Luận văn thạc sĩ: Nghiên cứu khả năng sinh trưởng và phát triển của giống đậu tương tại Thái Nguyên

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu khả năng sinh trưởng, phát triển của các dòng giống đậu tương tại Thái Nguyên, đánh giá tiềm năng năng suất và chất lượng.

• Tác giả: Trần Minh Trường
• Người hướng dẫn: TS. Trần Văn Điền
• Trường học: Đại học Nông Lâm Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Khoa học cây trồng
• Đề tài: Nghiên cứu khả năng sinh trưởng phát triển của một số dòng, giống đậu tương tại tỉnh Thái Nguyên
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ khoa học nông nghiệp
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Cơ sở khoa học và thực tiễn của đề tài
• 1.2. Tình hình sản xuất và nghiên cứu đậu tương trên thế giới và trong nước
• 1.2.1. Tình hình sản xuất và chọn tạo đậu tương trên thế giới
• 1.2.2. Tình hình sản xuất đậu tương trên thế giới
• 1.2.3. Tình hình nghiên cứu, chọn tạo giống đậu tương trên thế giới
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Địa điểm, đất đai và thời gian tiến hành thí nghiệm
• 2.3. Nội dung nghiên cứu
• 2.4. Phương pháp bố trí thí nghiệm
• 2.5. Quy trình kỹ thuật áp dụng cho thí nghiệm
• 2.6. Các chỉ tiêu nghiên cứu và phương pháp theo dõi
• 2.7. Phương pháp xử lý số liệu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Các giai đoạn sinh trưởng và phát triển của các giống đậu tương
• 3.2. Đặc điểm thực vật học của các giống đậu tương thí nghiệm
• 3.3. Đặc điểm hình thái của các giống đậu tương thí nghiệm
• 3.4. Một số chỉ tiêu sinh lý của các giống đậu tương thí nghiệm
• 3.5. Khả năng tích lũy vật chất khô của các giống đậu tương thí nghiệm
• 3.6. Sự hình thành và phát triển nốt sần của các giống đậu tương
• 3.7. Một số loại sâu hại chính và khả năng chống đổ, chống tách vỏ quả của các giống đậu tương thí nghiệm
• 3.8. Các yếu tố cấu thành năng suất và năng suất của các giống đậu tương thí nghiệm
• 3.9. Hàm lượng Protein, Lipit của các giống đậu tương thí nghiệm
• KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về giống đậu tương

Giống đậu tương (giống đậu tương) là một trong những cây trồng quan trọng trong nông nghiệp, đặc biệt tại tỉnh Thái Nguyên. Việc nghiên cứu và phát triển giống đậu tương (phát triển giống đậu tương) không chỉ giúp nâng cao năng suất mà còn cải thiện chất lượng sản phẩm. Đậu tương được trồng rộng rãi và có giá trị kinh tế cao, phục vụ cho nhu cầu thực phẩm và thức ăn gia súc. Tuy nhiên, sản xuất đậu tương tại Thái Nguyên vẫn chưa đạt được tiềm năng tối đa do thiếu các giống có năng suất và chất lượng cao. Việc nghiên cứu và chọn lọc giống đậu tương phù hợp với điều kiện sinh thái của tỉnh là rất cần thiết.

1.1. Tình hình sản xuất đậu tương tại Thái Nguyên

Tỉnh Thái Nguyên có điều kiện tự nhiên thuận lợi cho việc trồng đậu tương (đậu tương Thái Nguyên). Tuy nhiên, diện tích và năng suất đậu tương tại đây vẫn còn thấp so với tiềm năng. Việc áp dụng các kỹ thuật trồng đậu tương hiện đại và chọn lọc giống phù hợp là cần thiết để nâng cao năng suất. Theo thống kê, sản lượng đậu tương tại Thái Nguyên trong những năm gần đây không có sự tăng trưởng đáng kể. Điều này cho thấy cần có những nghiên cứu sâu hơn về khả năng sinh trưởng và phát triển của các giống đậu tương tại địa phương.

II. Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu này sử dụng các phương pháp khoa học để đánh giá khả năng sinh trưởng và phát triển của các giống đậu tương (nghiên cứu giống đậu tương). Các chỉ tiêu sinh lý, hình thái và năng suất được theo dõi và phân tích. Quy trình thí nghiệm được thiết kế chặt chẽ nhằm đảm bảo tính chính xác và độ tin cậy của kết quả. Việc áp dụng các kỹ thuật hiện đại trong canh tác đậu tương sẽ giúp nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Các giống đậu tương được chọn lọc dựa trên khả năng chống chịu với sâu bệnh và điều kiện ngoại cảnh khắc nghiệt.

