Nghiên cứu về lý thuyết và thực tiễn thể loại kí trong văn học Việt Nam thế kỷ 20

Khám phá lý thuyết và thực tiễn trong nghiên cứu kí ở Việt Nam thế kỷ 20, ảnh hưởng đến lịch sử và chính trị của thể loại văn học.

• Tác giả: Linh–Hue Bui
• Người hướng dẫn: Tim Lustig
• Trường học: Keele University
• Chuyên ngành: Doctor of Philosophy
• Đề tài: Nghiên cứu về thể loại kí trong văn học Việt Nam thế kỷ 20
• Loại tài liệu: dissertation
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Keele

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: Terms and methods
• 1.1. Brief history of kí
• 1.2. Cultural studies approaches to genre
• 1.3. Outline of chapters
• 2. CHƯƠNG 2: Socialist Realism and North Vietnamese Kí, 1945 to 1986
• 2.1. The adoption of socialist realism into Vietnam, 1945–1986
• 2.2. Lenin’s Reflection Theory
• 2.3. What is socialist realism?
• 2.4. How socialist realism was introduced into Vietnam?
• 2.5. On sincerity and individualism: from the Confucian Man to the Collective Man
• 2.6. Efforts to reapproach socialist realism
• 2.7. The 1960s debate over fictional elements in kí
• 2.8. The replacement of investigative reportage
• 2.9. The triumph of bút kí, tùy bút, kí sự over investigative reportage
• 2.10. Truyện kí: Achilles heel of socialist kí
• 3. CHƯƠNG 3: South Vietnamese Kí during the Vietnam War (1954 – 1975)
• 3.1. The historical, political and cultural situation in South Vietnam, 1954 – 1975
• 3.2. Political and social situation
• 3.3. The cultural situation: literature and politics
• 3.4. The relationship between writers, literature and reality
• 3.5. The perception of kí in South Vietnamese literature (1954 – 1975)
• 3.6. Multiple voices in South Vietnamese kí (1954 – 1975)
• 3.7. Images of the opponents
• 3.8. Images of the American and other allied forces
• 3.9. Images of South Vietnamese soldiers
• 3.10. Images of ordinary people
• 4. CHƯƠNG 4: Vietnamese Kí since the Renovation
• 4.1. Such a Night and the resurrection of investigative journalism
• 4.2. Memoirs of literary circles: decanonizing socialist writers
• 4.3. Myth of socialist writers
• 4.4. Tôi’s The Dust beneath Whose Feet and Every Afternoon: untold stories about socialist writers
• 4.5. And God Is Smiling and Finding My Lost Self: Sincerity and truthfulness are different stories
• 4.6. Last Night I Dreamed of Peace: changes and resistance in literary reception
• 4.7. Challenges to kí: emergence of autobiographical meta/fiction

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Thể Loại Kí Thế Kỷ 20 Khám Phá Định Nghĩa

Nghiên cứu về thể loại kí trong văn học Việt Nam thế kỷ 20 là một hành trình khám phá đa chiều. Kí văn học bao gồm nhiều thể loại phi hư cấu như nhật kí, hồi kí, du kí, tiểu sử, tự truyện và phóng sự. Trong thế kỷ 20, thể loại này trải qua nhiều biến động, đặc biệt trước, trong và sau Chiến tranh Việt Nam. Luận án này tiếp cận từ góc độ nghiên cứu văn hóa, xem thể loại vừa là sản phẩm lịch sử, vừa là biểu hiện của chủ thể, chống lại sự đồng hóa của ký ức tập thể. Nghiên cứu này tập trung vào lý thuyết và thực hành kí trong văn học Việt Nam thế kỷ 20, nhằm tìm ra cơ chế ẩn kiểm soát sự biến đổi của nó. Kí có nhiều điểm tương đồng với baogao wenxue của Trung Quốc (phóng sự) và oçerk (sketch/reportage) của Liên Xô. Nghiên cứu này bảo lưu thuật ngữ "kí" vì nó mang một lịch sử đặc biệt ở Việt Nam, và định nghĩa kí là bất kỳ văn bản phi hư cấu nào mô tả một sự kiện, con người, hiện tượng xã hội hoặc giai đoạn lịch sử có thật, sử dụng phong cách và kỹ thuật văn chương.

1.1. Lịch Sử Kí Việt Nam Từ Gốc Rễ Đến Hiện Đại

Lịch sử kí Việt Nam bắt nguồn từ truyền thống văn học phi hư cấu Trung Quốc, ảnh hưởng sâu sắc qua gần một thiên niên kỷ đô hộ. Các thể loại như tạp kí, kí sự, thực lục, bi kí, tự, bạt được xem là tiền thân. Kí đóng vai trò quan trọng trong quá trình hiện đại hóa văn học Việt Nam nửa đầu thế kỷ 20, khơi mào hai cuộc tranh luận lớn: "Nghệ thuật vị nghệ thuật" và "Nghệ thuật vị nhân sinh", và tranh luận về yếu tố hư cấu trong kí những năm 1960. Trong Chiến tranh Việt Nam, kí có vai trò quan trọng ở cả văn học miền Bắc và miền Nam. Đây cũng là thể loại tạo ra nhiều tác phẩm gây tranh cãi và có ảnh hưởng xã hội trong lịch sử văn học Việt Nam.

1.2. Đặc Điểm Thể Loại Kí So Sánh Với Phóng Sự Báo Chí

Kí khác biệt với báo chí kiểu mới của Mỹ (New Journalism). Mặc dù báo chí kiểu mới về cơ bản là phóng sự văn học (một nhánh của kí), nó là một cách độc đáo kết hợp kỹ thuật hư cấu và báo chí. Giống như báo chí, nó đề cập đến các sự kiện có thật, hiện tại và mục đích là để phê bình hoặc phản ánh một hiện tượng chính trị, xã hội hoặc văn hóa. Giống như tiểu thuyết, báo chí kiểu mới chấp nhận các thủ thuật hư cấu để làm cho nó trở thành một cách viết linh hoạt hơn báo chí thông thường. John Hellmann chỉ ra rằng các nhà báo mới chọn, sắp xếp và biến đổi các yếu tố báo chí về mặt phong cách để "tạo ra một trải nghiệm thẩm mỹ thể hiện trải nghiệm và diễn giải cá nhân của tác giả về chủ đề", điều này giúp người đọc "không chỉ đọc về các sự kiện mà còn tham gia vào trải nghiệm và diễn giải cá nhân của tác giả về chủ đề đó".

