PHẦN MỞ ĐẦU Thể dục thể thao (TDTT) là một hoạt động gắn liền với đời sống của con người, trải qua hàng ngàn năm lịch sử cùng với sự phát triển của khoa học kỹ thuật và nền văn minh nhân loại TDTT đã không ngừng lớn mạnh cả về số lượng và trình độ, trở thành một động lực quan trọng thúc đẩy sự tiến bộ, văn minh của xã hội loài người. Đặc biệt TDTT còn được coi là sứ giả của hòa bình, mang trong mình một sứ mệnh cao đẹp đó là nối vòng tay bằng hữu, thắt chặt tình đoàn kết giữa các quốc gia, các dân tộc trên thế giới [2], [4]. Dân tộc Việt Nam là một dân tộc thượng võ, lịch sử TDTT gắn liền với truyền thống hơn 4000 năm dựng nước và đấu tranh chống giặc ngoại xâm. Ngày nay dưới sự lãnh đạo của Đảng cộng sản Việt Nam, dưới ánh sáng tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh nền TDTT nước ta đang có những bước tiến vững chắc vì sự nghiệp nâng cao sức khỏe cho nhân dân, vì thành tích thể thao đỉnh cao.
Và Pencak Silat là một trong những môn thể thao mũi nhọn trong chiến lược phát triển thể thao thành tích cao của nền thể thao nước nhà. Pencak Silat là một môn võ thuật cổ xưa ra đời ở vùng quần đảo Nam Dương (Indonesia, Malaysia, Singapore) và có bề dày lịch sử hàng trăm năm môn võ này lúc đầu chỉ được dùng để biểu diễn trong các lễ hội, cầu khấn thần linh trải qua năm tháng nó đã trở thành môn võ được đưa vào thi đấu chính thức tại các kỳ Đại hội TDTT trong khu vực và quốc tế. Ngay từ những ngày đầu mới du nhập vào Việt Nam (năm 1989 sau Seagames 15 tại Malaysia), môn võ này đã thu hút mạnh mẽ lực lượng thanh thiếu niên tham gia tập luyện. Trong những năm gần đây, trên các võ đài quốc tế và khu vực các VĐV Pencak Silat đã giành được những chiến thắng vẻ vang đem lại vinh quang cho nền thể thao nước nhà.
Cho đến nay Pencak Silat Việt Nam đã có nhiều nhà vô địch thế giới, vô địch Seagames như: Nguyễn Thị Hồng Hải, Trịnh Thị Mùi, Nguyễn Văn Hùng, Đặng Thị Thúy, Huỳnh Thị Thu Hồng…., góp phần nâng cao thành tích chung của đoàn thể thao Việt Nam. Được sự quan tâm và đầu tư đúng hướng của Đảng, Nhà nước và ngành TDTT môn Pencak Silat đang ngày 14 một phát triển để tiến tới giành được những thứ hạng cao hơn tại các giải thi đấu trong khu vực, quốc tế và trên thế giới. Tuy nhiên TDTT, đặc biệt là thể thao thành tích cao là một lĩnh vực luôn phát triển không ngừng. Điều này đòi hỏi những chuyên gia, huấn luyện viên (HLV) phải không ngừng học tập và nghiên cứu nâng cao trình độ trong công tác chuyên môn nhằm đáp ứng những yêu cầu ngày càng cao của thể thao thành tích cao.
Để nâng cao được thành tích thể thao cần phải tuân theo những quy luật sinh học và quy luật giáo dục thể chất (GDTC) trong quá trình huấn luyện thể thao (HLTT), mọi sự tác động của bài tập lên cơ thể vận động viên (VĐV) đều dẫn đến những biến đổi về mặt hình thái, chức năng, chuyển hóa năng lượng [6], [[9]. Đã có rất nhiều chuyên gia, HLV và các sinh viên Pencak Silat đã nghiên cứu về vấn đề này như: Trần Kim Tuyến (2003; 2009), Nguyễn Hồng Hải (2009), Nguyễn Xuân Hải (2010), Mai Thế Lâm (2009), Lê Thị Hường (2012). Tuy nhiên chưa tác giả nào đề cập đến mức độ biến đổi hình thái, chức năng tâm, sinh lý trong mối tương quan giữa cường độ và khối lượng vận động của từng bài tập sức bền chuyên môn của nam vận động vên (VĐV) Pencak Silat. Đối với tất cả các môn thể thao nói chung và môn Pencak Silat nói riêng việc giải quyết được vấn đề trên có ý nghĩa rất lớn trong việc nâng cao thành tích cho các VĐV.
