Luận Văn Thạc Sĩ Dược Học: Nghiên Cứu Tình Hình Sử Dụng Kháng Sinh Trong Điều Trị Viêm Phổi Ở ...

Luận văn thạc sĩ dược học phân tích tình hình sử dụng kháng sinh điều trị viêm phổi ở trẻ em tại Bệnh viện Trường Đại học Y Dược Huế.

• Tác giả: Nguyễn Thị Kim Loan
• Người hướng dẫn: Thạc sĩ Võ Thị Hồng Phượng
• Trường học: Đại học Y Dược Huế
• Chuyên ngành: Dược
• Đề tài: Nghiên cứu tình hình sử dụng kháng sinh trong điều trị viêm phổi ở trẻ em tại Bệnh viện Trường Đại học Y Dược Huế
• Loại tài liệu: Luận văn tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Huế

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Tổng quan về bệnh viêm phổi ở trẻ em
• 1.2. Tổng quan về điều trị bệnh viêm phổi ở trẻ em
• 1.3. Tổng quan về các thuốc kháng sinh chủ yếu điều trị viêm phổi ở trẻ em
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đặc điểm của bệnh nhân trong mẫu nghiên cứu
• 3.2. Phân tích tình hình sử dụng kháng sinh trong mẫu nghiên cứu
• 3.3. Đánh giá hiệu quả sử dụng kháng sinh điều trị viêm phổi ở trẻ em
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 4.1. Đặc điểm của bệnh nhân trong mẫu nghiên cứu
• 4.2. Phân tích tình hình sử dụng kháng sinh trong mẫu nghiên cứu
• 4.3. Đánh giá hiệu quả sử dụng kháng sinh điều trị viêm phổi ở trẻ em
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC
• Phụ lục 1: Phiếu khảo sát
• Phụ lục 2: Danh sách bệnh nhân

Tóm tắt

I. Tổng quan về bệnh viêm phổi ở trẻ em

Viêm phổi là một bệnh lý hô hấp phổ biến và nguy hiểm ở trẻ em, đặc biệt là trẻ dưới 5 tuổi. Bệnh được định nghĩa là tình trạng viêm cấp tính lan tỏa ở phế nang, mô kẽ và phế quản. Theo WHO, viêm phổi là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong ở trẻ em trên toàn cầu, với khoảng 20% trẻ dưới 5 tuổi tử vong do nhiễm khuẩn hô hấp dưới cấp tính. Tại Việt Nam, bệnh hô hấp chiếm 28,8% trong mô hình bệnh tật trẻ em, trong đó viêm phổi là một trong 10 bệnh có tỷ lệ tử vong cao nhất. Nguyên nhân gây bệnh thường gặp bao gồm các vi khuẩn như Streptococcus pneumoniae, Haemophilus influenzae, và Staphylococcus aureus. Bệnh cũng có thể do virus gây ra, nhưng nguy cơ bội nhiễm vi khuẩn rất cao, đặc biệt ở các nước đang phát triển.

1.1. Tình hình dịch tễ học viêm phổi ở trẻ em

Theo số liệu của WHO, hàng năm có khoảng 150,7 triệu trẻ em mới mắc viêm phổi, trong đó 11-20 triệu trẻ bị viêm phổi nặng cần nhập viện. Tỷ lệ mới mắc cao nhất ở trẻ dưới 5 tuổi, đặc biệt là trẻ dưới 2 tháng tuổi. Tại Việt Nam, trung bình mỗi năm một trẻ có thể mắc nhiễm khuẩn hô hấp từ 3-5 lần, trong đó 1-2 lần là viêm phổi. Việt Nam nằm trong danh sách 15 nước có số ca viêm phổi mới ở trẻ cao nhất, với 2,9 triệu ca/năm. Tỷ lệ tử vong do viêm phổi ở trẻ em Việt Nam chiếm khoảng 33% trong tổng số tử vong ở trẻ nhỏ.

1.2. Phân loại và nguyên nhân gây bệnh

Viêm phổi ở trẻ em được phân loại dựa trên mức độ nặng nhẹ, bao gồm viêm phổi nhẹ, viêm phổi nặng và viêm phổi rất nặng. Nguyên nhân gây bệnh thay đổi theo lứa tuổi. Ở trẻ dưới 5 tuổi, nguyên nhân chủ yếu là vi khuẩn như Streptococcus pneumoniae và Haemophilus influenzae. Trẻ dưới 2 tháng tuổi có thể bị nhiễm vi khuẩn gram âm đường ruột như E. coli và Klebsiella. Các yếu tố nguy cơ bao gồm thời tiết lạnh, bệnh mãn tính, suy giảm miễn dịch và tắc nghẽn đường hô hấp.

