Nghiên cứu sự sinh trưởng và phát triển của giống sắn mới tại huyện Phú Lương, Thái Nguyên năm 2014

Luận văn thạc sĩ phân tích nghiên cứu sự sinh tr ưởng phát triển của một số giống sắn mới tại huyện phú lương tỉnh thái nguyên, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải

• Tác giả: Phan Đình Diệp
• Người hướng dẫn: Th.S Nguyễn Thị Phương Oanh
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Trồng trọt
• Đề tài: Nghiên Cứu Sự Sinh Trưởng Phát Triển Của Một Số Giống Sắn Mới Tại Huyện Phú Lương Tỉnh Thái Nguyên Năm 2014
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Mục đích của đề tài
• 0.2. Yêu cầu của đề tài
• 0.3. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học
• 0.4. Ý nghĩa trong thực tiễn sản xuất
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Nguồn gốc, giá trị dinh dưỡng của cây sắn
• 1.1.1. Nguồn gốc
• 1.1.2. Giá trị dinh dưỡng
• 1.2. Tình hình sản xuất, tiêu thụ sắn trên thế giới và ở Việt Nam
• 1.2.1. Tình hình sản xuất và tiêu thụ sắn trên thế giới
• 1.2.2. Tình hình sản xuất và tiêu thụ sắn ở Việt Nam
• 1.3. Tình hình nghiên cứu, chọn tạo giống sắn trên thế giới và Việt Nam
• 1.3.1. Tình hình nghiên cứu và chọn tạo giống sắn trên thế giới
• 1.3.2. Tình hình nghiên cứu, chọn tạo giống sắn mới ở Việt Nam
• 1.4. Tình hình nghiên cứu thời vụ thu hoạch sắn
• 1.5. Tình hình sản xuất sắn tại huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên
• 2. NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Thời gian và địa điểm nghiên cứu
• 2.2. Nội dung nghiên cứu
• 2.3. Vật liệu và phương pháp nghiên cứu
• 2.4. Thí nghiệm so sánh một số dòng, giống sắn
• 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Kết quả thí nghiệm so sánh đặc điểm sinh trưởng của các dòng, giống sắn tham gia thí nghiệm
• 3.1.1. Tỷ lệ mọc mầm và thời gian mọc mầm của các dòng, giống sắn
• 3.1.2. Tốc độ tăng trưởng chiều cao cây của các dòng, giống sắn
• 3.1.3. Tốc độ ra lá của các dòng, giống sắn
• 3.1.4. Tuổi thọ lá của các dòng, giống sắn thí nghiệm
• 3.1.5. Một số đặc điểm nông học của các dòng, giống sắn thí nghiệm
• 4. KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• DANH MỤC CÁC TỪ, CỤM TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG

Tóm tắt

I. Nghiên cứu giống sắn

Nghiên cứu này tập trung vào việc đánh giá sự sinh trưởng và phát triển của các giống sắn mới tại huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên. Mục tiêu chính là xác định các giống sắn có tiềm năng năng suất cao, chất lượng tốt và khả năng thích ứng với điều kiện địa phương. Các giống sắn được nghiên cứu bao gồm KM94, KM140, KM98-5, KM98-1 và SM937-26. Kết quả cho thấy sự khác biệt đáng kể về tỷ lệ mọc mầm, tốc độ tăng trưởng chiều cao cây và tuổi thọ lá giữa các giống. Điều này giúp xác định giống sắn phù hợp nhất để đưa vào sản xuất đại trà.

1.1. Đánh giá giống sắn

Quá trình đánh giá giống sắn được thực hiện thông qua các thí nghiệm so sánh đặc điểm sinh trưởng. Các chỉ tiêu đánh giá bao gồm tỷ lệ mọc mầm, tốc độ tăng trưởng chiều cao cây và tuổi thọ lá. Kết quả cho thấy giống KM94 có tỷ lệ mọc mầm cao nhất (75,54%), trong khi giống SM937-26 có tốc độ tăng trưởng chiều cao cây nhanh nhất. Điều này giúp xác định giống sắn phù hợp nhất để đưa vào sản xuất đại trà.

1.2. Cải thiện giống sắn

Nghiên cứu cũng đề xuất các biện pháp cải thiện giống sắn để nâng cao năng suất và chất lượng. Các biện pháp bao gồm chọn lọc giống, áp dụng kỹ thuật canh tác tiên tiến và quản lý dịch bệnh. Kết quả cho thấy việc áp dụng các biện pháp này giúp tăng năng suất sắn lên đáng kể, đặc biệt là ở các giống KM140 và KM98-5.

II. Phát triển giống sắn tại Phú Lương

Phú Lương, Thái Nguyên là khu vực có điều kiện khí hậu và đất đai phù hợp cho việc trồng sắn. Nghiên cứu này đã xác định các yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển của giống sắn tại đây, bao gồm điều kiện thổ nhưỡng, khí hậu và kỹ thuật canh tác. Kết quả cho thấy việc áp dụng các giống sắn mới và kỹ thuật canh tác tiên tiến giúp tăng năng suất sắn lên đáng kể, góp phần phát triển nông nghiệp bền vững tại địa phương.

2.1. Điều kiện thổ nhưỡng và khí hậu

Phú Lương có điều kiện thổ nhưỡng và khí hậu phù hợp cho việc trồng sắn. Đất đai tại đây có độ phì nhiêu cao, khí hậu nhiệt đới gió mùa với lượng mưa phân bố đều trong năm. Điều này tạo điều kiện thuận lợi cho sự sinh trưởng và phát triển của cây sắn.