2.1. Đối tượng và nội dung nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu bao gồm một số dòng giống đậu tương có tiềm năng cao. Nội dung nghiên cứu tập trung vào việc đánh giá khả năng sinh trưởng, phát triển và năng suất của các giống đậu tương. Các chỉ tiêu sinh lý như chỉ số diện tích lá, khả năng tích lũy vật chất khô và hàm lượng protein cũng được xem xét. Kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp thông tin quan trọng cho việc chọn lọc giống đậu tương phù hợp với điều kiện sinh thái của Thái Nguyên.

III. Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Kết quả nghiên cứu cho thấy các giống đậu tương có sự khác biệt rõ rệt về khả năng sinh trưởng và phát triển. Một số giống cho năng suất cao hơn hẳn so với các giống khác. Đặc biệt, khả năng chống chịu với sâu bệnh và điều kiện thời tiết khắc nghiệt là yếu tố quan trọng quyết định đến năng suất. Việc phân tích các yếu tố cấu thành năng suất cho thấy rằng hàm lượng protein và lipit trong hạt đậu tương cũng ảnh hưởng lớn đến chất lượng sản phẩm. Những giống đậu tương có hàm lượng protein cao thường có giá trị kinh tế lớn hơn.

3.1. Đặc điểm sinh lý và hình thái của giống đậu tương

Các giống đậu tương thí nghiệm cho thấy sự khác biệt về đặc điểm sinh lý và hình thái. Chỉ số diện tích lá và khả năng tích lũy vật chất khô là những chỉ tiêu quan trọng để đánh giá khả năng sinh trưởng. Những giống có chỉ số diện tích lá lớn thường cho năng suất cao hơn. Ngoài ra, khả năng hình thành nốt sần cũng là yếu tố quyết định đến khả năng hấp thụ dinh dưỡng của cây. Việc nghiên cứu sâu về các đặc điểm này sẽ giúp cải thiện quy trình canh tác và nâng cao năng suất đậu tương tại Thái Nguyên.

IV. Kết luận và đề nghị

Nghiên cứu về giống đậu tương tại Thái Nguyên đã chỉ ra rằng việc chọn lọc và phát triển giống đậu tương phù hợp là rất cần thiết. Các giống đậu tương mới có năng suất cao và chất lượng tốt sẽ góp phần nâng cao hiệu quả sản xuất nông nghiệp tại địa phương. Đề nghị các cơ quan chức năng và nhà khoa học tiếp tục nghiên cứu và phát triển các giống đậu tương mới, đồng thời áp dụng các kỹ thuật canh tác hiện đại để nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Việc này không chỉ giúp cải thiện đời sống nông dân mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của ngành nông nghiệp Việt Nam.

4.1. Đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo

Cần tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về các giống đậu tương có khả năng chống chịu tốt với điều kiện khí hậu khắc nghiệt. Đồng thời, việc áp dụng công nghệ sinh học trong chọn tạo giống cũng cần được chú trọng. Các nghiên cứu về khả năng thích ứng của giống đậu tương với điều kiện sinh thái tại Thái Nguyên sẽ giúp tối ưu hóa quy trình sản xuất và nâng cao hiệu quả kinh tế cho người nông dân.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Cây đậu tương (Glycine max) là cây công nghiệp ngắn ngày có giá trị kinh tế cao, được sử dụng làm thực phẩm, thức ăn gia súc và nguyên liệu công nghiệp. Trên thế giới, diện tích trồng đậu tương tăng từ 96,44 triệu ha năm 2008 lên 106,62 triệu ha năm 2012, với sản lượng đạt khoảng 253 triệu tấn (FAOSTAT, 2013). Tuy nhiên, năng suất trung bình toàn cầu chỉ đạt 23,74 tạ/ha năm 2012. Việt Nam có tiềm năng mở rộng diện tích trồng đậu tương lên khoảng 1,5 triệu ha, nhưng hiện diện tích và sản lượng đậu tương có xu hướng giảm, năng suất trung bình chỉ đạt 14,52 tạ/ha năm 2012, thấp hơn nhiều so với thế giới. Tỉnh Thái Nguyên, với điều kiện sinh thái thuận lợi, có diện tích đất nông nghiệp chiếm 82,93% tổng diện tích, nhưng diện tích trồng đậu tương giảm từ 1,98 nghìn ha năm 2008 xuống còn 1,42 nghìn ha năm 2012, sản lượng giảm từ 2,83 nghìn tấn xuống 2,15 nghìn tấn, trong khi năng suất chỉ đạt khoảng 15,19 tạ/ha.

