Luận văn đánh giá tác động của Luật thuế bảo vệ môi trường đến hành vi dùng túi nilon tại Hà Nội

Luận văn thạc sĩ luật học phân tích đánh giá tác động của luật thuế bảo vệ môi trường đối với hành vi sử dụng túi nilon của người dân, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất

• Tác giả: Lương Thị Bích Việt
• Người hướng dẫn: PGS. TS. Hoàng Ngọc Quang
• Trường học: Trường Đại học Khoa học Tự nhiên
• Chuyên ngành: Quản lý môi trường
• Đề tài: Nghiên cứu tác động của luật thuế bảo vệ môi trường đối với hành vi sử dụng tài nguyên của người dân tại Hà Nội
• Loại tài liệu: luận văn thạc sỹ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: THỰC TRẠNG VÀ TÁC HẠI CỦA VIỆC SỬ DỤNG TÚI NI LÔNG
• 1.1. Thực trạng sử dụng túi ni lông
• 1.2. Tác hại của việc sử dụng túi ni lông
• 2. CHƯƠNG 2: LUẬT THUẾ BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG VÀ MỘT SỐ VĂN BẢN DƯỚI LUẬT
• 2.1. Mục tiêu, yêu cầu xây dựng Luật Thuế bảo vệ môi trường
• 2.2. Nội dung chính của Luật Thuế bảo vệ môi trường
• 2.3. Một số văn bản dưới luật
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Kết quả xử lý phiếu điều tra về hành vi sử dụng túi ni lông của người dân nội thành Hà Nội
• 3.2. Phân tích tác động của Luật Thuế bảo vệ môi trường đến việc hạn chế sử dụng túi ni lông
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Luật Thuế Bảo Vệ Môi Trường Tại Hà Nội

Luật Thuế Bảo Vệ Môi Trường là công cụ quan trọng để điều chỉnh hành vi sử dụng tài nguyên của người dân Hà Nội. Mục tiêu chính là khuyến khích sử dụng tài nguyên bền vững và giảm thiểu ô nhiễm môi trường Hà Nội. Luật này tác động trực tiếp đến chi phí của các hoạt động gây ô nhiễm, từ đó thúc đẩy các doanh nghiệp và cá nhân chuyển sang các phương pháp sản xuất và tiêu dùng thân thiện với môi trường hơn. Việc đánh giá tác động của thuế môi trường là cần thiết để đảm bảo tính hiệu quả và công bằng của chính sách. Theo luận văn, việc sử dụng túi nilon tràn lan gây ảnh hưởng tới sức khỏe con người và học tập những chính sách của các nước có liên quan tới vấn đề này, Việt Nam đã đưa luật thuế bảo vệ môi trường vào áp dụng cho các sản phẩm có ảnh hưởng tới môi trường trong đó có sản phẩm túi nilon.

1.1. Thực Trạng Sử Dụng Tài Nguyên và Ô Nhiễm Môi Trường

Hà Nội đang đối mặt với nhiều thách thức về ô nhiễm môi trường, bao gồm ô nhiễm không khí, nước và rác thải. Hành vi sử dụng tài nguyên không bền vững, đặc biệt là việc sử dụng quá mức các sản phẩm nhựa và năng lượng hóa thạch, góp phần làm gia tăng tình trạng ô nhiễm. Việc nâng cao ý thức bảo vệ môi trường trong cộng đồng là yếu tố then chốt để giải quyết vấn đề này. Theo phân tích của các nhà khoa học Viện Công nghệ Hóa học Việt Nam, túi nilon được làm từ những chất khó phân hủy, khi thải ra môi trường phải mất hàng trăm năm đến hàng nghìn năm mới bị phân hủy hoàn toàn. Sự tồn tại của nó trong môi trường sẽ gây ảnh hưởng nghiêm trọng tới đất và nước bởi túi nilon lẫn vào đất sẽ ngăn cản ôxi đi qua đất, làm ngăn cản quá trình sinh hóa trong đất diễn ra chậm chạp, từ đó làm cho cây trồng chậm tăng trưởng.