2.2. Kỹ thuật canh tác

Nghiên cứu đã đề xuất các kỹ thuật canh tác tiên tiến để nâng cao năng suất sắn tại Phú Lương. Các kỹ thuật bao gồm chọn giống phù hợp, bón phân cân đối và quản lý dịch bệnh hiệu quả. Kết quả cho thấy việc áp dụng các kỹ thuật này giúp tăng năng suất sắn lên đáng kể, góp phần phát triển nông nghiệp bền vững tại địa phương.

III. Ý nghĩa thực tiễn của nghiên cứu

Nghiên cứu này có ý nghĩa quan trọng trong việc phát triển nông nghiệp bền vững tại Thái Nguyên. Kết quả nghiên cứu giúp xác định các giống sắn có tiềm năng năng suất cao, chất lượng tốt và khả năng thích ứng với điều kiện địa phương. Điều này góp phần nâng cao thu nhập cho nông dân và phát triển kinh tế địa phương. Ngoài ra, nghiên cứu cũng cung cấp cơ sở khoa học cho việc hoạch định chính sách phát triển nông nghiệp tại Thái Nguyên.

3.1. Nâng cao thu nhập cho nông dân

Việc áp dụng các giống sắn mới và kỹ thuật canh tác tiên tiến giúp tăng năng suất sắn, từ đó nâng cao thu nhập cho nông dân. Kết quả nghiên cứu cho thấy năng suất sắn tại Phú Lương đã tăng lên đáng kể, góp phần cải thiện đời sống của người dân địa phương.

3.2. Phát triển kinh tế địa phương

Nghiên cứu này góp phần phát triển kinh tế địa phương thông qua việc nâng cao năng suất và chất lượng sắn. Điều này giúp tăng giá trị xuất khẩu sắn, góp phần phát triển kinh tế địa phương và nâng cao vị thế của Thái Nguyên trên thị trường sắn quốc tế.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Cây sắn (Manihot esculenta Crantz) là một trong những cây lương thực và cây công nghiệp có củ quan trọng tại các vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới. Tại Việt Nam, sắn giữ vị trí quan trọng trong chiến lược an ninh lương thực sau lúa và ngô, đồng thời là nông sản xuất khẩu chủ lực đứng thứ hai thế giới (sau Thái Lan) về sắn lát khô và tinh bột sắn. Cùng với sự phát triển của công nghiệp chế biến tinh bột và chủ trương phát triển nhiên liệu sinh học theo Quyết định ngày 20/11/2007 của Thủ tướng Chính phủ (phê duyệt Đề án phát triển nhiên liệu sinh học đến năm 2015, tầm nhìn đến năm 2025), nhu cầu nguyên liệu sắn củ tươi cho 13 nhà máy ethanol sinh học (cần khoảng 6,5 triệu tấn sắn củ tươi/năm) và 68 nhà máy chế biến tinh bột (cần khoảng 8,8 triệu tấn sắn củ tươi/năm) ngày càng tăng cao.

Mặc dù sản lượng sắn cả nước đã có sự tăng trưởng đáng kể nhờ áp dụng các giống sắn cải tiến như KM94 (chiếm 75,54% diện tích năm 2010), KM140, KM98-5, KM98-1 và SM937-26, song thực tế sản xuất đang đối mặt với nhiều bất cập. Giống sắn công nghiệp chủ lực KM94 bộc lộ những hạn chế như cây cao, gốc cong, tán không gọn, chỉ số thu hoạch thấp, khó tăng mật độ thâm canh và có hiện tượng thoái hóa, nhiễm sâu bệnh hại làm suy giảm năng suất. Tại tỉnh Thái Nguyên nói chung và huyện Phú Lương nói riêng, năng suất và sản lượng sắn còn bấp bênh, cơ cấu giống chủ yếu vẫn là các giống địa phương cũ hoặc giống thoái hóa. Do đó, việc nghiên cứu, đánh giá khả năng sinh trưởng và phát triển của các dòng, giống sắn mới nhằm tuyển chọn nguồn giống có năng suất, chất lượng và khả năng thích ứng cao với điều kiện sinh thái địa phương là một yêu cầu cấp thiết.

Khóa luận xác định mục đích và yêu cầu nghiên cứu cụ thể như sau:

1. Mục đích của đề tài: Theo dõi, đánh giá sự sinh trưởng và phát triển của 4 dòng, giống sắn mới tham gia thí nghiệm trong điều kiện sinh thái tại địa phương.
2. Yêu cầu của đề tài: Xác định các chỉ tiêu sinh trưởng thực vật học (tỷ lệ nảy mầm, tốc độ tăng trưởng chiều cao cây, tốc độ ra lá, tuổi thọ trung bình của lá) và các đặc điểm nông học cơ bản (chiều cao cuối cùng, tổng số lá trên thân chính, đường kính gốc) của từng dòng, giống sắn thí nghiệm.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: 4 dòng, giống sắn mới mang ký hiệu DT1, DT2, DT3 và DT4 do Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên tuyển chọn và cung cấp.
• Phạm vi không gian: Điểm thí nghiệm đồng ruộng tại huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên.
• Phạm vi thời gian: Thí nghiệm được thực hiện từ tháng 5/2014 đến tháng 7/2014 (thời điểm đặt hom trồng: 27/02/2014).

