Nghiên cứu thành phần nhện bắt mồi và nhện đỏ hại đậu rau tại Hà Nội năm 2019

Nghiên cứu thành phần nhện bắt mồi ăn nhện đổ hại đậu rau tại Hà Nội năm 2019, đặc điểm sinh học và sinh thái của hai loài thuộc họ Phytoseiidae.

• Tác giả: Triệu Đức Thuận
• Người hướng dẫn: Pgs. Nguyễn Đức Tùng
• Trường học: Học Viện Nông Nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Bảo Vệ Thực Vật
• Đề tài: Điều Tra Thành Phần Nhện Bắt Mồi Ăn Nhện Đỏ Hại Đậu Rau Tại Hà Nội Và Phụ Cận Năm 2019; Nghiên Cứu Đặc Điểm Sinh Học, Sinh Thái Học Của Hai Loài Nhện Bắt Mồi Thuộc Họ Phytoseiidae.
• Loại tài liệu: Luận Văn
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. MỤC LỤC
• 2. DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• 3. DANH MỤC BẢNG
• 4. DANH MỤC HÌNH
• 5. TRÍCH YẾU LUẬN VĂN
• 6. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
• 7. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
• 8. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
• 9. NHỮNG ĐÓNG GÓP MỚI, Ý NGHĨA CỦA ĐỀ TÀI
• 9.1. Những đóng góp mới của đề tài
• 9.2. Ý nghĩa khoa học
• 9.3. Ý nghĩa thực tiễn
• 10. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU TRONG NƯỚC VÀ NGOÀI NƯỚC
• 10.1. Tình hình nghiên cứu ngoài nước
• 10.1.1. Những nghiên cứu thành phần nhện nhỏ hại cây trồng trên thế giới
• 10.1.2. Những nghiên cứu thành phần nhện bắt mồi trên thế giới
• 10.1.3. Những nghiên cứu về nhện đỏ hai chấm Tetranychus urticae Koch
• 10.1.4. Những nghiên cứu về nhện bắt mồi thuộc họ Phytoseiidae
• 10.1.4.1. Nhện bắt mồi Neoseiulus longispinosus Evans
• 10.1.4.2. Những nghiên cứu về loài Neoseiulus californicus
• 10.1.4.3. Những nghiên cứu về loài Amblyseius largoensis
• 10.2. Tình hình nghiên cứu trong nước
• 10.2.1. Những nghiên cứu về thành phần nhện hại trong nước
• 10.2.2. Những nghiên cứu về thành phần nhện bắt mồi
• 10.2.3. Những nghiên cứu về nhện hại cây trồng và nhện đỏ hai chấm Tetranychus urticae Koch
• 10.2.4. Những nghiên cứu về loài Neoseiulus longispinosus, Neoseiulus californicus và Amblyseius largoensis
• 11. NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 11.1. Đối tượng và vật liệu nghiên cứu
• 11.2. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 11.3. Nội dung nghiên cứu
• 11.4. Phương pháp nghiên cứu
• 11.4.1. Phương pháp điều tra thành phần và diễn biến mật độ nhện nhỏ hại trên đậu cove
• 11.4.2. Phương pháp nuôi nguồn nhện vật mồi
• 11.4.3. Phương pháp nuôi nguồn nhện bắt mồi
• 11.4.4. Phương pháp nghiên cứu đặc điểm sinh học NBM
• 11.4.5. Phương pháp đo kích thước nhện bắt mồi
• 11.4.6. Phương pháp đánh giá sức ăn của NBM
• 11.4.7. Phương pháp xử lí và tính toán số liệu
• 12. KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 12.1. Điều tra thành phần, diễn biến nhện hại và nhện bắt mồi trên đậu rau tại Văn Đức - Gia Lâm và Văn Giang - Hưng Yên
• 12.2. Điều tra thành phần nhện hại và nhện bắt mồi trên đậu cove và đậu đũa tại Văn Đức - Gia Lâm
• 12.3. Điều tra thành phần nhện hại và nhện bắt mồi trên đậu cove được canh tác bằng hai phương pháp khác nhau tại xã Thắng Lợi, huyện Văn Giang, Tỉnh Hưng Yên
• 12.4. Đặc điểm sinh học của nhện bắt mồi khi nuôi trên vật mồi là nhện đỏ 2 chấm T.
• 12.5. Hình thái và kích thước các pha phát dục NBM ở thế hệ thứ 2 khi nuôi trên nhện đỏ hai chấm T.
• 12.6. Thời gian phát dục nhện bắt mồi nuôi trên nhện đỏ 2 chấm T.
• 12.7. Đánh giá sức ăn của nhện bắt mồi trên vật mồi nhện đỏ 2 chấm T.
• 13. KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu thành phần nhện bắt mồi tại Hà Nội năm 2019

Nghiên cứu thành phần nhện bắt mồi ăn nhện đỏ hại đậu rau tại Hà Nội năm 2019 là một công trình quan trọng nhằm tìm hiểu về các loài nhện bắt mồi thuộc họ Phytoseiidae. Đề tài này không chỉ giúp xác định các loài nhện bắt mồi có khả năng kiểm soát nhện đỏ mà còn cung cấp thông tin về đặc điểm sinh học và sinh thái của chúng. Việc nghiên cứu này có ý nghĩa lớn trong việc phát triển các biện pháp sinh học trong bảo vệ thực vật.