1.2. Vai Trò Của Chính Sách Thuế Môi Trường Trong Quản Lý Tài Nguyên

Chính sách thuế môi trường đóng vai trò quan trọng trong việc điều chỉnh hành vi tiêu dùng và sản xuất. Bằng cách tăng chi phí cho các hoạt động gây ô nhiễm, thuế khuyến khích các doanh nghiệp và cá nhân tìm kiếm các giải pháp thân thiện với môi trường hơn. Việc phân tích chính sách công về môi trường là cần thiết để đảm bảo tính hiệu quả và công bằng của các biện pháp thuế. Chính vì vậy, việc sử dụng túi nilon dường như là một bài toán khó giải bởi nếu chôn lấp túi nilon sẽ ảnh hưởng tới môi trường đất, nước; còn nếu đốt chúng sẽ tạo ra khí thải mang tính độc hại tới sức khỏe con người nghiêm trọng như gây ung thư, giảm khả năng miễn dịch, rối loạn chức năng tiêu hóa và các dị tật bẩm sinh ở trẻ nhỏ.

II. Vấn Đề Tác Động Luật Thuế Đến Hành Vi Người Dân Hà Nội

Việc đánh giá tác động của luật thuế đối với hành vi sử dụng tài nguyên của người dân Hà Nội là một vấn đề phức tạp. Mức độ ảnh hưởng của thuế phụ thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm mức thuế, nhận thức của người dân về môi trường, và sự sẵn có của các sản phẩm thay thế thân thiện với môi trường. Nghiên cứu cần tập trung vào việc đo lường sự thay đổi trong hành vi tiêu dùng và sản xuất sau khi luật thuế được áp dụng. Một yếu tố quan trọng nữa cần kể đến đó là tốc độ tăng trưởng GDP hàng năm của Việt Nam đạt trên 8,5%, nhưng nếu tính đến cả các tổn thất do môi trường thì tốc độ tăng GDP thực tế của Việt Nam sẽ chỉ là 3 - 4%. Trong số thiệt hại này, túi nhựa nilon “góp phần” không ít. Đây là một thiệt hại quá lớn cho nền kinh tế Việt Nam.

2.1. Khó Khăn Trong Thay Đổi Hành Vi Tiêu Dùng Truyền Thống

Một trong những thách thức lớn nhất là thay đổi hành vi tiêu dùng truyền thống của người dân Hà Nội. Nhiều người vẫn quen với việc sử dụng các sản phẩm gây ô nhiễm do giá thành rẻ và tính tiện lợi. Việc nâng cao ý thức bảo vệ môi trường và cung cấp các sản phẩm thay thế với giá cả phải chăng là cần thiết để khuyến khích sự thay đổi. Theo bà Nguyễn Ánh Hồng - giám đốc hệ thống Maximark, toàn hệ thống siêu thị này (gồm 3 siêu thị) tiêu thụ bình quân 10 tấn nilon/tháng. Nếu tính trung bình 1kg nilon khoảng 100 túi (bao bì của siêu thị thường dày), mỗi tháng hệ thống cho ra thị trường khoảng 1 triệu túi và một năm là 12 triệu túi.

2.2. Mức Độ Nhận Thức Về Luật Thuế Bảo Vệ Môi Trường

Mức độ nhận thức của người dân Hà Nội về luật thuế bảo vệ môi trường còn hạn chế. Nhiều người chưa biết về sự tồn tại của luật này hoặc không hiểu rõ về các quy định và tác động của nó. Việc tăng cường truyền thông và giáo dục về luật thuế là cần thiết để nâng cao nhận thức và khuyến khích sự tuân thủ. Tình hình sử dụng túi nilon cũng tỉ lệ thuận với sức mua của khách hàng và qui mô tại các hệ thống siêu thị Co.op Mart, Citimart, Fivimart. Người ta đã thống kê được rằng trên thế giới cứ một giây trôi qua thì có hơn một triệu chiếc túi nilon được thải vào môi trường.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Tác Động Thuế Môi Trường Tại Hà Nội

