mở đầu chag như ở lời kết thức, tac gia de nối ro 7 định của mình như một tuyên ngôn : " ' ? , a- - Trai Xem sư ky nuoc lem, ie a 7e ` in Rinh véng tey mới cheẹp lem nom na‹c. sản - Ipuyén ney 123 của xem nha, Léy lam loi dso nôm na tính tinh. Va loi tuyên ngồn nay thệt cung chẳng xa le gi so vơi những lvi rào đơn của hầu hết các tác gia truyện nôm bình dân : ~ Lược bay truyện cu đời xưa; Gâu phiên chấp chenh lạc lừa nôm na, (Hoang Truu)_ - But họa nhân theo ngồi roi, Hime vui chep truyện mấy lời nôm ne, (Phương Hoa) - Nôm na chep truyén ma choi, Xết xem bị thei dem nhời khen chê. (Phen Trần) Đặc biệt về mặt vin luật, thơ lục bat trong Thiên Nam ngữ lục thong xen lần những câu thơ không gieo vin ở chữ thứ sau của câu tam, mà lại gieo vin ở chữ thứ tư của câu tem.
Thí dụ như một đoạn miêu ta về ngoại hình của Ba Triệu : Mặt như ving nguyệt mới lên_ Mắt sang như den, ma tựa len giai, Vi dai ba thước loi thoi, Ngồi chấm đến đùi, cui rủ cến chân. Hay như một đoạn kể về Ngô Xzơng Văn ve Ngô Xương Ngập trong "Ngô chính kỹ" : - - 25 - dei người nước mắt rong rong, Thiên địa hay lòng huynh đệ đồng tâm Anh về ngôi beu đông lâm, a ` sò ` ` Quoc sự cung cém gia sự cưng col ee. Theo nha học gia Dương Quang Hem trong Việt Nam văn học sử yếu (1941) thì lổi thơ này gọi là biến thể lục bạt Ong wiei thích :"Biển thể nghĩa là thể văn có biển đổi đi. Thể này tức cũng là thể lục bát, nhưng thỉnh thoeng co xen vao một {ft câu na cách hiệp vần và luật bằng trắc khếc thể lục bất noi trên, Thể ney thường được đùng để ˆ.
Ld Ẫ a Bae viết các truyén có tính cách bình dén như Quan Thể Am , Phạm Côn Ciic Ho ; Ly Côn aVeVeoe" Seu dé, ông đần méy câu trong truyén Nêm Ly Gông lam mầu t Khoan khoan chên bước lên đường; Thấy chang họ Ly ngồi đương ăn may. Đầu thời đội non sở may, Mặt vẽ mình gầy cẩn sách giờ lâu. Dưới đất có bốn rồng chầu; Kiệu vồng tan tía trên đều hao quang Thị Hương xem thấy ro reng, Bước tới vội vàng chào Ly Thenh Quan. RỒi ông giai tnÍcn ring bốn cầu in chit đứng la theo h lục bất, cồn bởn câu in chữ nghiêng la o> B œ Œlàws +» et ayPy Q lay ao a Bp a.
Ow - fe ® Oy Q ley joy p- sn› Ko} `» SS Q Oy <‹ nt 1) oS Q Q - 4 vần và sy biển cổi của luệt bồng tric trong lổi thơ nay. Về biến đổi cếch hiệp vba thì "chữ cuối câu sau vin với chữ thử tu cêu tem, chứ không vin với chữ thử sau như trong thể luc vet chính thức," Con biển đổi luệt bằng trắc thì cổ hai trường hợp: 1> Luật của câu tam t= Thao ônz, vi chữ yêu vận (vin lung) trong cêu tam đổi chd, nên luật bằng trắc của câu Ẩy cũng phái đổi theo cho thÍch hop. Céu tem trong thể lục vat bất đầu bằng hai tigng bằng (b), thi trong lối biển thể lại bắt ởầu bằng hai tiếng trắc (+) để cho chữ thé tu la chr vin đặt được tiếng bằng (bd). Luật ca câu theo công thức sau : CoG Deb to tb eb 2- Luật của câu sau s- Ong cho rằng ahiỀu khi luật của câu sau cưng thay đổi va bắt đều bằng hai tiếng trắc (t) thao như công thức sau : % nh 2b = Ð 56.