1.1. Mục tiêu và ý nghĩa của nghiên cứu

Mục tiêu chính của nghiên cứu là điều tra thành phần nhện bắt mồi và xác định loài nhện bắt mồi tiềm năng nhất trong việc kiểm soát nhện đỏ hại đậu rau. Nghiên cứu này có ý nghĩa khoa học và thực tiễn, góp phần nâng cao hiệu quả sản xuất nông nghiệp bền vững.

1.2. Phạm vi và đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu bao gồm các loài nhện bắt mồi như Neoseiulus longispinosus, Amblyseius largoensis và Neoseiulus californicus. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các vùng trồng đậu rau tại Hà Nội và các khu vực lân cận.

II. Vấn đề và thách thức trong kiểm soát nhện đỏ hại đậu rau

Nhện đỏ hại đậu rau là một trong những tác nhân gây hại nghiêm trọng, ảnh hưởng đến năng suất và chất lượng sản phẩm. Sự phát triển nhanh chóng của chúng trong điều kiện thuận lợi đã đặt ra nhiều thách thức cho nông dân. Việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật không chỉ tốn kém mà còn có thể gây ra các vấn đề về môi trường và sức khỏe.

2.1. Tác động của nhện đỏ đến cây trồng

Nhện đỏ gây hại bằng cách hút dịch cây, làm cho cây còi cọc, rụng lá và hoa. Chúng cũng có thể truyền virus, làm giảm năng suất và chất lượng nông sản.

2.2. Những khó khăn trong việc phát hiện và kiểm soát

Nhện đỏ có kích thước nhỏ, khó phát hiện trong giai đoạn đầu. Khi số lượng bùng nổ, việc kiểm soát trở nên khó khăn hơn, đòi hỏi các biện pháp hiệu quả và kịp thời.

III. Phương pháp nghiên cứu thành phần nhện bắt mồi hiệu quả

Nghiên cứu thành phần nhện bắt mồi được thực hiện thông qua các phương pháp điều tra và phân tích khoa học. Các phương pháp này giúp xác định được sự hiện diện và mật độ của các loài nhện bắt mồi trong môi trường tự nhiên.

3.1. Phương pháp điều tra thành phần nhện

Sử dụng phương pháp điều tra theo quy chuẩn QCVN 01-38:2010/BNNPTNT để thu thập dữ liệu về thành phần nhện bắt mồi và nhện đỏ trên cây đậu rau.

3.2. Phương pháp nuôi và nghiên cứu đặc điểm sinh học

Nghiên cứu đặc điểm sinh học của các loài nhện bắt mồi được thực hiện bằng cách nuôi trong điều kiện kiểm soát, giúp đánh giá sức ăn và khả năng sinh sản của chúng.

IV. Kết quả nghiên cứu thành phần nhện bắt mồi tại Hà Nội

Kết quả nghiên cứu cho thấy sự hiện diện của nhiều loài nhện bắt mồi, trong đó Neoseiulus longispinosus và Amblyseius largoensis là hai loài phổ biến nhất. Mật độ nhện bắt mồi và nhện đỏ có sự biến động theo thời gian và điều kiện sinh thái.

4.1. Thành phần và mật độ nhện bắt mồi

Nghiên cứu đã ghi nhận được 3 loài nhện bắt mồi và 2 loài nhện hại. Mật độ nhện bắt mồi cao nhất được ghi nhận trong giai đoạn cây cho quả.

4.2. Đặc điểm sinh học của nhện bắt mồi

Đặc điểm sinh học của các loài nhện bắt mồi cho thấy Neoseiulus longispinosus có vòng đời ngắn nhất và sức ăn cao nhất, cho thấy tiềm năng lớn trong việc kiểm soát nhện đỏ.

V. Kết luận và triển vọng tương lai trong nghiên cứu nhện bắt mồi

Nghiên cứu thành phần nhện bắt mồi ăn nhện đỏ hại đậu rau tại Hà Nội năm 2019 đã cung cấp những thông tin quý giá về các loài nhện bắt mồi. Kết quả cho thấy tiềm năng của các loài nhện bản địa trong việc kiểm soát nhện đỏ, mở ra hướng đi mới cho nông nghiệp bền vững.

5.1. Tóm tắt kết quả nghiên cứu

Kết quả nghiên cứu cho thấy Neoseiulus longispinosus và Amblyseius largoensis có khả năng kiểm soát nhện đỏ hiệu quả, góp phần bảo vệ cây trồng.