Nghiên cứu tác động của thuế môi trường cần sử dụng kết hợp các phương pháp định tính và định lượng. Các phương pháp định lượng có thể bao gồm phân tích thống kê dữ liệu về hành vi sử dụng tài nguyên và tác động kinh tế xã hội. Các phương pháp định tính có thể bao gồm phỏng vấn sâu và khảo sát để thu thập thông tin về nhận thức và thái độ của người dân Hà Nội. Xuất phát từ thực tiễn đó cùng với mục tiêu nghiên cứu tìm hướng giải quyết vấn đề, tôi đã tiến hành thực hiện đề tài Luận văn “Đánh giá tác động của Luật thuế bảo vệ môi trường đối với hành vi sử dụng túi nilon của người dân nội thành Hà Nội”.

3.1. Thu Thập Dữ Liệu Về Hành Vi Sử Dụng Tài Nguyên

Việc thu thập dữ liệu chính xác và đầy đủ về hành vi sử dụng tài nguyên là rất quan trọng. Dữ liệu có thể được thu thập từ nhiều nguồn khác nhau, bao gồm các cơ quan chính phủ, các tổ chức nghiên cứu, và các cuộc khảo sát trực tiếp. Dữ liệu cần bao gồm thông tin về lượng tiêu thụ các sản phẩm chịu thuế, thay đổi hành vi tiêu dùng, và tác động kinh tế xã hội. Khảo sát được hành vi sử dụng túi nilon trong sinh hoạt hàng ngày của người dân nội thành Hà Nội; Khảo sát, đánh giá được tác động của Luật thuế bảo vệ môi trường đến việc hạn chế sử dụng túi nilon trong cộng đồng dân cư nội thành Hà Nội.

3.2. Phân Tích Tác Động Kinh Tế Xã Hội Của Thuế Môi Trường

Việc phân tích tác động kinh tế xã hội của thuế môi trường cần xem xét cả các lợi ích và chi phí. Lợi ích có thể bao gồm giảm ô nhiễm môi trường, cải thiện sức khỏe cộng đồng, và tăng cường sử dụng tài nguyên bền vững. Chi phí có thể bao gồm tăng giá thành sản phẩm, giảm sức cạnh tranh của doanh nghiệp, và tác động kinh tế xã hội đến các hộ gia đình có thu nhập thấp. Luận văn được chia thành ba phần, gồm: mở đầu, ba chương nội dung và kết luận - kiến nghị. Ba chương nội dung gồm: chương I: Tổng quan chương II: Đối tượng và phương pháp nghiên cứu chương III: Kết quả nghiên cứu và thảo luận Kết luận và kiến nghị

IV. Ứng Dụng Đánh Giá Hiệu Quả Luật Thuế Tại Các Siêu Thị Hà Nội

Nghiên cứu có thể tập trung vào việc đánh giá hiệu quả của luật thuế tại các siêu thị ở Hà Nội. Các siêu thị là một trong những nguồn phát thải lớn của túi nilon, và việc áp dụng thuế có thể khuyến khích họ giảm sử dụng túi nilon và cung cấp các lựa chọn thay thế thân thiện với môi trường hơn. Nghiên cứu cần đo lường sự thay đổi trong lượng túi nilon được sử dụng tại các siêu thị sau khi luật thuế được áp dụng. Theo bà Quỳnh Trang, phụ trách đối ngoại của Big C, cho biết đó là siêu thị đã nỗ lực hạn chế sử dụng tràn lan túi nilon. Tình hình sử dụng túi nilon cũng tỉ lệ thuận với sức mua của khách hàng và qui mô tại các hệ thống siêu thị Co.op Mart, Citimart, Fivimart.

4.1. Khảo Sát Lượng Túi Nilon Sử Dụng Trước và Sau Thuế

Việc khảo sát lượng túi nilon được sử dụng tại các siêu thị trước và sau khi áp dụng thuế là rất quan trọng để đánh giá hiệu quả của luật thuế. Dữ liệu cần được thu thập một cách cẩn thận và chính xác để đảm bảo tính tin cậy của kết quả. Khách hàng khi rời siêu thị bao giờ cũng “tay xách nách mang” đủ thứ túi nilon. Theo bà Nguyễn Ánh Hồng - giám đốc hệ thống Maximark, toàn hệ thống siêu thị này (gồm 3 siêu thị) tiêu thụ bình quân 10 tấn nilon/tháng.