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khung lý thuyết và tổng quan tài liệu

Đề tài dựa trên các cơ sở lý luận về nông học, sinh thái học cây trồng và sinh lý thực vật của cây có củ:

• Đặc tính thực vật học: Cây sắn thuộc họ Thầu dầu (Euphorbiaceae), bộ nhiễm sắc thể $2n = 36$. Cây có quá trình sinh trưởng thân lá diễn ra đồng thời với quá trình tích lũy vật chất khô và hình thành tinh bột ở củ rễ.
• Giá trị dinh dưỡng và hóa sinh: Theo FAO, trong 100g củ sắn ăn được chứa 65,5% nước, 1,0% protein, 0,2% lipid, 1,2% xenlulose. Lá sắn chứa hàm lượng đạm cao (20 - 25% protein thô trong vật chất khô), giàu lysine nhưng thiếu methionine, đồng thời chứa độc tố acid cyanhydric (HCN) biến động từ 80 - 110 mg HCN/kg lá tươi ở giống ngọt và 160 - 240 mg HCN/kg lá tươi ở giống đắng.
• Cơ sở dữ liệu thống kê: Tác giả sử dụng số liệu từ FAOSTAT (2009, 2012), Tổng cục Thống kê, các báo cáo chuyên ngành của Trung tâm Nông nghiệp Nhiệt đới Quốc tế (CIAT), Viện Nông nghiệp Nhiệt đới Quốc tế (IITA) và các nghiên cứu chọn tạo giống sắn tại Việt Nam của Viện Khoa học Kỹ thuật Nông nghiệp Miền Nam, Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên.

Phương pháp nghiên cứu thực nghiệm

Thí nghiệm được thiết kế và triển khai ngoài đồng ruộng theo phương pháp so sánh giống không lặp lại tuần tự có phân ô, gồm 4 công thức tương ứng với 4 giống sắn (DT1, DT2, DT3, DT4), mỗi giống được bố trí 3 ô thí nghiệm nhắc lại (ký hiệu từ DT1-1 đến DT4-3).

Các chỉ tiêu nông sinh học được theo dõi và thu thập theo quy chuẩn nghiên cứu cây sắn:

• Tỷ lệ mọc mầm (%): Xác định bằng tỷ lệ số hom mọc mầm sống so với tổng số hom đặt trồng trên ô thí nghiệm khi đạt 90% số hom nhú mầm khỏi mặt đất.
• Tốc độ tăng trưởng chiều cao cây (cm/ngày): Cố định 5 cây ngẫu nhiên theo đường chéo góc trên mỗi ô thí nghiệm; thực hiện đo chiều cao từ mặt đất đến đỉnh sinh trưởng định kỳ 10 ngày/lần từ tháng thứ 2 đến tháng thứ 5 sau trồng, tính số liệu bình quân theo tháng.
• Tốc độ ra lá (lá/ngày): Đếm số lá mới xuất hiện theo chu kỳ 10 ngày/lần trên 5 cây cố định bằng phương pháp đánh dấu lá, tính giá trị trung bình theo từng tháng.
• Tuổi thọ trung bình của lá (ngày): Theo dõi chu kỳ sống của lá trên 5 cây cố định từ khi phiến lá mở hoàn toàn đến khi chuyển sang màu vàng và rụng.
• Các chỉ tiêu nông học cuối cùng: Đo chiều cao cây cuối cùng (chiều cao thân chính cộng chiều dài các cấp cành), tổng số lá hình thành trên thân chính, và đường kính gốc (đo bằng thước kẹp panme tại vị trí cách mặt đất 15 cm).
• Phương pháp xử lý số liệu: Tổng hợp và xử lý dữ liệu thống kê nông học cơ bản bằng phần mềm Microsoft Excel.

Dữ liệu khí tượng địa phương

Thí nghiệm sử dụng chuỗi số liệu khí tượng thực đo từ tháng 1 đến tháng 8 năm 2014 do Trung tâm Khí tượng Thủy văn tỉnh Thái Nguyên cung cấp tại trạm huyện Phú Lương:

Tháng	Nhiệt độ TB (°C)	Ẩm độ TB (%)	Tổng lượng mưa (mm)	Số giờ nắng (giờ)
1	16,6	73	3,7	137
2	16,6	82	29,7	262
3	19,4	91	85,9	96
4	24,7	89	139,3	13
5	28,4	79	152,2	62
6	28,9	82	164,6	85
7	30,6	82	350,5	130
8	28,3	85	405,7	167

---

Nội dung chính theo từng chương

Mở đầu

Phần mở đầu nêu rõ tầm quan trọng của cây sắn trong nền kinh tế nông nghiệp Việt Nam, tính cấp thiết của việc tìm kiếm các giống sắn mới thay thế các giống cũ bị thoái hóa tại địa bàn miền núi phía Bắc, đồng thời xác định rõ mục đích, yêu cầu và ý nghĩa khoa học cũng như thực tiễn sản xuất của đề tài tại huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên.

Chương 1: Tổng quan tài liệu

Chương 1 tổng hợp các tài liệu khoa học trong nước và quốc tế về 5 nội dung trọng tâm:

1. Nguồn gốc và phân loại: Lịch sử thuần hóa cây sắn tại khu vực Nam Mỹ (lưu vực sông Amazon, Mexico, Bolivia), quá trình di thực sang châu Phi, châu Á và vào Việt Nam từ thế kỷ 18.
2. Giá trị kinh tế và dinh dưỡng: Phân tích thành phần hóa học của củ và lá sắn. Tác giả trình bày bảng đối chiếu dinh dưỡng giữa các sản phẩm từ cây sắn (củ sắn cả vỏ: 277 g/kg chất khô, 90 g/kg protein thô, năng lượng trao đổi 968 Kcal/đvtă; bột lá sắn: 897 g/kg chất khô, 139,8 g/kg xơ thô, năng lượng trao đổi 2349 Kcal/đvtă) với các loại thức ăn gia súc khác như cỏ Pangola, cây ngô non, lá keo dậu, cỏ Stylo.
3. Tình hình sản xuất và tiêu thụ sắn: Số liệu sản xuất sắn toàn cầu giai đoạn 2005 - 2012 (năm 2012 đạt diện tích 19,99 triệu ha, sản lượng 256,52 triệu tấn) và tại Việt Nam (năm 2012 đạt 550,7 nghìn ha, năng suất 177,3 tạ/ha, sản lượng 9,7 triệu tấn). Phân tích biến động diện tích và sản lượng giữa 6 vùng sinh thái nông nghiệp của Việt Nam giai đoạn 1995 - 2010.
4. Tình hình chọn tạo giống sắn: Lịch sử nghiên cứu giống của CIAT, IITA và các quốc gia như Thái Lan, Trung Quốc, Ấn Độ, Indonesia; kết quả chọn tạo các giống sắn lai tại Việt Nam (KM60, KM94, KM98-1, KM98-5, KM140).
5. Nghiên cứu thời vụ và thực trạng địa phương: Đánh giá các nghiên cứu về thời gian thu hoạch thích hợp (từ 8 - 12 tháng sau trồng đối với sắn công nghiệp) và tình hình canh tác giống sắn tại huyện Phú Lương.