II. Điều trị viêm phổi ở trẻ em

Điều trị viêm phổi ở trẻ em tập trung vào việc sử dụng kháng sinh phù hợp, hỗ trợ hô hấp và điều trị biến chứng. Theo hướng dẫn của Bộ Y tế Việt Nam, việc lựa chọn kháng sinh phụ thuộc vào tuổi của trẻ và mức độ nặng của bệnh. Đối với trẻ sơ sinh và dưới 2 tháng tuổi, tất cả các trường hợp viêm phổi đều được coi là nặng và cần nhập viện điều trị. Các kháng sinh thường được sử dụng bao gồm benzyl penicillin, ampicillin, và gentamycin. Đối với trẻ từ 2 tháng đến 5 tuổi, kháng sinh đường uống như amoxicillin và co-trimoxazol được ưu tiên sử dụng. Trong trường hợp viêm phổi nặng hoặc rất nặng, kháng sinh đường tiêm như cefotaxim và vancomycin được chỉ định.

2.1. Nguyên tắc sử dụng kháng sinh

Việc sử dụng kháng sinh trong điều trị viêm phổi ở trẻ em cần tuân thủ các nguyên tắc chung, bao gồm lựa chọn kháng sinh phù hợp với nguyên nhân gây bệnh, liều lượng và thời gian điều trị đủ để đảm bảo hiệu quả. Theo hướng dẫn của Bộ Y tế, thời gian điều trị tối thiểu là 5 ngày. Trong trường hợp vi khuẩn kháng thuốc, liều lượng kháng sinh có thể được điều chỉnh tăng lên. Việc chuyển từ kháng sinh đường tiêm sang đường uống được thực hiện khi tình trạng bệnh cải thiện và trẻ có thể dùng thuốc qua đường uống.

2.2. Hỗ trợ hô hấp và điều trị biến chứng

Hỗ trợ hô hấp là một phần quan trọng trong điều trị viêm phổi ở trẻ em, đặc biệt là trong các trường hợp nặng. Các biện pháp hỗ trợ bao gồm đặt trẻ nằm ở nơi thoáng khí, giảm tắc nghẽn đường hô hấp và kiểm tra khí máu để đánh giá tình trạng suy hô hấp. Các biến chứng thường gặp của viêm phổi bao gồm nhiễm khuẩn máu, tràn dịch màng phổi và viêm màng não. Việc điều trị biến chứng cần được thực hiện kịp thời để tránh các hậu quả nghiêm trọng.

III. Nghiên cứu tại Bệnh viện Đại học Y Dược Huế

Nghiên cứu được thực hiện tại Bệnh viện Đại học Y Dược Huế nhằm đánh giá tình hình sử dụng kháng sinh trong điều trị viêm phổi ở trẻ em. Kết quả nghiên cứu cho thấy, các nhóm kháng sinh được sử dụng phổ biến nhất bao gồm beta-lactam, macrolid, và aminoglycosid. Tỷ lệ sử dụng kháng sinh phù hợp với khuyến cáo của Bộ Y tế đạt khoảng 70%, trong đó amoxicillin và cefotaxim là hai loại kháng sinh được sử dụng nhiều nhất. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, việc tuân thủ phác đồ điều trị và liều lượng kháng sinh đúng giúp cải thiện đáng kể hiệu quả điều trị và giảm thiểu nguy cơ kháng thuốc.

3.1. Đặc điểm bệnh nhân và tình hình sử dụng kháng sinh

Nghiên cứu được thực hiện trên 100 bệnh nhân nhi được chẩn đoán viêm phổi tại Bệnh viện Đại học Y Dược Huế. Kết quả cho thấy, tỷ lệ trẻ dưới 5 tuổi chiếm 70%, trong đó trẻ dưới 2 tuổi có nguy cơ mắc bệnh cao nhất. Các nhóm kháng sinh được sử dụng phổ biến nhất là beta-lactam (chiếm 50%), macrolid (30%), và aminoglycosid (20%). Tỷ lệ sử dụng kháng sinh phù hợp với khuyến cáo đạt 70%, trong đó amoxicillin và cefotaxim là hai loại kháng sinh được sử dụng nhiều nhất.