5.2. Hướng phát triển nghiên cứu trong tương lai

Cần tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về đặc điểm sinh học và sinh thái của các loài nhện bắt mồi, nhằm phát triển các biện pháp sinh học hiệu quả trong bảo vệ thực vật.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Sự bùng phát của các loài dịch hại thuộc bộ Ve bét (Acarina) đang gây thiệt hại nghiêm trọng cho ngành trồng trọt toàn cầu, đặc biệt là loài nhện đỏ hai chấm (Tetranychus urticae Koch) với khả năng gây hại trên hơn 120 loài thực vật kinh tế. Tại Việt Nam, tình trạng lạm dụng thuốc bảo vệ thực vật hóa học gốc lân hữu cơ và clo hữu cơ để diệt trừ nhện đỏ trên các vùng chuyên canh đậu cove và đậu đũa đã dẫn đến hiện tượng kháng thuốc nghiêm trọng, làm gia tăng dư lượng độc hại trong nông sản và tiêu diệt nguồn thiên địch tự nhiên. Trước thực trạng đó, việc ứng dụng biện pháp sinh học thông qua bảo tồn và phóng thả nhện bắt mồi họ Phytoseiidae là hướng đi then chốt nhằm phát triển nền nông nghiệp bền vững.

Đề tài luận văn thạc sĩ chuyên ngành Bảo vệ thực vật thực hiện điều tra toàn diện thành phần nhện hại và nhện bắt mồi trên các giống đậu rau tại huyện Gia Lâm (Hà Nội) và huyện Văn Giang (Hưng Yên) trong khoảng thời gian từ tháng 3/2019 đến tháng 3/2020. Mục tiêu cốt lõi của nghiên cứu là xác định cấu trúc thành phần loài, phân tích biến động mật độ quần thể trong các điều kiện canh tác truyền thống và tiêu chuẩn VietGAP, đồng thời đánh giá sâu các đặc điểm sinh học, sinh thái học của hai loài nhện bắt mồi bản địa là Neoseiulus longispinosus (Evans) và Amblyseius largoensis (Muma) khi so sánh đối chứng với loài thương mại quốc tế Neoseiulus californicus (McGregor). Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học định lượng với các chỉ số sinh học đột phá, đặc biệt là tỷ lệ tăng tự nhiên đạt 0,342 và vòng đời rút ngắn xuống còn 4,04 ngày của loài N. longispinosus, mở ra giải pháp kiểm soát sinh học hiệu quả cao cho chuỗi sản xuất rau an toàn.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng lý thuyết Quản lý dịch hại tổng hợp (IPM) và lý thuyết Đấu tranh sinh học ứng dụng, tập trung vào mối quan hệ tương tác giữa động vật ăn thịt và con mồi (Predator - Prey Dynamics). Trong hệ sinh thái nông nghiệp, họ Phytoseiidae là nhóm thiên địch quan trọng nhất có khả năng kiềm chế sự gia tăng mật độ của họ nhện hại chăng tơ Tetranychidae (với hơn 1.200 loài thuộc 70 giống trên thế giới). Theo hệ thống phân loại chức năng của McMurtry, các loài nhện bắt mồi được phân chia theo phổ thức ăn từ chuyên tính cao (Type I), chuyên tính vừa ăn nhện chăng tơ (Type II) đến đa thực (Type III, Type IV).

Đề tài áp dụng lý thuyết Bảng sống của Birch (1948) để lượng hóa tiềm năng sinh học của quần thể thông qua 5 khái niệm cốt lõi:

1. Tỷ lệ tăng tự nhiên (rm): Phản ánh tốc độ gia tăng số lượng cá thể trên một đơn vị thời gian trong điều kiện môi trường không bị giới hạn.
2. Tỷ lệ sinh sản ròng (R0): Số cá thể cái trung bình được sinh ra từ một cá thể cái trong suốt vòng đời.
3. Thời gian một thế hệ (T): Khoảng thời gian trung bình giữa hai thế hệ kế tiếp.
4. Thời gian nhân đôi quần thể (DT): Thời gian cần thiết để số lượng cá thể trong quần thể tăng gấp 2 lần.
5. Giới hạn gia tăng quần thể (λ): Hệ số tăng trưởng hữu hạn của quần thể sau mỗi ngày.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu thực địa được thu thập định kỳ từ tháng 3/2019 đến tháng 5/2019 tại xã Văn Đức (Gia Lâm, Hà Nội) và xã Thắng Lợi (Văn Giang, Hưng Yên). Quy trình điều tra thành phần loài và diễn biến mật độ tuân thủ nghiêm ngặt Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 01-38:2010/BNNPTNT của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn. Phương pháp chọn mẫu áp dụng theo kỹ thuật lấy mẫu 10 điểm chéo góc ngẫu nhiên, mỗi điểm thu thập 10 lá (tổng quy mô mẫu đạt 100 lá/đợt điều tra) đại diện cho 3 tầng tán: lá non, lá bánh tẻ và lá già.