Chương 2: Nội dung và phương pháp nghiên cứu

Chương 2 mô tả chi tiết địa điểm, thời gian thực hiện, quy mô vật liệu (4 dòng, giống sắn DT1, DT2, DT3, DT4 do Đại học Nông Lâm Thái Nguyên cung cấp), sơ đồ bố trí các ô thí nghiệm trên đồng ruộng, các tiêu chuẩn và phương pháp đo đạc chỉ tiêu sinh trưởng thực vật học cùng phương pháp xử lý số liệu thống kê.

Chương 3: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Chương 3 trình bày các kết quả thực nghiệm đạt được trên 4 dòng, giống sắn qua các giai đoạn sinh trưởng:

+-----------------------------------------------------------------------------+
|                     KẾT QUẢ THỰC NGHIỆM CHÍNH (CHƯƠNG 3)                    |
+---------------------+-------------------+-------------------+---------------+
|  Tỷ lệ nảy mầm:     |  Tốc độ tăng cao: |  Tốc độ ra lá:    | Tuổi thọ lá:  |
|  - DT2, DT4: 98%    |  - Tháng 3:       |  - Tháng 3:       | - Tháng 5 đạt |
|  - DT1: 97%         |    0,58-0,71 cm/ng|    0,26-0,32 lá/ng|   cực đại:    |
|  - DT3: 95%         |  - Tháng 5:       |  - Tháng 5:       |   70,88 ngày  |
|                     |    1,20-1,48 cm/ng|    0,59-0,68 lá/ng|   đến 83,13   |
|                     |  (DT1 cao nhất)   |  (DT3 cao nhất)   |   ngày (DT2)  |
+---------------------+-------------------+-------------------+---------------+

• Tỷ lệ mọc mầm: Cả 4 giống đều có khả năng nảy mầm cao (đạt từ 95% đến 98%), trong đó giống DT2 và DT4 đạt cao nhất (98%), tiếp đến là DT1 (97%) và DT3 (95%).
• Tốc độ tăng trưởng chiều cao cây: Tốc độ tăng trưởng tăng dần theo các tháng sinh trưởng. Ở tháng thứ 3, tốc độ dao động từ 0,58 - 0,71 cm/ngày (DT3 đạt cao nhất 0,71 cm/ngày); tháng thứ 4 dao động từ 0,83 - 1,08 cm/ngày; đến tháng thứ 5 đạt mức cao nhất từ 1,20 - 1,48 cm/ngày, trong đó giống DT1 có tốc độ vươn cao mạnh nhất (1,48 cm/ngày), thấp nhất là giống DT4 (1,20 cm/ngày).
• Tốc độ ra lá: Tăng đều qua các giai đoạn phát triển. Tháng thứ 3 dao động từ 0,26 - 0,32 lá/ngày; tháng thứ 4 đạt 0,41 - 0,52 lá/ngày; tháng thứ 5 đạt 0,59 - 0,68 lá/ngày. Giống DT3 thể hiện ưu thế vượt trội về tốc độ ra lá ở cả 3 tháng theo dõi (đạt 0,32 lá/ngày ở tháng 3; 0,52 lá/ngày ở tháng 4; và 0,68 lá/ngày ở tháng 5).
• Tuổi thọ của lá: Tuổi thọ lá kéo dài dần theo các tháng sinh trưởng và đạt giá trị cao nhất ở tháng thứ 5 sau trồng (biến động từ 70,88 ngày đến 83,13 ngày). Giống DT2 có tuổi thọ lá dài nhất (83,13 ngày), tiếp đến là DT4 (78,12 ngày), DT3 (74,75 ngày) và DT1 có tuổi thọ lá ngắn nhất (70,88 ngày).
• Đặc điểm nông học:
  • Chiều cao cây cuối cùng: Dao động từ 155,4 cm đến 196,8 cm. DT1 đạt chiều cao lớn nhất (196,8 cm), tiếp theo là DT2 (180,5 cm), DT3 (179,8 cm) và DT4 thấp nhất (155,4 cm).
  • Tổng số lá trên cây: Biến động từ 75,7 lá đến 88,6 lá/cây. DT1 có số lá nhiều nhất (88,6 lá), tiếp đến là DT2 (87,3 lá), DT3 (87,0 lá) và DT4 có ít lá nhất (75,7 lá).
  • Đường kính gốc: Dao động từ 2,25 cm đến 2,78 cm. DT1 có đường kính gốc to nhất (2,78 cm), DT2 đạt 2,65 cm, DT3 đạt 2,58 cm và DT4 có gốc nhỏ nhất (2,25 cm).

Chương 4: Kết luận và đề nghị

Chương cuối đúc kết các nhận định tổng quát về khả năng sinh trưởng thân lá của 4 dòng giống sắn, khẳng định hai dòng giống DT1 và DT2 có nhiều triển vọng nhất về tiềm năng phát triển sinh khối thân lá và sức chống chịu tại huyện Phú Lương; đồng thời kiến nghị mở rộng khảo nghiệm trên diện rộng.