3.2. Đánh giá hiệu quả điều trị

Kết quả nghiên cứu cho thấy, việc tuân thủ phác đồ điều trị và liều lượng kháng sinh đúng giúp cải thiện đáng kể hiệu quả điều trị. Tỷ lệ bệnh nhân khỏi bệnh sau điều trị đạt 85%, trong khi 10% bệnh nhân có cải thiện và 5% không thay đổi. Thời gian điều trị trung bình là 7 ngày, với tỷ lệ tương tác thuốc thấp. Nghiên cứu cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc sử dụng kháng sinh hợp lý để giảm thiểu nguy cơ kháng thuốc và chi phí điều trị.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y DƯỢC NGUYỄN THỊ KIM LOAN NGHIÊN CỨU TÌNH HÌNH SỬ DỤNG KHÁNG SINH TRONG ĐIỀU TRỊ VIÊM PHỔI Ở TRẺ EM TẠI BỆNH VIỆN TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y DƯỢC HUẾ LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP DƯỢC SĨ ĐẠI HỌC HUẾ, NĂM 2017 ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y DƯỢC NGUYỄN THỊ KIM LOAN NGHIÊN CỨU TÌNH HÌNH SỬ DỤNG KHÁNG SINH TRONG ĐIỀU TRỊ VIÊM PHỔI Ở TRẺ EM TẠI BỆNH VIỆN TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y DƯỢC HUẾ LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP DƯỢC SĨ ĐẠI HỌC Người hướng dẫn luận văn: Thạc sĩ Võ Thị Hồng Phượng HUẾ, NĂM 2017 LỜI CẢM ƠN Thực hiện luận văn tốt nghiệp cuối khóa là cơ hội để sinh viên tiếp cận với thực tiễn, củng cố hệ thống kiến thức và vận dụng nó vào trong thực tiễn, đặc biệt là được rèn luyện kĩ năng tổ chức nghiên cứu khoa học độc lập, sáng tạo và tổ chức hoạt động thực tiễn nhằm hoàn thiện hơn về mặt lý thuyết đã được trang bị trong những năm đại học, làm bước đệm để có thể thực hiện những công trình lớn hơn về sau. Tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành đến Ban chủ nhiệm khoa Dược và các thầy cô giáo đã tận tình giảng dạy, trang bị những kiến thức cần thiết và tạo điều kiện cho tôi được thực hiện luận văn tốt nghiệp cuối khóa. Tôi cũng xin cảm ơn các cán bộ tại khoa Nhi Tổng Hợp và phòng Kế hoạch - Tổng hợp Bệnh viện trường Đại học Y Dược Huế đã tạo điều kiện thuận lợi cho tôi có đầy đủ thông tin cần thiết trong quá trình tiến hành thu thập số liệu để làm luận văn. Đặc biệt, tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành và sâu sắc đến Thạc sĩ Võ Thị Hồng Phượng - là người trực tiếp hướng dẫn, giúp đỡ tận tình và truyền đạt kinh nghiệm quý giá cho tôi, để tôi hoàn thành bài luận văn cuối khóa. Do kinh nghiệm cũng như kiến thức còn nhiều hạn chế nên chắc chắn đề tài không tránh khỏi sai sót. Vì vậy rất mong nhận được sự đóng góp ý kiến của quý thầy cô và các bạn. Huế, tháng 5 năm 2017 Nguyễn Thị Kim Loan LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan số liệu nghiên cứu trong luận văn hoàn toàn là do cá nhân tôi thực hiện và luận văn không trùng với bất kỳ luận văn nào đã thực hiện trước đây. Sinh viên thực hiện Nguyễn Thị Kim Loan DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT BN : Bệnh nhân BNFC : British National Formulary Children ( Hướng dẫn quốc gia Anh về trẻ em) BTS : British Thoracic Society (Hội lồng ngực Anh) BYT : Bộ Y tế H. influenzae : Haemophilus influenzae IDSA : Infectious Diseases Society of America (Hội bệnh nhiễm Hoa Kỳ) KS : Kháng sinh P. aeruginosa : Pseudomonas aeruginosa S. aureus : Staphylococcus aureus S. pneumoniae : Streptococcus pneumoniae TB : Tiêm bắp TM : Tĩnh mạch TST : Tần số thở TTT : Tương tác thuốc VP : Viêm phổi VPN : Viêm phổi nặng VPRN : Viêm phổi rất nặng WHO : Tổ chức Y tế thế giới MỤC LỤC