Nguyên nhân chính là do thiếu các giống đậu tương có năng suất cao, chất lượng tốt và thích hợp với điều kiện sinh thái địa phương. Mục tiêu nghiên cứu là đánh giá khả năng sinh trưởng, phát triển, tính chống chịu sâu bệnh, các yếu tố cấu thành năng suất và chất lượng hạt của một số dòng, giống đậu tương tại Thái Nguyên trong vụ Hè Thu 2012 và vụ Xuân 2013. Nghiên cứu nhằm cung cấp cơ sở khoa học cho việc chọn lọc và phát triển các giống đậu tương phù hợp, góp phần nâng cao năng suất, giảm nhập khẩu và phát triển bền vững ngành đậu tương tại địa phương và khu vực miền núi phía Bắc.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết về sinh trưởng và phát triển cây trồng, đặc biệt là mô hình sinh trưởng của cây đậu tương, bao gồm các giai đoạn từ gieo hạt đến chín quả. Các khái niệm chính gồm:

• Thời gian sinh trưởng (TGST): Tổng thời gian từ khi gieo hạt đến khi hạt chín hoàn toàn, ảnh hưởng đến khả năng bố trí thời vụ và chọn giống.
• Chỉ số diện tích lá (CSDTL): Tỷ lệ diện tích lá trên diện tích đất, liên quan đến khả năng quang hợp và tích lũy vật chất khô.
• Khả năng tích lũy vật chất khô (KNTLVCK): Khối lượng vật chất khô tích lũy trên cây, phản ánh hiệu quả sinh trưởng và phát triển.
• Tính chống chịu sâu bệnh và ngoại cảnh: Đánh giá khả năng kháng sâu cuốn lá, sâu đục quả, bệnh gỉ sắt, chống đổ và tách vỏ quả.
• Các yếu tố cấu thành năng suất: Số quả chắc/cây, số hạt chắc/quả, khối lượng 1000 hạt, năng suất lý thuyết và thực thu.

Ngoài ra, nghiên cứu áp dụng các mô hình chọn lọc giống dựa trên các chỉ số sinh trưởng, năng suất và chất lượng hạt, đồng thời tham khảo các phương pháp lai tạo và gây đột biến trong chọn tạo giống đậu tương.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Nghiên cứu sử dụng 10 giống đậu tương, trong đó có giống DT84 làm đối chứng, được nhập nội và lai tạo từ các viện nghiên cứu trong nước. Thí nghiệm được tiến hành tại khu thí nghiệm cây trồng cạn, Trung tâm thực hành thực nghiệm, Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên.
• Thời gian nghiên cứu: Vụ Hè Thu năm 2012 và vụ Xuân năm 2013.
• Phương pháp bố trí thí nghiệm: Thiết kế khối ngẫu nhiên hoàn chỉnh (RCBD) với 10 công thức giống, 3 lần nhắc lại, diện tích mỗi ô 8,5 m².
• Quy trình kỹ thuật: Gieo trồng, chăm sóc theo quy phạm khảo nghiệm QCVN 01-58:2011/BNNPTNT, bón phân hữu cơ và hóa học theo liều lượng chuẩn, tưới nước duy trì độ ẩm 70-75%, phòng trừ sâu bệnh theo hướng dẫn ngành bảo vệ thực vật.
• Chỉ tiêu nghiên cứu: Thời gian sinh trưởng các giai đoạn, đặc điểm thực vật học, hình thái, chỉ số diện tích lá, khả năng tích lũy vật chất khô, số lượng và chất lượng nốt sần, khả năng chống chịu sâu bệnh, tính chống đổ, tách vỏ quả, các yếu tố cấu thành năng suất, năng suất lý thuyết và thực thu, hàm lượng protein và lipit trong hạt.
• Phương pháp phân tích: Số liệu được xử lý thống kê bằng phần mềm IRRISTAT 5 và Excel, phân tích phương sai, so sánh trung bình với mức ý nghĩa 5%.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Thời gian sinh trưởng và phát triển:

   • Thời gian từ gieo đến mọc của các giống dao động từ 7-9 ngày, giai đoạn từ gieo đến ra hoa kéo dài từ 38-60 ngày tùy giống và vụ.
   • Thời gian sinh trưởng tổng thể (gieo đến chín) ở vụ Xuân dài hơn vụ Hè Thu, dao động từ 85-118 ngày. Giống ĐT22 có thời gian sinh trưởng ngắn nhất (85-96 ngày), ngắn hơn đối chứng DT84 từ 5-15 ngày.
   • Thời gian từ gieo đến chắc xanh ở vụ Xuân dài hơn vụ Hè Thu từ 14-22 ngày, cho thấy ảnh hưởng rõ rệt của điều kiện thời tiết.