II. Thách Thức Nghiên Cứu Kí Thế Kỷ 20 Vấn Đề Lý Thuyết Chính Trị

Việc nghiên cứu kí chưa tương xứng với vị trí quan trọng của nó trong văn học Việt Nam. Một trong những lý do chính là lý thuyết và thực hành kí thay đổi rất nhiều giữa các giai đoạn lịch sử. Hầu hết các nghiên cứu trong nước về kí dựa trên phê bình văn học truyền thống, chịu ảnh hưởng nặng nề của phê bình văn học Xô Viết. Hơn nữa, việc sản xuất kí sau năm 1975 chỉ thu hút một vài nhà nghiên cứu vì tính nhạy cảm chính trị. Đối với các nhà phê bình và độc giả quốc tế, thể loại văn học Việt Nam này vẫn còn là một lĩnh vực chưa được biết đến, mặc dù các thể loại con của nó không xa lạ trong truyền thống văn học phương Tây. Quan điểm lý thuyết về kí cũng thay đổi theo thời gian, ảnh hưởng đến cách phân loại và đánh giá tác phẩm kí. Vì vậy, nghiên cứu về kí đòi hỏi sự hiểu biết sâu sắc về lịch sử, chính trị và văn hóa Việt Nam.

2.1. Ảnh Hưởng Của Chủ Nghĩa Hiện Thực Xã Hội Lên Kí Miền Bắc

Chủ nghĩa hiện thực xã hội ảnh hưởng sâu sắc đến kí miền Bắc từ năm 1945 đến 1986. Các nhà phê bình Xô Viết mở rộng phạm trù kí, bao gồm cả bút kí và tùy bút. Truyện kí (tiểu sử) biến thành sự kết hợp lỏng lẻo giữa tự truyện/tiểu sử và hư cấu, ca ngợi các anh hùng xã hội chủ nghĩa. Sau Đổi Mới năm 1986, bút kí, tùy bút, và đặc biệt là truyện kí xã hội chủ nghĩa dần bị loại khỏi phạm trù kí, đánh dấu sự trở lại định nghĩa kí trước năm 1945. Thay đổi này cho thấy sự ảnh hưởng lớn của các yếu tố chính trị và tư tưởng lên định hình thể loại kí.

2.2. Kí Miền Nam Thời Chiến Tranh Tiếng Nói Đa Chiều Phản Ánh Xã Hội

Kí miền Nam trong Chiến tranh Việt Nam (1954-1975) phản ánh tình hình lịch sử, chính trị và văn hóa đặc biệt của miền Nam. Văn học miền Nam (bao gồm kí) bị ảnh hưởng bởi cả yếu tố chính trị lẫn xã hội, dù có nhiều quan điểm cho rằng văn học miền Nam độc lập với chính trị. Kí miền Nam thể hiện nhiều tiếng nói khác nhau, từ hình ảnh đối phương, lực lượng đồng minh, đến người lính miền Nam và người dân thường. Nghiên cứu về kí miền Nam còn hạn chế do tính nhạy cảm chính trị, nhưng nó là một phần quan trọng để hiểu bức tranh toàn diện về thể loại kí trong giai đoạn này.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Thể Loại Kí Tiếp Cận Từ Nghiên Cứu Văn Hóa

Nghiên cứu này sử dụng phương pháp nghiên cứu văn hóa để phân tích thể loại kí. Phương pháp này xem xét kí như một sản phẩm xã hội, chịu ảnh hưởng của lịch sử, chính trị và văn hóa. Nó cũng chú trọng đến mối quan hệ giữa kí và ký ức tập thể, cũng như vai trò của kí trong việc tạo dựng và phản kháng ký ức chính thống. Các nghiên cứu trước đây thường tập trung vào phân tích hình thức và nội dung của kí, nhưng chưa đi sâu vào mối liên hệ giữa kí và bối cảnh xã hội. Phương pháp nghiên cứu văn hóa giúp làm sáng tỏ sự biến đổi của kí qua các giai đoạn lịch sử, cũng như vai trò của nó trong việc phản ánh và định hình bản sắc văn hóa Việt Nam. Trịnh Bích Liên tiếp cận phóng sự như một tiếng nói dân chủ góp phần vào sự thay đổi xã hội Việt Nam, nhưng vẫn tập trung vào các giá trị và kỹ thuật hiện thực.

3.1. Phân Tích Diễn Ngôn Giải Mã Mã Nguồn Của Kí

Nghiên cứu sử dụng phân tích diễn ngôn để giải mã cấu trúc và ý nghĩa của kí. Theo đó, một văn bản kí được hình thành từ hai mã cơ bản: mã thể loại (bao gồm mã sự thật và mã nghệ thuật) và mã ý thức hệ. Mã thể loại tạo nên hình thức ổn định của kí, trong khi mã ý thức hệ là yếu tố không ổn định, làm cho thể loại này thay đổi theo thời gian. Ví dụ, trong thời trung cổ, kí có thể bao gồm các câu chuyện về phép thuật và sinh vật phi thường, vì chúng được tin là có thật. Phân tích diễn ngôn giúp hiểu rõ cách các yếu tố xã hội và chính trị tác động đến việc sản xuất và tiếp nhận kí.

3.2. Chính Trị Ký Ức Vai Trò Kép Của Kí Trong Xây Dựng Ký Ức

Kí đóng vai trò kép trong chính trị ký ức. Một mặt, nó có thể được sử dụng như một công cụ tuyên truyền để tạo ra ký ức thể chế. Mặt khác, nó cũng có thể chống lại sự thể chế hóa đó, trở thành tiếng nói phản kháng mạnh mẽ. Nghiên cứu sẽ phân tích cách các nhà cầm quyền và nhà văn sử dụng kí để đạt được mục đích của họ, cũng như cách kí phản ánh những thay đổi trong nhận thức về sự thật qua các giai đoạn lịch sử khác nhau. Sự đối lập này làm cho kí trở thành một thể loại phức tạp và đầy mâu thuẫn.