4.2. Đánh Giá Phản Ứng Của Người Tiêu Dùng và Doanh Nghiệp

Việc đánh giá phản ứng của người tiêu dùng và doanh nghiệp đối với luật thuế là cần thiết để hiểu rõ hơn về tác động của thuế. Phản ứng của người tiêu dùng có thể bao gồm thay đổi hành vi tiêu dùng, tìm kiếm các sản phẩm thay thế, hoặc phản đối thuế. Phản ứng của doanh nghiệp có thể bao gồm giảm sử dụng túi nilon, cung cấp các lựa chọn thay thế, hoặc tăng giá thành sản phẩm. Với bảy siêu thị, hệ thống Big C cũng tiêu tốn 20 tấn/tháng, tương đương 3 triệu túi nilon (150 túi/kg).

V. Kết Luận Giải Pháp Nâng Cao Hiệu Quả Thuế Bảo Vệ Môi Trường

Nghiên cứu cần đưa ra các kết luận và khuyến nghị cụ thể để nâng cao hiệu quả của luật thuế bảo vệ môi trường. Các khuyến nghị có thể bao gồm điều chỉnh mức thuế, tăng cường truyền thông và giáo dục, cung cấp các sản phẩm thay thế, và cải thiện hệ thống quản lý và giám sát. Việc thực hiện các khuyến nghị này có thể giúp giảm ô nhiễm môi trường, tăng cường sử dụng tài nguyên bền vững, và cải thiện chất lượng cuộc sống của người dân Hà Nội. Trước mối lo ngại sử dụng túi nilon tràn lan ảnh hưởng tới sức khỏe con người và học tập những chính sách của các nước có liên quan tới vấn đề này, Việt Nam đã đưa luật thuế bảo vệ môi trường vào áp dụng cho các sản phẩm có ảnh hưởng tới môi trường trong đó có sản phẩm túi nilon.

5.1. Đề Xuất Chính Sách Hỗ Trợ và Khuyến Khích

Việc đề xuất các chính sách hỗ trợ và khuyến khích là cần thiết để giúp người dân Hà Nội và doanh nghiệp chuyển sang các phương pháp sử dụng tài nguyên bền vững hơn. Các chính sách này có thể bao gồm trợ cấp cho các sản phẩm thân thiện với môi trường, giảm thuế cho các doanh nghiệp sử dụng công nghệ sạch, và cung cấp các chương trình đào tạo và tư vấn về bảo vệ môi trường. Luật mới đưa ra áp dụng nhưng lại gây ra những vướng mắc, bối rối và những bất cập khi áp dụng luật thuế với sản phẩm túi nilon này.

5.2. Tăng Cường Giám Sát và Thực Thi Luật Thuế

Việc tăng cường giám sát và thực thi luật thuế là rất quan trọng để đảm bảo tính tuân thủ và hiệu quả của luật thuế. Các cơ quan chức năng cần tăng cường kiểm tra và xử phạt các hành vi vi phạm, đồng thời cải thiện hệ thống quản lý và giám sát để phát hiện và ngăn chặn các hành vi trốn thuế. Nhận thức được tác hại của túi nilon đối với môi trường và sức khỏe cộng đồng, nhiều quốc gia trên thế giới đã có những giải pháp mạnh để giải quyết vấn đề này như: Ban hành lệnh cấm sản xuất túi nilon khó phân hủy, đánh thuế nặng đối với sản xuất túi nilon đã được áp dụng tại Đài Loan, Trung Quốc, Vương quốc Anh và một số bang ở Hoa Kỳ, Thụy Sỹ, Nam Phi, Đan Mạch…; ngoài ra các nước này cũng yêu cầu người tiêu dùng phải trả tiền mua túi nilon khi mua hàng để khuyến khích người dân tái sử dụng túi nilon hoặc sử dụng các loại túi thân thiện với môi trường.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Việt Nam ghi nhận mức tiêu thụ nhựa trung bình từ 30 đến 40 kg/người/năm, tạo ra áp lực rác thải khổng lồ lên hệ thống xử lý môi trường trên quy mô 86 triệu dân. Riêng tại khu vực nội thành Hà Nội với khoảng 800.000 hộ gia đình, ước tính có tới 9 triệu túi nilon bị thải bỏ mỗi ngày, tương đương 270 triệu túi mỗi tháng và gây thất thoát kinh tế khoảng 1,8 tỷ đồng mỗi ngày (xấp xỉ 648 tỷ đồng mỗi năm). Tốc độ tăng trưởng kinh tế danh nghĩa đạt trên 8,5%/năm, nhưng nếu khấu trừ tổn thất suy thoái môi trường thì tăng trưởng GDP thực tế chỉ còn khoảng 3% đến 4%.

