ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRGJONG DAI HOC SG] PHAM DO ThI KIM OAITh NIGHIETI cUU DAc DIEM cAU TrUc VATAI SIh TỰ HhIÊNH DGJỚI TÁN HÙjJIIG TTÒING TẠI hAI Xà All BA VA hUU SAIL, SOM ĐỘNG, bÁc GIAIG LUATI VATI ThAc Si SITh hQc Thái IIguyên - năm 2012 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu — Đại học Thái Nguyên http://www.vn ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRGJONG DAI HOC SG] PHAM DO ThI KIM OAITh NIGHIET cUU DAc DIEM cẤU TTÚcVÀ TÁI SIHh TỰ HhIÊH DGJỚI TÁN POG TIONG TAI hAl XA AII bÁ VÀ hỮU SẢI, SƠII ĐỘIG, bÁc GIAIIG chuyên ngành: Sinh Thái học Mã số: 60.60 LUẬINI VĂII ThẠc SĨ SIIh hỌc IIGG]ỜI hQ|ÓIIG DÃII Kh0A hỌc TS. ĐỖ hỮU ThŒ]Ị Thái IIguyên - năm 2012 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu — Đại học Thái Nguyên http://www.vn DAT VATI DE Từng có vai lrò hết sức quan lrọng đối với nhân l0ại. Fừng giữ ch0 đất khỏi xói mòn, điều h0à dòng chây giữa mùa mơia và mùa khô, rừng nuôi dojỡng các lOài chim thú và các l0ài động vật khác, rừng còn là nơi lơu lrữ nguồn gen và sả0 vệ sự đa dạng sinh học. Fừng còn có vai trò điều h0à khí hậu, làm ch0 khí quyên tr0ng lành nhờ sự cân sằng lơiợng ôxi và cácbôric v.
bởi vậy mất rừng sẽ dẫn đến hiểm h0a về nhiều mặt. hiện nay chúng †a đều nhận thấy rất rõ Việt Iam là một lr0ng năm quốc gia lrên thế giới chịu lác động nặng nề của biến đổi khí hậu mà một lr0ng những nguyên nhân sâu xa là d0 diện lích rừng lrên thế giới nói chung và ở Việt Ilam nói riêng sị suy giảm. bên cạnh sự suy giảm về số loợng còn phải kế lới sự suy giảm về chất lơjợng của rừng. The0 Lê Văn Kh0a (2010) [26], ở Việt Ilam năm 1945 có 14,3 triệu ha rừng, độ che phủ là 43 %; năm 1975 có 11169000 ha rừng, độ che phủ là 33,8%; năm 1985 có 9892000 ha rừng, độ che phủ 30,0 %; năm1995 có 9302000 ha rừng, độ che phủ 28,2 %; năm 2005 có 12640000 ha rừng, độ che phủ là 36,3 %.
bởi vậy chính phủ đã phải đóng cửa rừng, cắm khai thác gỗ ở nhiều nơi, sử dụng nhiều chế lái mạnh mẽ dé han chế lồn thất về rừng. Tuy vậy thực trang về rừng hiện nay vẫn liếp lục bỊ suy giảm đến mức 540 động. Không nói đến các công lrình xây dựng của nhà nojớc nhơ| các công trình thuỷ điện lớn, quá trình đô thị h0á diễn ra mạnh mẽ, các công lrình gia0 thông đojợc mở rộng về các linh nhơi luyến đojờng hồ chí Minh, chỉ xét riêng đến việc phá rừng làm nơJơng rẫy và khai thác rừng lrái phép, sai mục đích lr0ng những năm qua ở các lỉnh có rừng nhơi bình Thuận, Gia Lai, Quảng Ilinh, IIghệ An, Số hóa bởi Trung tâm Học liệu — Đại học Thái Nguyên http://www.vn 2 La0 cai, bắc Giang v.v cũng đã gây ra những thiệt hại rat lớn về rừng. bên cạnh đó phải kế đến những vụ cháy đã thiêu trụi hàng nghìn hec la rừng ở m1g0¢ ta.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu — Đại học Thái Nguyên http://www.vn Tham h0a mat rừng ké0 the0 thảm h0ạ về môi trojờng nhơi hạn hán, ô nhiễm môi lrơjờng, mất cân bằng sinh thái, dịch bệnh, lũ lụt sạt lở đất ở các linh thuộc khu vực Tây bắc và các linh miền trung lr0ng những năm gần đây đã gây ra những lôn thất nặng nề cả về ngojời và của. Quan trọng hơn cả là số lojợng các tran sã0 lũ có những diễn siến phức lạp và chiều hojớng sất thojờng ngày càng nhiều và có mức độ huỷ h0ại ngày càng nghiêm trọng. Mà mộ † lr0ng nhữ ng nguyên nhân là dO sự thu hẹp diện lịch rừng đầu nguồn. bởi vậy việc sả0 vệ và phục hồi rừng là điều hết sức cần thiết.