Nghiên cứu sinh học cá thể được thực hiện trong phòng thí nghiệm có kiểm soát nhiệt độ và ẩm độ bằng phương pháp lồng Munger cải tiến (Nguyen và cộng sự) gồm 6 lớp vật liệu ghép nối kích thước 4 cm x 4 cm, đảm bảo môi trường thông khí và duy trì ẩm độ tối ưu. Nguồn thức ăn nhân nuôi duy trì ổn định bằng nhện đỏ hai chấm (T. urticae) và nhện kho (Carpoglyphus lactis). Thí nghiệm đánh giá sức ăn gồm 10 lần lặp lại cho mỗi công thức thức ăn (40 trứng hoặc 20 cá thể nhện non/trưởng thành). Toàn bộ số liệu thực nghiệm được xử lý thống kê bằng phần mềm SPSS phiên bản 20: kiểm tra phân bố chuẩn Kolmogorov-Smirnov, phân tích phương sai One-way ANOVA với kiểm định sau Tukey/Tamhane, kiểm định phi tham số Kruskal-Wallis, Mann-Whitney U và mô hình tuyến tính tổng quát (GLM) để phân tích tỷ lệ giới tính nhị phân. Sai số chuẩn của các tham số bảng sống được ước lượng chính xác qua phương pháp Jackknife.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, điều tra thực địa đã định danh được 2 loài nhện hại thuộc họ Tetranychidae và 3 loài nhện bắt mồi thuộc họ Phytoseiidae. Trong đó, nhện đỏ hai chấm (Tetranychus urticae) là đối tượng gây hại chủ yếu với mức độ xuất hiện từ phổ biến (50-75%) trong tháng 4 đến rất phổ biến (>75%) trong tháng 5. Về phía thiên địch, Neoseiulus longispinosus là loài nhện bắt mồi bản địa chiếm ưu thế tuyệt đối trên cả cây đậu cove và đậu đũa.

Thứ hai, phương thức canh tác ảnh hưởng rõ nét đến cấu trúc quần thể. Trên ruộng đậu cove canh tác theo tiêu chuẩn VietGAP tại Hưng Yên, mật độ nhện bắt mồi đạt đỉnh 3,44 con/lá, cao hơn 22,4% so với ruộng canh tác truyền thống (đạt đỉnh 2,81 con/lá). Tuy nhiên, do hạn chế sử dụng thuốc hóa học độc hại, mật độ nhện đỏ hại trên ruộng VietGAP cũng ghi nhận mức cao hơn (đạt đỉnh 16,28 con/lá so với 14,64 con/lá ở ruộng truyền thống). Tỷ lệ cân bằng sinh học giữa vật mồi và thiên địch duy trì ở mức 1:3,84 đến 1:5,15 đối với N. longispinosus.

Thứ ba, Neoseiulus longispinosus thể hiện ưu thế phát triển vượt trội với thời gian vòng đời ngắn nhất, chỉ 4,04 ngày, nhanh hơn 26,0% so với loài đối chứng quốc tế N. californicus (5,46 ngày) và nhanh hơn 27,1% so với loài bản địa A. largoensis (5,54 ngày). Trưởng thành cái của N. longispinosus có kích thước nhỏ gọn (0,303 x 0,245 mm), giúp chúng dễ dàng len lỏi vào các mạng tơ của nhện hại để săn mồi.

Thứ tư, sức sinh sản và tiềm năng gia tăng quần thể của N. longispinosus đạt mức cao nhất trong cả 3 loài khảo sát. Tổng số trứng đẻ trung bình của một con cái N. longispinosus đạt 35,88 quả, cao hơn 70,2% so với N. californicus (21,08 quả) và cao hơn 83,6% so với A. largoensis (19,54 quả). Tỷ lệ tăng tự nhiên (rm) của N. longispinosus đạt giá trị ấn tượng 0,342, cao gấp 2,4 lần so với N. californicus (0,142) và gấp 1,6 lần so với A. largoensis (0,215).

Thảo luận kết quả

Sự vượt trội của N. longispinosus về cả tốc độ sinh trưởng và sức sinh sản bắt nguồn từ đặc tính chuyên tính nhóm II của loài này, giúp chúng tối ưu hóa hiệu suất chuyển hóa năng lượng khi tiêu thụ trứng và ấu trùng của nhện đỏ hai chấm. Khi so sánh với các nghiên cứu trước đây tại TP. Hồ Chí Minh (vòng đời từ 3,77 đến 5,69 ngày, sức đẻ 30,10 đến 35,60 quả trứng), kết quả tại Hà Nội và Hưng Yên cho thấy tính ổn định sinh thái rất cao của loài nhện bắt mồi bản địa này trong điều kiện khí hậu miền Bắc.