Thực trạng lạm dụng túi nilon dùng một lần bắt nguồn từ tính tiện dụng và giá thành sản xuất cực rẻ, dẫn đến vấn nạn "ô nhiễm trắng" đe dọa trực tiếp đến môi trường đất, mạch nước ngầm và sức khỏe cộng đồng qua các độc chất như Dioxin, Furan hay chất hóa dẻo DOP. Trước bối cảnh đó, Quốc hội đã thông qua Luật Thuế Bảo vệ Môi trường với khung thuế áp dụng từ 30.000 đến 50.000 đồng/kg túi nilon, chính thức có hiệu lực từ ngày 01/01/2012 nhằm định hướng lại hành vi sản xuất và tiêu dùng.

Luận văn tập trung đánh giá tác động thực tế của Luật Thuế Bảo vệ Môi trường đối với hành vi sử dụng túi nilon của cư dân nội thành Hà Nội, trọng tâm tại quận Cầu Giấy cùng các hệ thống phân phối bán lẻ. Mục tiêu cụ thể là lượng hóa mức độ biến chuyển trong thói quen tiêu dùng, đo lường sự sẵn lòng chi trả và phân tích những rào cản chính sách phát sinh sau hơn 1 năm luật đi vào đời sống thực tiễn.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu xây dựng trên nền tảng Lý thuyết Kinh tế học Môi trường với trọng tâm là nguyên tắc "người gây ô nhiễm phải trả tiền" (Polluter Pays Principle - PPP) và cơ chế Thuế Pigou nhằm nội hóa các chi phí ngoại ứng tiêu cực do rác thải nhựa gây ra. Bên cạnh đó, Thuyết Hành vi có Kế hoạch (Theory of Planned Behavior - TPB) được vận dụng để mổ xẻ mối quan hệ giữa nhận thức môi trường, chuẩn chủ quan và ý định giảm thiểu tiêu dùng túi nilon của cá nhân.

Các khái niệm then chốt được chuẩn hóa bao gồm: túi nilon thuộc diện chịu thuế (bao bì nhựa mỏng làm từ màng đơn HDPE, LDPE, LLDPE), sản phẩm bao bì thân thiện môi trường đạt chuẩn chứng nhận sinh học, và thuế gián thu đánh vào khâu phát sinh lưu thông hàng hóa. Khung phân tích liên kết trực tiếp giữa công cụ giá cả pháp lý với chỉ số sẵn lòng chi trả (Willingness to Pay - WTP) của người tiêu dùng đô thị.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn kết hợp chặt chẽ giữa dữ liệu thứ cấp từ Tổng cục Thuế, Sở Tài nguyên và Môi trường Hà Nội, báo cáo khảo sát của Trung tâm Hỗ trợ Ứng phó Biến đổi Khí hậu (SCC) với dữ liệu sơ cấp thu thập thực địa. Khảo sát xã hội học được thực hiện trên cỡ mẫu 200 người dân phân bổ đại diện tại các chợ dân sinh, siêu thị trên địa bàn quận Cầu Giấy, kết hợp phỏng vấn sâu đại diện 2 chuỗi siêu thị bán lẻ lớn và 2 doanh nghiệp sản xuất nhựa bao bì.

Phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng theo độ tuổi và các mức thu nhập hàng tháng được áp dụng nhằm đảm bảo tính đại diện xã hội học cao. Kỹ thuật thống kê mô tả và phân tích tương quan chéo giữa mức thu nhập với tỷ lệ sẵn lòng trả tiền mua túi nilon được lựa chọn nhằm kiểm định mức độ nhạy cảm của người dân trước tác động tăng giá hàng hóa do thuế. Toàn bộ quy trình thu thập và xử lý định lượng được triển khai đồng bộ trong giai đoạn 2012 đến 2013.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, thói quen tiêu dùng túi nilon vẫn duy trì ở mức báo động khi 93% người đi chợ hoặc siêu thị hoàn toàn không mang theo túi cá nhân, tạo ra mức phát thải trung bình 11,3 túi nilon/hộ/ngày. Khu vực chợ truyền thống tiêu thụ đến 72% tổng lượng túi nilon trên địa bàn, trong khi hệ thống siêu thị chiếm 25% và các trung tâm thương mại chiếm 3%.

Thứ hai, tồn tại độ lệch lớn giữa nhận thức nguy hại và hành động thực tế. Dù hơn 80% người được hỏi nhận thức rõ túi nilon mất từ 20 đến 5.000 năm mới phân hủy và có thể gây bệnh hiểm nghèo, nhưng có đến 87% vẫn duy trì thói quen nhận túi phát miễn phí tại điểm bán hàng vì lý do tiện lợi.

Thứ ba, chính sách thuế chưa tạo ra sức ép kinh tế trực tiếp lên người tiêu dùng cuối cùng. Hai chuỗi siêu thị lớn gồm Big C (tiêu thụ bình quân 20 tấn nilon/tháng, tương đương 3 triệu túi) và Maximark (tiêu thụ 10 tấn nilon/tháng, xấp xỉ 1 triệu túi) vẫn chủ động gánh khoản chi phí bao bì này vào giá vốn vận hành thay vì tính tiền trực tiếp trên từng túi nilon cấp cho khách hàng.

Thứ tư, các doanh nghiệp sản xuất bao bì gặp nhiều cú sốc thị trường khi thuế suất 40.000 đồng/kg cao hơn cả đơn giá hạt nhựa nguyên liệu (38.000 đồng/kg), làm giá thành sản phẩm hoàn thiện tăng gấp đôi. Điều này khiến một số cơ sở sản xuất phải cắt giảm hơn 50% lượng lao động thường xuyên trong năm 2012 do đơn hàng sụt giảm và vướng mắc thủ tục kê khai bao bì đóng gói sẵn.

Thảo luận kết quả

Dữ liệu khảo sát phân bố tương quan giữa thu nhập và mức sẵn lòng chi trả (WTP) cho thấy sự phân hóa rõ nét qua bảng phân tích chéo: nhóm có thu nhập dưới 5 triệu đồng/tháng có tỷ lệ đồng thuận trả tiền túi nilon chỉ đạt 18%, trong khi nhóm trên 10 triệu đồng/tháng có mức sẵn lòng trả tiền đạt 49% với mức giá chấp nhận từ 200 đến 500 đồng/túi. Biểu đồ diễn biến sản lượng túi tại siêu thị trước và sau khi áp thuế phản ánh xu hướng đi ngang do thiếu vắng cơ chế thu phí trực tiếp tại quầy thanh toán.

Nguyên nhân cốt lõi khiến luật thuế chưa phát huy trọn vẹn hiệu quả điều chỉnh hành vi là do thuế mới chỉ thu tại khâu sản xuất, xuất khẩu và nhập khẩu mà chưa chạm tới điểm tiếp xúc bán lẻ tiêu dùng. So sánh với các bài học quốc tế tại Đài Loan, Nam Phi hay Vương quốc Anh, việc bắt buộc người mua hàng phải trả tiền túi nilon riêng biệt tại quầy thu ngân mới chính là đòn bẩy kinh tế quyết định làm giảm ngay 60% đến 80% lượng tiêu thụ trong thời gian ngắn.

