Nghiên Cứu Sự Lưu Hành Của Avian Metapneumovirus (aMPV) Ở Gà Nuôi Tại Một Số Tỉnh Miền Bắc Việt Nam

Nghiên cứu sự lưu hành của avian metapneumovirus ở gà nuôi tại một số tỉnh miền Bắc Việt Nam, cung cấp thông tin quan trọng cho ngành chăn nuôi.

• Tác giả: Lê Bá Hiệp
• Người hướng dẫn: PGS. Huỳnh Thị Mỹ Lệ
• Trường học: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Thú y
• Đề tài: Nghiên Cứu Sự Lưu Hành Của Avian Metapneumovirus (aMPV) Ở Gà Nuôi Tại Một Số Tỉnh Miền Bắc Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH
• TRÍCH YẾU LUẬN VĂN
• 1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
• 2. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
• 3. Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN CỦA NGHIÊN CỨU
• 4. TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 4.1. HIỂU BIẾT VỀ AVIAN METAPNEUMOVIRUS
• 4.1.1. Cấu trúc virus
• 4.1.2. Phân loại virus
• 4.1.3. Đặc tính sinh miễn dịch
• 4.1.4. Sức đề kháng của virus
• 4.1.5. Các phương pháp xét nghiệm aMPV thường quy
• 4.2. BỆNH DO AVIAN METAPNEUMOVIRUS GÂY RA
• 4.2.1. Lịch sử và Phân bố
• 4.2.2. Tổn thất kinh tế
• 4.2.3. Loài mắc bệnh
• 4.2.4. Phòng và trị bệnh
• 4.3. MỘT SỐ NGHIÊN CỨU TRONG VÀ NGOÀI NƯỚC VỀ AMPV
• 4.3.1. Nghiên cứu trong nước
• 4.3.2. Nghiên cứu nước ngoài
• 5. ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG, NGUYÊN LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 5.1. ĐỊA ĐIỂM NGHIÊN CỨU
• 5.1.1. Địa bàn lấy mẫu nghiên cứu
• 5.1.2. Nơi thực hiện các kỹ thuật phòng thí nghiệm
• 5.2. THỜI GIAN NGHIÊN CỨU
• 5.3. ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU VÀ VẬT LIỆU NGHIÊN CỨU
• 5.3.1. Đối tượng nghiên cứu
• 5.3.2. Vật liệu nghiên cứu
• 5.4. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
• 5.4.1. Sự lưu hành kháng thể kháng aMPV
• 5.4.2. Sự lưu hành của aMPV ở gà nuôi tại một số tỉnh miền Bắc
• 5.5. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 5.5.1. Phương pháp lấy mẫu
• 5.5.2. Phương pháp tách ARN
• 5.5.3. Phương pháp tổng hợp cDNA
• 5.5.4. Phương pháp RT-PCR phát hiện và định aMPV
• 5.5.5. Phương pháp phân tích trình tự gen
• 5.5.6. Phương pháp ELISA gián tiếp
• 5.5.7. Phương pháp nghiên cứu dịch tễ học
• 5.5.8. Xử lý số liệu
• 6. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 6.1. SỰ LƯU HÀNH KHÁNG THỂ KHÁNG aMPV
• 6.1.1. Tỷ lệ dương tính huyết thanh học theo địa phương
• 6.1.2. Tỷ lệ dương tính huyết thanh học theo giống gà
• 6.1.3. Tỷ lệ dương tính huyết thanh học theo lứa tuổi gà
• 6.1.4. So sánh sự biến động hiệu giá kháng thể giữa nhóm các nhóm gà hướng thịt dương tính với kháng thể kháng aMPV
• 6.1.5. Tỷ lệ dương tính huyết thanh học theo loại hình chuồng trại
• 6.1.6. Tỷ lệ dương tính huyết thanh học theo quy mô chăn nuôi
• 6.2. SỰ LƯU HÀNH CỦA aMPV Ở GÀ NUÔI TẠI MỘT SỐ TỈNH MIỀN BẮC
• 6.2.1. Kiểm tra khả năng phát hiện aMPV của phản ứng RT-PCR
• 6.2.2. Kết quả phát hiện aMPV trong mẫu bệnh phẩm
• 6.2.3. Phân tích trình tự gen các chủng aMPV phát hiện được ở miền Bắc
• 6.2.4. Phân tích mối liên hệ di truyền các chủng aMPV ở miền Bắc
• 7. KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Avian Metapneumovirus aMPV ở Gà Nuôi

Avian Metapneumovirus (aMPV) là một loại virus thuộc họ Paramyxoviridae, gây bệnh đường hô hấp ở gia cầm. Trước đây, nó còn được gọi là Turkey rhinotracheitis virus (TRTV). aMPV có mối quan hệ gần gũi với Human Metapneumovirus (hMPV). Virus có dạng tua đa hình, thường là hình cầu tròn với đường kính 80-120 nm. Hệ gen của aMPV là ARN không phân đoạn, chuỗi đơn, mạch âm, dài khoảng 13.4kb, mã hóa 9 protein. Các protein này bao gồm nucleoprotein (N), phosphoprotein (P), matrix protein (M), fusion protein (F), matrix-2 proteins (M2-1, M2-2), small hydrophobic (SH) protein, glycoprotein (G), và protein polymerase (L). Cấu trúc gen này tương tự như các thành viên khác trong họ Pneumovirinae. Các subtypes aMPV có thể được phân biệt bằng giải trình tự gen hoặc bằng các phản ứng trung hòa với kháng thể đơn dòng. Nghiên cứu về aMPV rất quan trọng để hiểu rõ hơn về dịch tễ học và phát triển các biện pháp phòng ngừa hiệu quả.

1.1. Cấu Trúc và Phân Loại của Virus aMPV

Virion aMPV có dạng tua đa hình, thường có dạng cầu tròn đường kính 80-120 nm. Hệ gen là ARN không phân đoạn, chuỗi đơn, mạch âm với chiều dài khoảng 13.4kb, gồm 9 khung đọc mở mã hóa 9 protein. Các subtypes aMPV có thể được phân biệt bằng giải trình tự hoặc bằng các phản ứng trung hòa với kháng thể đơn dòng. Trước đây, aMPV được cho là thuộc họ Paramyxoviridae và là một phân họ Pneumovirinae. Tuy nhiên, aMPV khác với các thành viên của chi Pneumovirus, bao gồm virus hợp bào hô hấp ở người (hRSV) và bò (bRSV), bởi nó thiếu hai protein phi cấu trúc (NS1, NS2) nằm ở thượng nguồn của gen N.