IV. Ứng Dụng Nghiên Cứu Kí Giá Trị Văn Hóa Lịch Sử Của Thể Loại

Nghiên cứu này có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa và lịch sử của thể loại kí. Nó giúp người đọc hiểu rõ hơn về kí và vai trò của nó trong đời sống xã hội Việt Nam. Nó cũng cung cấp một phương pháp tiếp cận mới để nghiên cứu các thể loại văn học khác, đặc biệt là các thể loại phi hư cấu. Nghiên cứu này có thể được sử dụng trong giảng dạy và nghiên cứu văn học, cũng như trong các lĩnh vực khác như lịch sử, văn hóa và xã hội học. Charles A. Laughlin khẳng định giá trị văn học của phóng sự và tầm quan trọng của nó trong di sản văn hóa cánh tả Trung Quốc, cho rằng các giá trị của chủ nghĩa cá nhân và chủ nghĩa nhân văn làm nền tảng cho tính thẩm mỹ của phóng sự.

4.1. Kí Và Văn Hóa Phản Ánh Bản Sắc Dân Tộc Qua Trang Viết

Kí đóng vai trò quan trọng trong việc phản ánh và định hình bản sắc văn hóa dân tộc. Nó ghi lại những phong tục, tập quán, đời sống tinh thần của người Việt qua các giai đoạn lịch sử khác nhau. Kí cũng thể hiện những giá trị đạo đức, quan niệm thẩm mỹ và triết lý sống của người Việt. Phân tích kí giúp hiểu rõ hơn về những đặc trưng văn hóa của Việt Nam, cũng như sự thay đổi của văn hóa theo thời gian. Tác phẩm kí chính là những trang sử sống động, ghi lại dấu ấn của thời đại.

4.2. Kí Và Lịch Sử Tư Liệu Quý Giá Về Biến Động Xã Hội

Kí là một nguồn tư liệu quý giá về các biến động xã hội trong lịch sử Việt Nam. Nó ghi lại những sự kiện lớn, những cuộc chiến tranh, những thay đổi chính trị và kinh tế. Kí cũng phản ánh đời sống của người dân trong những giai đoạn khó khăn, cũng như những khát vọng và ước mơ của họ. Nghiên cứu kí giúp tái hiện bức tranh lịch sử một cách chân thực và sinh động, đồng thời cung cấp những góc nhìn mới về các sự kiện lịch sử. Peter Zinoman trong bài viết “Reading Revolutionary Prison Memoirs” phân tích về hồi ký nhà tù cách mạng trong cuốn The Country of Memory: Remaking the Past in Late Socialist Vietnam (2001).

V. Kết Luận Xu Hướng Phát Triển Và Tương Lai Của Thể Loại Kí

Nghiên cứu về thể loại kí trong văn học Việt Nam thế kỷ 20 là một quá trình không ngừng nghỉ. Trong tương lai, cần có thêm nhiều nghiên cứu chuyên sâu về kí, đặc biệt là về kí trong giai đoạn đương đại. Cần chú trọng đến việc ứng dụng các phương pháp nghiên cứu mới, cũng như việc kết nối kí Việt Nam với kí trên thế giới. Kí sẽ tiếp tục phát triển và đóng góp vào sự phong phú của văn học Việt Nam, đồng thời giúp chúng ta hiểu rõ hơn về bản thân và xã hội.

5.1. Kí Hiện Đại Sự Kết Hợp Giữa Tính Chân Thực Nghệ Thuật

Kí hiện đại có xu hướng kết hợp giữa tính chân thực và nghệ thuật. Các nhà văn kí không chỉ ghi lại sự kiện một cách khách quan, mà còn thể hiện cảm xúc, suy nghĩ và quan điểm cá nhân. Họ sử dụng các kỹ thuật văn chương để làm cho kí trở nên sinh động và hấp dẫn hơn. Sự kết hợp này tạo ra một thể loại kí mới, vừa mang tính thông tin, vừa mang tính thẩm mỹ. Tính chân thực trong kí luôn là vấn đề được tranh luận, đặc biệt khi các yếu tố hư cấu được đưa vào.

5.2. Kí Và Tự Sự Mở Rộng Phạm Vi Góc Nhìn Mới

Kí ngày càng có xu hướng giao thoa với các thể loại tự sự khác, như tiểu thuyết và truyện ngắn. Xu hướng này tạo ra những tác phẩm kí độc đáo, vừa có tính chất tư liệu, vừa có tính chất hư cấu. Các nhà văn kí mở rộng phạm vi và góc nhìn của kí, đề cập đến những vấn đề cá nhân, xã hội và nhân loại. Sự kết hợp này mang lại cho kí một sức sống mới, đồng thời đặt ra những câu hỏi về ranh giới giữa hư cấu và phi hư cấu.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Luận án tiến sĩ "Theory and practice in twentieth–century Vietnamese kí: studies in the history and politics of a literary genre" do nghiên cứu sinh Linh-Hue Bui thực hiện dưới sự hướng dẫn của TS. Tim Lustig tại Đại học Keele (Vương quốc Anh, bảo vệ tháng 03/2016), là một công trình tiên phong giải mã lịch sử, thi pháp và chính trị học của thể loại kí trong tiến trình văn học Việt Nam thế kỷ 20. Luận án đặt thể loại kí trong mạng lưới tương tác phức tạp giữa hiện đại hóa văn học, chủ nghĩa hiện thực xã hội chủ nghĩa (Socialist Realism), và quá trình kiến tạo ký ức tập thể (collective memory) cũng như các thực hành phản kháng dân chủ (democratic resistance).

Nghiên cứu lấp đầy khoảng trống học thuật cốt lõi (research gap): trong khi các nghiên cứu quốc nội trước đây thường tiếp cận thể loại kí thuần túy qua lăng kính thi pháp học truyền thống (như Trịnh Bích Liên, 2008; Cao Thị Xuân Phượng, 2013) hoặc chỉ khảo sát sự nghi thức hóa của chủ nghĩa hiện thực xã hội chủ nghĩa tại miền Bắc trong giai đoạn chiến tranh (Nguyễn Thị Ngọc Minh, 2013), và giới phê bình lưu vong (tiêu biểu như Võ Phiến, 1986) duy trì định kiến rằng văn học miền Nam hoàn toàn độc lập với chính trị, thì chưa có công trình nào đối sánh toàn diện sự biến thiên của kí qua các không gian chính trị - lịch sử dị biệt: miền Bắc (1945–1986), miền Nam (1954–1975) và giai đoạn Đổi mới (sau 1986).