Xuất phát từ những đòi hỏi của thực tiễn, nhận thấy sự cần thiết của vấn đề nghiên cứu, chúng tôi nghiên cứu đề tài: “Nghiên cứu sự biến đổi hình thái, chức năng tâm, sinh lý và thể lực của nam vận động viên Pencak Silat đội tuyển Quốc gia dưới tác động của hệ thống bài tập sức bền chuyên môn trong chu kỳ huấn luyện năm". Mục đích nghiên cứu: Trên cơ sở nghiên cứu tổng hợp những cơ sở lý luận, những cơ sở y sinh học và qua quan sát thực tiễn đề tài được thực hiện với mục đích lựa chọn, hệ thống hóa và sắp xếp hợp lý các bài tập phát triển sức bền chuyên môn cho nam VĐV đội tuyển Pencak Silat Quốc gia, sao cho đem lại sự biến đổi tốt nhất đối với cơ thể VĐV để đạt được thành tích cao nhất trong thi đấu. 15 Mục tiêu nghiên cứu: Mục tiêu 1: Đánh giá thực trạng các chỉ số về hình thái, chức năng tâm, sinh lý và thể lực của nam VĐV đội tuyển Pencak Silat Quốc gia Mục tiêu 2: Nghiên cứu xác định hệ thống bài tập phát triển sức bền chuyên môn cho nam VĐV Pencak Silat đội tuyển quốc gia trong chu kỳ huấn luyện năm. Mục tiêu 3: Đánh giá sự biến đổi về hình thái, chức năng tâm, sinh lý và thể lực dưới tác động của hệ thống bài tập sức bền chuyên môn trong chu kỳ huấn luyện năm của nam VĐV Pencak Silat đội tuyển quôc gia.
Giả thuyết khoa học: Trình độ tập luyện của VĐV vừa ảnh hưởng tới thành tích thi đấu. Nó bao gồm các nhân tố nội sinh và một số nhân tố ngoại sinh. Các nhân tố nội sinh là hình thái cơ thể, chức năng sinh lý, phẩm chất tâm lý, tố chất thể lực, trình độ kỹ chiến thuật. Từ lý luận và thực tiễn đào tạo VĐV Pencak silat cho thấy, trình độ tập luyện của VĐV Quốc gia môn Pencak Silat trong những năm gần đây có nhiều khiếm khuyết, dẫn tới thành tích thi đấu bị hạn chế.
Vấn đề này do nhiều nguyên nhân, nhưng nguyên nhân cơ bản là sức bền chuyên môn yếu. Nếu lựa chọn được các bài tập chuyên môn phù hợp và ưu tiên sắp xếp phát triển sức bền chuyên môn cho nam VĐV Pencak Silat một cách hợp lý và khoa học, chắc chắn sẽ ảnh hưởng tốt tới hình thái, chức năng tâm, sinh lý và thể lực của VĐV, vì vậy thành tích thi đấu sẽ khả quan hơn. TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Đặc điểm môn Pencak Silat.
Tính thực dụng của môn võ Pencak Silat. Các đặc tính của môn Pencak Silat bao gồm: Tính dân tộc, tính chiến đấu, tính Nghệ thuật và tính thể thao. Kết hợp bốn đặc tính của Pencak Silat là các hình thức tinh thần võ đạo, tự vệ chiến đấu, biểu diễn nghệ thuật võ và thi đấu thể thao đã tạo nên cơ sở cho việc hình thành phát triển Pencak Silat thành bốn nội dung, mỗi nội dung có tính chất và mục tiêu riêng đó là: Tinh thần võ đạo Pencak Silat, tự vệ và chiến đấu Pencak Silat, biểu diễn nghệ thuật võ Pencak Silat và thi đấu thể thao Pencak Silat. Như vậy, trên cơ sở các hình thức và đặc tính cấu thành nội dung môn Pencak Silat, môn võ này đã được chia thành bốn nội dung nhỏ, mỗi nội dung này có mục tiêu riêng và căn cứ vào mục tiêu đó mà mỗi nội dung sẽ đi sâu vào hình thức cụ thể nhưng vẫn có sự kết hợp liên quan đến các hình thức còn lại.