Đề xuất và khuyến nghị

Chính sách quản lý rác thải nhựa cần được đồng bộ hóa thông qua hệ thống giải pháp đa tầng với lộ trình hành động rõ ràng:

1. Bắt buộc thu phí túi nilon trực tiếp tại điểm bán: Ban hành quy định yêu cầu 100% hệ thống siêu thị, trung tâm thương mại và tiến tới các chợ truyền thống phải tính phí riêng từ 500 đến 1.000 đồng/túi nilon khi khách hàng có nhu cầu sử dụng. Mục tiêu cắt giảm 40% đến 50% lượng túi nilon phân phối tại kênh bán lẻ trong giai đoạn 2014-2016. Chủ thể thực hiện: Bộ Tài chính phối hợp Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội và Sở Công Thương.

2. Hoàn thiện hướng dẫn thực thi Nghị định 69/2012/NĐ-CP và Thông tư 159/2012/TT-BTC: Ban hành sổ tay nghiệp vụ rõ ràng để phân định bao bì đóng gói sẵn không chịu thuế với túi nilon chịu thuế, rút ngắn thời gian xác nhận hợp đồng đóng gói cho doanh nghiệp sản xuất từ 15 ngày xuống dưới 5 ngày làm việc. Chủ thể thực hiện: Tổng cục Thuế và cơ quan Hải quan.

3. Ưu đãi kinh tế cho sản phẩm thay thế thân thiện môi trường: Miễn giảm 50% thuế thu nhập doanh nghiệp trong 3 năm đầu và hỗ trợ vốn vay ưu đãi lãi suất thấp cho các đơn vị đầu tư dây chuyền sản xuất túi tự hủy sinh học đạt tiêu chuẩn của Bộ Tài nguyên và Môi trường. Chủ thể thực hiện: Bộ Tài nguyên và Môi trường, Ngân hàng Nhà nước.

4. Triển khai chương trình truyền thông thay đổi hành vi diện rộng: Phát động phong trào "Hộ gia đình đô thị văn minh dùng làn đi chợ", tích hợp nội dung giảm thiểu rác thải nhựa vào tiêu chí đánh giá tổ dân phố văn hóa, hướng đến mục tiêu nâng tỷ lệ người dân tự mang túi cá nhân đạt mức 35% trong vòng 24 tháng. Chủ thể thực hiện: Sở Văn hóa Thể thao và Du lịch, Hội Liên hiệp Phụ nữ Hà Nội.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và hệ thống dữ liệu thực nghiệm của luận văn mang lại giá trị thiết thực cho nhiều nhóm chuyên môn:

1. Cơ quan quản lý nhà nước và nhà hoạch định chính sách: Cung cấp cơ sở thực tiễn giúp Bộ Tài chính, Tổng cục Thuế và Bộ Tài nguyên và Môi trường rà soát, điều chỉnh khung thuế suất và hoàn thiện các văn bản quy phạm pháp luật dưới luật sát với thực tế vận hành thương mại.

2. Cán bộ nghiên cứu, giảng viên và học viên cao học: Cung cấp nguồn tài liệu tham khảo mẫu mực về phương pháp kết hợp lý thuyết kinh tế môi trường với kỹ thuật điều tra xã hội học định lượng trên địa bàn đô thị lớn.

3. Ban lãnh đạo doanh nghiệp sản xuất nhựa và hệ thống phân phối bán lẻ: Hỗ trợ các đơn vị như Big C, Co.opmart, Fivimart xây dựng chiến lược bao bì bền vững, tính toán phương án chi phí bao bì và tối ưu hóa thủ tục hoàn thuế môi trường hợp lệ.

4. Các tổ chức phi chính phủ và mạng lưới hoạt động môi trường: Sử dụng các số liệu phát thải thực nghiệm để thiết kế các dự án truyền thông cộng đồng, xây dựng chiến dịch vận động chính sách giảm thiểu đồ nhựa dùng một lần.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao Luật Thuế Bảo vệ Môi trường năm 2012 chưa làm giảm ngay lượng túi nilon ở chợ dân sinh?