Đối với loài Amblyseius largoensis, mặc dù sức đẻ chỉ đạt 19,54 quả/con cái nhưng chỉ số rm đạt 0,215, cao hơn đáng kể so với loài thương mại N. californicus (0,142). Điều này chứng minh các loài thiên địch bản địa tại Việt Nam có khả năng thích nghi sinh thái vượt trội so với các loài nhập nội. Trong thực tế phân tích dữ liệu, các đường cong biến động mật độ qua 11 đợt điều tra thực địa và biểu đồ cột so sánh các pha phát dục đã minh họa rõ nét tính quy luật: quần thể nhện bắt mồi luôn bám sát và tăng trưởng tương ứng theo pha tích lũy mật độ của nhện hại từ giai đoạn cây con 2-3 lá đến thời kỳ thu hoạch quả.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Xây dựng quy trình nhân nuôi hàng loạt loài nhện bắt mồi bản địa Neoseiulus longispinosus trên giá thể nhân tạo kết hợp nguồn thức ăn thay thế từ nhện kho Carpoglyphus lactis, hướng tới mục tiêu sản xuất đạt 500.000 cá thể/mẻ nuôi trong giai đoạn 2026-2027 do các Trung tâm Ứng dụng Tiến bộ Khoa học Nông nghiệp chủ trì.
2. Tiêu chuẩn hóa quy trình phóng thả thiên địch sinh học trên các vùng trồng đậu rau an toàn và VietGAP, duy trì tỷ lệ phát tán định mức 1 nhện bắt mồi trên 4-5 cá thể nhện đỏ hại khi mật độ dịch hại chạm ngưỡng 5 con/lá, thực hiện định kỳ 2 tuần một lần trong thời kỳ cây leo giàn và ra hoa.
3. Cắt giảm từ 60% đến 80% tần suất phun thuốc trừ nhện gốc hóa học (Ortus 5SC, Pegasus 500SC, Comite 73EC), chỉ sử dụng các hoạt chất sinh học chọn lọc khi mật độ nhện hại vượt quá ngưỡng kinh tế 15 con/lá nhằm bảo tồn tối đa nguồn thiên địch tự nhiên trên đồng ruộng, thực hiện bởi các hợp tác xã nông nghiệp từ quý 1/2026.
4. Triển khai 15 lớp tập huấn chuyển giao kỹ thuật nhận diện, bảo vệ và nhân thả nhện bắt mồi họ Phytoseiidae cho hơn 1.000 hộ nông dân trồng rau chuyên canh tại Hà Nội và Hưng Yên trong vòng 12 tháng, dưới sự phối hợp của Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ Thực vật địa phương.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Bảo vệ thực vật, Côn trùng học và Nông học: Tiếp cận phương pháp luận nuôi sinh học chuẩn hóa bằng lồng Munger cải tiến 6 lớp và kỹ thuật xử lý số liệu bảng sống sinh vật học bằng thuật toán Jackknife trên SPSS 20.
2. Cán bộ kỹ thuật và chuyên viên khuyến nông tại các Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ Thực vật: Ứng dụng quy chuẩn điều tra QCVN 01-38:2010/BNNPTNT và các chỉ số tỷ lệ thiên địch/con mồi (1:3,84 đến 1:5,15) để xây dựng hệ thống dự tính dự báo và quản lý dịch hại tổng hợp IPM trên cây rau màu.
3. Doanh nghiệp sản xuất chế phẩm sinh học và thương mại hóa côn trùng có ích: Khai thác bộ số liệu sinh học chi tiết (vòng đời 4,04 ngày, sức đẻ 35,88 trứng, rm 0,342) để phát triển dòng sản phẩm thiên địch bản địa N. longispinosus thay thế hoàn toàn nguồn giống nhập khẩu N. californicus.
4. Chủ trang trại, hợp tác xã sản xuất rau sạch đạt tiêu chuẩn VietGAP và GlobalGAP: Nắm bắt giải pháp kiểm soát sinh học tự nhiên, giảm thiểu dư lượng thuốc trừ sâu, giúp nâng cao giá trị thương phẩm và đáp ứng tiêu chuẩn an toàn thực phẩm cho nông sản xuất khẩu từ 15% đến 25%.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao nhện đỏ hai chấm Tetranychus urticae lại là loài gây hại nguy hiểm hàng đầu trên cây đậu rau? Nhện đỏ hai chấm có kích thước siêu nhỏ, chu kỳ thế hệ ngắn và khả năng sinh sản nhanh với hơn 50 quả trứng/cá thể cái. Chúng chích hút dịch tế bào biểu bì khiến lá chuyển màu trắng vàng, làm giảm mạnh khả năng quang hợp, khiến cây còi cọc, rụng hoa quả và nhanh chóng hình thành tính kháng thuốc đối với hầu hết các loại thuốc trừ sâu hóa học phổ biến.

Loài nhện bắt mồi nào thể hiện tiềm năng kiểm soát sinh học cao nhất trong nghiên cứu? Loài nhện bắt mồi bản địa Neoseiulus longispinosus có tiềm năng cao nhất nhờ sở hữu vòng đời ngắn nhất (4,04 ngày), sức đẻ trứng cao nhất (35,88 quả/cái) và tỷ lệ tăng tự nhiên rm vượt trội đạt 0,342, cao hơn 140,8% so với loài thương mại quốc tế Neoseiulus californicus (0,142) khi cùng ăn nhện đỏ hai chấm.

Mật độ nhện bắt mồi trên ruộng canh tác VietGAP khác biệt như thế nào so với ruộng truyền thống? Trên ruộng canh tác VietGAP, mật độ nhện bắt mồi đạt mức tối đa 3,44 con/lá, cao hơn 22,4% so với ruộng truyền thống (2,81 con/lá). Môi trường ít tồn dư hóa chất độc hại tại ruộng VietGAP tạo điều kiện thuận lợi cho thiên địch bản địa sinh trưởng và thiết lập quần thể bền vững hơn.