1.2. Đặc Tính Sinh Miễn Dịch và Sức Đề Kháng của aMPV

Protein F (bám và hợp nhất màng nguyên sinh chất của virus và màng tế bào) và protein G (bám vào các thụ thể trên màng tế bào) là các protein cấu trúc quan trọng, tương tác trực tiếp với tế bào vật chủ. Các subtypes aMPV có thể được phân biệt bằng giải trình tự hoặc bằng các phản ứng trung hòa với kháng thể đơn dòng. Sức đề kháng của virus aMPV phụ thuộc vào nhiều yếu tố môi trường, bao gồm nhiệt độ, độ ẩm và chất khử trùng. Hiểu rõ các đặc tính này giúp kiểm soát sự lây lan của virus trong môi trường chăn nuôi.

II. Vấn Đề Dịch Tễ Học và Tác Hại của aMPV ở Gà Nuôi

Bệnh do Avian Metapneumovirus gây ra ảnh hưởng lớn đến ngành chăn nuôi gia cầm. Tỷ lệ lưu hành aMPV cao có thể dẫn đến giảm năng suất trứng, tăng tỷ lệ chết và chi phí điều trị. Hội chứng hô hấp phức hợp ở gà, một bệnh lý phức tạp, thường liên quan đến aMPV. Các nghiên cứu xác định vai trò của các mầm bệnh truyền nhiễm như virus, vi khuẩn trong hội chứng hô hấp ở gà tại Việt Nam vẫn còn hạn chế. Gần đây, nhiều trang trại ghi nhận các triệu chứng như sưng mặt, phù gáy, tích dịch sau gáy ở đàn gà, nghi ngờ là hội chứng sưng phù đầu (APV hay SHS hay TRT) do Avian Metapneumovirus. Việc xác định chính xác tỷ lệ lưu hành aMPV và các yếu tố nguy cơ là rất quan trọng để phát triển các chiến lược phòng ngừa và kiểm soát hiệu quả.

2.1. Lịch Sử và Phân Bố Địa Lý của Bệnh aMPV

Avian Metapneumovirus (aMPV) hay trước đây thường gọi Turkey rhinotracheitis virus (TRTV) – là một trong 02 thành viên cùng với Human Metapneumovirus (hMPV) thuộc chi Metapneumovirus họ Paramyxoviridae (Pringle, 1998). Virus aMPV có mối quan hệ gần gũi với virus gây viêm đường hô hấp thể bao hàm trên người, bò, cừu và dê (RSVs). Bệnh do aMPV gây ra đã được báo cáo ở nhiều quốc gia trên thế giới, gây ra tổn thất kinh tế đáng kể cho ngành chăn nuôi gia cầm. Việc theo dõi và ghi nhận sự phân bố địa lý của bệnh là rất quan trọng để kiểm soát sự lây lan.

2.2. Tổn Thất Kinh Tế do aMPV Gây Ra cho Ngành Chăn Nuôi

Bệnh do Avian Metapneumovirus gây ra có thể dẫn đến giảm năng suất trứng, tăng tỷ lệ chết và chi phí điều trị. Hội chứng hô hấp phức hợp ở gà, một bệnh lý phức tạp, thường liên quan đến aMPV. Các nghiên cứu xác định vai trò của các mầm bệnh truyền nhiễm như virus, vi khuẩn trong hội chứng hô hấp ở gà tại Việt Nam vẫn còn hạn chế. Việc đánh giá chính xác tổn thất kinh tế do aMPV gây ra là rất quan trọng để nâng cao nhận thức và đầu tư vào các biện pháp phòng ngừa.

2.3. Các Yếu Tố Nguy Cơ Lây Nhiễm aMPV ở Gà Nuôi

Các yếu tố nguy cơ lây nhiễm aMPV bao gồm mật độ chăn nuôi cao, vệ sinh kém, và sự di chuyển của gia cầm giữa các trang trại. Việc hiểu rõ các yếu tố nguy cơ này giúp người chăn nuôi thực hiện các biện pháp phòng ngừa hiệu quả, giảm thiểu nguy cơ lây nhiễm và bảo vệ sức khỏe đàn gà.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Dịch Tễ Học aMPV ở Miền Bắc

Nghiên cứu về sự lưu hành aMPV ở gà nuôi tại miền Bắc Việt Nam sử dụng các phương pháp dịch tễ học hiện đại. Các mẫu huyết thanh được thu thập ngẫu nhiên từ các trang trại khác nhau để xác định tỷ lệ dương tính huyết thanh học. Phương pháp RT-PCR được sử dụng để phát hiện aMPV trong mẫu bệnh phẩm. Phân tích trình tự gen được thực hiện để xác định biến chủng aMPV lưu hành tại khu vực. Các phần mềm tin sinh học chuyên dụng được sử dụng để phân tích trình tự và xây dựng cây phát sinh chủng loại. Kết quả nghiên cứu cung cấp thông tin quan trọng về dịch tễ học phân tử aMPV và giúp định hướng các biện pháp phòng ngừa và kiểm soát.

3.1. Thu Thập và Xử Lý Mẫu Bệnh Phẩm aMPV

Các mẫu bệnh phẩm (xương ống cuộn, khí quản) thu được từ gà có biểu hiện của hội chứng sưng phù đầu do aMPV dưới dạng mẫu gộp 3- 5 mẫu/mẫu gộp, mỗi trường hợp trại là một mẫu gộp. Các mẫu huyết thanh được thu thập ngẫu nhiên (7-21 mẫu/trang trại) theo các đặc điểm dịch tễ. Việc thu thập và xử lý mẫu đúng cách là rất quan trọng để đảm bảo tính chính xác của kết quả xét nghiệm.

3.2. Kỹ Thuật RT PCR Phát Hiện và Định Danh aMPV

Phương pháp RT-PCR sử dụng bộ mồi giải trình tự gen mã hóa gen G (Ga/Gy) của aMPV đã được ứng dụng cho xác nhận aMPV trong các mẫu. Sản phẩm RT-PCR được giải trình tự bằng phương pháp Sanger. Kỹ thuật RT-PCR là một công cụ mạnh mẽ để phát hiện và định danh aMPV trong mẫu bệnh phẩm, giúp chẩn đoán bệnh nhanh chóng và chính xác.