2. Đặc điểm thực vật học và hình thái:

   • Tất cả giống đều có loại hình sinh trưởng hữu hạn, thân đứng.
   • Màu sắc hoa chủ yếu tím, một số giống có hoa trắng.
   • Chiều cao cây biến động lớn, với ĐT22 và ĐT20 có chiều cao vượt đối chứng (76,2 cm và 67,56 cm vụ Hè Thu; 80,91 cm và 80,40 cm vụ Xuân).
   • Số cành cấp 1 và số đốt thân chính cũng khác biệt giữa các giống, ảnh hưởng đến khả năng tích lũy vật chất.

3. Khả năng tích lũy vật chất khô và chỉ số diện tích lá:

   • Các giống có chỉ số diện tích lá và khả năng tích lũy vật chất khô cao hơn đối chứng cho thấy tiềm năng năng suất tốt hơn.
   • Ví dụ, giống ĐT43 và DT96 có chỉ số diện tích lá cao hơn khoảng 10-15% so với DT84.

4. Khả năng chống chịu sâu bệnh và tính chống đổ:

   • Một số giống như ĐT22, ĐT26 thể hiện khả năng chống chịu sâu cuốn lá và bệnh gỉ sắt ở mức trung bình đến tốt, giảm thiểu tổn thất năng suất.
   • Tính chống đổ và tách vỏ quả của các giống được đánh giá qua thang điểm, trong đó ĐT22 và ĐT26 có điểm chống đổ thấp hơn 20% so với đối chứng, giúp giảm thất thoát sau thu hoạch.

5. Năng suất và chất lượng hạt:

   • Năng suất thực thu của các giống dao động từ 14,5 đến 23 tạ/ha, trong đó ĐT22 và ĐT20 đạt năng suất cao nhất, vượt đối chứng từ 15-30%.
   • Hàm lượng protein trong hạt đạt từ 38-42%, hàm lượng lipit từ 18-22%, phù hợp với tiêu chuẩn chế biến thực phẩm và thức ăn chăn nuôi.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy sự khác biệt rõ rệt về khả năng sinh trưởng, phát triển và năng suất giữa các giống đậu tương thí nghiệm tại Thái Nguyên. Thời gian sinh trưởng ngắn của một số giống như ĐT22 giúp thích ứng tốt với điều kiện vụ Hè Thu, giảm thiểu rủi ro do thời tiết bất lợi. Chiều cao cây và số cành cấp 1 cao hơn giúp tăng khả năng quang hợp và tích lũy vật chất, từ đó nâng cao năng suất. Khả năng chống chịu sâu bệnh và tính chống đổ tốt góp phần giảm thiểu tổn thất, tăng hiệu quả sản xuất.

So sánh với các nghiên cứu trong nước và quốc tế, kết quả phù hợp với xu hướng chọn tạo giống đậu tương có thời gian sinh trưởng phù hợp, năng suất cao và khả năng chống chịu tốt. Việc áp dụng các giống này tại Thái Nguyên có thể giúp nâng cao năng suất trung bình từ mức khoảng 15 tạ/ha hiện tại lên trên 20 tạ/ha, góp phần giảm nhập khẩu và phát triển bền vững ngành đậu tương địa phương.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh thời gian sinh trưởng, năng suất và chỉ số diện tích lá giữa các giống, cũng như bảng phân tích mức độ chống chịu sâu bệnh và tính chống đổ để minh họa rõ ràng hiệu quả của từng giống.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Áp dụng giống đậu tương năng suất cao, thời gian sinh trưởng ngắn:
   Khuyến khích nông dân và các cơ sở sản xuất sử dụng các giống như ĐT22, ĐT20 trong vụ Hè Thu và vụ Xuân để tăng năng suất và giảm rủi ro do thời tiết. Thời gian thực hiện: ngay trong các vụ tiếp theo. Chủ thể thực hiện: Sở Nông nghiệp, các trung tâm giống cây trồng, hợp tác xã nông nghiệp.

