểu sự phụ thuộc vào hóa chất bảo vệ thực vật. Khóa luận này tập trung vào việc xác định các loài thiên địch có sẵn tại xã Trường Sơn, huyện Lương Sơn, tỉnh Hòa Bình, đồng thời đề xuất giải pháp quản lý hiệu quả, góp phần bảo vệ và phát triển rừng keo.

1.1. Tầm Quan Trọng của Keo Tai Tượng Acacia mangium tại Hòa Bình

Keo tai tượng (Acacia mangium) là cây trồng rừng quan trọng tại Hòa Bình, đóng góp vào kinh tế địa phương và phủ xanh đất trống đồi trọc. Cây keo mang lại nguồn thu nhập ổn định cho người dân, đồng thời cung cấp nguyên liệu cho ngành công nghiệp chế biến gỗ và giấy. Việc bảo vệ cây keo khỏi sâu bệnh hại là vô cùng quan trọng để đảm bảo hiệu quả kinh tế và môi trường.

1.2. Thách Thức từ Sâu Bệnh Hại Keo Tai Tượng và Nhu Cầu Quản Lý

Sâu bệnh hại là một trong những thách thức lớn nhất đối với việc trồng keo tai tượng. Các loài sâu bệnh như sâu đục thân, sâu ăn lá, và các bệnh nấm gây thiệt hại đáng kể đến năng suất và chất lượng gỗ. Việc quản lý sâu bệnh hại một cách hiệu quả, bền vững là vô cùng cần thiết để bảo vệ rừng keo và đảm bảo lợi ích kinh tế cho người trồng rừng.

II. Thực Trạng Thách Thức Quản Lý Dịch Hại Keo Tai Tượng

Hiện nay, việc quản lý dịch hại keo tai tượng vẫn còn nhiều hạn chế, chủ yếu dựa vào việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật. Tuy nhiên, việc lạm dụng hóa chất có thể gây ra những tác động tiêu cực đến môi trường và sức khỏe con người. Nghiên cứu này chỉ ra sự cần thiết của việc tìm kiếm các giải pháp thay thế, đặc biệt là việc sử dụng thiên địch để kiểm soát sâu bệnh một cách tự nhiên và bền vững.

2.1. Hạn Chế của Phương Pháp Phòng Trừ Sâu Bệnh Bằng Hóa Chất

Việc sử dụng hóa chất để phòng trừ sâu bệnh hại keo tai tượng có thể mang lại hiệu quả nhanh chóng, nhưng cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro. Hóa chất có thể gây ô nhiễm môi trường đất, nước, và ảnh hưởng đến sức khỏe của người sử dụng. Ngoài ra, việc lạm dụng hóa chất có thể dẫn đến tình trạng sâu bệnh kháng thuốc, gây khó khăn cho việc phòng trừ trong tương lai.

2.2. Tình Hình Nghiên Cứu Về Thiên Địch Sâu Hại Keo Tai Tượng Còn Hạn Chế

Mặc dù đã có một số nghiên cứu về thiên địch của sâu hại keo tai tượng, nhưng số lượng vẫn còn hạn chế so với nhu cầu thực tế. Đặc biệt, tại Hòa Bình, các nghiên cứu về quản lý dịch hại keo bằng phương pháp sinh học vẫn chưa được đầu tư và triển khai một cách đầy đủ. Điều này đặt ra yêu cầu cần thiết về việc tăng cường nghiên cứu và ứng dụng các giải pháp sinh học trong quản lý dịch hại keo.

III. Giải Pháp Quản Lý Sâu Hại Keo Nghiên Cứu Thiên Địch Hiệu Quả

Nghiên cứu tại Hòa Bình đã xác định được một số loài côn trùng thiên địch có khả năng kiểm soát sâu hại keo tai tượng một cách hiệu quả. Trong đó, kiến đen (Cataglyphis hispanicus), ruồi ký sinh (Exorista sorbillan) và ong kén cánh tím (Meteorus narangae Sonan) là những loài thiên địch quan trọng. Việc bảo tồn và phát triển quần thể thiên địch này là một giải pháp bền vững để quản lý dịch hại keo.

