CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Nguồn gốc phát triển môn bóng đá Bóng đá là môn thể thao có nguồn gốc rất lâu đời nhưng cho đến nay vẫn chưa xác định được “ngày và nơi sinh ra nó”. Có rất nhiều nơi trên thế giới đã đưa ra bằng chứng lịch sử để chứng minh rằng nước mình là nơi đầu tiên khai sinh ra môn bóng đá. Theo các tài liệu lịch sử thì có thể bóng đá (tất nhiên là bóng đá cổ sơ) đã có từ thời Cổ Hy lạp vì trên các đồ vật thuộc thời kỳ đồ đá mà ngày nay tìm được còn thấy hình chạm minh họa các trò chơi giống như bóng đá.
Ở Châu Âu người ta nói rằng từ thế kỷ thứ IV trước Công nguyên tại La mã đã có “Bóng đá” với các tên gọi là Hacpatum, rồi từ đấy các đạo quân của Guyn Xeda mang bóng đá vào xứ GôLơ (thuộc Pháp ngày nay) và được gọi là Xulơ, sang nước Nga lại có tên là Xaliga và Kila. Còn nước Pháp thì khẳng định rằng chính bóng đá đã được du nhập từ Pháp sang Anh và các nước Châu âu khác; Còn nước Anh thì từ lâu vẫn khẳng định mình là nước đầu tiên khai sinh ra môn bóng đá. Còn ở Châu Á có người đã bảo rằng “Bóng đá không phải là món hàng nhập cảng đối với Trung quốc” vì nó đã có ở Trung quốc từ hơn 4. Kết luận này dựa vào việc tìm thấy các quả bóng bằng da rất cổ ở Trung quốc.
Còn tại Nhật bản với trò chơi Kêmari cổ truyền có cách đây hơn 1.400 năm và họ khẳng định rằng bóng đá đầu tiên xuất hiện tại Nhật. Cuộc tranh cãi tìm tòi đang tiếp tục. Tuy vậy, có thể kết luận rằng các trò chơi với hình thức dùng chân đá đẩy một vật nào đó đã có từ rất lâu ở nhiều nước, nhiều dân tộc khác nhau trên thế giới. Năm 1863 tại Anh đã có cuộc họp của các nhà lãnh đạo các câu lạc bộ thể thao để thống nhất luật thi đấu chung cho các đội (trước khi có cuộc họp này, các đội - các câu lạc bộ thi đấu theo luật riêng của mình nên gây khó khăn và hạn chế trong việc thi đấu).
Vì thế sự hiện kiện 1863 được coi là việc khai sinh ra môn bóng đá hiện đại. Năm 1904 Liên đoàn bóng đá Thế giới Federation Internationalede Football Association viết tắt là FIFA được thành lập, lúc đầu tổ chức này có 7 Quốc gia và ngày nay con số hội viên của FIFA đã lên đến trên 150 Quốc gia. Luan van -5- Có thể coi bóng đá từ khi ra đời đến trước chiến tranh thế giới thứ I là giai đoạn phát triển thứ nhất. Đó là giai đoạn của bóng đá đơn giản cả về chiến thuật và kỹ thuật.
Lối chơi chủ đạo của bóng đá giai đoạn này là theo khu vực, mà điển hình là sơ đồ chiến thuật WM. Các cầu thủ ít di chuyển, ít va chạm. Với xu hướng thiên về biễu diễn kĩ thuật nên có khả năng rất cao trong điều khiển trái bóng tại chỗ. Tính ngẫu hứng và tự phát được đề cao làm giảm giá trị chiến thuật chặt chẽ.
Sau chiến tranh thế giới thứ II, vào những năm 50-60 bóng đá có bước tiến bộ mới: tính kỹ chiến thuật được đề cao, cầu thủ thi đấu theo các tuyến rõ rệt đã làm tăng tốc độ thi đấu và linh hoạt của cầu thủ được phát huy. Sơ đồ chiến thuật 4- 2-4 và về sau là 4-3-3 giúp cho lối chơi cân bằng giữa tấn công và phòng thủ. Cầu thủ di chuyển nhiều hơn, mức độ va chạm và tốc độ thi đấu được đẩy lên cao. Nói cách khác, lối chơi năng động hơn và mạnh mẽ hơn.
