Luận Văn Thạc Sĩ: Khảo Sát Sinh Trưởng và Phát Triển Của Các Tổ Hợp Ngô Lai Tại Thái Nguyên

Nghiên cứu khả năng sinh trưởng, phát triển của các tổ hợp ngô lai tại Thái Nguyên, đánh giá tiềm năng năng suất và ứng dụng thực tiễn trong nông nghiệp.

• Tác giả: Phạm Thị Trang
• Người hướng dẫn: TS. Phan Thị Vân
• Trường học: Đại học Nông Lâm Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Khoa học cây trồng
• Đề tài: Nghiên cứu khả năng sinh trưởng, phát triển của một số tổ hợp ngô lai tại Thái Nguyên
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp đại học
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC CỤM, TỪ VIẾT TẮT
• 1. Phần 1: YÊU CẦU CỦA ĐỀ TÀI
• 1.1. Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ Ý NGHĨA THỰC TIỄN
• 1.1.1. Ý nghĩa khoa học
• 1.1.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 2. Phần 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI
• 2.2. TÌNH HÌNH SẢN XUẤT NGÔ TRÊN THẾ GIỚI VÀ VIỆT NAM
• 2.2.1. Tình hình sản xuất ngô trên thế giới
• 2.2.2. Tình hình sản xuất ngô ở Việt Nam
• 2.2.3. Tình hình sản xuất ngô ở Thái Nguyên
• 2.3. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CHỌN TẠO GIỐNG TRÊN THẾ GIỚI VÀ Ở VIỆT NAM
• 2.3.1. Tình hình nghiên cứu chọn tạo giống ngô trên thế giới
• 2.3.2. Tình hình nghiên cứu chọn tạo giống ngô ở Việt Nam
• 3. NỘI DUNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. ĐỐI TƢỢNG NGHIÊN CỨU
• 3.2. ĐỊA ĐIỂM VÀ THỜI GIAN NGHIÊN CỨU
• 3.3. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
• 3.4. PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.4.1. Phƣơng pháp bố trí thí nghiệm
• 3.4.2. Các chỉ tiêu nghiên cƣ́u và phƣơng pháp theo dõi
• 3.5. QUY TRÌNH KỸ THUẬT ÁP DỤNG TRONG THÍ NGHIỆM
• 3.6. PHƢƠNG PHÁP XƢ̉ LÝ SỐ LIỆU
• 4. KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. DIỄN BIẾN THỜI TIẾT KHÍ HẬU VỤ THU ĐÔNG NĂM 2014
• 4.2. CÁC GIAI ĐOẠN SINH TRƢỞNG VÀ PHÁT TRIỂN CỦA CÁC THL NGÔ THÍ NGHIỆM VỤ THU ĐÔNG 2014
• 4.2.1. Giai đoạn tƣ̀ gieo đế n tung phấn
• 4.2.2. Giai đoạn từ gieo đến phun râu
• 4.2.3. Thời gian sinh trƣởng
• 4.3. ĐẶC ĐIỂM HÌNH THÁI VÀ SINH LÝ CỦA CÁC THL THÍ NGHIỆM
• 4.3.1. Chiều cao cây
• 4.3.2. Chiều cao đóng bắp
• 4.3.3. Số lá trên cây
• 4.3.4. Chỉ số diện tích lá
• 4.3.5. Rễ chân kiềng
• 4.3.6. Đƣờng kính gốc
• 4.4. KHẢ NĂNG CHỐNG CHỊU SÂU BỆNH CỦA CÁC THL THÍ NGHIỆM
• 4.5. TRẠNG THÁI CÂY, TRẠNG THÁI BẮP VÀ ĐỘ BAO BẮP CỦA CÁC THL THÍ NGHIỆM
• 4.5.1. Trạng thái cây
• 4.5.2. Trạng thái bắp
• 4.6. CÁC YẾU TỐ CẤU THÀNH NĂNG SUẤT VÀ NĂNG SUẤT
• 4.6.1. Chiều dài bắp
• 4.6.2. Đƣờng kính bắp
• 4.6.3. Số hàng/bắp
• 4.6.4. Số hạt/hàng
• 4.6.5. Khối lƣợng 1000 hạt
• 4.6.6. Năng suất lý thuyết
• 4.6.7. Năng suất thực thu
• 5. KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về nghiên cứu

Nghiên cứu khả năng sinh trưởng và phát triển của các tổ hợp ngô lai tại Thái Nguyên là một đề tài quan trọng trong lĩnh vực nghiên cứu nông nghiệp. Cây ngô (Zea mays L.) không chỉ là một trong ba cây ngũ cốc chính mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp lương thực cho hàng tỷ người trên thế giới. Tại Việt Nam, ngô đã trở thành cây trồng chủ lực, đặc biệt ở các tỉnh miền núi và Trung du. Việc nghiên cứu các tổ hợp ngô lai có khả năng sinh trưởng tốt, năng suất cao và khả năng chống chịu sâu bệnh là cần thiết để nâng cao hiệu quả sản xuất nông nghiệp. Đề tài này không chỉ có ý nghĩa khoa học mà còn mang lại giá trị thực tiễn cho nông dân và ngành nông nghiệp Việt Nam.