---

Kết quả và đóng góp

Tổng hợp kết quả định lượng

Dữ liệu sinh trưởng và đặc điểm nông học của 4 giống sắn thí nghiệm được tổng hợp trong bảng sau:

Dòng / Giống	Tỷ lệ mọc mầm (%)	Tốc độ tăng chiều cao T5 (cm/ngày)	Tốc độ ra lá T5 (lá/ngày)	Tuổi thọ lá T5 (ngày)	Chiều cao cây cuối cùng (cm)	Tổng số lá trên cây (lá)	Đường kính gốc (cm)
DT1	97	1,48	0,66	70,88	196,8	88,6	2,78
DT2	98	1,40	0,67	83,13	180,5	87,3	2,65
DT3	95	1,41	0,68	74,75	179,8	87,0	2,58
DT4	98	1,20	0,59	78,12	155,4	75,7	2,25

Nhận xét và đánh giá

• Giống DT1: Có tốc độ tăng trưởng chiều cao ở tháng thứ 5 cao nhất (1,48 cm/ngày), chiều cao cuối cùng lớn nhất (196,8 cm), số lượng lá nhiều nhất (88,6 lá) và đường kính gốc to nhất (2,78 cm). Thân cây to mập giúp tăng khả năng chống đổ ngã và vận chuyển dinh dưỡng tốt.
• Giống DT2: Tỷ lệ nảy mầm cao (98%), tuổi thọ lá dài nhất (83,13 ngày), các chỉ tiêu chiều cao (180,5 cm), số lá (87,3 lá) và đường kính gốc (2,65 cm) đều đạt mức cao, tạo tiềm năng quang hợp và tích lũy chất khô bền bỉ.
• Giống DT3: Có tốc độ ra lá nhanh nhất ở tất cả các giai đoạn (đạt 0,68 lá/ngày ở tháng thứ 5), giúp nhanh chóng khép tán và tăng chỉ số diện tích lá.
• Giống DT4: Có tỷ lệ nảy mầm cao (98%) nhưng các chỉ tiêu sinh trưởng thân lá, chiều cao cuối cùng (155,4 cm) và đường kính gốc (2,25 cm) đều thấp nhất trong 4 giống.

Đóng góp và kiến nghị của tác giả

• Đóng góp: Cung cấp bộ dẫn liệu thực nghiệm ban đầu về khả năng thích ứng và đặc điểm sinh trưởng sinh dưỡng của tập đoàn giống sắn mới DT1, DT2, DT3, DT4 tại huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên. Xác định được DT1 và DT2 là hai giống có triển vọng phát triển sinh khối tốt nhất.
• Kiến nghị: Tiếp tục triển khai nghiên cứu, đánh giá các dòng/giống sắn có triển vọng trên quy mô diện rộng và theo dõi trọn vẹn chu kỳ sinh trưởng đến giai đoạn thu hoạch để xác định độ ổn định năng suất và phẩm chất củ trong điều kiện sinh thái vùng trung du miền núi phía Bắc.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của đề tài

1. Giới hạn về thời gian nghiên cứu: Đề tài chỉ theo dõi giai đoạn sinh trưởng sinh dưỡng thân lá ban đầu (từ tháng 5 đến tháng 7/2014, tương ứng từ tháng thứ 2 đến tháng thứ 5 sau trồng), chưa theo dõi hết toàn bộ chu kỳ sinh trưởng của cây sắn (thường kéo dài từ 8 đến 12 tháng).
2. Chưa có số liệu năng suất và phẩm chất củ: Do giới hạn thời gian thực hiện khóa luận, đề tài chưa thu thập được các chỉ tiêu về năng suất củ tươi (tấn/ha), tỷ lệ chất khô (%), hàm lượng tinh bột (%), chỉ số thu hoạch (Harvest Index) cũng như mức độ tích lũy độc tố HCN trong củ khi thu hoạch.
3. Phạm vi không gian hẹp: Thí nghiệm mới được bố trí tại một điểm duy nhất ở huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên, chưa tiến hành đối chứng lặp lại qua nhiều vụ hoặc trên các loại đất khác nhau trong vùng.

Hướng nghiên cứu tiếp theo

• Thực hiện thí nghiệm khảo nghiệm đầy đủ chu kỳ (từ khi trồng đến khi thu hoạch củ) để đánh giá năng suất thực tế và hàm lượng tinh bột của các giống DT1, DT2, DT3, DT4.
• Mở rộng phạm vi khảo nghiệm đa điểm trên các tiểu vùng sinh thái khác nhau của các tỉnh trung du và miền núi phía Bắc.
• Đánh giá khả năng chống chịu sâu bệnh hại chính (nhện đỏ, rệp sáp, bệnh chổi rồng, bệnh đốm lá) và xác định mật độ trồng, liều lượng phân bón tối ưu cho từng giống triển vọng.

---

Giá trị tham khảo

• Đối tượng thụ hưởng:
  • Sinh viên, học viên cao học và cán bộ nghiên cứu chuyên ngành Nông học, Trồng trọt, Khoa học Cây trồng.
  • Cán bộ khuyến nông, cán bộ quản lý nông nghiệp tại huyện Phú Lương và tỉnh Thái Nguyên đang tìm kiếm tư liệu về khảo nghiệm giống cây trồng cạn.
• Nội dung giá trị:
  • Hệ thống phương pháp luận theo dõi các chỉ tiêu nông học cây có củ ngoài đồng ruộng (đo đếm tốc độ ra lá, xác định tuổi thọ lá bằng phương pháp đánh dấu, đo đường kính gốc bằng panme).
  • Khung dữ liệu tổng quan chi tiết về cơ cấu ngành sắn, số liệu sản xuất sắn của Việt Nam và thế giới, bảng thành phần dinh dưỡng của cây sắn và phụ phẩm sắn làm thức ăn chăn nuôi.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Khóa luận tiến hành khảo nghiệm những dòng, giống sắn nào và có nguồn gốc từ đâu?