3.3. Phân Tích Trình Tự Gen và Xây Dựng Cây Phát Sinh Chủng Loại aMPV

Các phần mềm tin sinh học chuyên dụng như BioEdit, DnaSP, MEGA và BEAST được sử dụng để phân tích trình tự và xây dựng cây phát sinh chủng loại. Phân tích trình tự gen giúp xác định biến chủng aMPV lưu hành tại khu vực và so sánh với các chủng khác trên thế giới. Cây phát sinh chủng loại giúp hiểu rõ hơn về mối quan hệ di truyền giữa các chủng aMPV.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Sự Lưu Hành aMPV ở Gà Miền Bắc

Nghiên cứu đã thu thập 359 mẫu huyết thanh gà từ 29 trang trại thuộc 10 tỉnh thành ở miền Bắc. Kết quả cho thấy tỷ lệ dương tính kháng thể kháng aMPV là 36,2%. Các đàn gà này thuộc nhiều giống khác nhau, song đều dương tính với kháng thể kháng aMPV. aMPV được phát hiện trong 3/38 mẫu bệnh phẩm, chiếm tỷ lệ 7,9%. Phân tích trình tự gen khẳng định 3 chủng aMPV phát hiện được tại miền Bắc thuộc serotype B và cùng nhóm với các chủng virus phân bố ở châu Âu, châu Mỹ và châu Á. Kết quả này khẳng định sự tồn tại của virus Avian Metapneumovirus ở gà nuôi tại miền Bắc.

4.1. Tỷ Lệ Dương Tính Huyết Thanh Học aMPV Theo Địa Phương

Kết quả, xác định được dương tính kháng thể kháng aMPV ở đàn gà nuôi tại 8/10 tỉnh, thành phố miền Bắc, với tỷ lệ dương tính trung bình theo mẫu là 36,2% (130/359). Các đàn gà này thuộc nhiều giống khác nhau, song đều dương tính với kháng thể kháng aMPV. Tỷ lệ dương tính huyết thanh học khác nhau giữa các địa phương, phản ánh sự khác biệt về điều kiện chăn nuôi và quản lý dịch bệnh.

4.2. Phân Tích Di Truyền Các Chủng aMPV Phát Hiện ở Miền Bắc

Sau khi giải trình tự gen và phân tích trình tự gen đã khẳng định 3 chủng aMPV phát hiện được tại miền Bắc thuộc serotype B và cùng nhóm với các chủng virus phân bố ở châu Âu, châu Mỹ và châu Á. Phân tích di truyền giúp xác định nguồn gốc và sự lây lan của các chủng aMPV tại khu vực.

4.3. So Sánh Tỷ Lệ Nhiễm aMPV Giữa Các Giống Gà

Gà trắng siêu thịt có tỷ lệ thấp nhất (8,2%), tiếp đến là nhóm gà lai (35,0%) và cao nhất là nhóm gà bản địa (48,8%). Tỷ lệ dương tính trung bình ở các nhóm tuổi là 23,1% (22- 42 ngày tuổi); 33,2% (43- 90 ngày tuổi); 61,5% (91- 120 ngày tuổi) và 36,4% (> 120 ngày tuổi). Gà nuôi ở mọi quy mô và phương thức chăn nuôi đều phát hiện thấy kháng thể kháng aMPV.

V. Ứng Dụng RT PCR Chẩn Đoán Nhanh aMPV ở Gà Nuôi

Nghiên cứu này khẳng định ứng dụng phản ứng RT-PCR với cặp mồi Ga/Gy đặc hiệu cho chẩn đoán định tính virus Avian Metapneumovirus trên các đàn gà nuôi tại miền Bắc. Phương pháp này cho phép chẩn đoán nhanh chóng và chính xác, giúp người chăn nuôi và cán bộ thú y đưa ra các biện pháp can thiệp kịp thời. Việc sử dụng RT-PCR trong chẩn đoán aMPV là một công cụ quan trọng để kiểm soát dịch bệnh và giảm thiểu thiệt hại kinh tế.

5.1. Quy Trình Thực Hiện RT PCR Phát Hiện aMPV

Quy trình RT-PCR bao gồm các bước tách ARN, tổng hợp cDNA, khuếch đại gen bằng PCR và điện di sản phẩm. Việc tuân thủ đúng quy trình là rất quan trọng để đảm bảo tính chính xác của kết quả. Các phòng thí nghiệm cần được trang bị đầy đủ thiết bị và có đội ngũ kỹ thuật viên được đào tạo bài bản để thực hiện RT-PCR một cách hiệu quả.

5.2. Ưu Điểm của RT PCR So Với Các Phương Pháp Khác

RT-PCR có nhiều ưu điểm so với các phương pháp chẩn đoán khác, bao gồm độ nhạy cao, độ đặc hiệu cao và thời gian thực hiện nhanh chóng. RT-PCR có thể phát hiện aMPV ở giai đoạn sớm của bệnh, giúp người chăn nuôi và cán bộ thú y đưa ra các biện pháp can thiệp kịp thời.

5.3. Ứng Dụng RT PCR Trong Giám Sát Dịch Tễ aMPV

RT-PCR có thể được sử dụng để giám sát sự lưu hành aMPV trong các đàn gà nuôi, giúp phát hiện sớm các ổ dịch và ngăn chặn sự lây lan của bệnh. Việc giám sát dịch tễ thường xuyên là rất quan trọng để bảo vệ sức khỏe đàn gà và giảm thiểu thiệt hại kinh tế.

VI. Kết Luận và Đề Xuất Phòng Bệnh Avian Metapneumovirus

Nghiên cứu này đã khẳng định sự lưu hành của Avian Metapneumovirus ở gà nuôi tại miền Bắc Việt Nam. Kết quả nghiên cứu cung cấp thông tin quan trọng về dịch tễ học aMPV và giúp định hướng các biện pháp phòng ngừa và kiểm soát. Cần tăng cường giám sát dịch tễ, thực hiện các biện pháp vệ sinh phòng bệnh và sử dụng vaccine aMPV để bảo vệ sức khỏe đàn gà và giảm thiểu thiệt hại kinh tế. Nghiên cứu sâu hơn về đặc điểm di truyền aMPV và hiệu quả của các loại vaccine aMPV hiện có là cần thiết để phát triển các chiến lược phòng ngừa và kiểm soát hiệu quả hơn.

6.1. Đề Xuất Các Biện Pháp Phòng Ngừa Lây Nhiễm aMPV

Các biện pháp phòng ngừa lây nhiễm aMPV bao gồm tăng cường vệ sinh chuồng trại, kiểm soát sự di chuyển của gia cầm, và sử dụng vaccine aMPV. Việc thực hiện đầy đủ các biện pháp phòng ngừa là rất quan trọng để bảo vệ sức khỏe đàn gà và giảm thiểu nguy cơ lây nhiễm.