Như đã đề cập, nội dung thực chất của Pencak Silat chính là những đòn thế, kỹ thuật tự vệ chiến đấu dưới dạng hình ảnh tư duy và dưới dạng động tác hoạt động của cơ thể, bao gồm các tổ hợp đòn thế kỹ thuật được thực hiện một cách chủ động, có kiểm soát (có nghĩa là mang tinh thần võ đạo trong đó), có hiệu quả chiến thuật đẹp mắt, có tác dụng phát triển thể chất con người và mỗi tổ hợp bao giờ cũng có các tiêu chí thống nhất như sau: Tăng cường khả năng tự chủ và phát triển sức mạnh lý trí của người võ sĩ; Phát triển khả năng tự vệ trước sự tấn công của người khác; Thể hiện nét đẹp và sự hoà hợp trong các động tác; Phát triển kỹ năng thân thể và thể chất con người. Các kỹ thuật và tổ hợp đòn trong nội dung tự vệ chiến đấu là Pencak Silat nguyên bản và tương đối hoàn chỉnh, là khởi thuỷ cho các nội dung khác của Pencak Silat có nghĩa là: các kỹ thuật và tổ hợp trong các nội dung khác của 17 Pencak Silat là các kỹ thuật và tổ hợp được phát sinh và biến đổi từ các kỹ thuật và các tổ hợp của nội dung tự vệ chiến đấu. Tập Pencak Silat là hình thức rèn luyện thân thể và thi đấu, với mục tiêu là phát triển sức khoẻ và thi đấu thể thao, trong đó bao hàm bốn hình thức: Tinh thần võ đạo, tự vệ, nghệ thuật và thể thao [6], [16]; Thi đấu Pencak Silat là một lĩnh vực có thể tập trung phát triển mở rộng, về phương diện kỹ thuật thực chất là Pencak Silat tự vệ chiến đấu được tổ chức theo luật thi đấu thể thao. Do đó, các kỹ thuật thi đấu Pencak Silat ngoài tác dụng rèn luyện thân thể còn có tác dụng tự vệ chiến đấu, biểu diễn nghệ thuật võ và rèn luyện sự tự chủ, kiểm soát bản thân [15], [39].
Pencak Silat có thể là một môn võ với các động tác được rút ra và biến đổi từ các kỹ thuật, tổ hợp kỹ thuật, Pencak Silat cũng có thể chia làm hai cấp độ đó là Pencak Silat vận động nhẹ dùng để rèn luyện thân thể và phát triển sức khoẻ cho tất cả các lứa tuổi và Pencak Silat vận động nặng dành cho các vận động viên thành tích cao. Pencak Silat thi đấu thể thao sử dụng sức mạnh, tốc độ, sự khéo léo, kỹ thuật phòng thủ, tấn công, bộ pháp để chiến thắng đối phương và gần gũi với nội dung tự vệ chiến đấu. Pencak Silat là môn thể thao, là một môn giáo dục thể chất rèn luyện sức khoẻ con người, là môn thể thao phù hợp với quần chúng, loại hình tập luyện đơn giản, tiện lợi, bổ ích và dễ đầu tư. Đặc điểm thi đấu môn Pencak Silat.
Pencak Silat là sản phẩm văn hoá, các loại tổ hợp đòn, kỹ thuật được thể hiện đa dạng tuỳ vào bản sắc văn hoá riêng của mỗi Dân tộc. Một phong cách thể hiện tổ hợp đòn, kỹ thuật nhất định có các đặc điểm riêng khác biệt hẳn so với các phong cách khác thì được gọi là một trường phái võ Pencak Silat [15], [39].