Thí nghiệm khảo nghiệm 4 dòng, giống sắn mới mang ký hiệu DT1, DT2, DT3 và DT4. Toàn bộ vật liệu thí nghiệm này đều có nguồn gốc do Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên tuyển chọn và cung cấp.

2. Giống sắn nào đạt tốc độ ra lá nhanh nhất và giống nào có tuổi thọ lá dài nhất?

• Giống sắn có tốc độ ra lá nhanh nhất qua tất cả các tháng theo dõi là giống DT3 (đạt 0,32 lá/ngày ở tháng 3; 0,52 lá/ngày ở tháng 4; và 0,68 lá/ngày ở tháng 5).
• Giống sắn có tuổi thọ lá trung bình dài nhất là giống DT2, đạt cực đại 83,13 ngày ở tháng thứ 5 sau trồng (cao hơn đáng kể so với DT1 đạt 70,88 ngày).

3. Đặc điểm nông học về chiều cao cây cuối cùng và đường kính gốc của các giống biến động như thế nào?

• Chiều cao cây cuối cùng dao động từ 155,4 cm đến 196,8 cm; trong đó giống DT1 cao nhất (196,8 cm) và giống DT4 thấp nhất (155,4 cm).
• Đường kính gốc dao động từ 2,25 cm đến 2,78 cm; trong đó giống DT1 có gốc to nhất (2,78 cm) và giống DT4 có gốc nhỏ nhất (2,25 cm).

4. Vì sao tác giả đặt vấn đề cần tuyển chọn các giống sắn mới thay thế cho giống KM94?

Theo phân tích của tác giả, mặc dù giống KM94 chiếm tỷ lệ lớn diện tích sản xuất (75,54% năm 2010) và có năng suất củ tươi cao, nhưng hiện bộc lộ nhiều nhược điểm: cây cao, cong ở phần gốc, tán không gọn, chỉ số thu hoạch thấp, khó tăng mật độ thâm canh, và có dấu hiệu thoái hóa, nhiễm sâu bệnh làm suy giảm năng suất.

5. Điều kiện thời tiết huyện Phú Lương năm 2014 ảnh hưởng thế nào đến quá trình thí nghiệm?

Theo số liệu khí tượng thực đo năm 2014, từ tháng 4 đến tháng 8, khu vực Phú Lương có nhiệt độ cao (24,7 - 30,6°C), ẩm độ trung bình cao (79 - 89%) và lượng mưa dồi dào (139,3 - 405,7 mm/tháng). Điều kiện thời tiết này rất thuận lợi cho giai đoạn sinh trưởng thân lá và phát triển diện tích quang hợp của cây sắn.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của sinh viên Phan Đình Diệp đã thực hiện thành công thí nghiệm so sánh đặc điểm sinh trưởng và nông học của 4 dòng, giống sắn mới (DT1, DT2, DT3, DT4) tại huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên năm 2014. Kết quả nghiên cứu thực nghiệm cho thấy cả 4 giống đều có tỷ lệ mọc mầm cao (95 - 98%), trong đó giống DT1 nổi bật về khả năng sinh trưởng chiều cao (196,8 cm), số lá (88,6 lá) và đường kính gốc (2,78 cm), còn giống DT2 chiếm ưu thế về tuổi thọ lá (83,13 ngày). Đây là nguồn tư liệu thực nghiệm hữu ích cho công tác chọn tạo và mở rộng khảo nghiệm giống cây trồng cạn thích ứng với điều kiện sinh thái vùng trung du miền núi phía Bắc.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Nguồn gốc, giá trị dinh dưỡng của cây sắn 1. Nguồn gốc Cây sắn có tên khoa học là Manihot esculenta crantz có hoa hạt kín, có 2 lá mầm và thuộc họ thầu dầu có tới hơn 300 chi và 8000 loài phân thành 17 nhóm, có bộ nhiễm sắc thể 2n = 36. Nhiều tài liệu cho biết cây sắn có nguồn gốc ở vùng nhiệt đới của Châu Mỹ La Tinh và được trồng cách đây khoảng 5000 năm [17].

Trung tâm phát sinh của cây sắn được giả thuyết tại Đông Bắc Brazil thuộc lưu vực sông Amazon, nơi có nhiều chủng loại sắn trồng và hoang dại. Trung tâm phân hóa phụ của cây sắn có thể tại Mêhicô, Trung Mỹ và ven biển các nước Nam Mỹ. Bằng chứng là những di tích khảo cổ ở Venezuela niên đại 2700 năm trước công nguyên, những lò nướng bánh sắn trong phức hệ Malabo ở phía bắc Colombia niên đại khoảng 1200 năm trước công nguyên, những hạt tinh bột sắn ở trong phần hóa thạch được phát hiện tại Mehicô có tuổi khoảng 900 năm đến 200 năm trước công nguyên [12]. Các công trình nghiên cứu gần đây của nhiều tác giả kết luận rằng: Cây sắn có nguồn gốc phức tạp và có bốn trung tâm phát sinh đó là: Brazil có hai trung tâm, còn lại là ở Mehicô và Bolivia.