Trang ĐẶT VẤN ĐỀ.1 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN. Tổng quan về bệnh viêm phổi ở trẻ em. Tổng quan về điều trị bệnh viêm phổi ở trẻ em. Tổng quan về các thuốc kháng sinh chủ yếu điều trị viêm phổi ở trẻ em.12 CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Đối tượng nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu.19 CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU. Đặc điểm của bệnh nhân trong mẫu nghiên cứu. Phân tích tình hình sử dụng kháng sinh trong mẫu nghiên cứu. Đánh giá hiệu quả sử dụng kháng sinh điều trị viêm phổi ở trẻ em.39 CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN. Đặc điểm của bệnh nhân trong mẫu nghiên cứu. Phân tích tình hình sử dụng kháng sinh trong mẫu nghiên cứu. Đánh giá hiệu quả sử dụng kháng sinh điều trị viêm phổi ở trẻ em.53 TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC Phụ lục 1: Phiếu khảo sát Phụ lục 2: Danh sách bệnh nhân DANH MỤC TÊN CÁC BẢNG Trang Bảng 1. Phân loại viêm phổi trẻ em ở các nước phát triển. Cơ chế tác dụng của amoxicillin và cơ chế đề kháng của vi khuẩn gây bệnh. Cơ chế tác dụng của clarithromycin và cơ chế đề kháng của vi khuẩn gây bệnh. Cơ chế tác dụng của gentamycin và cơ chế đề kháng của vi khuẩn gây bệnh. Cơ chế tác dụng của levofloxacin và cơ chế đề kháng của vi khuẩn gây bệnh. Đặc điểm phân bố bệnh nhân theo theo giới tính. Đặc điểm phân bố bệnh nhân theo nhóm tuổi, giới. Triệu chứng lâm sàng chính. Mức độ viêm phổi. Số lượng bệnh mắc kèm trên bệnh nhân. Bệnh nhân được thực hiện kháng sinh đồ. Các nhóm kháng sinh được sử dụng trong điều trị viêm phổi ở trẻ em. Tỷ lệ sử dụng của các nhóm kháng sinh. Tỷ lệ sử dụng kháng sinh nhóm Beta - lactam. Tỷ lệ sử dụng kháng sinh nhóm Macrolid. Tỷ lệ sử dụng kháng sinh nhóm Aminoglycosid. Các phác đồ điều trị ban đầu. Các phác đồ điều trị thay đổi. Sự phù hợp khuyến cáo của phác đồ kháng sinh được sử dụng điều trị viêm phổi trẻ em. Tỷ lệ dùng các loại phác đồ kháng sinh trong phác đồ ban đầu và thay đổi trong điều trị viêm phổi. Liều thực dùng kháng sinh cho trẻ tại khoa Nhi Bệnh viện. Tỷ lệ trẻ được dùng liều phù hợp, không phù hợp khuyến cáo. Tỷ lệ loại kháng sinh theo đường dùng. Tỷ lệ bệnh nhân sử dụng kháng sinh theo đường dùng. Đánh giá tương tác thuốc. Thời gian điều trị tại bệnh viện. Sự cải thiện triệu chứng viêm phổi trước và sau điều trị. Tỷ lệ bệnh nhân khỏi, giảm đỡ hay không thay đổi.40 DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ Trang Biểu đồ 3. Tỷ lệ trẻ viêm phổi theo lứa tuổi và giới tính. Tỷ lệ sử dụng của các nhóm kháng sinh điều trị viêm phổi. Tỷ lệ trẻ được dùng liều phù hợp, không phù hợp khuyến cáo. Tỷ lệ bệnh nhân sử dụng kháng sinh theo đường dùng. Thời gian điều trị tại bệnh viện.39 11 ĐẶT VẤN ĐỀ Viêm phổi là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong ở trẻ em trên toàn thế giới cũng như ở Việt Nam. Theo thống kê của tổ chức Y tế thế giới có khoảng 20% trẻ em tử vong dưới 5 tuổi có nguyên nhân do nhiễm khuẩn hô hấp dưới cấp tính, trong đó 90% là viêm phổi [23]. Do đó, phòng chống viêm phổi cộng đồng cho trẻ đã và đang là một chiến dịch toàn cầu với mục tiêu giảm 2/3 tỷ lệ tử vong ở trẻ em dưới 5 tuổi trong giai đoạn 1990-2015 [24]. Viêm phổi là bệnh thường gặp ở trẻ em, là vấn đề quan tâm của gia đình và toàn xã hội ảnh hưởng tới sự phát triển thể chất của trẻ và tạo nên sự lo lắng cho cha mẹ của trẻ [40]. Ở Việt Nam, theo nghiên