2. Tăng cường công tác chọn lọc và nhân giống:
   Đẩy mạnh nghiên cứu, lai tạo và nhân giống các dòng có khả năng thích ứng tốt với điều kiện sinh thái Thái Nguyên, đồng thời mở rộng diện tích thử nghiệm để đánh giá ổn định. Thời gian: 2-3 năm. Chủ thể: Viện nghiên cứu, trường đại học, các trung tâm giống.

3. Phát triển kỹ thuật canh tác phù hợp:
   Hướng dẫn kỹ thuật bón phân, tưới nước, phòng trừ sâu bệnh theo quy chuẩn để tối ưu hóa năng suất và chất lượng hạt. Thời gian: liên tục hàng năm. Chủ thể: Trung tâm khuyến nông, cán bộ kỹ thuật.

4. Xây dựng hệ thống giám sát và đánh giá sâu bệnh:
   Thiết lập hệ thống theo dõi sâu bệnh và điều kiện ngoại cảnh để kịp thời có biện pháp phòng trừ, giảm thiểu thiệt hại. Thời gian: triển khai trong 1 năm đầu, duy trì lâu dài. Chủ thể: Chi cục bảo vệ thực vật, các trạm khuyến nông.

5. Khuyến khích liên kết sản xuất và chế biến:
   Tạo điều kiện cho các doanh nghiệp liên kết với nông dân trong sản xuất giống chất lượng cao và chế biến sản phẩm đậu tương, nâng cao giá trị gia tăng. Thời gian: 1-2 năm. Chủ thể: Sở Công Thương, doanh nghiệp, hợp tác xã.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà nghiên cứu và cán bộ chọn tạo giống:
   Sử dụng kết quả để phát triển các chương trình lai tạo, chọn lọc giống đậu tương phù hợp với điều kiện sinh thái miền núi phía Bắc.

2. Nông dân và hợp tác xã nông nghiệp:
   Áp dụng các giống đậu tương có năng suất cao, kỹ thuật canh tác tối ưu để nâng cao hiệu quả sản xuất và thu nhập.

3. Cơ quan quản lý và khuyến nông:
   Dựa trên kết quả nghiên cứu để xây dựng chính sách phát triển giống cây trồng, hướng dẫn kỹ thuật và tổ chức các chương trình đào tạo, chuyển giao công nghệ.

4. Doanh nghiệp chế biến và xuất khẩu đậu tương:
   Lựa chọn nguồn nguyên liệu chất lượng cao, ổn định về sản lượng và chất lượng để nâng cao giá trị sản phẩm và mở rộng thị trường.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao cần chọn giống đậu tương phù hợp với điều kiện địa phương?
   Giống phù hợp giúp cây sinh trưởng tốt, chống chịu sâu bệnh và điều kiện khí hậu, từ đó nâng cao năng suất và chất lượng hạt, giảm thiểu rủi ro sản xuất.

2. Các yếu tố nào ảnh hưởng đến năng suất đậu tương?
   Bao gồm giống, thời gian sinh trưởng, chỉ số diện tích lá, khả năng tích lũy vật chất khô, khả năng chống chịu sâu bệnh và kỹ thuật canh tác.

3. Làm thế nào để đánh giá khả năng chống chịu sâu bệnh của giống?
   Qua tỷ lệ lá và quả bị hại do sâu cuốn lá, sâu đục quả, mức độ nhiễm bệnh gỉ sắt theo thang điểm chuẩn, kết hợp quan sát thực tế trong các vụ thử nghiệm.

4. Thời gian sinh trưởng ngắn có lợi ích gì?
   Giúp cây hoàn thành chu kỳ sinh trưởng nhanh, thích ứng với điều kiện thời tiết bất lợi, tạo điều kiện bố trí thời vụ linh hoạt và tăng số vụ gieo trồng trong năm.

5. Làm sao để nâng cao chất lượng hạt đậu tương?
   Chọn giống có hàm lượng protein và lipit cao, áp dụng kỹ thuật chăm sóc đúng quy trình, thu hoạch đúng thời điểm và bảo quản hạt tốt để giữ nguyên chất lượng.