D Và ông dễa một câu trong Truyện Ly đông lam thf đụ ‡ Thuở ấy có vua Bao Vương, Sinh ra công chúa phi phương la lùng «see Theo chung tôi, co ban 15 như thể, nhuag cũng như ở o Ø is 5 gag ae , ` thể Lục bết chính thức, trong 161 biến thể lục bất này eo trẻ e ^ Lạ ~ £ ^ cưng Ven ap dựng ngoại lệ "nhất, tam, ngủ bất luận" , ~ ` 7e ~ oe Ly. o eae i x o nghia le cec chữ thư nhat, thu ba, thư năm trong cầu sau _ ^ tớ ` ^ -‹ ^ ?. La a cung như cầu tem đều khong vat buộc phei theo dung luật bằng trắc như da néu trên. Ngoai va, ca biệt cung có khi sự biển đổi cồn vượt ca Lệ "nhất, tam; azu bất luện", để thay đổi đến cht: thứ bẩy.
Chẳng hẹn như trường hợp câu miêu tea Be Triệu : Vi dai ba thước lai thoi, ligoi chấm đến đài cli ri dến chân, Ch thứ bay ở cêu bẩm, theo công tie như Dương Quảng Ham đã nêu thi phai 18 tiếng ving, nhưng ở cây lại lề tiếng trắc. Điều ray chứng rổ zằng sư biển đổi vền điệu cùng luật bảng trểc trang thơ lục bat lạ hết sức linh hoạt, do do ma no ceng meng đệm tính chất bình dim, va rổ đúng 1a một chủng loại the ứng tac, thơ kể chuyện của tầng lớp bình dân, Cùng loại biển thể lục bất thao lổi gieo vần ở chữ thw tư này còn thấy oo ở trong thể loại ca đao dân ca,ma cổ phần chắc 1a cũng xuất hiện trong khoang hai thé kf 16-17. Chẳng hẹn như trong sech Nam phong gisi trao của Trần Danh Ấn (1754-1794) và séch Vũ trung tùy out của Phạm Dinh Hổ (1763-1323) ma chứng tôi đã cơ dip nhắc đến ở phần trên, đều co ghi được bai ca đao : e, ` *“ a `. ^ Gai co lặn 161 bo sông; oe, ` ae .„ * ? Genn geo due chong ticng knoe ni non.
` wang ve nuôi cai cùng cm, , La _—* Cho anh đi trey nược non Ceo Sang. ` +a read aR ee a VỀ vai ca ney, Phạm Dinh 36 da aia)gigi tnfch rằng đây 1a bei ca cua vợ céc chủ lfah làm ra khi chồng phai đi ,. ` ^ đt, a par ~ chinh chiến trong thoi kỳ nội cuiển liên miên giữa họ a ` h hạ ? " LE va ho lạc Ở Cao Sdnge = 8B= Xết vin luét che lổi biến thé lục bất va căn cứ vào cội dung được phan enh trong vei ce, ching tea hoàn toen co thé tin rong déy cứng ia bhi ca de xuất hiện trong khoang mẫy chục năm cuối thể LỆ TT tửcllầà vào thời kì ` vế ` a a DA ` ay ma họ lạc con số thu ở vimg Ceo Bange Thực re, nếu căn cứ veo niên dgi tuyét đổi thì ngay từ nue cuối thể kỷ 16, vei Lém tuyền ven cle Phùng Khắc Khoen, chứng ta cùng de cổ thể bất gặp hiện tượng gieo stn luag ở cht (hoặc ẩm tiết) thứ tư của câu bat rồi. Chẳng hạn như : iigay nhiều vật lạ của tươi, Che chở ngan đời, dén 4m dân no, Con cd thể din thêm một sổ thf dụ cổ tính chất đồng dei nus, tuy nhiên chỉ chừng fy cũng de đử để chứng ta cổ thể khẳng định rằng, hiện tượng thơ lục bất biển thể, giao vần ở chữ thứ tư của cầu bat, la hiện hượng thường cặp trong thơ ca Nôn dén gian của thể kf 17.