Luận án thiết lập hệ thống 4 câu hỏi nghiên cứu trọng tâm:

1. Cơ chế ngầm ẩn nào chi phối sự thăng trầm, biến đổi ranh giới thể loại và vị thế của các tiểu thể loại kí xuyên suốt thế kỷ 20?
2. Chủ nghĩa hiện thực xã hội chủ nghĩa kiểu Stalin/Lenin đã kiến tạo "chế độ chân lý" (regime of truth) và ký ức thể chế hóa (institutionalized memory) tại miền Bắc giai đoạn 1945–1986 như thế nào thông qua việc cải biến quan niệm "chân thực" và thay thế phóng sự điều tra bằng bút kí, tùy bút, truyện kí?
3. Thể loại kí tại miền Nam giai đoạn 1954–1975 phản ánh tính phức giọng (multiple voices) và chịu sự chi phối của ý thức hệ cùng kiểm duyệt chính trị ra sao?
4. Văn học Đổi mới từ năm 1986 đã phục hưng phóng sự điều tra, giải quy điển hóa (decanonization) các nhà văn xã hội chủ nghĩa và sử dụng siêu hư cấu tự thuật (autobiographical metafiction) để tái định hình ký ức văn hóa như thế nào?

Khung lý thuyết của công trình tích hợp liên ngành giữa Chủ nghĩa duy vật văn hóa (Cultural Materialism), Nghiên cứu ký ức văn hóa (Cultural Memory Studies), Lý thuyết thể loại lịch sử (Historical Genre Theory) và Phân tích diễn ngôn (Discourse Analysis). Phạm vi khảo sát trải dài trên 100 năm văn bản học (1900–2010s) với hàng trăm tác phẩm tiêu biểu, tạo nên một bước đột phá trong việc chứng minh thể loại văn học không phải là một tập hợp quy phạm cố định, mà là một sản phẩm kiến tạo xã hội gắn liền với quyền lực và chính trị ký ức.

Literature Review và Positioning

Khảo cứu văn hiến cho thấy sự phát triển của lý thuyết thể loại đối với văn học phi hư cấu (literary nonfiction) đã chuyển dịch mạnh mẽ từ các cách tiếp cận lý thuyết siêu lịch sử (trans-historical theoretical approaches) của chủ nghĩa tân cổ điển và cấu trúc luận sang các hướng tiếp cận lịch sử và văn hóa học (Bawarshi & Reiff, 2010). Jacques Derrida trong The Law of Genre (1980) khẳng định văn bản không thuộc về một thể loại đơn nhất mà luôn tham gia vào nhiều thể loại: "genres are the preconditions for textual performances". Trong khi đó, các nhà duy vật văn hóa như Fredric Jameson và Raymond Williams xem thể loại như một "khế ước xã hội" quy định việc tái tạo các thực hành ý thức hệ.

Tại Việt Nam, tiến trình định danh thể loại kí ghi nhận nhiều cuộc tranh luận lịch sử sâu sắc. Vũ Ngọc Phan trong Nhà văn hiện đại (1942) đã phân loại chi tiết các tiểu loại như phóng sự, lịch sử kí sự, bút kí, truyện kí; đồng thời chỉ ra sự hỗn dung khái niệm trong giới văn cầm bút đương thời: "Cách đây không lâu, vào khoảng năm 1935–1936, nhiều nhà văn nước ta vẫn chưa phân biệt được thế nào là lịch sử, thế nào là lịch sử ký sự, thế nào là lịch sử tiểu thuyết và thế nào là truyện ký". Giai đoạn 1935–1939 chứng kiến cuộc bút chiến nảy lửa giữa hai trường phái "Nghệ thuật vị nghệ thuật" (Hoài Thanh, Lưu Trọng Lư) và "Nghệ thuật vị nhân sinh" (Hải Triều), dẫn đến cuộc tranh luận về tính chân thực và đạo đức trong phóng sự của Vũ Trọng Phụng (vụ án văn học báo Ngày Nay công kích phóng sự Làm đĩ, Lục xì là "dâm thư"). Đến thập niên 1960 tại miền Bắc, một cuộc tranh luận học thuật quy mô lớn lại nổ ra xung quanh giới hạn của yếu tố hư cấu trong thể loại kí.

Luận án định vị nghiên cứu của mình thông qua việc đối thoại và vượt lên trên hai công trình tiến sĩ quốc nội: Phóng sự Việt Nam trong môi trường sinh thái văn hóa thời kì đổi mới (Trịnh Bích Liên, 2008) vốn còn nặng tính xã hội học mác-xít truyền thống, và Kí như một loại hình diễn ngôn (Nguyễn Thị Ngọc Minh, 2013) vốn chịu ảnh hưởng từ mô hình ký hiệu học văn hóa của Katerina Clark (The Soviet Novel: History as Ritual, 1981) nhưng bỏ trống mảng văn học miền Nam và hậu Đổi mới.

Đồng thời, công trình so sánh xuyên văn hóa với ít nhất hai nghiên cứu quốc tế xuất sắc:

1. Công trình Chinese Reportage: The Aesthetics of Historical Experience (2002) của Charles A. Laughlin: Laughlin phân tích thể loại báo cáo văn học Trung Quốc (baogao wenxue) như một tiếng nói dân chủ của chủ nghĩa nhân văn cánh tả, nhưng bỏ qua mối liên hệ cấu trúc giữa phóng sự và các tiểu loại phi hư cấu khác (hồi ký, tự truyện).
2. Các nghiên cứu về tự sự chiến tranh và chấn thương của Victoria Stewart (Women's Autobiography: War and Trauma, 2004) và Owen Evans (Mapping the Contours of Oppression, 2006): làm rõ mối quan hệ giữa tự sự cá nhân và sự đàn áp của ký ức tập thể dưới các chế độ toàn trị. Luận án mở rộng phạm vi bằng cách đặt toàn bộ hệ sinh thái tiểu thể loại kí (kí sự, bút kí, tùy bút, phóng sự, truyện kí, nhật kí, hồi kí) vào trường tương tác với ký ức văn hóa.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án chất vấn và tái cấu trúc các lý thuyết kinh điển về phản ánh thực tại và ký ức tập thể:

• Mở rộng và phê phán Thuyết phản ánh của Lenin: V.I. Lenin trong Materialism and Empirio-Criticism (1909) khẳng định: "Consciousness in general reflects being—that is a general principle of all materialism. It is impossible not to see its direct and inseparable connection with the principle of historical materialism: social consciousness reflects social being". Luận án chứng minh rằng qua bàn tay của Joseph Stalin và các nhà lý luận Xô Viết (như L.I. Timofeev), Thuyết phản ánh đã bị giáo điều hóa thành công cụ tước bỏ tính chủ thể sáng tạo, đồng nhất "chân thực nghệ thuật" với "tính đảng" (partiinost).
• Phát triển lý thuyết Ký ức tập thể và Thể chế hóa ký ức: Dựa trên nền tảng của Maurice Halbwachs (The Collective Memory, 1939), Paul Ricoeur (Memory, History, Forgetting, 2004) và mô hình "Quy điển và Lưu trữ" (Canon and Archive) của Aleida Assmann (1999), luận án thiết lập khung giải thích cách thức một thể loại văn học bị thao túng để biến ký ức cá nhân thành ký ức định chế quan phương.
• Tái định nghĩa bản thể luận khái niệm "Chân": Phân tích sự chuyển dịch từ chữ "Chân" (诚 - Cheng) trong Nho giáo truyền thống (vốn gắn liền với đạo lý phổ quát, sự hòa hợp xã hội và phục tùng tôn ti, không khuyến khích hoài nghi) sang "tính chân thật xã hội chủ nghĩa" (tập thể hóa ý thức) và đối lập với khái niệm "Sincerity/Authenticity" của phương Tây (Lionel Trilling, 1972; Bernard Williams, 2002), vốn gắn liền với chủ nghĩa cá nhân và sự hoài nghi nhận thức luận.

Hệ thống 4 mệnh đề lý thuyết cốt lõi được xác lập:

• Mệnh đề 1 (P1): Ranh giới thể loại kí tỷ lệ nghịch với mức độ can thiệp ý thức hệ; khi kiểm duyệt tăng cao, các thể loại mang tính phản biện (phóng sự điều tra) bị thay thế bởi các thể loại giàu tính trữ tình - tụng ca (bút kí, tùy bút).
• Mệnh đề 2 (P2): "Tính chân thực" trong văn học hiện thực xã hội chủ nghĩa không phải là sự sao chép hiện thực khách quan mà là một diễn ngôn tu từ được chuẩn hóa nhằm phục vụ tính tất yếu lịch sử của Đảng.
• Mệnh đề 3 (P3): Truyện kí thời chiến là "gót chân Achilles" của hệ thống thể loại xã hội chủ nghĩa do sự xung đột không thể dung hòa giữa xác thực phi hư cấu (factuality) và sự lý tưởng hóa hình tượng người hùng (fictionalization).
• Mệnh đề 4 (P4): Sự trỗi dậy của siêu hư cấu tự thuật và phóng sự hậu Đổi mới là một thực hành giải quy điển hóa, tái xác lập quyền của ký ức cá nhân trước ký ức tập thể.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án là sự hợp nhất của 3 trụ cột lý thuyết:

1. Chủ nghĩa duy vật văn hóa: Xem xét thể loại văn học như một chiến trường ý thức hệ, nơi diễn ra sự giằng co giữa văn hóa thống trị (dominant) và văn hóa phản kháng/tiềm tàng (subversive).
2. Chính trị học ký ức (Politics of Memory): Sử dụng khái niệm "chế độ chân lý" và "phản ký ức" (counter-memory) của Michel Foucault: "Truth is a thing of this world: it is produced only by virtue of multiple forms of constraint. And it includes regular effects of power. Each society has its regime of truth".
3. Ký hiệu học thể loại: Tách biệt hai mã cấu tạo văn bản: "mã thể loại" (generic code - gồm mã sự thật và mã nghệ thuật) và "mã ý thức hệ" (ideological code).

+-------------------------------------------------------------------------+
|                  KHUNG PHÂN TÍCH CHÍNH TRỊ HỌC THỂ LOẠI                 |
+-------------------------------------------------------------------------+
                                     |
         +---------------------------+---------------------------+
         |                                                       |
         v                                                       v
+-----------------------------+             +-----------------------------+
|    MÃ THỂ LOẠI (GENERIC)     |             |  MÃ Ý THỨC HỆ (IDEOLOGICAL)  |
|  - Mã sự thật (Truth Code)  |             |  - Hệ tư tưởng thống trị    |
|  - Mã nghệ thuật (Art Code) |             |  - Thể chế & Kiểm duyệt     |
+-----------------------------+             +-----------------------------+
         |                                                       |
         +---------------------------+---------------------------+
                                     |
                                     v
+-------------------------------------------------------------------------+
|                 SỰ CHUYỂN DỊCH KHÁI NIỆM "CHÂN THỰC"                     |
|  Nho giáo (Chân/Đạo) -> XHCN (Tính Đảng) -> Đổi mới (Tính Chủ Thể)      |
+-------------------------------------------------------------------------+
                                     |
         +---------------------------+---------------------------+
         |                                                       |
         v                                                       v
+-----------------------------+             +-----------------------------+
|  KÝ ỨC THỂ CHẾ HÓA (CANON)  |             |     PHẢN KÝ ỨC (COUNTER)    |
|  Bút kí, Tùy bút, Truyện kí | <---------> |  Phóng sự, Hồi kí tư nhân,  |
|  (Đồng hóa ký ức tập thể)   |   Xung đột  |  Siêu hư cấu tự thuật       |
+-----------------------------+             +-----------------------------+

Điều kiện biên (boundary conditions): Khung phân tích này áp dụng tối ưu cho các nền văn học thuộc bối cảnh hậu thuộc địa, xã hội chuyển đổi toàn trị - hậu toàn trị hoặc trong tình trạng chiến tranh có sự phân cực ý thức hệ sâu sắc.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án lựa chọn lập trường bản thể luận hiện thực phê phán (Critical Realism) kết hợp nhận thức luận kiến tạo văn hóa (Cultural Constructivism). Thiết kế nghiên cứu đa tầng (Multi-level comparative design) được cấu trúc qua 4 lát cắt không - thời gian lịch sử:

1. Thời kỳ hiện đại hóa thuộc địa (1900–1945): Sự hình thành phóng sự điều tra hiện thực phê phán dưới ảnh hưởng của báo chí quốc ngữ và Mặt trận Dân chủ Đông Dương (1936–1939).
2. Miền Bắc xã hội chủ nghĩa (1945–1986): Sự thống trị của mô hình hiện thực xã hội chủ nghĩa Xô Viết - Trung Quốc, phong trào Nhân văn - Giai phẩm và sự thoái trào của phóng sự điều tra.
3. Miền Nam thời chiến (1954–1975): Cấu trúc phức giọng, sự giằng co giữa ý thức hệ chống cộng, kiểm duyệt của Việt Nam Cộng hòa và tự sự hiện thực của người lính/thường dân.
4. Thời kỳ Đổi mới và Hậu Đổi mới (1986–thập niên 2010): Sự bùng nổ của phóng sự điều tra dân chủ hóa, hồi ký văn đàn giải thiêng và siêu hư cấu tự thuật.