Kết luận

• Đã xác định được các giống đậu tương có thời gian sinh trưởng phù hợp, năng suất và chất lượng hạt vượt trội tại Thái Nguyên, tiêu biểu là ĐT22 và ĐT20.
• Các giống này có khả năng chống chịu sâu bệnh và tính chống đổ tốt, phù hợp với điều kiện sinh thái và kỹ thuật canh tác địa phương.
• Năng suất thực thu của các giống cao hơn đối chứng từ 15-30%, hàm lượng protein và lipit đáp ứng yêu cầu chế biến và sử dụng.
• Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho việc chọn lọc, nhân giống và phát triển sản xuất đậu tương bền vững tại Thái Nguyên và khu vực miền núi phía Bắc.
• Đề xuất áp dụng các giống ưu việt, hoàn thiện kỹ thuật canh tác và xây dựng hệ thống giám sát sâu bệnh để nâng cao hiệu quả sản xuất trong các vụ tiếp theo.

Khuyến khích các cơ quan chức năng và nông dân triển khai áp dụng giống và kỹ thuật đã nghiên cứu, đồng thời tiếp tục mở rộng nghiên cứu để đa dạng hóa nguồn giống và nâng cao năng suất bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU. 1 Chƣơng 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU. Cơ sở khoa học và thực tiễn của đề tài. Tình hình sản xuất và nghiên cứu đậu tương trên thế giới và trong nước.

Tình hình sản xuất và chọn tạo đậu tương trên thế giới. Tình hình sản xuất đậu tương trên thế giới. Tình hình nghiên cứu, chọn tạo giống đậu tương trên thế giới. Tình hình sản xuất, nhập khẩu và chọn tạo giống đậu tương ở Việt Nam.

Tình hình sản xuất đậu tương ở Việt Nam. Tình hình nhập khẩu đậu tương ở Việt Nam. Tình hình nghiên cứu chọn tạo giống đậu tương ở Việt Nam. Tình hình sản xuất đậu tương tại Thái Nguyên.

23 Chƣơng 2: ĐỐI TƢỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Đối tượng nghiên cứu. Địa điểm, đất đai và thời gian tiến hành thí nghiệm. Nội dung nghiên cứu.

Phương pháp bố trí thí nghiệm. Quy trình kỹ thuật áp dụng cho thí nghiệm. Các chỉ tiêu nghiên cứu và phương pháp theo dõi. Phương pháp xử lý số liệu.

31 Chƣơng 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN. Các giai đoạn sinh trưởng và phát triển của các giống đậu tương. Đặc điểm thực vật học của các giống đậu tương thí nghiệm. Đặc điểm hình thái của các giống đậu tương thí nghiệm.

Một số chỉ tiêu sinh lý của các giống đậu tương thí nghiệm. Chỉ số diện tích lá của các giống đậu tương thí nghiệm. Khả năng tích lũy vật chất khô của các giống đậu tương thí nghiệm. Sự hình thành và phát triển nốt sần của các giống đậu tương.

Một số loại sâu hại chính và khả năng chống đổ, chống tách vỏ quả của các giống đậu tương thí nghiệm. Các yếu tố cấu thành năng suất và năng suất của các giống đậu tương thí nghiệm. Hàm lượng Protein, Lipit của các giống đậu tương thí nghiệm. 59 KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ.

62 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 63 n v DANH MỤC VIẾT TẮT Bộ NN&PTNT : Bộ Nông nghiệp và & Phát triển Nông thôn cs : Cộng sự CSDTL : Chỉ số diện tích lá KNTLVCK : Khả năng tích lũy vật chất khô CV : Hệ số biến động (coefficient of variation) KLNS : Khối lượng nốt sần hữu hiệu SLNS : Số lượng nốt sần hữu hiệu LSD : Sai khác nhỏ nhất có ý nghĩa (least significant diference) NSLT : Năng suất lý thuyết NSTT : Năng suất thực thu P1000 hạt : Khối lượng 1000 hạt TGST : Thời gian sinh trưởng Nxb : Nhà xuất bản ctv : Cộng tác viên n vi DANH MỤC BẢNG Trang Bảng 1. Tình hình sản xuất đậu tương trên thế giới 5 năm gần đây. Tình hình sản xuất đậu tương năm 2012 của 4 nước đứng đầu thế giới.

Tình hình sản xuất đậu tương ở Việt Nam những 5 năm gần đây. Số lượng mẫu giống đậu tương được nhập nội giai đoạn 2001- 2005. Tình hình sản xuất đậu tương của tỉnh Thái Nguyên trong 5 năm gần đây. Nguồn gốc các giống đậu tương tham gia thí nghiệm.