có nhơi vậy mới góp phần bả0 vệ môi lrojờng, giảm nhẹ thiên lai, bả0 lồn nguồn gen, nâng ca0 khả năng cung ứng các nhu cầu kinh lế - xã hội về lâm sản, giải quyết công ăn việc làm chính đáng ch0 các cộng động dân cơi thuộc vùng sâu vùng xa, các dân lộc miền núi đang sống dựa và0 rừng. Sơn Động là một huyện vùng ca0 của linh bắc Giang có phía Ilam và Đông Ilam giáp với linh Quảng Hinh, phía Tây và Tây bắc giáp với tinh Lạng Sơn, Phía Tây giáp với huyện Lục Ilgạn, phía Tây Ilam Giáp với huyện Lục Ilam. Đây Sơn Động là một Ong những huyện của tinh bac Giang có diện lích rừng thuộc vàO diện lớn tr0ng đó khu rừng nguyên sinh của huyện Sơn Động lập trung chủ yếu thuộc xã An Lạc có diện lích 7153 ha tr0ng đó có 5092 ha là rừng lự nhiên. Khu rừng có 236 l0ài thực vật và cay lay g6,255 l0ài dơjợc liệu quý hiếm, tr0ng rừng còn có 37 l0ài thú, 73 10ai chim, 18 l0ài sò sát đặc siệt có 7 l0ài thuộc l0ài động vật quý hiếm, đây là cánh rừng nguyên sinh liêu siêu của khu vực đông sắc Việt Ilam.
IIg0ài diện lích rừng nguyên sinh nói trên ở Sơn Động còn có một sé lojong dién lích rừng lrồng và khu đất trống đôi múi lrọc đojợc lập trung chủ yếu ở hai Số hóa bởi Trung tâm Học liệu — Đại học Thái Nguyên http://www.vn 4 xã là An bá và hữu Sản cần phải liếp tục trồng rừng dé phủ xanh. Trên thực lế ch0 thấy các quần xã rừng trồng đặc siệt là rừng thuần l0à ¡, rừng đơiợc trồng lrên hệ thống đồi múi lrọc khó đáp ứng yêu cầu về phòng hộ,sả0 vệ nâng ca0 sự đa dạng sinh Số hóa bởi Trung tâm Học liệu — Đại học Thái Nguyên http://www.vn học về nguồn gen, chúng dễ sị sâu bệnh và th0ái h0á lr0ng một thời gian ngắn. Vì vậy một tr0ng những giải pháp khắc phục những mặt hạn chế của rừng lrồng là kết hợp giữa trồng rừng với xúc liễn lái sinh tự nhiên dolới tán rùng trồng. Tuy nhiên việc nghiên cứu về vấn đề may com nhiều hạn chế và choơa đơjợc làm rõ kế cá về thực tiễn lẫn cơ sở lý luận.
Việc tìm hiểu những đặc điểm quá trình lái sinh dojới lán rừng trồng là cơ sở cung cấp những kiến thức thực lế cũng nhơi cơ sở khOa học ch0 việc lựa chọn kh0anh nuôi, phục hồi thích hợp ch0 lừng đối tojong, điều kiện địa lý, chất đất. lại khu vực Sơn Động cũng nhọ các khu vực khác. Xuất phát từ những vấn đề trên lôi đã liến hành thực hiện đề lài: “ IIghiên đu đặc điểm cấu tzúc và lái sinh tự nhiên dojới lán zừng tsồng lại hai xã An bá và hữu Sản thuộc huyện Sơn Động, bắc Giang”. IIhằm mục đích nâng ca0 diện lích rừng tự nhiên ở đầu nguồn va dé rùng Sơn Động thực sự đúng với vai trò là khu bả0 lồn thiên nhiên thuộc dai phía tây Vên Tử.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu — Đại học Thái Nguyên http://www.vn HỘ IDUIG chojong 1 TONG QUAN cAc VAT ĐÈ IGHIÊN cỨU 1. Một số khái niệm về lái sinh và phục hồi Tái sinh rừng là một quá trình sinh học mang lính đặc thù của hệ sinh thái rừng siêu hiện đặc lrơing của lái sinh hệ sinh thái rừng là sự xuất hiện mội thế hệ cây c0n của những l0ài cây gỗ ở những nơi còn h0àn cảnh hệ sinh thái rừng (hOặc mắt di chaja lâu): Dojới lán rừng, lỗ trống †r0ng hệ sinh thái rừng, hệ sinh thái rừng sau khai thác, trên đất hệ sinh thái rừng sau lam ngomg, đốt rẫy v. Vai lrò lịch sử của thế hệ cay cOm nay 1a ké lục cây gỗ già cỗi. ? vậy lái sinh hệ sinh thái sừng, hiểu the0 nghĩa hẹp là quá bình phục hồi lai thanh phan co sản dia hệ sinh thái sừng, chủ yếu là lang cay gỗ.
