Chương 1: Tổng quan tài liệu nghiên cứu Chương 2: Cơ sở lý luận và thực tiễn về sự tham gia của người dân trong quản lý phát triển du lịch nông thôn. Chương 3: Phương pháp nghiên cứu. Chương 4: Thực trạng tham gia của người dân trong quản lý phát triển du lịch nông thôn tại vùng Đông Bắc Việt Nam. Chương 5: Giải pháp nhằm tăng cường sự tham gia của người dân trong quản lý phát triển du lịch nông thôn tại vùng Đông Bắc Việt Nam.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU 1. Các công trình nghiên cứu nƣớc ngoài về sự tham gia của ngƣời dân trong quản lý phát triển du lịch nông thôn Trên thế giới, các công trình nghiên cứu về DLNT nói chung và sự tham gia của người dân trong quản lý phát triển DLNT nói riêng đã được nhiều tác giả quan tâm phân tích. Trong các nghiên cứu đó, lý thuyết về DLNT như khái niệm, xu hướng phát triển DLNT được trình bày khá chi tiết. Bên cạnh đó, bằng việc sử dụng phương pháp nghiên cứu khác nhau, các công trình đã chứng minh mức độ ảnh hưởng của các yếu tố đến sự tham gia của người dân trong quản lý phát triển DLNT ở mỗi không gian nghiên cứu khác nhau, cụ thể như sau: 1.
Các công trình nghiên cứu về vai trò tham gia của người dân trong quản lý phát triển du lịch nông thôn Nghiên cứu của Cevat Tosun và cs [140] đã đưa ra những lập luận về sự tham gia của cộng đồng địa phương trong quá trình phát triển du lịch. Nghiên cứu này tập trung vào các quan điểm tích cực và phương pháp vận động để làm nổi bật những lợi ích của sự tham gia trong phát triển du lịch, từ đó thu hút sự chú ý của các học giả nghiên cứu về du lịch, những người tham gia vào quá trình phát triển du lịch. Theo đó, 7 luận cứ được xây dựng (Cộng đồng là yếu tố quan trọng trong việc phát triển du lịch; Cộng đồng tham gia đóng góp cho sự phát triển bền vững bằng nhiều cách; Sự tham gia của cộng đồng làm tăng mức độ thỏa mãn của khách du lịch; Cộng đồng giúp các chuyên gia tiếp cận các kế hoạch du lịch tốt hơn; Cộng đồng tham gia phân phối lại giữa chi phí và lợi ích phát triển du lịch; Cộng đồng giúp xác định được mức độ thỏa mãn tại địa phương; Cộng đồng tham gia giúp củng cố lại tính dân chủ) và kết quả cho thấy rằng sự tham gia của cộng đồng địa phương mang tính tích cực cho sự phát triển. Tuy nhiên, hạn chế lớn nhất của nghiên cứu này là sự phát triển du lịch thông qua sự tham gia có thể không khả thi ở các điểm du lịch nằm trong các khu vực nông thôn hoặc nằm ngoài phạm vi các khu vực kinh tế phát triển (Nói cách khác, khu vực kinh tế kém phát triển).
Wen Jun Li [93] tiến hành đánh giá những lợi ích mà phát triển du lịch mang lại cho người dân thông qua việc nghiên cứu sự tham gia tại Khu dự trữ sinh quyển LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 Jiuzhaigou của Trung Quốc. Theo đó, nghiên cứu đã chứng minh được rằng việc tham gia vào quá trình phát triển du lịch tại đó mang lại lợi ích rất lớn, cụ thể như cộng đồng địa phương có tiếng nói trong lĩnh vực quản lý, nhận được thu nhập từ du lịch và quảng bá văn hóa địa phương…. Ngoài ra, nghiên cứu này đã chứng minh rằng các cư dân địa phương cảm thấy họ đã nhận được những lợi ích thỏa đáng từ phát triển du lịch và tin rằng chỉ khi tham gia vào du lịch thì lợi ích mới được phân phối hài hòa. Bên cạnh đó, kết quả nghiên cứu cho thấy mặc dù người dân không tham gia vào quá trình ra quyết định song hoạt động phát triển du lịch tại đây vẫn khá thành công.
Điều này xảy ra sự mâu thuẫn với các nghiên cứu hiện tại cho rằng nếu người dân địa phương muốn hưởng lợi từ du lịch thì phải tham giam vào quá trình ra quyết định trong các hoạt động du lịch. Tuy nhiên, nghiên cứu này cũng chỉ dừng lại bằng các lập luận mang tính lý thuyết, trong khi lý thuyết nền tảng cho lập luận của mình và cách thức tham gia cụ thể chưa được đề cập đến. Tiếp đó, Tulay Cengiz và cs [70] nghiên cứu sự tham gia của cộng đồng địa phương đối với sự phát triển du lịch bền vững tại Gokceada - hòn đảo lớn nhất Thổ Nhĩ Kỳ. Việc thông qua phương pháp lập kế hoạch có sự tham gia cho phép cộng đồng hưởng lợi từ tác động tích cực của du lịch, đồng thời giảm bớt những ảnh hưởng tiêu cực.
Trong khuôn khổ này, ý kiến của cộng đồng địa phương về hòn đảo du lịch này đã được kêu gọi bằng cách sử dụng phương pháp RRA (Rapid Rural Appraisal - RRA) - một hình thức tiếp cận có sự tham gia, kết quả chỉ ra rằng du lịch có tác động tích cực đến thu nhập, việc làm, đến môi trường và xã hội, đồng thời ảnh hưởng trực tiếp đến đối tượng quản lý đó chính là chính quyền địa phương. Tuy nhiên, nghiên cứu này mới chỉ dừng lại ở việc đánh giá chủ quan, chưa đưa ra cơ sở lý thuyết nền tảng cho vấn đề nghiên cứu. Các công trình nghiên cứu về nội dung và mức độ tham gia của người dân trong quản lý phát triển du lịch nông thôn Pretty [117] nghiên cứu về các loại hình tham gia của cộng đồng trong phát triển du lịch. Kết quả nghiên cứu đã chỉ ra các mức độ mà cộng đồng tham gia vào hoạt động du lịch là tham gia chủ động, tham gia bị động, tham gia tư vấn, tham gia cung cấp thông tin và tham gia thực hiện chức năng phát triển du lịch.