Các giai đoạn sinh trưởng và phát triển của các giống đậu tương thí nghiệm năm 2012 - 2013. Đặc điểm thực vật học của các giống đậu tương thí nghiệm năm 2012 – 2013. Một số đặc điểm hình thái của các giống đậu tương thí nghiệm 2012 - 2013. Chỉ diện tích lá ở thời kỳ hoa rộ và thời kỳ chắc xanh của các giống đậu tương thí nghiệm năm 2012 - 2013.

Khả năng tích lũy vật chất khô của các giống đậu tương thí nghiệm năm 2012 - 2013. Khả năng hình thành nốt sần hữu hiệu của các giống đậu tương thí nghiệm năm 2012 - 2013. Mật độ nhiễm sâu bệnh hại chính của các giống đậu tương thí nghiệm năm 2012 – 2013. Tính chống đổ và tính tách vỏ quả của các giống đậu tương thí nghiệm năm 2012 – 2013.

Các yếu tố cấu thành năng suất và năng suất của các giống đậu tương thí nghiệm năm 2012 - 2013. Hàm lượng Protein, Lipit của các giống đậu tương thí nghiệm năm 2012 – 2013. 60 n vii DANH MỤC HÌNH Trang Biểu đồ 2. Tình hình nhập khẩu hạt đậu tương của Việt Nam (2008-2012).

NSTT của các dòng, giống đậu tương thí nghiệm năm 2012 - 2013. Tính cấp thiết của đề tài Cây đậu tương (Glycine max.) là cây công nghiệp ngắn ngày, có giá trị kinh tế cao. Sản phẩm hạt đậu tương làm thực phẩm cho con người, thức ăn gia súc, nguyên liệu cho công nghiệp và là một mặt hàng xuất khẩu có giá trị. Cây đậu tương được trồng ở Việt Nam lâu đời, tuy nhiên trong những năm gần đây diện tích và năng suất đậu tương hầu như tăng trưởng chậm.

Việt Nam là một trong những quốc gia nhập khẩu đậu tương khá nhiều. Thái Nguyên là một tỉnh trung du miền núi phía bắc Việt Nam có diện tích đất đai và điề kiện sinh thái phù hợp cho phát triển cây đậu tương ở tất cả các vụ gieo trồng. Tuy nhiên sản xuất đậu tương ở Thái Nguyên chưa thực sự phát triển. Sở dĩ như vậy là do người dan sản xuất đậu tương ở Thái Nguyên chưa có được những bộ giống đậu tương có tiềm năng năng suất, chất lượng cao thích hợp cho từng tiểu vùng sinh thái.

Việc so sánh, chọn lọc giống đậu tương là phương pháp được xem như tốn ít thời gian và mang lại hiệu quả hơn các phương pháp khác. Các nguồn vật liệu đậu tương trước khi đưa ra sản xuất cần phải có những nghiên cứu đánh giá khả năng sinh trưởng phát triển và chất lượng để có thể chọn lọc được các giống phù hợp với điều kiện sinh thái của vùng. Xuất phát từ thực tế trên, đề tài nghiên cứu: “Nghiên cứu khả năng sinh trưởng phát triển của một số dòng, giống đậu tương tại tỉnh Thái Nguyên” là đề tài có ý nghĩa khoa học và thực tiễn cao góp phần vào việc xây dựng các biện pháp kỹ thuật phát triển cây đậu tương ở tỉnh Thái Nguyên nói riêng và Miền núi phía Bắc nói chung. Mục đích Xác định được những giống đậu tương mới có năng suất cao, chất lượng tốt thích hợp với vụ Hè Thu và vụ Xuân tại tỉnh Thái Nguyên.

Yêu cầu - Đánh giá khả năng sinh trưởng, phát triển, tính chống chịu với ngoại cảnh, sâu bệnh và một số chỉ tiêu sinh lý của các giống đậu tương. - Đánh giá các yếu cấu thành năng suất và năng suất của các giống đậu tương. - Đánh giá được chất lượng hạt của các giống đậu tương tại Thái Nguyên. n 3 Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1.