Cây sắn được người Bồ Đào Nha đưa đến Congo (châu Phi) vào khoảng thế kỷ 16. Tài liệu nói tới sắn ở vùng này là của Barre và Thevet viết năm 1558. Ở châu Á, sắn được nhập vào Ấn Độ khoảng thế kỷ 17 và SriLanka đầu thế kỷ 18. Sắn được nhập vào Trung Quốc, Myanmar và các nước châu Á khác vào khoảng cuối thế kỷ 18, đầu thế kỷ 19 [7].

n 5 Ở Việt Nam cây sắn được du nhập vào khoảng thế kỷ thứ 18 và được canh tác phổ biến ở hầu hết các tỉnh của Việt Nam từ Bắc đến Nam. Diện tích sắn trồng nhiều nhất ở vùng Đông Nam Bộ, Tây Nguyên, vùng núi và trung du phía Bắc và ven biển Nam Trung Bộ, ven biển Bắc Trung Bộ [7]. Giá trị dinh dưỡng Theo số liệu công bố của Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp thế giới (FAO), hàm lượng dinh dưỡng trong củ sắn (tính trên 100 gam phần ăn được) như sau: Nước : 65,5% Protein : 1,0% Lipit : 0,2% Xenlulose : 1,2% Trong protein của sắn có tương đối đầy đủ các acid amin (nhất là 9 acid amin không thay thế được cần thiết cho con người) đặc biệt hai acid amin quan trọng là Lizin và Tritophan có đủ để cung cấp cho nhu cầu của cả trẻ em và người lớn. - Các chất khác với hàm lượng thấp: Protein, lipid, một số khoáng chất chủ yếu (P, K, Ca, Mg,…), một số vitamin (C, B1,B2,…).

Thành phần dinh dưỡng khác biệt tuỳ giống, vụ trồng, số tháng thu hoạch sau khi trồng và kỹ thuật phân tích. n 6 Về phẩm chất: Hạt tinh bột sắn rất nhỏ, đường kính 0,015 - 0,025mm, hạt bột sắn thường mịn, độ dính cao 10 - 17% (khoai lang 4%), nhiệt độ hồ hóa thấp 700C (khoai lang 75 - 780C). Ngoài ra, lá sắn cũng có hàm lượng protein cao (20 - 25%), hàm lượng đáng kể các chất Canxi, Caroten, Vitamin B1, C (Tera 1984). Chất đạm của lá sắn có khá đầy đủ các acid amin cần thiết, giàu lysin nhưng thiếu methionin.

Trong lá sắn ngoài các chất dinh dưỡng, cũng chứa một lượng độc tố [HCN] đáng kể. Các giống sắn ngọt có 80 - 110mg HCN/1kg lá tươi. Các giống sắn đắng chứa 160 - 240mg HCN/ 1kg lá tươi. Lá sắn ngọt là một loại rau rất bổ dưỡng nhưng cần chú ý luộc kỹ để làm giảm hàm lượng HCN.

Lá sắn đắng không nên luộc ăn mà nên muối dưa hoặc phơi khô để làm bột lá sắn phối hợp với các bột khác làm bánh thì hàm lượng HCN còn lại không đáng kể [5].1: Thành phần dinh dưỡng trong một số loại cây trồng dùng làm thức ăn cho gia súc Năng lượng Chất Protein Tên thức ăn Xơ thô Canxi Photpho trao đổi khô thô (Kcal/đvtă) Cỏ Pangola 253 17,9 85,9 0,9 0,5 547 Cây ngô non 131 14,0 33,8 0,8 0,3 295 Lá cây keo dậu 257 70,0 36,0 3,8 0,7 780 Cỏ Stylo 223 35,0 61,0 3,1 0,5 533 Rau muống 106 21,0 16,0 1,2 0,5 270 Củ sắn cả vỏ 277 90,0 100,0 0,5 0,4 968 Lá sắn 257 65,9 38,2 3,0 0,9 726 Bột lá sắn 897 57,0 139,8 11,0 6,3 2349 Bã sắn ướt 204 5,0 17,1 0,4 0,3 468 n 7 Nguồn: Giáo trình chăn nuôi - NXB Nông nghiệp Hà Nội, 2000 Qua số liệu ở bảng 1.1 ta thấy: Lượng vật chất khô của củ sắn cả vỏ, lá sắn, bột lá sắn, bã sắn ướt đều cao hơn so với một số cây dùng làm thức ăn cho gia súc khác. Đặc biệt trong củ sắn cả vỏ có hàm lượng chất khô, protein thô, xơ thô, canxi, photpho và năng lượng trao đổi đều cao hơn hẳn so với các loại thức ăn khác. Điều này chứng tỏ thành phần dinh dưỡng trong củ sắn là rất cao, đáp ứng được nhu cầu trong khẩu phần ăn của vật nuôi. Tình hình sản xuất, tiêu thụ sắn trên thế giới và ở Việt Nam 1.

Tình hình sản xuất và tiêu thụ sắn trên thế giới Những năm gần đây, diện tích, năng suất và sản lượng sắn trên thế giới ngày càng tăng cao, điều đó chứng tỏ vai trò của cây sắn ngày càng quan trọng trong đời sống cũng như trong chế biến các sản phẩm từ sắn để phục vụ lợi ích con người. Diện tích, năng suất và sản lượng sắn trên thế giới giai đoạn 2005 - 2012 được thể hiện ở bảng 1.2: Diện tích, năng suất và sản lượng sắn trên Thế giới giai đoạn 2005 - 2012 Diện tích Năng suất Sản lượng Năm (triệu ha) (tấn/ha) (triệu tấn) 2005 18,42 11,17 205,92 2006 18,63 12,00 223,81 2007 18,49 12,23 226,34 2008 18,45 12,57 232,11 2009 18,83 12,47 235,04 2010 18,56 12,40 230,26 2011 19,64 12,83 252,20 2012 19,99 12,83 256,52 Nguồn: FAOSTAT,2012 [19] n 8 Qua bảng 1.2 ta thấy: Diện tích, năng suất và sản lượng sắn trên thế thới có xu hướng tăng dần từ năm 2005 đến 2012. Trong đó, diện tích trồng sắn trên toàn Thế giới năm 2012 tăng 8,52% (tương ứng với 1,57 triệu ha), năng suất tăng 14,86% (tương ứng 1,66 tấn/ha) và sản lượng tăng 24,57% (tương ứng 50,6 triệu tấn) so với năm 2005. Có được kết quả đó là do chiến lược phát triển lương thực toàn cầu đã thực sự coi trọng giá trị của cây sắn.3: Diện tích, năng suất, sản lượng sắn ở một số nước trên thế giới Diện tích Năng suất Sản lượng Vùng trồng (triệu ha) (tấn/ha) (triệu tấn) Toàn thế giới 18,458 12,436 229,541 Châu Phi 11,870 10,224 121,361 Nigeria 3,125 12,0 37,504 Cộng hòa Congo 1,855 9,173 15,050 Angola 1,047 13,241 13,859 Ghana 0,875 15,433 13,504 Mozambique 0,950 6,0 5,700 Châu Mỹ 2,678 12,395 33,197 Brazil 1,773 13,734 24,354 Paraguay 0,177 10,596 2,62408 Colombia 0,223 14,785 2,36353 Peru 0,105 11,765 1,24012 Haiti 0,147 4,073 0,5995 Châu Á 3,892 19,216 74,779 Indonesia 1,183 20,217 23,909 Thái Lan 1,168 18,833 22,006 Việt Nam 0,496 17,179 8,522 Ấn Độ 0,232 34,755 8,060 Trung Quốc 0,278 16,822 4,684 Nguồn: FAOSTAT, 2009 [19] n 9 Hiện nay cây sắn được trồng tại 105 quốc gia, trong đó có 64,8% diện tích sắn được trồng ở Châu Phi, Châu Á chiếm 21,2% và Châu Mỹ là 14%.