3.1. Xác Định Các Loài Côn Trùng Thiên Địch Chính tại Hòa Bình

Nghiên cứu đã xác định được một số loài côn trùng thiên địch quan trọng có khả năng kiểm soát sâu hại keo tai tượng tại Hòa Bình. Các loài này bao gồm kiến đen, ruồi ký sinh, và ong kén cánh tím. Việc xác định được các loài thiên địch này là bước quan trọng để xây dựng các giải pháp quản lý dịch hại keo một cách hiệu quả.

3.2. Vai Trò Của Kiến Đen Cataglyphis hispanicus Trong Kiểm Soát Sâu Hại

Kiến đen (Cataglyphis hispanicus) là một loài côn trùng thiên địch quan trọng, có khả năng kiểm soát nhiều loài sâu hại khác nhau. Kiến đen tấn công và tiêu diệt các loài sâu non, nhộng, và thậm chí cả trứng của sâu hại. Việc bảo tồn và phát triển quần thể kiến đen có thể giúp giảm thiểu thiệt hại do sâu hại gây ra cho cây keo.

3.3. Ruồi Ký Sinh Exorista sorbillan và Ong Kén Cánh Tím Hiệu Quả Ký Sinh Cao

Ruồi ký sinh (Exorista sorbillan) và ong kén cánh tím (Meteorus narangae Sonan) là những loài côn trùng ký sinh có khả năng ký sinh trên nhiều loài sâu hại khác nhau. Ấu trùng của ruồi ký sinh và ong kén cánh tím phát triển bên trong cơ thể của sâu hại, dẫn đến cái chết của sâu hại. Việc sử dụng ruồi ký sinh và ong kén cánh tím là một giải pháp hiệu quả để kiểm soát sâu hại keo.

IV. Phương Pháp Gây Nuôi và Bảo Tồn Quần Thể Thiên Địch

Để tăng cường hiệu quả của việc sử dụng thiên địch trong quản lý dịch hại keo, cần có các biện pháp gây nuôi và bảo tồn quần thể thiên địch. Nghiên cứu đã đề xuất một số phương pháp nhân nuôi thiên địch trong điều kiện phòng thí nghiệm và ngoài tự nhiên, đồng thời khuyến nghị các biện pháp bảo tồn môi trường sống của thiên địch.

4.1. Nhân Nuôi Ruồi Ký Sinh và Ong Kén Cánh Tím Trong Phòng Thí Nghiệm

Việc nhân nuôi ruồi ký sinh và ong kén cánh tím trong phòng thí nghiệm là một phương pháp hiệu quả để tăng số lượng thiên địch và cung cấp cho các khu vực cần thiết. Phương pháp này bao gồm việc nuôi sâu hại làm vật chủ, sau đó thả ruồi ký sinh và ong kén cánh tím vào để ký sinh. Sau khi ký sinh thành công, thiên địch sẽ được thu thập và thả vào rừng keo.

4.2. Bảo Tồn Môi Trường Sống Tự Nhiên Của Thiên Địch Tạo Môi Trường Thuận Lợi

Bảo tồn môi trường sống tự nhiên của thiên địch là một biện pháp quan trọng để duy trì quần thể thiên địch một cách bền vững. Các biện pháp bảo tồn bao gồm việc hạn chế sử dụng hóa chất bảo vệ thực vật, tạo môi trường sống đa dạng với nhiều loại cây trồng khác nhau, và bảo vệ các khu vực rừng tự nhiên.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn Đánh Giá Hiệu Quả Quản Lý

Kết quả nghiên cứu đã được ứng dụng vào thực tiễn tại một số khu vực trồng keo tai tượng ở Hòa Bình, cho thấy hiệu quả rõ rệt trong việc kiểm soát sâu bệnh hại. Việc sử dụng thiên địch đã giúp giảm thiểu việc sử dụng hóa chất bảo vệ thực vật, đồng thời cải thiện năng suất và chất lượng gỗ keo.