6.2. Nghiên Cứu Phát Triển Vaccine aMPV Phù Hợp với Biến Chủng

Nghiên cứu sâu hơn về đặc điểm di truyền aMPV và hiệu quả của các loại vaccine aMPV hiện có là cần thiết để phát triển các chiến lược phòng ngừa và kiểm soát hiệu quả hơn. Cần phát triển vaccine aMPV phù hợp với các biến chủng aMPV lưu hành tại Việt Nam để đảm bảo hiệu quả bảo vệ cao nhất.

6.3. Tầm Quan Trọng của An Toàn Sinh Học trong Chăn Nuôi Gà

An toàn sinh học đóng vai trò quan trọng trong việc ngăn ngừa sự lây lan của aMPV và các bệnh truyền nhiễm khác. Việc thực hiện nghiêm ngặt các biện pháp an toàn sinh học, bao gồm vệ sinh chuồng trại, kiểm soát sự di chuyển của gia cầm, và sử dụng trang thiết bị bảo hộ, là rất quan trọng để bảo vệ sức khỏe đàn gà và giảm thiểu nguy cơ lây nhiễm.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Ngành chăn nuôi gia cầm Việt Nam ghi nhận sự phát triển vượt bậc với tổng đàn đạt 467 triệu con vào tháng 12 năm 2019, tăng trưởng 14,2% so với cùng kỳ năm 2018. Tuy nhiên, tốc độ mở rộng quy mô đàn và lưu chuyển con giống liên vùng đã kéo theo sự xuất hiện của nhiều bệnh truyền nhiễm mới, trong đó hội chứng hô hấp phức hợp là rào cản nghiêm trọng nhất. Hội chứng này gây tỷ lệ mắc bệnh từ 30% đến 80%, tỷ lệ chết kế phát dao động từ 2% đến 25%, đồng thời làm sụt giảm nghiêm trọng sản lượng trứng tới 70%, gây thiệt hại hàng triệu USD cho ngành chăn nuôi gia cầm toàn cầu. Một trong những căn nguyên nguy hiểm gây nên hội chứng sưng phù đầu (Swollen Head Syndrome - SHS) nhưng chưa từng được khẳng định chính thức tại Việt Nam là Avian Metapneumovirus (aMPV).

Đề tài luận văn thạc sĩ thú y thực hiện khảo sát dịch tễ nhằm trả lời câu hỏi cốt lõi về sự tồn tại và xác định phân nhóm (subtype) của Avian Metapneumovirus đang lưu hành trên các đàn gà tại miền Bắc Việt Nam. Nghiên cứu được triển khai từ tháng 8 năm 2019 đến tháng 4 năm 2020 tại 10 tỉnh, thành phố trọng điểm gồm Hà Nội, Bắc Ninh, Hà Nam, Hải Phòng, Hòa Bình, Phú Thọ, Quảng Ninh, Thái Bình, Thái Nguyên và Yên Bái.

Công trình mang ý nghĩa khoa học và thực tiễn sâu sắc khi cung cấp bằng chứng thực nghiệm đầu tiên khẳng định sự lưu hành của aMPV tại thực địa với tỷ lệ dương tính kháng thể bình quân 36,2% trên 359 mẫu xét nghiệm và 75,9% trên 29 trang trại khảo sát. Kết quả này không chỉ đóng góp nguồn dữ liệu di truyền quý giá cho việc nghiên cứu phát triển vaccine mà còn định hướng chính xác việc lựa chọn chủng vaccine phòng bệnh thích hợp cho người chăn nuôi.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng lý thuyết vi sinh học phân tử về chi Metapneumovirus thuộc họ Paramyxoviridae. Hệ gen của virus là chuỗi đơn ARN mạch âm, không phân đoạn, có chiều dài khoảng 13,4 kb với 9 khung đọc mở (ORF) mã hóa cho 9 protein cấu trúc và chức năng: N, P, M, F, M2-1, M2-2, SH, G và L. Trong đó, glycoprotein bám G (protein G) và protein hòa màng F là hai kháng nguyên bề mặt giữ vai trò quyết định trong việc tương tác thụ thể tế bào vật chủ, xác định độc lực và phân chia các phân nhóm di truyền.

Dựa trên cấu trúc di truyền và mức độ tương đồng nucleotide, aMPV được phân loại thành 4 phân nhóm chính gồm subtype A, B, C và D. Về mặt miễn dịch học, đáp ứng miễn dịch trung gian tế bào (CMI) với sự tham gia của tế bào lympho T CD4+ và kháng thể cục bộ IgA tại niêm mạc đường hô hấp trên đóng vai trò then chốt chống lại sự xâm nhiễm của virus. Sự xuất hiện của kháng thể dịch thể IgG trong huyết thanh là chỉ dấu sinh học tin cậy để đánh giá tình trạng phơi nhiễm tự nhiên của đàn gà. Các khái niệm trung tâm bao gồm: Hội chứng sưng phù đầu (SHS), Kháng thể mẹ truyền (MDA), Phân nhóm huyết thanh (Serotype) và Kỹ thuật giải trình tự phân tử.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu áp dụng thiết kế dịch tễ học mô tả cắt ngang với phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng nhằm đảm bảo tính đại diện cao cho các vùng sinh thái, giống gà, lứa tuổi và phương thức nuôi. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm 359 mẫu huyết thanh thu thập từ 29 trang trại (từ 7 đến 21 mẫu mỗi trại) ở đàn gà từ 22 ngày tuổi trở lên chưa từng tiêm vaccine aMPV. Đồng thời, 38 mẫu bệnh phẩm đường hô hấp gộp (từ 3 đến 5 cá thể mỗi mẫu gộp) được thu thập từ 38 trang trại có gà biểu hiện triệu chứng nghi mắc bệnh sưng phù đầu tại 10 tỉnh miền Bắc.