Co thể gọi đổ là tho luc bát cổ haặc thơ lục bat sớm đều được. Vi từ đầu thể kf 18 trở di, thì mô hình phổ biển của thơ lục bat trong cđc truyện Nôm bình đân là gieo vin ở chữ thi sau, chứ không phải ở chữ thứ tư của câu bat. Đây không chỉ 13 điỀu tim thấy trên bình điện nghiên cứu văn học, 2a con lồ điều đa tin thấy ca trên bình điện a 7 dây ~ nghiên cửu ngôn nzw hgce a ° as ø Aa ? ` ` Trong một ssi zzhiên sửưu công phu "Thu ben thêm về 2 : B ef Ễ f vy z cao la thé thơ Lạc bat", câng bố trên Tạp chf Văn họa dén gien nh. z Đ KG ¬- ay & ~ , BC en (Ses , ` SỐ 3“4 năm 1985, dac nhe 1gôn am hocliguyén "si Cấn và eu eae ` SA ^ ` ` Ẳ Vo Binh, “tu goc độ ugén new học" va bằng “phương pháp z e ° a ~ ig ° ` nghiên cưu cue ngon neu hoc", seu khi kheo sat kho tang e o , +.“ tụ SA 7e ` i rs 4 ¬ các tac phẩm lục bat hiện c3, va din re một sế thí du về L4 , R ` od e Pi e ~ vấn đề biến thể me trong cø c3 brường hợp giao vền ở chữ a “hs ones Lan ^ 2 td thu tu của cầu bet, da di toi Ret luận rằng "Co thể co Rae , & bs a Ry: ^ bỏ cổ ^ `.
nhimg biển the cổ xuất hiện vao luc mô hình lục det chưa thệt định hinh. Điều thu vị le từ goc độ đên tệc học, ve trên cơ sở cử liệu dén tộc hạc so sanh, cøc nhà dén tộa học Lê Văn đảo cũng từng có ahén xét rồng thé tho lục bất cổ cửa người Việt 1à hình thức lục bất gieo vin ở chữ thứ tư của sâu bate Trong tiểu luận "TẦm hiểu quan hé z‡ao lưu văn hoa Việt - Cham qua kho tng văn hẳa dén gien cua người Việt và người Cham", trong seach Cop phần nghiên cứu ban Vinh ben sắc các đân tộc ở Việt Nam (H.1980),tac gia da cho biết : "Dm ca người Viet sử dụng phổ biển thé thơ lục bat Trong dên ca Cham củng có thể thơ lục bát, Vf dụ những bài đên ca gies duyén To atm tare va nhưng bai đân ca én tinh To_mu_yut của người Cham giai bay nỗi niềm tâm sy giữa nhưng côi trei sai yêu nheu bằng những lời thơ cý nội đụng ft tzữ tinh như ở dim ca người Việt, về có ` eo ` A, Ề. “ hd Wink thye 1ã the tho luc oat Chem gieo vén giong như ở , _ “® v ` , 2A 7 7 » aÊ thơ lục bat e3 cua ngươi Việt (chứ thu seu cua sas! Ũ Q a0» u H aaa a + be = bơ w w thu tư cue câu bat)". oe ae RN eo v * ` - ` Rồi tec gie đền một bei ca luc bet Cham như seu : Théy mei mung déh thây ô , broh phik kâu 15 yom tha yrang.
Chek tien mung asit dih deng, Mal hu xa ureng 2an lô lingik. (Ai đến từ đằng kia ei đo, Dep long te hình như một người ‹ Mồ ta đa mến yêu từ khi con Bm ngựa, Nay da thugc về người khác rồi, tiếc qua trời ơi!