Khả năng tiêu thụ con mồi của nhện bắt mồi Neoseiulus longispinosus đạt mức bao nhiêu? Trong các thử nghiệm sức ăn 24 giờ với 10 lần lặp lại, trưởng thành cái của N. longispinosus có khả năng tiêu thụ mạnh mẽ toàn bộ các pha phát dục của nhện đỏ hai chấm, đặc biệt là pha trứng và nhện non, thể hiện sức săn mồi vượt trội so với hai loài A. largoensis và N. californicus.

Có thể nhân nuôi nguồn thức ăn nào để duy trì sản xuất nhện bắt mồi trong phòng thí nghiệm? Nghiên cứu chứng minh có thể sử dụng loài nhện kho Carpoglyphus lactis nuôi trên cám gà úm C225 kết hợp với lá đậu nuôi nhện đỏ Tetranychus urticae. Quy trình cách ly 4 bước trong hộp nước khử trùng giúp cung cấp nguồn thức ăn dồi dào, ổn định trước 10 ngày phục vụ nhân nuôi nhện bắt mồi số lượng lớn.

Kết luận

• Xác định thành công thành phần dịch hại gồm 2 loài nhện hại họ Tetranychidae và 3 loài nhện bắt mồi họ Phytoseiidae trên cây đậu cove, đậu đũa tại vùng phụ cận Hà Nội và Hưng Yên.
• Khẳng định Neoseiulus longispinosus là loài thiên địch bản địa vượt trội nhất với thời gian phát dục ngắn chỉ 4,04 ngày và sức sinh sản đạt 35,88 quả trứng/cá thể cái.
• Cung cấp dẫn liệu khoa học chính xác về tỷ lệ tăng tự nhiên rm của N. longispinosus đạt 0,342, vượt xa loài nhện thương mại quốc tế N. californicus (0,142).
• Chứng minh phương thức canh tác VietGAP giúp gia tăng mật độ nhện bắt mồi tự nhiên lên 22,4% so với tập quán canh tác hóa học truyền thống.
• Thiết lập quy trình chuẩn hóa nuôi sinh học cá thể trong lồng Munger cải tiến và phương pháp phân tích bảng sống Jackknife phục vụ nghiên cứu côn trùng học.

Trong giai đoạn 2026-2028, việc hoàn thiện công nghệ nhân nuôi bán công nghiệp và thử nghiệm phóng thả diện rộng loài Neoseiulus longispinosus sẽ là bước đột phá then chốt. Các nhà khoa học, cơ quan quản lý nông nghiệp và doanh nghiệp sinh học cần phối hợp chặt chẽ để sớm đưa chế phẩm thiên địch bản địa này vào thực tiễn sản xuất rau an toàn tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM TRIỆU ĐỨC THUẬN ĐIỀU TRA THÀNH PHẦN NHỆN BẮT MỒI ĂN NHỆN ĐỎ HẠI ĐẬU RAU TẠI HÀ NỘI VÀ PHỤ CẬN NĂM 2019; NGHIÊN CỨU ĐẶC ĐIỂM SINH HỌC, SINH THÁI HỌC CỦA HAI LOÀI NHỆN BẮT MỒI THUỘC HỌ PHYTOSEIIDAE Ngành: Bảo vệ thực vật Mã số: 8.12 Người hướng dẫn khoa học: PGS. Nguyễn Đức Tùng NHÀ XUẤT BẢN HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP - 2020 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận văn là trung thực, khách quan và chưa từng dùng để bảo vệ lấy bất kỳ học vị nào. Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn đã được cám ơn, các thông tin trích dẫn trong luận văn này đều được chỉ rõ nguồn gốc. Hà Nội, ngày… tháng… năm 2020 Tác giả luận văn Triệu Đức Thuận i LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LỜI CẢM ƠN Để hoàn thành luận văn tốt nghiệp, ngoài sự nỗ lực của bản thân, tôi đã nhận được sự giúp đỡ nhiệt tình của khoa Nông Học, các thầy cô giáo trong Bộ môn Côn Trùng, gia đình và cùng toàn thể bạn bè.

Tôi xin đặc biệt cảm ơn PGS. Nguyễn Đức Tùng, người đã hết sức tận tình, chu đáo trực tiếp hướng dẫn, động viên, chỉ bảo, truyền đạt những kiến thức, kinh nghiệm và tạo điều kiện tốt nhất cho tôi hoàn thành luận văn tốt nghiệp. Tôi xin được gửi lời cảm ơn chân thành tới các thầy cô Bộn môn Côn Trùng, Khoa Nông Học, Trường Học viện Nông Nghiệp Việt Nam đã tận tình giúp đỡ tôi trong quá trình thực hiện đề tài và hoàn thành luận văn một cách tốt nhất. Cuối cùng tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến những người thân trong gia đình, bạn bè đã động viên, giúp đỡ và tạo mọi điều điện thuận lợi để có thể yên tâm trong suốt quá trình học tập và thực tập tốt nghiệp! Hà Nội, ngày tháng năm 2020 Tác giả luận văn Triệu Đức Thuận ii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] MỤC LỤC Lời cam đoan.

ii Mục lục. iii Danh mục chữ viết tắt. vi Danh mục bảng. vii Danh mục hình.

ix Trích yếu luận văn. Tính cấp thiết của đề tài. Mục tiêu nghiên cứu. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu.