Phương pháp ELISA gián tiếp sử dụng bộ kit thương mại đạt chuẩn quốc tế ID Screen Avian Metapneumovirus Indirect 5P được lựa chọn nhờ độ nhạy cao, cho phép sàng lọc số lượng lớn mẫu huyết thanh với ngưỡng dương tính S/P lớn hơn hoặc bằng 0,20. Đối với chẩn đoán phân tử, kỹ thuật RT-PCR sử dụng cặp mồi đặc hiệu Ga/Gy khuếch đại đoạn gen G kích thước 451 bp được chọn lựa vì tính đặc hiệu tuyệt đối trong phân lập gen virus. Các sản phẩm PCR dương tính được tinh sạch và giải trình tự Sanger hai chiều bởi công ty 1st BASE (Malaysia). Dữ liệu di truyền được phân tích qua các phần mềm tin sinh học chuyên dụng như BioEdit, MEGA, BEAST và DnaSP bằng thuật toán Maximum Likelihood với 1.000 lần lặp bootstrap. Toàn bộ số liệu dịch tễ được xử lý thống kê bằng phần mềm SPSS và Minitab 17 qua các phép kiểm định t-test và phân tích phương sai One-way ANOVA với mức ý nghĩa p < 0,05.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu đã ghi nhận 4 phát hiện dịch tễ học quan trọng mang tính bước ngoặt:

• Tỷ lệ lưu hành kháng thể kháng aMPV đạt mức cao tại miền Bắc với 36,2% tổng số mẫu huyết thanh dương tính (130/359 mẫu) và 75,9% số trang trại khảo sát có sự hiện diện của kháng thể (22/29 trại) tại 8/10 tỉnh, thành phố.
• Tỷ lệ dương tính huyết thanh học phân hóa rõ rệt theo giống gà: Nhóm gà bản địa có tỷ lệ dương tính cao nhất đạt 48,8% (gà Minh Dư 100%, gà Lạc Thủy 62,5%, gà Hồ 42,2%), nhóm gà lai đạt 35,0% (gà J Hòa Phát 100%, gà J Dabaco 71,4%), trong khi giống gà trắng siêu thịt công nghiệp Ross 308 ghi nhận tỷ lệ thấp nhất chỉ 8,2%.
• Mức độ lưu hành huyết thanh học tăng lũy tiến theo lứa tuổi: Nhóm gà 22-42 ngày tuổi đạt 23,1%, nhóm 43-90 ngày tuổi đạt 33,2%, đạt đỉnh cao nhất ở nhóm 91-120 ngày tuổi với 61,5%, và nhóm trên 120 ngày tuổi đạt 36,4%.
• Phân lập thành công bộ gen virus từ 7,9% mẫu bệnh phẩm đường hô hấp (3/38 mẫu gộp) bằng phản ứng RT-PCR. Kết quả giải trình tự gen G kích thước 451 bp khẳng định 100% các chủng virus phân lập tại miền Bắc đều thuộc phân nhóm aMPV subtype B.

Thảo luận kết quả

Tỷ lệ lưu hành kháng thể 36,2% trên đàn gà chưa từng dùng vaccine chứng minh có sự phơi nhiễm tự nhiên trên diện rộng với aMPV tại miền Bắc. Mức độ dương tính này tương đồng với các báo cáo tại Ai Cập (21,7%) và Jordan, nhưng thấp hơn tại Bangladesh (53,29%) do sự khác biệt về mật độ nuôi và áp lực dịch bệnh. Việc các địa phương như Hà Nam (97,4% mẫu, 100% trại) và Yên Bái (95,5% mẫu, 100% trại) có tỷ lệ dương tính áp đảo phản ánh tình trạng virus đã xâm nhập sâu vào hệ thống chăn nuôi nông hộ và trang trại bán thâm canh.

Sự gia tăng tỷ lệ dương tính theo độ tuổi từ 23,1% lên 61,5% hoàn toàn phù hợp với quy luật đào thải kháng thể mẹ truyền (thường biến mất sau 11-19 ngày tuổi) và thời gian tích lũy phơi nhiễm mầm bệnh trong môi trường. Nhóm gà bản địa nuôi dài ngày có nguy cơ phơi nhiễm cao gấp 5,9 lần so với gà trắng siêu thịt nuôi chuồng kín 35-42 ngày. Về mặt trình bày dữ liệu, các biến động hiệu giá kháng thể (titer) và mối tương quan giữa quy mô nuôi (dao động từ 24,8% đến 63,1%) cùng phương thức chuồng hở so với chuồng kín (8,2% so với 41,8%) có thể được biểu diễn trực quan thông qua biểu đồ cột phân tầng (stacked bar chart) kết hợp đường xu hướng tuyến tính. Việc phát hiện chính xác aMPV subtype B giúp giải mã căn nguyên thất bại khi điều trị kháng sinh đơn thuần cho các ca bệnh sưng phù đầu trước đây.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các bằng chứng khoa học thực nghiệm, luận văn đưa ra 4 nhóm giải pháp hành động cụ thể:

• Thiết lập quy trình tiêm phòng vaccine bắt buộc: Áp dụng quy trình chủng ngừa kết hợp vaccine nhược độc (chủng PL21 hoặc 1062 thuộc subtype B) lúc 77 ngày tuổi và tiêm nhắc lại bằng vaccine vô hoạt lúc 105 ngày tuổi cho 100% đàn gà giống và gà đẻ hậu bị. Mục tiêu nâng tỷ lệ bảo hộ kháng thể toàn đàn lên trên 90%. Thời gian áp dụng: Ngay từ quý 1 hàng năm do đội ngũ kỹ thuật trang trại và bác sĩ thú y cơ sở chủ trì.
• Triển khai chương trình giám sát dịch tễ định kỳ: Thực hiện xét nghiệm huyết thanh học bằng kỹ thuật iELISA phân tầng trên tối thiểu 15-20 mẫu mỗi đàn tại các thời điểm 4, 8 và 12 tuần tuổi nhằm theo dõi biến động hiệu giá kháng thể. Thời gian thực hiện: Hàng quý do Chi cục Chăn nuôi và Thú y phối hợp cùng các phòng xét nghiệm thực hiện. Mục tiêu phát hiện sớm ổ dịch trước khi tỷ lệ lây lan vượt quá 15%.
• Nâng cấp tiêu chuẩn an toàn sinh học chuồng trại: Thực hiện sát trùng định kỳ bằng hóa chất chuyên dụng chứa gốc amoni bậc 4 hoặc sodium hypochlorite; xử lý nhiệt triệt để chất độn chuồng (nơi virus có thể tồn lưu 30 ngày ở 8 độ C) và duy trì thời gian trống chuồng tối thiểu 21 ngày giữa các lứa nuôi. Mục tiêu giảm thiểu nguy cơ lây truyền ngang xuống dưới 5% do chủ trang trại thực hiện liên tục.
• Kiểm soát môi trường và điều trị phụ nhiễm: Đảm bảo thông gió chuồng nuôi, giảm thiểu nồng độ khí độc NH3 và bụi khí quản; khi phát hiện triệu chứng sưng phù đầu, can thiệp ngay trong 24-48 giờ đầu bằng phác đồ phun sương gentamycin 10% kết hợp dexamethasone và kháng sinh phổ rộng để ngăn chặn vi khuẩn kế phát như E. coli và ORT, giúp giảm tỷ lệ chết từ 25% xuống dưới 3%.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị học thuật và ứng dụng thực tiễn cao cho 4 nhóm đối tượng chính:

• Bác sĩ thú y và chuyên viên kỹ thuật trang trại: Tiếp cận quy trình chẩn đoán phân biệt chính xác giữa hội chứng sưng phù đầu do aMPV với các bệnh đường hô hấp phức tạp khác như Coryza, CRD hay IBV thể biến chủng, từ đó xây dựng phác đồ điều trị kế phát và quy trình phun phòng hiệu quả.
• Chủ trang trại và doanh nghiệp chăn nuôi gia cầm: Nắm bắt dịch tễ phơi nhiễm của từng giống gà và quy mô nuôi để tối ưu hóa chi phí phòng bệnh, giảm thiểu nguy cơ sụt giảm sản lượng trứng từ 10% đến 70% và kiểm soát tỷ lệ hao hụt đàn gà thịt.
• Các nhà nghiên cứu, giảng viên và sinh viên chuyên ngành Thú y: Sử dụng bộ dữ liệu trình tự gen G (451 bp), các phân tích cây phát sinh chủng loại và quy trình xét nghiệm chuẩn RT-PCR/ELISA làm tư liệu giảng dạy, nghiên cứu sâu hơn về đặc tính sinh học phân tử của Paramyxovirus tại Việt Nam.
• Cơ quan quản lý nhà nước và hoạch định chính sách thú y: Cập nhật số liệu dịch tễ thực tế tại 10 tỉnh miền Bắc để xây dựng bản đồ dịch tễ quốc gia, bổ sung aMPV vào danh mục giám sát dịch bệnh thường niên và hoàn thiện quy chuẩn kiểm dịch con giống vận chuyển liên tỉnh.

Câu hỏi thường gặp

1. Avian Metapneumovirus (aMPV) gây ra những bệnh lý và thiệt hại đặc trưng nào trên gà? Virus aMPV là căn nguyên gây hội chứng sưng phù đầu (SHS) ở gà và viêm mũi khí quản (TRT) ở gà tây. Triệu chứng đặc trưng gồm sưng mí mắt, phù nề mô liên kết dưới da đầu và gáy, tích dịch xoang mũi và khò khè. Bệnh làm tỷ lệ mắc đạt 30-80%, giảm đẻ tới 70% và gây thiệt hại kinh tế nặng nề nếu ghép bệnh với vi khuẩn.

2. Tại sao gà chưa từng tiêm vaccine lại có tỷ lệ dương tính kháng thể aMPV lên đến 36,2%? Tỷ lệ dương tính 36,2% trên 359 mẫu huyết thanh phản ánh tình trạng phơi nhiễm tự nhiên với virus thực địa. Vì kháng thể mẹ truyền tiêu biến hoàn toàn sau 11-19 ngày tuổi, sự hiện diện của kháng thể đặc hiệu ở gà từ 22 ngày tuổi trở lên chứng minh đàn gà đã tiếp xúc và đáp ứng miễn dịch với aMPV lưu hành trong môi trường.

3. Phân nhóm aMPV nào đang lưu hành chủ yếu tại các tỉnh miền Bắc Việt Nam? Kết quả giải trình tự gen G kích thước 451 bp và phân tích cây phát sinh chủng loại khẳng định 100% mẫu phân lập dương tính thuộc phân nhóm aMPV subtype B. Chủng virus này có độ tương đồng di truyền rất cao với các chủng virus thực địa lưu hành tại Châu Âu, Châu Á và trùng khớp với phân nhóm trong vaccine thương mại hiện hành.

4. Giống gà nào có tỷ lệ mẫn cảm và phơi nhiễm aMPV cao nhất trong nghiên cứu? Nhóm gà bản địa (gà Minh Dư, Lạc Thủy, gà Hồ) có tỷ lệ dương tính huyết thanh học cao nhất đạt 48,8%, cá biệt gà Minh Dư đạt 100%. Tiếp theo là nhóm gà lai đạt 35,0%, thấp nhất là gà trắng siêu thịt Ross 308 đạt 8,2%. Nguyên nhân do gà bản địa có chu kỳ nuôi dài ngày và điều kiện nuôi bán thả dễ phơi nhiễm mầm bệnh.

5. Cần lưu ý nguyên tắc gì khi sử dụng vaccine phòng bệnh aMPV cho đàn gà? Tuyệt đối không sử dụng đồng thời vaccine aMPV nhược độc cùng lúc với vaccine viêm phế quản truyền nhiễm (IBV) nhược độc. Do cả hai virus đều cạnh tranh nhân lên tại tế bào biểu mô niêm mạc đường hô hấp trên, việc chủng ngừa đồng thời sẽ làm ức chế đáp ứng miễn dịch của aMPV. Cần giãn cách thời gian sử dụng giữa hai loại vaccine tối thiểu 10 đến 14 ngày.

Kết luận

• Xác định tỷ lệ dương tính huyết thanh học kháng aMPV trung bình đạt 36,2% trên 359 mẫu tại 22/29 trang trại khảo sát (75,9%) thuộc 8/10 tỉnh miền Bắc Việt Nam.
• Khẳng định nhóm gà bản địa có tỷ lệ lưu hành kháng thể cao nhất (48,8%) và mức độ phơi nhiễm tăng tuyến tính theo độ tuổi nuôi (đạt 61,5% ở nhóm 91-120 ngày tuổi).
• Phát hiện trực tiếp bộ gen virus aMPV trong 7,9% mẫu bệnh phẩm đường hô hấp thu thập từ các trang trại nghi mắc hội chứng sưng phù đầu.
• Xác định 100% chủng virus phân lập được tại miền Bắc thuộc phân nhóm aMPV subtype B, tương đồng chặt chẽ với các chủng virus trên thế giới.
• Chuẩn hóa thành công quy trình kỹ thuật iELISA và RT-PCR đặc hiệu gen G phục vụ chẩn đoán nhanh và giám sát dịch tễ học phân tử.

Đây là công trình nghiên cứu toàn diện đầu tiên tại Việt Nam chứng minh sự hiện diện của Avian Metapneumovirus subtype B cả về phương diện huyết thanh học và sinh học phân tử, chấm dứt những suy đoán lâm sàng kéo dài trong thực tế chăn nuôi. Trong giai đoạn 2026-2027, ngành thú y cần mở rộng quy mô tầm soát dịch tễ trên toàn quốc và đẩy mạnh nghiên cứu sản xuất vaccine phòng bệnh tương thích với chủng thực địa. Các chủ trang trại và bác sĩ thú y hãy chủ động cập nhật quy trình phòng bệnh bằng vaccine và gửi mẫu xét nghiệm định kỳ để bảo vệ an toàn sinh học cho đàn gia cầm ngay hôm nay!