Quy trình nghiên cứu rigorous

Chiến lược thu thập và xử lý mẫu văn bản học:

• Tiêu chí lựa chọn văn bản (Inclusion/Exclusion criteria): Chọn lọc các tác phẩm kí có tác động xã hội lớn, tạo tiền lệ tranh luận văn học hoặc định hình chuẩn mực thể loại trong từng thời kỳ.
• Nguồn ngữ liệu văn bản gốc:
  • Giai đoạn 1930–1945: Tác phẩm của Vũ Trọng Phụng (Làm đĩ, Cơm thầy cơm cô, Kỹ nghệ lấy Tây), Tam Lang (Tôi kéo xe), Ngô Tất Tố (Việc làng).
  • Giai đoạn 1945–1986 (Miền Bắc): Kí sự chiến dịch, bút kí Nguyễn Tuân (Sông Đà), tùy bút và truyện kí của Nguyễn Thi, Trần Đăng, các tài liệu văn kiện của Trường Chinh (Đề cương về văn hóa Việt Nam 1943, Chủ nghĩa Mác và văn hóa Việt Nam 1948), văn bản dịch thuật lý luận Xô Viết (Timofeev, Fadeev, Zhdanov).
  • Giai đoạn 1954–1975 (Miền Nam): Tác phẩm kí của Võ Phiến, Phan Tùng Châu và các cây bút chiến trường phản ánh hình tượng lính VNCH, đồng minh Mỹ và thường dân.
  • Giai đoạn sau 1986: Phóng sự của Phùng Gia Lộc (Cái đêm hôm ấy... đêm gì?), Hoàng Minh Tường, hồi ký văn đàn của Tô Hoài (Cát bụi chân ai, Chiều chiều), nhật ký chiến tranh Đặng Thùy Trâm (Nhật ký Đặng Thùy Trâm), và tự sự tự thuật của Nguyễn Bình Phương, Châu Diên.

Quy trình tam giác hóa (Triangulation): Kết hợp tam giác hóa dữ liệu (văn bản tác phẩm, văn kiện chính trị, bài phê bình báo chí đương thời), tam giác hóa lý thuyết (ký ức luận, thi pháp học thể loại, xã hội học văn học) và đối chiếu bối cảnh lịch sử - chính trị nhằm đảm bảo tính giá trị nội tại (internal validity) và độ tin cậy học thuật cao nhất.

Data và phân tích

Phân tích diễn ngôn văn bản học (Textual Discourse Analysis) được thực hiện với sự hỗ trợ của các công cụ tra cứu thư mục số hóa và đối chiếu văn bản liên thời kỳ tại Keele University Library, British Library và nguồn lưu trữ Đông Nam Á của Đại học Cornell. Luận án phân tích cấu trúc diễn ngôn qua các trục: ngôi kể/người quan sát (witness narrator), kỹ thuật thẩm mỹ hóa sự kiện, cơ chế chọn lọc chi tiết điển hình và các thủ pháp xóa mờ ranh giới hư cấu - phi hư cấu.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Luận án đưa ra 4 phát hiện đột phá mang tính bản lề cho ngành nghiên cứu văn học Việt Nam:

1. Cơ chế thay thế thể loại tại miền Bắc (1945–1986) nhằm phục vụ ký ức thể chế hóa: Dưới sự áp đặt của chủ nghĩa hiện thực xã hội chủ nghĩa, phóng sự điều tra (investigative reportage) từng nở rộ giai đoạn 1936–1939 đã bị xóa bỏ hoàn toàn vì bản chất phơi bày mặt trái xã hội của nó xung đột với nguyên lý tụng ca của "tính đảng". Trường Chinh (1948) đã quy định: "Về sáng tác lấy chủ nghĩa hiện thực xã hội chủ nghĩa làm gốc... Trong sự thật khách quan phải làm nổi bật lên những tính cách điển hình trong những trường hợp điển hình... làm cho người ta thấy được cái lẽ chuyển biến tất nhiên của xã hội". Để thay thế, thể chế đã quy điển hóa bút kí, tùy bút và đặc biệt là biến truyện kí thành "gót chân Achilles" – một thể loại lai ghép lỏng lẻo giữa tiểu sử/hồi ký và hư cấu nhằm đúc nặn các biểu tượng anh hùng vô sản, tước bỏ tính chân thực khách quan để tạo ra một ký ức tập thể lãng mạn hóa về cuộc chiến.

2. Giải mã tính phức giọng và bác bỏ luận điểm về sự "phi chính trị" của kí miền Nam (1954–1975): Luận án chỉ ra sự sai lầm của các học giả lưu vong khi thần thoại hóa sự tự do tuyệt đối của văn học miền Nam. Nghiên cứu thực chứng chứng minh kí miền Nam là một không gian đa thanh phức tạp: một mặt chịu sự kiểm duyệt gắt gao và áp lực tuyên truyền chống cộng từ chính quyền Sài Gòn, mặt khác thể hiện sự hoang mang hiện sinh, nỗi đau chiến tranh bị phân mảnh qua cái nhìn hoài nghi của người lính và nỗi thống khổ của thường dân trước sự hiện diện của quân đội đồng minh.