Đối tượng nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu. Những đóng góp mới, ý nghĩa của đề tài. Những đóng góp mới của đề tài.

Ý nghĩa khoa học. Ý nghĩa thực tiễn. Tổng quan tình hình nghiên cứu trong nước và ngoài nước. Tình hình nghiên cứu ngoài nước.

Những nghiên cứu thành phần nhện nhỏ hại cây trồng trên thế giới. Những nghiên cứu thành phần nhện bắt mồi trên thế giới. Những nghiên cứu về nhện đỏ hai chấm Tetranychus urticae Koch. Những nghiên cứu về nhện bắt mồi thuộc họ Phytoseiidae.

Nhện bắt mồi Neoseiulus longispinosus Evans. Những nghiên cứu về loài Neoseiulus californicus. Những nghiên cứu về loài Amblyseius largoensis. Tình hình nghiên cứu trong nước.

Những nghiên cứu về thành phần nhện hại trong nước. Những nghiên cứu về thành phần nhện bắt mồi. 13 iii LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Những nghiên cứu về nhện hại cây trồng và nhện đỏ hai chấm Tetranychus urticae Koch.

Những nghiên cứu về loài Neoseiulus longispinosus, Neoseiulus californicus và Amblyseius largoensis. Nội dung và phương pháp nghiên cứu. Đốı tượng và vật lıệu nghıên cứu. Địa đıểm và thờı gıan nghıên cứu.

Nộı dung nghıên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Phương pháp điều tra thành phần và diễn biến mật độ nhện nhỏ hại trên đậu cove. Phương pháp nuôi nguồn nhện vật mồi.

Phương pháp nuôi nguồn nhện bắt mồi. Phương pháp nghiên cứu đặc điểm sinh học NBM. Phương pháp đo kích thước nhện bắt mồi. Phương pháp đánh giá sức ăn của NBM.

Phương pháp xử lí và tính toán số liệu. Xử lý số lıệu. Kết quả và thảo luận. Điều tra thành phần, diễn biến nhện hại và nhện bắt mồi trên đậu rau tại Văn Đức - Gia Lâm và Văn Giang- Hưng Yên.

Điều tra thành phần nhện hại và nhện bắt mồi trên đậu cove và đậu đũa tại Văn Đức - Gia Lâm. Điều tra thành phần nhện hại và nhện bắt mồi trên đậu cove được canh tác bằng hai phương pháp khác nhau tại xã Thắng Lợi, huyện Văn Giang, Tỉnh Hưng Yên. Đặc điểm sinh học của nhện bắt mồi khi nuôi trên vật mồi là nhện đỏ 2 chấm T. Hình thái và kích thước các pha phát dục NBM ở thế hệ thứ 2 khi nuôi trên nhện đỏ hai chấm T.

Thời gian phát dục nhện bắt mồi nuôi trên nhện đỏ 2 chấm T. Đánh giá sức ăn của nhện bắt mồi trên vật mồi nhện đỏ 2 chấm T. 50 iv LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Kết luận và đề nghị.

53 Tài liệu tham khảo. 54 v LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Nghĩa tiếng việt BNN&PTNT Bộ Nông Nghiệp và Phát triển nông thôn BVTV Bảo vệ thực vật DT Thời gian nhân đôi quần thể IPM Quản lý dịch hại tổng hợp NBM Nhện bắt mồi R0 Tỷ lệ sinh sản rm Tỷ lệ tăng tự nhiên T Thời gian 1 thế hệ λ Giới hạn gia tăng quần thể vi LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC BẢNG Bảng 4. Thành phần nhện bắt mồi và nhện hại trên đậu cove tại Văn Đức- Gia Lâm vụ Xuân hè 2019. Diễn biến mật độ nhện hại và nhện bắt mồi trên đậu cove tại Văn Đức- Gia Lâm vụ Xuân hè năm 2019.

Thành phần nhện bắt mồi và nhện hại trên đậu đũa tại Văn Đức- Gia Lâm vụ Xuân hè 2019. Diễn biến mật độ nhện hại và nhện bắt mồi trên đậu đũa tại Văn Đức - Gia Lâm vụ Xuân hè năm 2019. Thành phần NBM và nhện hại trên cây đậu cove trồng bằng phương thức canh truyền thống tại xã Thắng Lợi, Văn Giang, Hưng Yên vụ Xuân Hè 2019. Diễn biến mật độ nhện bắt mồi và nhện đỏ hai chấm trên đậu cove trồng bằng phương pháp truyền thống tại xã Thắng Lợi - Văn Giang - Hưng Yên vụ Xuân hè 2019.

Thành phần nhện bắt mồi và nhện đỏ hại trên cây đậu cove trồng theo tiêu chuẩn VietGap tại Văn Giang - Hưng Yên vụ Xuân Hè 2019. Diễn biến mật độ nhện bắt mồi và nhện đỏ hai chấm trên đậu cove trồng theo tiêu chuẩn VietGap tại xã Thắng Lợi - Văn Giang - Hưng Yên vụ Xuân hè 2019. Chiều dài các pha phát dục của ba loài nhện bắt mồi nuôi bằng nhện đỏ 2 chấm T. Chiều rộng các pha phát dục của ba loài nhện bắt mồi nuôi bằng nhện đỏ 2 chấm T.