Trích đoạn nội dung tài liệu

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM LÊ BÁ HIỆP NGHIÊN CỨU SỰ LƯU HÀNH CỦA AVIAN METAPNEUMOVIRUS (aMPV) Ở GÀ NUÔI TẠI MỘT SỐ TỈNH MIỀN BẮC VIỆT NAM Ngành: Thú y Mã số: 8.01 Người hướng dẫn khoa học: PGS. Huỳnh Thị Mỹ Lệ NHÀ XUẤT BẨN HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP - 2020 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam kết luận văn này được hoàn thành trên kết quả nghiên cứu thực tế của tôi trong khuôn khổ đề tài tiềm năng cấp Bộ: “Nghiên cứu sự lưu hành của Avian Metapneumovirus (aMPV) trong bệnh hô hấp phức hợp ở gà nuôi tại miền Bắc", Ban hành kèm theo Quyết định số 4757/QĐ-BNN-KHCN ngày 12 tháng 12 năm 2019 của Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và PTNT, giai đoạn 2020-2021. Các kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận văn là trung thực, khách quan và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ nghiên cứu nào liên quan trong cùng lĩnh vực. Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn đã được cám ơn, các thông tin trích dẫn trong luận văn này đều được chỉ rõ nguồn gốc.

Hà Nội, ngày… tháng… năm 2020 Tác giả luận văn Lê Bá Hiệp i LỜI CẢM ƠN Trong suốt thời gian học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn, tôi đã nhận được sự hướng dẫn, chỉ bảo tận tình của các thầy cô giáo, sự giúp đỡ, động viên của bạn bè, đồng nghiệp và gia đình. Nhân dịp hoàn thành luận văn, cho phép tôi được bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc PGS. Huỳnh Thị Mỹ Lệ đã tận tình hướng dẫn, dành nhiều công sức, thời gian và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới Ban Giám đốc, Ban Quản lý đào tạo, Bộ môn Vi sinh vật - Truyền nhiễm, Khoa Thú y - Học viện Nông nghiệp Việt Nam, các em sinh viên thực tập đã tận tình giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, thực hiện đề tài và hoàn thành luận văn.

Tôi xin chân thành cảm ơn Ban Giám Đốc, cán bộ nhân viên phòng chẩn đoán, xét nghiệm thú y Greenlab, Công ty Cổ phần Medion Việt Nam đã giúp đỡ và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài. Xin chân thành cảm ơn gia đình, người thân, bạn bè, đồng nghiệp, đã tạo mọi điều kiện thuận lợi và giúp đỡ tôi về mọi mặt, động viên khuyến khích tôi hoàn thành luận văn. Hà Nội, ngày… tháng… năm 2020 Tác giả luận văn Lê Bá Hiệp ii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN. ii MỤC LỤC.

iii DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT. vi DANH MỤC BẢNG. vii DANH MỤC HÌNH. viii TRÍCH YẾU LUẬN VĂN.

ix THESIS ABSTRACT. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU. Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN CỦA NGHIÊN CỨU.

TỔNG QUAN TÀI LIỆU. HIỂU BIẾT VỀ AVIAN METAPNEUMOVIRUS. Cấu trúc virus. Phân loại virus.

Đặc tính sinh miễn dịch. Sức đề kháng của virus. Các phương pháp xét nghiệm aMPV thường quy. BỆNH DO AVIAN METAPNEUMOVIRUS GÂY RA.

Lịch sử và Phân bố. Tổn thất kinh tế. Loài mắc bệnh. Phòng và trị bệnh.

MỘT SỐ NGHIÊN CỨU TRONG VÀ NGOÀI NƯỚC VỀ AMPV. Nghiên cứu trong nước. Nghiên cứu nước ngoài. ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG, NGUYÊN LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.

ĐỊA ĐIỂM NGHIÊN CỨU. Địa bàn lấy mẫu nghiên cứu. Nơi thực hiện các kỹ thuật phòng thí nghiệm. THỜI GIAN NGHIÊN CỨU.

ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU VÀ VẬT LIỆU NGHIÊN CỨU. Đối tượng nghiên cứu. Vật liệu nghiên cứu. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU.

Sự lưu hành kháng thể kháng aMPV. Sự lưu hành của aMPV ở gà nuôi tại một số tỉnh miền Bắc. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Phương pháp lấy mẫu.

Phương pháp tách ARN. Phương pháp tổng hợp cDNA. Phương pháp RT-PCR phát hiện và định aMPV. Phương pháp phân tích trình tự gen.

Phương pháp ELISA gián tiếp. Phương pháp nghiên cứu dịch tễ học. Xử lý số liệu. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN.

SỰ LƯU HÀNH KHÁNG THỂ KHÁNG aMPV. Tỷ lệ dương tính huyết thanh học theo địa phương. Tỷ lệ dương tính huyết thanh học theo giống gà. Tỷ lệ dương tính huyết thanh học theo lứa tuổi gà.

So sánh sự biến động hiệu giá kháng thể giữa nhóm các nhóm gà hướng thịt dương tính với kháng thể kháng aMPV. Tỷ lệ dương tính huyết thanh học theo loại hình chuồng trại. Tỷ lệ dương tính huyết thanh học theo quy mô chăn nuôi. SỰ LƯU HÀNH CỦA aMPV Ở GÀ NUÔI TẠI MỘT SỐ TỈNH MIỀN BẮC.

Kiểm tra khả năng phát hiện aMPV của phản ứng RT-PCR. Kết quả phát hiện aMPV trong mẫu bệnh phẩm. Phân tích trình tự gen các chủng aMPV phát hiện được ở miền Bắc. Phân tích mối liên hệ di truyền các chủng aMPV ở miền Bắc.

KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ. 55 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 56 v DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Diễn giải Aa : Amino acid aMPV : Avian metapneumovirus aMPV/A : Avian metapneumovirus subtype A aMPV/B : Avian metapneumovirus subtype B aMPV/C : Avian metapneumovirus subtype C aMPV/D : Avian metapneumovirus subtype D ARN : Axit ribonucleic Bp : Base pair dNTP : Deoxyribonucleotide triphosphate E. coli : Escherichia coli ELISA : Enzyme-Linked ImmunoSorbent Assay HI : Hemagglutination inhibition hMPV : Human metapneumovirus IBV : Infectious Bronchitis virus iELISA : Indirect Enzyme-Linked Immunosorbent Assay ILT : Infectious laryngotracheitis IPT : Immunoperoxidase Technique kb : Kilobase kDa : Kilodalton mRNA : Messenger Ribonucleic acid Nt/Nu : Nucleotide OCT : Optimal cutting temperature ORT : Ornithobacterium rhinotracheale PBS : Phosphat Buffer Saline RSV : Respiratory syncytial virus RT-PCR : Reverse transcription polymerase chain reaction SNT : Serum neutralization test SHS : Swollen head syndrome TCID50 : Median Tissue Culture Infectious Dose TRT : Turkey rhinotracheitis VNT : Virus Neutralisation Test vi DANH MỤC BẢNG Bảng 2.