5.1. Thử Nghiệm Ứng Dụng Các Biện Pháp Quản Lý Thiên Địch Tại Các Hộ Trồng Keo

Nghiên cứu đã tiến hành thử nghiệm ứng dụng các biện pháp quản lý thiên địch tại một số hộ trồng keo ở Hòa Bình. Các biện pháp này bao gồm việc thả ruồi ký sinh và ong kén cánh tím vào rừng keo, xây dựng các tổ kiến nhân tạo, và hạn chế sử dụng hóa chất bảo vệ thực vật.

5.2. Đánh Giá Tác Động Của Quản Lý Thiên Địch Đến Năng Suất và Chất Lượng Keo

Kết quả đánh giá cho thấy việc sử dụng thiên địch đã giúp giảm thiểu thiệt hại do sâu bệnh hại gây ra, đồng thời cải thiện năng suất và chất lượng gỗ keo. Các hộ trồng keo sử dụng biện pháp quản lý thiên địch có năng suất cao hơn và chất lượng gỗ tốt hơn so với các hộ sử dụng hóa chất bảo vệ thực vật.

VI. Triển Vọng Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo Về Thiên Địch

Nghiên cứu về thiên địch sâu hại keo tai tượng tại Hòa Bình mở ra nhiều triển vọng cho việc quản lý dịch hại một cách bền vững. Trong tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu về đặc điểm sinh học, sinh thái của các loài thiên địch, đồng thời tìm kiếm các giải pháp nhân nuôi và bảo tồn hiệu quả hơn. Hướng nghiên cứu tiếp theo cũng cần tập trung vào việc xây dựng các mô hình quản lý dịch hại tổng hợp (IPM) phù hợp với điều kiện thực tế của từng địa phương.

6.1. Nghiên Cứu Sâu Hơn Về Đặc Điểm Sinh Học Sinh Thái Các Loài Thiên Địch

Để sử dụng thiên địch một cách hiệu quả hơn, cần có những nghiên cứu sâu hơn về đặc điểm sinh học, sinh thái của các loài thiên địch. Các nghiên cứu này bao gồm việc tìm hiểu về vòng đời, tập tính ăn mồi, khả năng thích nghi với môi trường, và các yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển của thiên địch.

6.2. Phát Triển Mô Hình Quản Lý Dịch Hại Tổng Hợp IPM Cho Keo Tai Tượng

Mô hình quản lý dịch hại tổng hợp (IPM) là một phương pháp tiếp cận toàn diện, kết hợp nhiều biện pháp khác nhau để kiểm soát sâu bệnh hại một cách hiệu quả và bền vững. Trong tương lai, cần tập trung vào việc xây dựng các mô hình IPM phù hợp với điều kiện thực tế của từng địa phương, kết hợp việc sử dụng thiên địch với các biện pháp canh tác, chọn giống kháng bệnh, và sử dụng hóa chất bảo vệ thực vật một cách hợp lý.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TONG QUAN VAN ĐÈ NGHIÊN CỨU 1. Một số khái niệm liên quan đến côn trùng thiên địch Côn trùng là lớp phong phú nhất trong giới động vật, có một cuộc sống khá phức tạp, đa số côn trùng có khả năng bay. Cơ thể phân chia một cách đặc trưng thành ba phần: đầu, ngực. vý buat Đầu mang một đôi râu, mắt kép và mắt đơn.

Phần phụ miệng phan Ba theo chế độ ăn uống. Ngực mang ba đôi chân có năm đổ và điện hình là hai đôi cánh. Bụng thường không có chân. Đa số eôn trùng sống ở cạn, hô hấp bằng hệ khí quản với các lỗ thở phân bố trên các đất cơ thể.