3. Sự phục hưng của phóng sự điều tra và làn sóng giải quy điển hóa sau 1986: Sự xuất hiện của thiên phóng sự Cái đêm hôm ấy... đêm gì? (Phùng Gia Lộc, 1988) trên báo Văn nghệ đã đánh dấu sự hồi sinh của phóng sự điều tra như một công cụ dân chủ hóa đời sống xã hội. Đồng thời, các tác phẩm hồi ký văn đàn như Cát bụi chân ai (1992) và Chiều chiều (1999) của Tô Hoài đã thực hiện một cuộc giải thiêng quy mô lớn: hạ bệ huyền thoại về các "nhà văn - chiến sĩ xã hội chủ nghĩa", phơi bày những ẩn ức cá nhân, bi kịch nội tâm và sự tha hóa nhân cách dưới áp lực ý thức hệ giáo điều.

4. Sự trỗi dậy của siêu hư cấu tự thuật (Autobiographical Metafiction): Luận án chỉ ra xu hướng hòa trộn giữa tự truyện và siêu hư cấu trong văn học đương đại như một phản ứng nhận thức luận sâu sắc. Tác giả không còn khẳng định quyền năng nắm bắt "chân lý tuyệt đối", mà sử dụng kỹ thuật tự phản tư (self-reflexivity) để chất vấn chính hành vi ghi nhớ và sự bất khả của ngôn ngữ trong việc tái hiện sự thật lịch sử. Thúy Tranviet khi bình luận về kỹ thuật phóng sự của Vũ Trọng Phụng đã nhận xét: "In his reportage, Phụng often uses this tactic of shifting back and forth between non-fictional reporting and fictional invention to intensify the parody of the situation... while retaining elements of the truth, the phóng sự writer has the freedom to exaggerate the event in order to make the story more interesting". Tính chất tưởng tượng của sự thật này được các nhà văn hậu Đổi mới nâng lên thành một chiến lược thẩm mỹ phản kháng.

Implications đa chiều

• Về mặt lý thuyết: Cung cấp mô hình lý thuyết mới liên kết giữa thể loại văn học, cơ chế quyền lực và chính trị ký ức; mở rộng ứng dụng của nghiên cứu ký ức văn hóa vào khu vực Đông Nam Á và các quốc gia hậu xã hội chủ nghĩa.
• Về phương pháp luận: Thiết lập quy trình phân tích diễn ngôn liên thời kỳ, kết hợp văn bản học với tài liệu lưu trữ chính trị - văn hóa, mở ra hướng tiếp cận liên ngành cho nghiên cứu văn học sử.
• Về thực tiễn và chính sách: Cung cấp góc nhìn phản tư cho việc biên soạn giáo trình văn học sử, tái đánh giá di sản văn học miền Nam 1954–1975 và văn học hiện thực xã hội chủ nghĩa một cách khách quan, khoa học; đồng thời gợi mở chính sách bảo tồn các tư liệu ký ức đa chiều của dân tộc.

Limitations và Future Research

Luận án thẳng thắn thừa nhận các giới hạn nghiên cứu:

1. Giới hạn tiếp cận tư liệu: Một số nhật ký, hồi ký cá nhân thời chiến và tài liệu lưu trữ nội bộ về các vụ án văn nghệ vẫn thuộc diện bảo mật hoặc khó tiếp cận đầy đủ tại các thư viện quốc nội.
2. Phạm vi ngữ liệu: Nghiên cứu chủ yếu tập trung vào các trung tâm đô thị lớn (Hà Nội, Sài Gòn), chưa bao quát hết các sáng tác kí của các nhóm dân tộc thiểu số hoặc các vùng ngoại vi chiến sự.
3. Hiện tượng văn học số: Chưa khảo sát sâu sự chuyển dịch của kí và phóng sự sang không gian báo chí số và mạng xã hội trong thập niên gần đây.

Hệ thống 4 hướng nghiên cứu tương lai:

• Mở rộng nghiên cứu đối sánh thể loại kí hải ngoại (Vietnamese diaspora life-writing) tại Bắc Mỹ và châu Âu sau năm 1975 trong mối tương quan với chấn thương di cư.
• Khảo sát sự giao thoa giữa giới (gender), chấn thương và tự sự tự thuật của phụ nữ trong chiến tranh Việt Nam (mở rộng từ hiện tượng Đặng Thùy Trâm, Lê Minh Khuê).
• Đối sánh thi pháp kí Việt Nam với thể loại oçerk của Liên Xô và Đông Âu giai đoạn Tan băng (The Thaw) và Cải tổ (Glasnost).
• Nghiên cứu sự biến đổi của phóng sự phi hư cấu trong kỷ nguyên báo chí truyền thông đa phương tiện (Digital Narrative Journalism).

Tác động và ảnh hưởng

• Tác động học thuật quốc tế: Công trình được xem là một trong những khảo cứu toàn diện nhất bằng Anh ngữ về thể loại kí Việt Nam, đóng góp quan trọng vào mạng lưới nghiên cứu Đông Nam Á học (Southeast Asian Studies) và Ký ức luận quốc tế (Cultural Memory Studies). Dự báo tiềm năng trích dẫn cao trong các nghiên cứu về văn học chiến tranh và văn hóa hậu xã hội chủ nghĩa.
• Cải cách giáo dục đại học: Cung cấp cơ sở học thuật vững chắc cho việc tái cấu trúc chương trình giảng dạy môn Văn học Việt Nam hiện đại, Lý thuyết thể loại và Văn hóa học tại các trường đại học trong và ngoài nước.
• Tác động xã hội và xuất bản: Định hướng cho giới xuất bản trong việc tái bản, giới thiệu các tác phẩm văn học phi hư cấu có giá trị tư liệu lịch sử cao; thúc đẩy đối thoại xã hội nhằm chữa lành vết thương chiến tranh thông qua việc lắng nghe các tự sự ký ức đa chiều.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và Giảng viên Văn học / Văn hóa học: Tiếp cận khung phân tích liên ngành tiên tiến, khắc phục lối phân tích xã hội học dung tục hoặc thi pháp học hình thức thuần túy; giải quyết trực tiếp các khoảng trống nghiên cứu về văn học thời chiến và Đổi mới.
• Nhà nghiên cứu Lịch sử và Xã hội học: Thu nhận phương pháp luận sử dụng văn học phi hư cấu như một nguồn sử liệu thứ cấp (secondary historical archive) phản ánh đời sống tâm lý và diễn ngôn xã hội.
• Nhà phê bình văn học và Biên tập viên: Nâng cao năng lực thẩm định các tác phẩm phi hư cấu, hồi ký đương đại và phóng sự báo chí; nhận diện được các chiến lược tự sự ngầm ẩn đằng sau khái niệm "sự thật".
• Cơ quan Hoạch định Chính sách Văn hóa: Nhận thức rõ cơ chế vận hành của ký ức văn hóa để xây dựng chính sách quản lý văn nghệ cởi mở, tôn trọng tính đa dạng và sự thật lịch sử.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì và đã mở rộng lý thuyết nào?
Trả lời: Đóng góp độc đáo nhất là việc giải cấu trúc khái niệm "tính chân thực" (truthfulness/sincerity) trong văn học Việt Nam thông qua việc đối sánh khái niệm chữ "Chân" (诚 - Cheng) của Nho giáo với "tính chân thật xã hội chủ nghĩa" (dựa trên Thuyết phản ánh của Lenin do Stalin/Timofeev giáo điều hóa) và "Authenticity" của phương Tây. Luận án mở rộng Thuyết phản ánh và Lý thuyết ký ức tập thể (Maurice Halbwachs, Aleida Assmann) bằng cách chứng minh thể loại kí là công cụ chuyển hóa quyền lực chính trị thành ký ức định chế, đồng thời cũng chính là phương tiện phản kháng mạnh mẽ nhất để phá vỡ sự độc quyền ký ức đó.