Suxuat hiện lớp cây c0n lànhân lổ mới làm phŨng phú thêm số lơợ ng và thành phần l0ài tr0ng quần lạc sinh vật (hực vật, động vật, vi sinh vật), đóng góp và0 việc hì nh thành tiêu h0àn cảnh rừng và làm thay đổi cả quá trình tra0 đồi vật chất và năng loợng diễ n ra tr0ng hệsinh thái. D0 đó/ái sinh cừng có thể đgợc hiểu the0 nghĩ a sông làsựlái sinh aia mội hệ sinh thai arng. Tai sith hệ sinh thái rừng thúc day viéc hinh thành cân sằng sinh học, đảm sả0 ch0 hệ sinh thái rừng lồn lại liên tục và d0 đó sả0 đảm ch0 việc sử dụng hệ sinh thái rừng thơjờng xuyên ở đây cần khẳng định lái sinh hệ sinh thái rừng không chỉ là một hiện †ojợng sinh học mà còn là một hiện loJợng địa lí. Xét về sản chất sinh học lái sinh hệ sinh thái rừng diễn ra dojới sa hình thức: Tái sinh hạt, lái sinh chôi và lái sith than ngầm (các lOài re nứa).
Mỗi hình lhức lái sinh lrên có quy luật Số hóa bởi Trung tâm Học liệu — Đại học Thái Nguyên http://www.vn 7 riêng và lrải qua nhiều giai đOạn khác. Đứng lrên quan điểm triết học, lái sinh rùng là một quá lrình phủ định siện chứng : Từ ng n0n thay thế rừng già lrên cơ sởđơiợc thừa hơiởng ha Số hóa bởi Trung tâm Học liệu — Đại học Thái Nguyên http://www.vn cảnh thuận lợi d0 thế hệ rừng san đầu lạ0 nên. Đứng trên quan điểm chính tri kinh l học, lái sinh rừng là một quá trình lái sản xuất mở rộng lài Iguyên rừ ng. ĐoJơng nhiên điều kiện này chỉ œ thể trở thành hiện thự c khi la nắm cha c các biện pháp kỹ thuật lâm sinh chính xác, nhằ m điề u hò a va di nh hoớ ng các quá lrình lái sinh nhằm phục vụ mục liêu kinh d0anh đã dé ra.
Tho vậ y lái sinh rừng không cò n chỉ là tự nhiên, kỹ thuật mà còn là vấn đề kinh lế xã hội. ( Sinh lhá ¡ rừ ng — h0àng Kim Ilgũ, Phúng IIgọc Lan,1998) [41] The0 IIguyễn Xuân Lâm (2000) [31] Tái sinh rừng là sự xuất hiện một thế hệ cây c0n của những l0ài cây gỗ ở dơtới tán rừng hOặc trên đất rừng (sau khi làm nojơng rẫy), thế hệ cây lái sinh này sẽ lớn dần lên thay thế thế hệ cây già. Phục hồi rừng: The0 Trần Đình Lý (1995) [38] Phục hồi rừng là một quá trình sinh địa phức lạp, gồm nhiều thời gian và kết thúc bằng sự xuất hiện mội thảm thực vật cây gỗ ( tre nứa) sắt đầu khép lán. Iói cách khác phục hồi rừng là một quá trình lái ta lai hệ sinh thái, một quần xã sinh vật mà †r0ng đó cây gỗ là yếu 46 cấu thành chủ yếu nó chỉ phối quá trình siến đi tiếp the0.