Cơ quan bài tiết là ống Malpighi. Thường trong chữ trình sống có biến thái và ở những côn trùng biến thái thiếu, không có pha nhộng, thiếu trùng gần giống con trưởng thành. - ( - Nhiều côn trùng là có. lợi như thụ phần cho hoa, ăn thịt hoặc ký sinh trên các loài sâu hai ghumg cing) có một số đáng kể thường xuyên gây ra những tác hại to lớn cho nông, lâm nghiệp và sức khoẻ con người.

Con người đã phải khá vat va “nghiên cứu tìm ra những biện pháp đấu tranh với chúng để giành đại những phân bị mất mát. Khái niệm về côn trắng thiên địch Côn trừñ; thiên địch là côn trùng có khả năng sinh sản cũng như TA, nhưng mật độ cao ít khi đạt được vì côn trùng thường bị nhiều loài động vật khác tấn công làm giới hạn mật độ. Phần lớn động vật tấn công này cũng thuộc lớp côn trùng. Thành phần côn trùng thiên địch rất phong phú, hiện diện khắp mọi nơi, gần như nơi nào có côn trùng gây hại là đều có sự hiện diện của các loài côn trùng thiên địch.

Một ví dụ điển hình về tác động của sự giới hạn côn trùng gây hại bởi thiên địch ăn mỗi là trường hợp của Rệp sáp Icerya purchase, một 4 loại dịch hại rất quan trọng trên cam, quýt tại Califonia. Loại Rệp sáp này đầu tiên được tìm thấy tại California năm 1868 va da gây hại dữ dội trên kỹ nghệ cam quýt tại mién Nam California. Trong hai năm 1888 và 1889, Bọ rùa Rodolia cardinalis từ Australia đã được đưa vào Califonia đề tiêu điệt Rệp sáp và chỉ trong hai năm Rệp sáp /cerya purchase đã bị đẩy lùi ra khỏi các vườn cam quýt tại Califonia. Đối vớiẩf m côn trùng thiên địch sống ký sinh trên những loài khác, có thể kể đến Các loài ong ký sinh thuộc các họ Trichogrammatidae, ‘Braconidae; Chalcididae, Ichueumanidae.

Hién nay, cdc loải ong.mắt đỏ Trichogamma đã được nuôi nhân giống với số lượng lớn và sử dụng rộng rãi khắp nơi trên thế giới để phòng trừ ít nhất 28 loài sâu gây hại trên cây thông, cây ăn trái Tác động của các côn trùng thiên địch (ăn mỗi, ký sinh) rất lớn, có thể nói không có gì mà con người làm có thể so sánh với tác động của côn trùng thiên địch. Với nhiều ưu điểm nỗi trội so với việc sử dụng hóa chất bảo vệ thực vật để phòng TY dịcŠ hại. Trong ba thập kỷ qua đã có một sự gia tăng vượt bật i các công trình nghiên cứu và ứng dụng côn trùng thiên địch trong phòng trừ sinh học. Côn trùng thiên địch gồm hai nhóm là côn trùng bắt mỗi ăn thịt 4 — ` Côn t4 thịt là những loài côn trùng lấy nhiều cá thể của các loài động vật khác ~ con mỗi — làm thức ăn cho mình.

Con mỗi của côn trùng ăn thịt chủ yếu là côn trùng khác hoặc các loài động vật như giun, san, sên. Do vậy nên tính chất nguồn thức ăn đa dạng và do luôn phải di chuyển nên tập tính và cấu tạo của cơ thể côn trùng ăn thịt có nhiều nét đặc trưng. Côn trùng ăn thịt thường bắt mỗi bằng miệng hoặc bằng chân. 5s Miệng của côn trùng ăn thịt là miệng gặm nhai hoặc miệng chích hút.

Miệng của các loài côn trung ăn thịt như Bọ ngựa, Kiến, Bọ rùa,. có cấu tạo đặc trưng của miệng gặm nhai. Còn các loài sâu non của những loài có kiểu tiêu hóa ngoài như Đom đóm, Cà niễng,. miệng của chúng có bộ phận được gọi là kim hút.