2. Đột phá phương pháp luận của nghiên cứu thể hiện như thế nào khi so sánh với các nghiên cứu trước?
Trả lời: Khác với Trịnh Bích Liên (2008) chỉ nghiên cứu phóng sự thuần túy từ góc độ hiện thực phản ánh, và Nguyễn Thị Ngọc Minh (2013) chỉ áp dụng ký hiệu học diễn ngôn cho miền Bắc thời chiến, luận án này áp dụng phương pháp Chủ nghĩa duy vật văn hóa và Phân tích diễn ngôn lịch sử trên một bình diện so sánh ba chiều (Bắc 1945–1986, Nam 1954–1975, Đổi mới sau 1986). Phương pháp này xử lý văn bản phi hư cấu không phải như sự thật lịch sử khách quan mà là "sự biểu đạt của ký ức" (memory as representation).

3. Phát hiện bất ngờ và phản trực giác nhất từ dữ liệu nghiên cứu là gì?
Trả lời: Phát hiện bất ngờ nhất là việc chứng minh thể loại truyện kí ở miền Bắc giai đoạn 1945–1975 thực chất là sự "hư cấu hóa nhân danh sự thật" – một nghịch lý thể loại được sinh ra để bù đắp sự thiếu hụt của tiểu thuyết hiện thực xã hội chủ nghĩa. Đồng thời, luận án lật tẩy nhận định của học giả lưu vong Võ Phiến khi chứng minh rằng kí miền Nam không hề đứng ngoài chính trị mà luôn bị giằng xé giữa kiểm duyệt ý thức hệ của chế độ Việt Nam Cộng hòa và những chấn thương hiện sinh của thân phận con người thời chiến.

4. Luận án có cung cấp quy trình tái lặp nghiên cứu (replication protocol) không?
Trả lời: Có. Luận án xây dựng khung phân tích mã hóa thể loại (Generic Code vs Ideological Code) với các tiêu chí định tính rõ ràng về: cấu trúc người kể chuyện nhân chứng, mức độ can thiệp của chi tiết hư cấu, thủ pháp tu từ biểu đạt ý thức hệ và phương thức tiếp nhận của công chúng. Quy trình này hoàn toàn có thể tái lập để khảo cứu các thể loại phi hư cấu ở các nền văn học khối xã hội chủ nghĩa Đông Âu hoặc văn học hậu thuộc địa châu Á, châu Phi.

5. Chương trình nghị sự nghiên cứu 10 năm (10-year research agenda) được phác thảo ra sao?
Trả lời: Chương trình nghị sự 10 năm định hướng tập trung vào: (1) Số hóa và thiết lập ngân hàng dữ liệu ký ức văn học phi hư cấu chiến tranh Việt Nam từ cả hai phía; (2) Nghiên cứu sâu về tự sự chấn thương và yếu tố giới trong văn học tự thuật phụ nữ; (3) Mở rộng khung lý thuyết sang thể loại phi hư cấu số (digital creative nonfiction) và ký ức xuyên quốc gia của cộng đồng người Việt hải ngoại.

Kết luận

Luận án của NCS Linh-Hue Bui là một công trình khoa học mẫu mực, tái định nghĩa căn bản diện mạo của thể loại kí trong lịch sử văn học Việt Nam thế kỷ 20 thông qua 5 đóng góp học thuật cốt lõi:

1. Xác lập thể loại kí là một cấu tạo xã hội mang tính lịch sử biến động, chịu sự chi phối trực tiếp của chính trị học ký ức thay vì là một phạm trù thi pháp học tĩnh tại.
2. Làm sáng tỏ cơ chế ý thức hệ đã biến đổi chữ "Chân" Nho giáo thành "tính chân thật xã hội chủ nghĩa", dẫn đến sự triệt tiêu phóng sự điều tra và sự thống trị của bút kí, tùy bút và truyện kí tại miền Bắc giai đoạn 1945–1986.
3. Giải mã cấu trúc phức giọng đa chiều và giới hạn ý thức hệ của kí miền Nam (1954–1975), bác bỏ định kiến về sự tách rời tuyệt đối giữa văn học và chính trị.
4. Chứng minh vai trò của phóng sự điều tra Đổi mới và siêu hư cấu tự thuật trong việc giải quy điển hóa các huyền thoại xã hội chủ nghĩa và tái lập quyền năng của ký ức cá nhân.
5. Thiết lập một khung lý thuyết và phương pháp luận liên ngành kết hợp giữa chủ nghĩa duy vật văn hóa, nghiên cứu ký ức và phân tích diễn ngôn có khả năng ứng dụng rộng rãi cho nghiên cứu văn học so sánh quốc tế.

Công trình không chỉ mở ra bước chuyển mô thức (paradigm shift) cho ngành nghiên cứu thể loại văn học tại Việt Nam, mà còn đặt nền móng cho các nghiên cứu tương lai về mối quan hệ giữa văn học, quyền lực và ký ức lịch sử trong thế giới đương đại.