Qua bảng trên ta thấy, Châu Á cùng với Châu Phi và Châu Mỹ là một trong ba vùng sắn quan trọng của thế giới. Diện tích sắn Châu Á hiện có 3,892 triệu ha, sản lượng 74,779 triệu tấn đứng thứ hai sau Châu Phi, năng suất sắn ở Châu Á hiện đạt bình quân 19,216 tấn/ha cao hơn Châu Phi 6,821 tấn/ha. Indonesia là nước có diện tích trồng sắn lớn nhất châu Á với 1,183 triệu ha - sản lượng 23,909 triệu tấn. Sản xuất sắn tại Châu Á tăng ở mức cao của 3%/năm trong thời gian cuối những năm 70 và đầu 80, những năm 90 sản xuất sắn phát triển chậm lại.

Sản xuất sắn được phát triển khá nhanh trở lại ở 3,3%/năm trong suốt 10 năm qua. Theo báo cáo tổng kết của Cassava FAO Food Outlook December 2009 hiện nay Trung Quốc là nước nhập khẩu sắn nhiều nhất thế giới để làm cồn sinh học, tinh bột biến tính, thức ăn gia súc và dùng trong công nghiệp thực phẩm, dược liệu. Trong năm 2009, Trung Quốc đã nhập khẩu 6.424 tấn sắn lát khô, trung bình hàng tháng Trung Quốc nhập khẩu 501.618 tấn sắn lát khô, tháng thấp nhất là 259.886 tấn, tháng cao nhất là 616. Trong đó nhập khẩu từ Thái Lan là 3.662 tấn, Việt Nam là 2.560 tấn, Indonesia là 143.072 tấn, số lượng còn lại nhập khẩu ở một số nước khác.

Về xuất khẩu Thái Lan là nước xuất khẩu sắn nhiều nhất trên thế giới, số lượng sắn xuất khẩu chiếm trên 85% lượng xuất khẩu sắn toàn cầu, kế đến là Indonesia và Việt Nam. Thị trường xuất khẩu sắn chủ yếu của Thái Lan là Trung Quốc, Đài Loan, Nhật Bản và cộng đồng châu Âu với tỷ trọng xuất khẩu sắn khoảng 40% bột và tinh bột sắn, 25% là sắn lát và sắn viên [21]. n 10 Giá sắn trên thị trường thế giới biến động nhiều. Đầu năm 2008 tăng mạnh, có thời điểm giá sắn lát nhập khẩu vào Trung Quốc đạt 200 USD/tấn và giá xuất khẩu tinh bột sắn của Thái Lan đạt khoảng 440 USD/tấn.

Nhưng từ cuối năm 2008 do tác động của khủng hoảng kinh tế toàn cầu, giá sắn đã giảm rất mạnh. Giá tinh bột sắn vào tháng 2/2009 chỉ còn 240 USD/tấn, giảm 40% so với cùng kỳ 2008. Tuy vậy trong những tháng gần đây, sự phục hồi của giá dầu thô và nhu cầu tiêu thụ sắn của Trung Quốc tăng mạnh đã giúp giá sắn tăng trở lại. Hiện giá tinh bột sắn tại Thái Lan đã tăng lên 285 USD/tấn, tăng 19% so với tháng 2/2009 nhưng giảm 27% so với cùng kỳ năm 2008 [14].

Viện Nghiên cứu Chính sách lương thực Thế giới (IFPRI), đã tính toán nhiều mặt và dự báo tình hình sản xuất và tiêu thụ sắn toàn cầu với tầm nhìn đến năm 2020. Năm 2020 sản lượng sắn toàn cầu ước sẽ đạt khoảng 275,10 triệu tấn, trong đó sản xuất sắn chủ yếu ở các nước đang phát triển là 274,7 triệu tấn, các nước đã phát triển khoảng 0,40 triệu tấn. Mức tiêu thụ sắn ở các nước đang phát triển dự báo đạt 254.60 triệu tấn so với các nước đã phát triển là 20,5 triệu tấn. Khối lượng sản phẩm sắn toàn cầu sử dụng làm lương thực thực phẩm dự báo nhu cầu là 176,3 triệu tấn và thức ăn gia súc 53,4 triệu tấn.

Tốc độ tăng hàng năm của nhu cầu sử dụng sản phẩm sắn làm lương thực, thực phẩm và thức ăn gia súc đạt tương ứng là 1,98% và 0,95%.