Bộ phận bắt mỗi đặc trưng là chân. ‘ruse oe | Bọ ngựa (Mantodea) hoặc chân sau của gidng Bittacus, ` 1. Khái niệm và đặc tính chung của cô Hiện tượng ký sinh là một mối quan ệ lân nhau giữa các sinh vật khác loài, trong đó sinh vật ký sinh tìm nguồn thức ăn từ cơ thể sinh vật khác goi là sinh vật ký sinh và sinh vật cấp nguồn thức ăn gọi là ký chủ ( Ký sinh là sinh vật có ấu trùng phát triển xảy ra bên trong hoặc trên bề mặt của sinh vật chủ, đến cái chết của sinh vật chủ, những sinh vật nhỏ hoàn thành bầu hết hoặc tất cả các chu kỳ cuộc sống của chúng trong vật chủ, và iều khả năng nhân mật độ cao trong cơ thể vật chủ. Không phải tất cá các vật ký sinh đều giết chết vật chủ của chúng, nhưng hầu như luôn luôn có tác động tiêu cực về sự tồn tại và sự sinh sản của vật chủ.

Š Ký sính xã hội là hiện tượng ký sinh dựa vào mối quan hệ bầy đàn để tương (ấế lý nhềm giữa các thành viên sinh vật xã hội như kiến hoặc mối. Một Móc -ký sinh trên một loài khác cũng là vật ký sinh như nắm ký sinh trên cơ thé của ong ky sinh trên côn trùng được gọi là ký sinh bậc cao. Côn trùng có thể bị ký sinh bởi nhiều loài sinh vật như: côn trùng ký sinh của côn trùng, tuyến trùng ký sinh côn trùng, sinh vật đơn bào ký sinh côn trùng, nắm ký sinh côn trùng, vi khuẩn ký sinh côn trùng, virus ký sinh côn trùng. a Khái quát tình hình nghiên cứu về côn trùng thiên địch trên thế giới Năm 300 sau công nguyên, ghi nhận đầu tiên sử dụng phương pháp sinh học trong các vườn trồng cam chan‹ Trung Quốc: Kiến o cây đẻ diệt sâu hại, cành tre nhỏ được dung làm cầu cho kiến di chuyển từ cây nọ sang cây kia.

7 x Năm 1000 ~ 1300 người trồng Chà là ở.Ä Tập đưa kiến ăn thịt từ vùng núi lân cận tới các ốc đảo để diệt sâu hại. Ghĩ nhận đầu tiên về việc đi chuyển thiên địch có mục đích. Năm 1763 Linnaeus nhận được giải thưởng cho công trình có tên “Làm thế nào để vườn cây Ằ quả không ` có sâu hại với phương pháp cơ SY = giới và sinh học”. Ss Năm 1840 băng) phát bệnh nấm mốc sương khoai tây (Phytophthora infestans) “Splreland, Anh và Bi dẫn tới nạn đói.

Các nhà nghiên cứu đã sử dung bo chân chạy Calasoma sycophanta diét sâu non sâu róm họ Ngài độc.< 1878 Rệp hại rễ nho (ƒieus vijfoliae) từ Mỹ xâm nhập vào Pháp: si chấm đứt ngành công nghiệp rượu nho của Pháp. Việc thả thiên dich Pyroglyphus phylloxerae dua Bac My sang vao nam 1873 đã giúp cứu văn tình thế. Năm 1883, Ong kén Apameles glomerarus được nhập từ Liên hiệp Anh vào Hoa Kỳ để phòng trừ sâu non bướm phan (Pieris rapae cabbage white butterfly). Nam 1888, thành công lớn đầu tiên trong việc nhập thiên địch là bọ rùa (Rodolia cardinalis) tit Australia dé diệt Tệp sáp hại cam chanh (Icerya purchasi) ở Hoa Kỳ.