Tuy nhiên cũng có không ít xu hướng bóng đá “phòng thủ bê tông” làm giảm đi phần nào nét đẹp của bóng tấn công tích cực [1]. Bóng đá tổng lực là “mũi đột phá” của sự phát triển bóng đá những năm 70-80. Với nguyên tắc lấy số đông áp đảo trong phòng thủ và trong tấn công, các cầu thủ theo tuyến hàng ngang tất cả tràn lên tấn công áp sát khung thành đối phương và cũng như vậy ào ạt rút về bảo vệ khung thành nhà khi bị tấn công. Để có thể hoạt động được như thế, cầu thủ phải có thể lực thật sung mãn và khả năng điều khiển bóng với tốc độ cao.
Ngoài ra, cầu thủ phải có khả năng cả ở vị trí tấn công lẫn vị trí phòng thủ. Số đội bóng đạt được hiệu quả cao trong lối chơi này không nhiều, tiêu biểu là các đội Hà Lan, Ba Lan và Đức, cũng đồng thời xuất hiện xu hướng bóng đá bạo lực và sự rối loạn trong sơ đồ chiến thuật của những đội bóng ít thành công khi muốn chơi bóng đá tổng lực nhưng chưa đủ điều kiện. Vào những năm cuối của thế kỉ 20, đầu thế kỉ 21 bóng đá đã hướng phát triển mới, lấy tinh thần của bóng đá tổng lực với mục đích tạo số đông trong tấn công cũng như trong phòng thủ nhưng lối chơi được thực hiện linh hoạt hơn và đa dạng hơn; tập trung vào từng khu vực chọn lọc. Có thể gọi đây là lối chơi tổng lực linh hoạt với đội hình luôn biến đổi theo sơ đồ chủ đạo 4-4-2; 3-5-2 [8].
Bóng đá chuyên nghiệp phát triển mạnh mẽ đã mang lại nhiều điều kiện thuận lợi cho sự phát triển bóng đá hiện đại ngày nay. Tuy nhiên, bên cạnh tích cực còn có cả mặt trái, đó là tính thương mại đã chi phối quá mức cần thiết làm phần nào giảm đi “tính tự chủ” của bóng đá. Lịch sử phát triển môn bóng đá nữ Song song với quá trình bình đẳng giới thì bóng đá nữ giờ đây đã có bước phát triển vượt bậc, rộng khắp trên thế giới, hấp dẫn không kém gì bóng đá nam. Không có cột mốc cụ thể đánh dấu sự ra đời của bóng đá nữ trên toàn thế giới.
Thế nhưng, theo như nhiều tài liệu đáng tin cậy thì bóng đá nữ ra đời không muộn hơn so với bóng đá nam. Đã có những giai thoại rằng ngay từ thập niên 40 của thế kỷ 19 đã có những trận đấu bóng đá giữa các quý bà ở Anh, Scotland, tức là thời điểm trước khi ra đời bộ luật Cambridge 1848 - bộ luật đầu tiên đặt nền móng cho sự phát triển của bóng đá nam. Dĩ nhiên, thời đó người ta xem những quý bà đi đá bóng này là không bình thường. Đến đầu thế kỷ 20 các đội bóng nữ đã lác đác xuất hiện tại các nước nhưng có đặc điểm chung là đều không được tôn trọng.
Ở nước Anh, quốc gia nổi tiếng về sự bảo thủ đã cấm cửa tổ chức các đội bóng đá nữ vào năm 1921 vì “không phù hợp” đồng thời cấm luôn các sân bóng của các CLB không được tổ chức các trận bóng đá nữ. Trước đó, vào năm 1917 đội bóng đá nữ Kerr Ladies được thành lập ở Anh khi các đức ông chồng của các cầu thủ phải đi vào các công xưởng sản xuất súng đạn. Trận đấu đầu tiên gây quỹ cho gia đình các binh lính của họ đã thu hút hơn 10.000 khán giả đến xem. Năm 1920, trận đấu vào ngày Boxing Day của họ thu hút 53.000 khán giả đến sân Goodison Park (sân của CLB Everton).