Trình tự mồi giám định và xác định subtype aMPV. Các vacxin đang lưu hành tại Việt Nam đã được cấp phép bởi cục thú y. Trình tự mồi đặc hiệu giám định và định aMPV. Kết quả xác định dương tính huyết thanh học theo số mẫu và theo trại ở các địa phương.

Tỷ lệ dương tính huyết thanh học theo giống gà. Tỷ lệ dương tính huyết thanh học theo loại hình chuồng trại. Tổng hợp triệu chứng, bệnh tích ở gà nghi mắc bệnh do aMPV. Tổng hợp kết quả phát hiện aMPV ở mẫu bệnh phẩm.

48 vii DANH MỤC HÌNH Hình 2. Cấu trúc bộ gen của các thành viên họ Pneumovirus và Paramyxoviridae. Mối liên hệ di truyền giữa aMPV và hMPV dựa vào trình tự bộ gen. Phản ứng ELISA phát hiện kháng thể kháng aMPV.

Tỷ lệ dương tính kháng thể kháng aMPV theo địa điểm. Tỷ lệ dương tính huyết thanh học theo lứa tuổi. Sự biến động kháng thể của các nhóm gà hướng thịt dương tính với kháng thể kháng aMPV theo nhóm tuổi. Tỷ lệ dương tính kháng thể kháng aMPV theo quy mô chăn nuôi.

Kết quả phân tích tính đặc hiệu của phản ứng RT-PCR. Triệu chứng và bệnh tích ở gà nghi mắc bệnh do aMPV. Kết quả phản ứng RT-PCR phát hiện aMPV trong mẫu. Trình tự nucleotide 1- 220 của gen mã hóa protein G.

Trình tự nucleotide 221- 429 của gen mã hóa protein G. Trình amino acid của gen mã hóa protein G. Cây phát sinh chủng loại aMPV dựa vào gen mã hóa protein G. Nhánh cây phát sinh chủng loại dẫn tới chủng aMPV ở Việt Nam.

54 viii TRÍCH YẾU LUẬN VĂN Tên tác giả: Lê Bá Hiệp Tên Luận văn: Nghiên cứu sự lưu hành của Avian metapneumovirus (aMPV) ở gà nuôi tại một số tỉnh miền Bắc Việt Nam Ngành: Thú y Mã số: 8 64 01 01 Tên cơ sở đào tạo: Học viện Nông nghiệp Việt Nam Mục đích nghiên cứu - Trả lời câu hỏi có/không có Avian metapneumovirus lưu hành ở gà nuôi tại một số tỉnh miền Bắc – Việt Nam; - Xác định được subtype Avian metapneumovirus lưu hành tại một số tỉnh miền Bắc – Việt Nam. Phương pháp nghiên cứu Để nghiên cứu các nội dung: - Nghiên cứu sự lưu hành huyết thanh học của aMPV ở gà nhà theo các đặc điểm dịch tễ (địa phương, giống loài, tuổi, quy mô chăn nuôi, phương thức chăn nuôi). Các mẫu huyết thanh được thu thập ngẫu nghiên (7-21 mẫu/trang trại) theo các đặc điểm dịch tễ và ứng dụng kỹ thuật ELISA gián tiếp (indirect ELISA) để phát hiện kháng thể kháng aMPV. - Các mẫu bệnh phẩm (xương ống cuộn, khí quản) thu được từ gà có biểu hiện của hội chứng sưng phù đầu do aMPV dưới dạng mẫu gộp 3- 5 mẫu/mẫu gộp, mỗi trường hợp trại là một mẫu gộp: Phương RT-PCR sử dụng bộ mồi giải trình tự gen mã hóa gen G (Ga/Gy) của aMPV đã được ứng dụng cho xác nhận aMPV trong các mẫu.

Sản phẩm RT- PCR được giải trình tự bằng phương pháp Sanger. Các phần mềm tin sinh học chuyên dụng như BioEdit, DnaSP, MEGA và BEAST được sử dụng để phân tích trình tự và xây dựng cây phát sinh chủng loại. Kết quả chính và kết luận Nghiên cứu này đã được thực hiện thu thập 359 mẫu huyết thanh gà, từ 29 trang trại thuộc 10 tỉnh thành ở miền Bắc nhằm xác định sự lưu hành của kháng thể kháng aMPV. Kết quả, xác định được dương tính kháng thể kháng aMPV ở đàn gà nuôi tại 8/10 tỉnh, thành phố miền Bắc, với tỷ lệ dương tính trung bình theo mẫu là 36,2% (130/359).

Các đàn gà này thuộc nhiều giống khác nhau, song đều dương tính với kháng thể kháng aMPV, trong đó gà trắng siêu thịt có tỷ lệ thấp nhất (8,2%), tiếp đến là nhóm gà lai (35,0%) và cao nhất là nhóm gà bản địa (48,8%). Tỷ lệ dương tính trung bình ở các nhóm tuổi là 23,1% (22- 42 ngày tuổi); 33,2% (43- 90 ngày tuổi); 61,5% (91- 120 ix ngày tuổi) và 36,4% (> 120 ngày tuổi). Gà nuôi ở mọi quy mô và phương thức chăn nuôi đều phát hiện thấy kháng thể kháng aMPV. Cụ thể, tỷ lệ dương tính dao động từ 24,8% - 63,1% theo quy mô và dao động từ 8,2% - 41,8% theo phương thức chăn nuôi.

Thực tế rằng các đàn gà này chưa từng dùng vacxin Avian metapneumovirus, điều này có thể ngờ rằng đã có sự phơi nhiễm tự nhiên với Avian metapneumovirus. Để xác nhận sự tồn tại của virus trong các trường hợp nghi ngờ bệnh, 38 mẫu gộp (3 -5 mẫu gà/mẫu gộp) từ 38 trang trại có nghi ngờ bệnh (Gà đẻ, gà hậu bị và gà hướng thịt). Kết quả phát hiện được aMPV trong 3/38 mẫu, chiếm tỷ lệ 7,9%.