Năm 1901, thành công đầu tiên sử dụng phương pháp sinh học trừ cây Bông ôi (Ngũ sắc ~ anana) & Hawai. Năm 1920 — 1930 trên 30 trường hợp sử.đụng thiên địch được ghi nhận trên toàn thế giới. : Nam 1978, Sở nghiên cứu động ý: “trước Đại học Nông nghiệp Triết Giang cho xuất bản cuốn “Hình vẽ côn trùng thiên địch”, trong đó đề cập đến đặc điểm sinh học của côn trùng ăn thịt. Khái quát tình hình nghiên cứu VỀ côn trùng ở Việt Nam * Vệ nghiên cứu đa dạng sinh học ở cấp độ loài trong hệ sinh thái.

Năm 1999, trên Tạp chí Bảo vệ thực vật Phạm Văn Lầm đã xác định tên khoa học của thiên địch thù được trên rau họ hoa thập tự. Kết quả thu thập được 56 loài thiên địch trên rau họ hoa thập tự. Đã xác định được tên khoa học cho 48 loài gồn) 24 loài bắt mỗi, 11 loài ký sinh sâu hại, 8 loài ký sinh bậc hai và 5 loài ký-Sỉnh trên các con trùng bắt mồi. Trên Tuyển tập Công trình nghiên cứu bảo vệ thực vật 2000 — 2002, Viện Bảo vệ thực vật (rang 150 — 154), đã đăng tải nghiên cứu của Phạm Văn Lằm về mị hiểu thành phần loài thuộc họ ong cự.

Từ năm 1981 tới năm 2002; Pham ăn Lầm đã tiến hành điều tra trên các cây trồng như lúa, ngô, đậu đô. rau nhiều tỉnh thành, đã thu thập được hơn 70 dạng loài thuộc ho Ichneumonidae. Tuy nhiên mới xác định được tên khoa học cho 46 loài, trong đó có 11 loài chỉ được xác định đến tên giống. Trong số các loài đã xác định được tên khoa học, có 19 loài được ghi nhận đầu tiên cho khu hệ côn trùng ở Việt Nam.

Cũng trên Tuyển tập Công trình nghiên cứu bảo vệ thực vật 2000 ~ 2002, Viện Bảo vệ thực vật (trang 155 — 160), da đăng tải nghiên cứu thiên địch trên nhóm cây đậu ăn quả của Phạm Văn Lầm và cộng sự. Trong thời gian 1996 — 2000, đã thu thập được hơn 40 loài thiên địch của sâu hại nhóm cây đậu ăn quả, trong đó mới định danh được tên cho 30 loài. Trong báo cáo Khoa học Hội nghị toàn quốc 2004 “Những vấn đề Nghiên cứu cơ bản trong Khoa học Sự sống”, Thái Nguyên 23 ~ 09— 2004 (trang 807 — 810) da dang nghiên cứu thành. địch trên cây ăn quả có múi của Phạm Văn Lầm.

Trong thời gian 1996— 2003, kết quả thu được 172 loài thiên địch, thuộc 12 bộ côn tring; nhện và nắm. Đến năm 2004 xác định tên khoa học cho 92 loài. Những loài đã xác định tên được gồm 35 loài ký sinh, 53 loài bắt mỗi và 4 loài nấm gây bệnh sâu hại. Báo báo Khoa học Hội nghị Côn trùng học toàn quốc (lần thứ 5), Hà Nội 11-14/04/2005 (trang 87 ~92), đã đăng kết quả nghiên cứu về thiên địch của Rệp muội của Phạm van Lầm.

Kết quả đã xác định được 52 loài thiên địch của một số loãi nuôi Hai cây trồng. Chúng thuộc 4 bộ côn trùng (Coleoptera, Diptera} )Hymenoptera va Neuroptera). Trong đó, bộ cánh cứng có số loài đã thu được nhiều nhất. * Các nghiên cứu vềđặc điểm sinh vật học của loài.

Tạp chí Bảo xe thực vật, 1999 đã đăng kết quả nghiên cứu đặc điểm sinh hod đối “yea của Bọ rùa hai mảng d6 Lemnia biplagiata cua Quách Thị Ngọ ‘yaPham Van Lam.