cứu của Nguyễn Thu Nhạn và cộng sự đã công bố mô hình bệnh tật trẻ em năm 2001, bệnh hô hấp chiếm 28,8% và viêm phổi là một trong 10 bệnh có tỷ lệ tử vong cao chiếm 24,3% [2]. Những năm gần đây qua một số báo cáo vẫn thấy rằng bệnh lý hô hấp tăng rất nhiều và luôn chiếm hàng đầu như nghiên cứu của Lê Huy Thạch (2006) bệnh cơ quan hô hấp chiếm 37,4% trong đó viêm phổi chiếm 79,4%; nghiên cứu của Võ Phương Khanh (2007) bệnh hô hấp chiếm 39,9%; nghiên cứu của Trần Đình Thoại (2006) bệnh lý hô hấp và viêm phổi tương đương chiếm 27,1% [1], [6], [7]. Nguyên nhân gây bệnh viêm phổi thường gặp hiện nay là các loại vi khuẩn Streptococcus pneumoniae, Haemophilus influenzae, Staphylococcus aureus. Nguyên nhân gây bệnh do virus cũng rất phổ biến, nhưng khả năng bội nhiễm vi khuẩn thì rất cao, nhất là ở các nước đang phát triển. Vì vậy, kháng sinh luôn đóng vai trò quan trọng trong điều trị viêm phổi [15]. Tình hình đề kháng kháng sinh hiện nay của các loại vi khuẩn gây viêm phổi cộng đồng ở nước ta ngày càng gia tăng. Trên thực tế hầu hết các nhóm kháng sinh mới đều đã được sử dụng. Do vậy, việc điều trị viêm phổi nặng ngày càng khó khăn, chi phí điều trị ngày càng cao. Điều đó đặt ra yêu cầu cấp thiết trong việc sử dụng kháng sinh hợp lý [11], [22], [47]. 12 Tại khoa Nhi Tổng hợp Bệnh viện Trường Đại học Y Dược Huế hằng ngày có nhiều bệnh nhân nhi được chẩn đoán bị viêm phổi và được điều trị nội trú với nhiều loại kháng sinh. Yêu cầu đặt ra lúc này là phải lựa chọn thuốc kháng sinh đáp ứng được hiệu quả điều trị, an toàn, kinh tế và giảm thiểu được sự đề kháng kháng sinh của vi khuẩn. Do đó, chúng tôi tiến hành thực hiện đề tài: “Nghiên cứu tình hình sử dụng kháng sinh trong điều trị viêm phổi ở trẻ em tại Bệnh viện Trường Đại học Y Dược Huế” với các mục tiêu sau: 1. Khảo sát đặc điểm bệnh nhân trong mẫu nghiên cứu. Phân tích tình hình sử dụng kháng sinh trong điều trị viêm phổi ở trẻ em. Đánh giá hiệu quả sử dụng kháng sinh điều trị viêm phổi ở trẻ em tại khoa Nhi Tổng hợp Bệnh viện Trường Đại học Y Dược Huế. 13 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN 1. Tổng quan về bệnh viêm phổi ở trẻ em 1. Định nghĩa Viêm phổi (VP) là tình trạng viêm cấp tính lan tỏa cả phế nang, mô kẽ và phế quản, có thể một hoặc hai bên phổi [3]. Viêm phổi là nguyên nhân chủ yếu đưa đến nhập viện và tử vong ở trẻ bị nhiễm khuẩn hô hấp cấp tính. Trẻ dưới 5 tuổi, đặc biệt là trẻ dưới 2 tháng, là nhóm tuổi có nguy cơ mắc và tử vong do viêm phổi cao nhất [6], [19]. Tình hình dịch tễ học viêm phổi ở trẻ em 1. Tình hình dịch tễ học viêm phổi ở trẻ em trên thế giới Tỉ lệ mới mắc viêm phổi: Theo số liệu của tổ chức Y tế thế giới (WHO) năm 2012 thì hàng năm có 150,7 triệu trẻ em mới mắc viêm phổi, trong đó có 11-20 triệu trẻ em bị viêm phổi nặng (VPN) cần phải nhập viện (chiếm 7-15 %). Trẻ < 5 tuổi mắc bệnh nhiều nhất chiếm 150 triệu. Mỗi năm một trẻ có thể mắc 0,28 lần VP trong đó 95% là trẻ ở các nước đang phát triển. Tỷ lệ mới mắc viêm phổi ở trẻ < 5 tuổi hàng năm là 3% ở nước đã phát triển và 7-18% ở nước đang phát triển [6]. Ở Châu Âu, hằng năm có 2,5 triệu trẻ bị viêm phổi. Ở Bắc Mỹ tỷ lệ mới mắc hiện nay của viêm phổi thay đổi từ 6-12/1000 ở trẻ trên 9 tuổi và từ 30-45/1000 ở trẻ dưới 5 tuổi. Nói chung, viêm phổi thường gặp nhất ở trẻ nhỏ, trẻ càng lớn tỷ lệ này càng giảm. Tần suất viêm phổi ở các nước đang phát triển cao gấp 10 lần ở các nước phát triển [39].