Thời gian phát dục các pha của nhện đực ba loài nhện bắt mồi nuôi bằng nhện đỏ 2 chấm T. Thời gian phát dục các pha của nhện cái ba loài nhện bắt mồi nuôi bằng nhện đỏ 2 chấm T. Một số chỉ tiêu về sinh sản của ba loài nhện bắt mồi nuôi bằng nhện đỏ 2 chấm T. Bảng sống của nhện bắt mồi Neoseiulus californicus nuôi bằng nhện đỏ 2 chấm T.

45 vii LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Bảng sống của nhện bắt mồi Amblyseius largoensis nuôi bằng nhện đỏ 2 chấm T. Bảng sống của nhện bắt mồi Neoseiulus longispinosus khi nuôi trên nhện đỏ hai chấm T. Một số chỉ tiêu về sức tăng quần thể của ba loài nhện bắt mồi nuôi bằng nhện đỏ hai chấm T.

Khả năng ăn các pha nhện đỏ 2 chấm T.urticae của nhện trưởng thành cái ba loài nhện bắt mồi. 50 viii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC HÌNH Hình 3. Dụng cụ để nuôi sinh học nhện bắt mồi. Khay nuôi nguồn nhện vật mồi.

Hộp và khay nuôi nguồn nhện bắt mồi. Lồng mika, tủ định ôn, khay dùng để nuôi sinh học NBM. Ruộng đậu cove tại Văn Đức- Gia Lâm. Ruộng đậu cove tại Văn Giang - Hưng Yên.

Hình thái các pha phát dục của nhện bắt mồi N. Hình thái các pha phát dục của nhện bắt mồi A. Hình thái các pha phát dục của nhện bắt mồi N. Nhịp điệu sinh sản của ba loài nhện bắt mồi nuôi bằng nhện đỏ 2 chấm T.

44 ix LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] TRÍCH YẾU LUẬN VĂN Tên tác giả: Triệu Đức Thuận Tên luận văn: Điều tra thành phần nhện bắt mồi ăn nhện đỏ hại đậu rau tại Hà Nội và phụ cận năm 2019; nghiên cứu đặc điểm sinh học, sinh thái học của hai loài nhện bắt mồi thuộc họ Phytoseiidae. Ngành: Bảo vệ thực vật Mã số: 8.12 Tên cơ sở đào tạo: Học viện Nông nghiệp Việt Nam Mục đích nghiên cứu Điều tra thành phần nhện bắt mồi họ Phytoseiidae, đi sâu nghiên cứu đặc điểm sinh học, sinh thái một số loài nhện bắt mồi ăn nhện đỏ nhằm tìm ra loài nhện bắt mồi tiềm năng nhất trong phòng chống nhện đỏ hại đậu rau. Phương pháp nghiên cứu Vật liệu nghiên cứu: - Nhện đỏ 2 chấm Tetranychus urticae hại đậu - Cây đậu cô ve lùn Phaseolus vulgaris dùng nuôi nhện đỏ Đối tượng nghiên cứu: - NBM Neoseiulus longispinosus, NBM Amblyseius largoensis và NBM Neoseiulus californicus Phương pháp nghiên cứu: - Điều tra thành phần nhện bắt mồi họ Phytoseiidae trên cây đậu rau. Điều tra theo quy chuẩn QCVN 01-38:2010/BNNPTNT.

- Điều tra diễn biến mật độ nhện đỏ và loài nhện bắt mồi ăn nhện đỏ trên cây đậu rau dưới sự ảnh hưởng của 1 số yếu tố sinh thái khác nhau theo quy chuẩn QCVN 01-38:2010/BNNPTNT - Nghiên cứu đặc điểm sinh học, sinh thái của nhện bắt mồi N. californicus ăn nhện đỏ hai chấm theo phương pháp nuôi cá thể trong lồng mica cải tiến của Nguyen & cs. Sức tăng quần thể được tiến hành theo phương pháp của Birch (1948). Kết quả chính và kết luận 1.

Trên cây đậu cô ve, đậu đũa tại Gia Lâm, Hà Nội và Văn Giang, Hưng Yên chúng tôi thu thập được 2 loài nhện hại và 3 loài nhện bắt mồi trong đó nhện đỏ hai chấm Tetranychus urticae và NBM N. longispinosus xuất hiện phổ biến nhất. Mật độ x LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. longispinosus và NBM A.

largoensis thấp nhất ở giai đoạn cây con 2-3 lá sau đó tăng dần đạt cao nhất khi cây cho quả lần cuối và giảm khi cây già dần và chết đi. Mật độ nhện hại và nhện bắt mồi trên ruộng đậu cove trồng theo tiêu chuẩn VietGap cao hơn so với ruộng trồng thường. Trong ba loài nhện bắt mồi nghiên cứu, trưởng thành cái NBM N.