Do cơ chế điều tiết của luật mới thu thuế ở khâu sản xuất và nhập khẩu với mức 30.000 đến 50.000 đồng/kg. Khi phân phối ra chợ truyền thống, giá mỗi chiếc túi chỉ khoảng vài chục đồng nên tiểu thương vẫn sẵn sàng phát miễn phí cho khách hàng, làm mất đi tác dụng cảnh báo kinh tế trực tiếp.

Mức thuế bảo vệ môi trường đối với túi nilon được tính như thế nào?

Theo Biểu khung thuế quy định tại Điều 8 Luật Thuế Bảo vệ Môi trường và Thông tư 152/2011/TT-BTC, thuế môi trường là loại thuế tuyệt đối, được tính bằng số lượng kg túi nilon nhân với mức thuế suất cụ thể là 40.000 đồng/kg đối với túi nhựa xốp làm từ màng đơn HDPE, LDPE hoặc LLDPE.

Đựng thực phẩm nóng bằng túi nilon thông thường gây ra những nguy cơ sức khỏe nào?

Túi nilon mỏng thường chứa phụ gia hóa dẻo DOP chiếm từ 5% đến 10%. Khi tiếp xúc nhiệt độ cao, hợp chất này dễ thôi nhiễm vào thức ăn, có nguy cơ gây rối loạn nội tiết tố, ảnh hưởng chức năng sinh sản nam giới và làm gia tăng nguy cơ dậy thì sớm ở trẻ nhỏ.

Vì sao các siêu thị lớn như Big C hay Maximark gặp khó khăn trong việc cắt giảm túi nilon?

Các siêu thị tiêu thụ từ 10 đến 20 tấn túi nilon mỗi tháng (khoảng 1 đến 3 triệu túi) do lo ngại việc thu tiền bao bì sẽ làm giảm sự hài lòng và mất khách hàng sang các chợ dân sinh lân cận, buộc doanh nghiệp phải tiếp tục chi trả chi phí này thay người tiêu dùng.

Những loại bao bì nilon nào được miễn thuế theo Nghị định 69/2012/NĐ-CP?

Bao bì được miễn thuế bao gồm bao bì đóng gói sẵn hàng hóa nhập khẩu, bao bì do doanh nghiệp tự sản xuất hoặc mua trực tiếp để phục vụ đóng gói sản phẩm nội bộ theo văn bản cam kết, và các loại túi nilon đạt chứng nhận tiêu chuẩn thân thiện môi trường của Bộ Tài nguyên và Môi trường.

Kết luận

Luận văn đã hoàn thành các mục tiêu khoa học trọng tâm thông qua các kết luận cốt lõi:

• Khẳng định tính cấp thiết của việc kiểm soát ô nhiễm rác thải nhựa tại Hà Nội khi lượng thải nilon đô thị đạt xấp xỉ 9 triệu túi/ngày, gây lãng phí xã hội 648 tỷ đồng mỗi năm.
• Chỉ ra hạn chế vận hành của Luật Thuế Bảo vệ Môi trường giai đoạn đầu khi mức thuế 40.000 đồng/kg chưa chuyển dịch thành công cụ thu phí trực tiếp tại quầy thanh toán người tiêu dùng.
• Phát hiện nút thắt thị trường khi chính sách thuế làm tăng gấp đôi giá thành sản phẩm bao bì hợp pháp, gây khó khăn cho doanh nghiệp nhưng chưa ngăn chặn được nguồn túi nilon trôi nổi giá rẻ.
• Chứng minh 87% người dân vẫn duy trì thói quen lấy túi nilon miễn phí dù nhận thức rõ tác hại, khẳng định việc chỉ tuyên truyền đơn thuần là không đủ nếu thiếu đòn bẩy giá cả.
• Đóng góp hệ thống 4 nhóm giải pháp khả thi với lộ trình hoàn thiện khung pháp lý và cơ chế thu phí tại điểm bán lẻ giai đoạn 2014-2020.

Để hiện thực hóa mục tiêu giảm thiểu ô nhiễm trắng, các cơ quan ban ngành cần nhanh chóng triển khai lộ trình thu phí túi nilon tại quầy thanh toán và thúc đẩy chính sách trợ giá cho vật liệu bao bì phân hủy sinh học ngay hôm nay.