Tuy nhiên, nhược LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 9 điểm của nghiên cứu này là chỉ mang tính liệt kê và chưa phân tích được loại hình mà người dân tham gia nhiều nhất. Kế đó, Garrod [87] đã nghiên cứu sự tham gia của cộng đồng trong hoạt động lập kế hoạch và quản lý du lịch sinh thái. Bằng việc tiếp cận sự tham gia của địa phương thông qua hoạt động lập kế hoạch, nghiên cứu đã chỉ ra được những lợi ích và hạn chế khi có sự tham gia của người dân. Một số lợi ích được liệt kê như tăng hiệu quả dự án phát triển, tăng quyền lực của cộng đồng địa phương, chia sẻ chi phí đồng thời góp phần phát triển du lịch bền vững.
Bên cạnh đó, việc gây áp lực với cộng đồng, tạo ra xung đột tiềm ẩn… chính là hạn chế của nghiên cứu này. Bên cạnh đó, nghiên cứu cũng chưa đưa ra được các chỉ tiêu cụ thể để đánh giá và so sánh được lợi ích và chi phí khi có sự tham gia của cộng đồng. Mastura Jaafar và cs [99] đã chỉ ra rằng phát triển du lịch nông thôn là chìa khóa để cải thiện kinh tế địa phương, nâng cao đời sống xã hội của người dân. Nghiên cứu này tiến hành khảo sát sự tham gia của cộng đồng địa phương trong phát triển du lịch nông thôn tại Vườn Quốc gia Kinabalu, Sabah.
Việc kết hợp sử dụng cả hai phương pháp phân tích định tính và định lượng với 378 mẫu quan sát cho thấy người dân tại đây đã nhận thức được vai trò quan trọng của họ trong việc tham gia vào du lịch cũng như những lợi ích kinh tế mà tham gia vào du lịch mang lại. Bên cạnh đó, những tác động tích cực của phát triển du lịch đến đời sống của họ đã được khẳng định. Tuy nhiên, nhược điểm của nghiên cứu này là mới chỉ ra được mối quan hệ thân thiết giữa sự tham gia và phát triển du lịch nông thôn song chưa nêu được rõ những tác động cụ thể trong mối quan hệ này. Tiếp đến, Michael M.
[103] thực hiện công trình nghiên cứu về sự tham gia của người dân trong phát triển du lịch nông thôn ở Tanzania, nghiên cứu trường hợp cộng đồng địa phương ở Làng Barabarani, Mto Wa Mbu, Arusha. Nghiên cứu này được xây dựng nhằm tìm hiểu ba vấn đề chính: Sự tham gia của cộng đồng vào quá trình ra quyết định phát triển du lịch; Sự tham gia của cộng đồng trong việc chia sẻ lợi ích du lịch và sự đóng góp của phát triển du lịch để giảm nghèo thông qua năm câu hỏi:(1) Quan điểm của người dân về sự tham gia của cộng đồng vào phát triển du lịch nông thôn; (2) Vai trò thích hợp của người dân địa phương trong phát triển du lịch nông LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 10 thôn; (3) Người dân địa phương tham gia vào quá trình ra quyết định phát triển du lịch nông thôn như thế nào; (4) Doanh nghiệp du lịch đã xây dựng các chương trình như thế nào để chia sẻ lợi ích và (5) Quan điểm của người dân về sự đóng góp của phát triển du lịch nông thôn đối với giảm nghèo. Mặc dù chưa xây dựng được cơ sở lý thuyết của những vấn đề nghiên cứu trên, song kết quả đã thể hiện người dân địa phương mong muốn đóng một vai trò trong quá trình ra quyết định phát triển du lịch tại cộng đồng. Các công trình nghiên cứu về yếu tố ảnh hưởng đến sự tham gia của người dân trong quản lý phát triển du lịch nông thôn Tosun [141] đã thực hiện nghiên cứu về những rào cản của người dân khi tham gia vào hoạt động phát triển du lịch nông thôn.
Trong nghiên cứu này chỉ ra rằng, người dân sẽ bị 3 nhóm rào cản ảnh hưởng khi quyết định tham gia đó chính là rào cản hoạt động, rào cản văn hóa và rào cản về cấu trúc. Nghiên cứu đã nêu một số trở ngại có liên quan đến người dân khi tham gia vào phát triển du lịch nông thôn như cơ chế quản lý hiện tại hay thiếu sự phối hợp giữa các bên có liên quan, thiếu thông tin sẵn có tại địa phương…Nghiên cứu này đưa ra kết luận rằng sự phát triển của du lịch nông thôn khi có người dân tham gia sẽ thay đổi toàn bộ cấu trúc của sự phát triển, điều này cần có sự thống nhất rất lớn về thể chế, chính sách của các cơ quan quản lý. Tuy nhiên, nghiên cứu này chỉ dừng lại ở việc liệt kê các yếu tố mà chưa có sự kiểm định về mức độ tác động của các yếu tố và phân tích đến rào cản chính ảnh hưởng đến sự tham gia của người dân. Tiếp đến, Latkova and cs [91][92] nghiên cứu về thái độ của người dân khi tham gia vào du lịch nông thôn.