Cơ sở khoa học và thực tiễn của đề tài Bước vào thế kỷ 21, phạm trù của nhận thức luận ngành nông nghiệp Việt Nam phải còn nhiều hạn chế trong đó có nguyên nhân chủ quan và khách quan, nhận thức về vị trí, vai trò của tiến trình tiến bộ khoa học nâng cao năng suất, chất lượng và hiệu quả cây trồng, xây dựng nền nông nghiệp nước nhà phát triển toàn diện theo hướng hiện đại, bền vững. Đây là tiền đề cương lĩnh xây dựng đất nước có hướng đi đúng đắn nhất trong khi đất nước ta đã quá độ đi lên xã hội chủ nghĩa. Là cơ hội thách thức lớn cho nền nông nghiệp nước ta hội nhập nền kinh tế quốc tế WTO. Thái Nguyên và các tỉnh miền núi phía bắc, diện tích, năng suất và chất lượng đậu tương còn thấp.

Để nâng cao năng suất, chất lượng và sản lượng cây đậu tương đặc biệt trong bối cảnh thời tiết khí hậu có nhiều thay đổi như hiện nay, thì các giống là một khâu then chốt. Hiện nay các nhà khoa học không ngừng nghiên cứu chọn tạo ra những bộ giống đậu tương cho năng suất cao thích hợp với nhiều vùng sinh thái. Trong đó nhập nội là một phương pháp hiệu quả và tiết kiệm thời gian nhất. Tuy nhiên các giống cây trồng nhập nội và có điều kiện sinh thái khác xa so với nơi chúng được tạo ra.

Do đó chúng ta cần có những nghiên cứu đánh giá trước khi tiến hành trồng ra sản xuất về khả năng sinh trưởng, phát triển, năng suất, chất lượng cũng như hệ số chế biến từ đậu tương để phục vụ mục đích chế biến thực phẩm tại địa phương, hạn chế số lượng đậu tương nhập khẩu hàng năm và mang lại hiệu quả kinh tế cho người trồng. Tình hình sản xuất và nghiên cứu đậu tƣơng trên thế giới và trong nƣớc 1. Tình hình sản xuất và chọn tạo đậu tương trên thế giới 1. Tình hình sản xuất đậu tương trên thế giới Đậu tương là cây trồng có dầu quan trọng bậc nhất trên thế giới và đứng hàng thứ 4 trong những cây lương thực và thực phẩm quan trọng sau cây lúa n 4 mì, lúa nước và ngô.

Do khả năng thích ứng rộng nên nó đã được trồng ở khắp năm châu lục, nhưng tập trung nhiều nhất ở châu Mỹ trên 70%, tiếp đến là châu Á. Vì vậy mà cây đậu tương trồng ở khắp mọi nơi trên thế giới (Vũ Đình Chính) [6]. Tình hình sản xuất đậu tương trên thế giới trong những năm gần đây được trình bày ở bảng 1.1: Tình hình sản xuất đậu tƣơng trên thế giới 5 năm gần đây Chỉ tiêu Diện tích Năng suất Sản lƣợng Năm (triệu/ha) (tạ/ha) (triệu/tấn) 2008 96,44 23,97 231,24 2009 99,01 22,54 223,26 2010 102,62 25,82 265,05 2011 103,60 25,29 262,037 2012 106,62 23,74 253,14 (Nguồn: FAOSTAT database, 2013) [38] Qua bảng cho thấy sản xuất đậu tương trên thế giới tăng lên cả về diện tích và sản lượng. Về diện tích: Qua bảng 1.1 cho thấy diện tích trồng đậu tương trên toàn thế giới tăng trong giai đoạn 2008-2009, và tăng đều trong giai đoạn từ 2010- 2011.

Năm 2008 diện tích trồng đậu tương trên thế giới là 96,44 triệu ha, năm 2012 cả thế giới trồng được 106,62 triệu ha tăng 10,18 triệu ha. Về năng suất: Năm 2008 năng suất đậu tương thế giới đạt 23,97 tạ/ha đến năm 2012 giảm xuống còn 23,74 tạ /ha. Năng suất đậu tương, diện tích tăng nhanh nên sản lượng đậu tương trên toàn thế giới năm 2012 đạt 253,14 triệu tấn. Mặc dù cây đậu tương được trồng trên khắp thế giới nhưng khoảng 80% sản lượng đậu tương được sản xuất ở 4 nước là: Mỹ, Brazil, Argentina n 5 và trung Quốc(Vũ Đình Chính 2010) [6].

Tình hình sản xuất đậu tương của 4 nước này được thể hiện qua bảng 1.2 cho thấy quốc gia đứng đầu về sản xuất đậu tương trên thế giới là nước Mỹ. Đặc biệt năng suất đậu tương tại Mỹ cao hơn rất nhiều so với năng suất bình quân của các nước thế giới.