Mãi đến năm 1971, lệnh cấm vô lý này mới được dỡ bỏ. Ở Đức, người ta cũng cấm bóng đá nữ vào năm 1955 vì “bóng đá làm tổn thương đến cơ thể và tâm hồn phụ nữ cũng như không đúng mực với các khuôn phép”. Đến năm 1970, lệnh cấm này mới được dỡ. Nhìn chung, bóng đá nữ rất có tiềm năng phát triển đi cùng với những phong trào đấu tranh bình đẳng giới.
Tuy nhiên, quan niệm sai lầm cũng như sự cấm đoán vô lý đã ngăn chặn sự phát triển tự nhiên của nó [1]. Thập niên 70, 80 của thế kỷ 20 bóng đá có sự phát triển rộng khắp, không chỉ mang tính giải trí mà còn là lĩnh vực kinh doanh béo bở. Cùng với xu thế toàn cầu hòa, bóng đá nữ đã nhúc nhích trỗi dậy. Sau khi đã tổ chức hai giải U20 thế giới và U17 thế giới, cựu chủ tịch FIFA Joa Havalange đã thực hiện một cuộc cách mạnh lớn khi quyết định tổ chức kỳ World Cup đầu tiên cho bóng đá nữ vào năm 1991 tại Mỹ, chậm hơn 61 năm so với bóng đá nam [25].
Những ai nghi ngờ về sức mạnh và sự lớn mạnh của bóng đá nữ phải xem lại. Khác đôi chút với bóng đá nam, bóng đá nữ có sự phát triển 1 cách đồng đều, ít chênh Luan van -7- lệch hơn. Nếu như bóng đá nam có Brazil, Đức, Italia, Anh, Argentina… là những cường quốc bóng đá thì ở bóng đá nữ là Mỹ, Nhật, Thụy Điển, Na Uy, Trung Quốc…bên cạnh đó là Đức hay Brazil. Như bóng đá nam người ta khó có thể một đội bóng nhỏ đánh bại những gã khổng lồ thì bóng đá nữ ngược lại, mọi chuyện điều có thể xảy ra mà việc Nhật Bản đánh bại Mỹ để đăng quang World Cup 2011 là minh chứng đẹp nhất.
Vài nét về lịch sử môn bóng nữ Việt Nam Ít ai biết rằng bóng đá nữ Việt Nam đã có lịch sử gần 80 năm. Chính xác là vào năm 1933 dưới thời Pháp thuộc, đội bóng nữ đầu tiên mang tên Cái Vồn đã được thành lập tại Cần Thơ do kỹ sư nông học Phạm Khắc Sửu khởi xướng. Đội bóng đã quy tụ học sinh tại Cần Thơ cũng như các chị em tá điền có sức khỏe tốt tuổi từ 18-32 tuổi với khoảng 30 thành viên. Đây là đội bóng đầu tiên của cả xứ Nam Kỳ khi đó bởi phải đến vài năm sau mới có thêm đội bóng đá nữ mang tên Bà Trưng ở Rạch Giá-Long Xuyên ra đời.
Nhưng đó chưa phải chuyện ly kỳ nhất liên quan đến đội bóng này. Nghe tin có đội bóng nữ thành lập Paul Bert, đội bóng nam vô địch giải hạng Nhì khi đó đánh tiếng muốn thử tài. Thư từ qua lại, đội nữ Cái Vồn đồng ý lên Sài Gòn thi đấu với điều kiện chia 60% giá vé vào cửa. Khi đó, đội được đón tiếp rất nồng hậu, bà con đứng đầy 2 bên đường, diễu hành trên xe mui trần khắp thành phố.
Vé bán trận đấu đó hết sạch chỉ sau vài giờ. Sợ người xem quá đông nên BTC mới cho trận đấu diễn ra trước 30 phút so với quy định. Trong điều kiện trời mưa, sân trơn, bóng ướt các cô gái Cái Vồn đã thi đấu xuất sắc cầm hòa 2-2 với đội Paul Bert.