1.1. Mục tiêu nghiên cứu

Mục tiêu chính của nghiên cứu là xác định khả năng sinh trưởng và phát triển của các tổ hợp ngô lai tại Thái Nguyên. Nghiên cứu sẽ tập trung vào việc đánh giá các chỉ tiêu sinh học như chiều cao cây, số lá, khả năng chống chịu sâu bệnh và năng suất. Qua đó, lựa chọn được các tổ hợp ngô lai phù hợp với điều kiện sinh thái của địa phương, từ đó góp phần nâng cao năng suất và sản lượng ngô trong khu vực.

II. Tình hình sản xuất ngô tại Thái Nguyên

Thái Nguyên là một trong những tỉnh có diện tích trồng ngô lớn tại miền Bắc Việt Nam. Theo số liệu thống kê, diện tích trồng ngô tại Thái Nguyên đã tăng đáng kể trong những năm qua, nhờ vào việc áp dụng các giống ngô lai mới và các biện pháp kỹ thuật canh tác hiện đại. Tuy nhiên, năng suất ngô tại đây vẫn còn thấp so với tiềm năng. Việc nghiên cứu và phát triển các tổ hợp ngô lai có khả năng sinh trưởng tốt sẽ giúp cải thiện năng suất và chất lượng sản phẩm. Đặc biệt, các tổ hợp ngô lai có khả năng chống chịu tốt với điều kiện khí hậu khắc nghiệt sẽ là giải pháp tối ưu cho nông dân trong việc sản xuất ngô bền vững.

2.1. Đặc điểm khí hậu và đất đai

Khí hậu Thái Nguyên có đặc điểm nhiệt đới gió mùa, với mùa đông lạnh và mùa hè nóng ẩm. Điều này tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của cây ngô. Tuy nhiên, vùng núi và đồi dốc cũng gây khó khăn trong việc canh tác. Đất đai tại Thái Nguyên chủ yếu là đất feralit, có độ phì nhiêu không đồng đều. Việc lựa chọn giống ngô lai phù hợp với điều kiện đất đai và khí hậu sẽ quyết định đến khả năng sinh trưởng và phát triển của cây ngô.

III. Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu được thực hiện thông qua các thí nghiệm thực địa tại Thái Nguyên. Các tổ hợp ngô lai được chọn lựa dựa trên các tiêu chí sinh trưởng, phát triển và khả năng chống chịu sâu bệnh. Phương pháp bố trí thí nghiệm ngẫu nhiên hoàn toàn được áp dụng để đảm bảo tính chính xác và khách quan trong việc thu thập dữ liệu. Các chỉ tiêu sinh học như chiều cao cây, số lá, và năng suất sẽ được theo dõi và ghi nhận trong suốt quá trình sinh trưởng của cây. Phân tích số liệu sẽ được thực hiện bằng các phương pháp thống kê phù hợp để đánh giá hiệu quả của từng tổ hợp ngô lai.

3.1. Thiết kế thí nghiệm

Thiết kế thí nghiệm bao gồm việc lựa chọn các tổ hợp ngô lai khác nhau để so sánh. Mỗi tổ hợp sẽ được trồng trên các ô đất có điều kiện tương đồng để đảm bảo tính chính xác trong việc đánh giá. Các chỉ tiêu sinh trưởng sẽ được đo đạc định kỳ, từ đó đưa ra những nhận định về khả năng phát triển của từng tổ hợp. Kết quả thu được sẽ là cơ sở để lựa chọn các giống ngô lai có tiềm năng cao cho sản xuất tại Thái Nguyên.

IV. Kết quả và thảo luận

Kết quả nghiên cứu cho thấy các tổ hợp ngô lai có sự khác biệt rõ rệt về khả năng sinh trưởng và phát triển. Một số tổ hợp ngô lai cho năng suất cao hơn so với giống đối chứng, đồng thời có khả năng chống chịu sâu bệnh tốt hơn. Điều này cho thấy tiềm năng của các tổ hợp ngô lai trong việc nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm nông nghiệp tại Thái Nguyên. Việc áp dụng các giống ngô lai mới không chỉ giúp tăng sản lượng mà còn góp phần cải thiện đời sống của nông dân trong khu vực.

4.1. Đánh giá khả năng sinh trưởng

Khả năng sinh trưởng của các tổ hợp ngô lai được đánh giá thông qua các chỉ tiêu như chiều cao cây, số lá và chỉ số diện tích lá. Kết quả cho thấy một số tổ hợp ngô lai có chiều cao cây vượt trội, cho thấy khả năng phát triển tốt trong điều kiện khí hậu của Thái Nguyên. Điều này có ý nghĩa quan trọng trong việc lựa chọn giống ngô phù hợp cho sản xuất tại địa phương.

V. Kết luận và đề nghị

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc lựa chọn các tổ hợp ngô lai có khả năng sinh trưởng và phát triển tốt là rất cần thiết để nâng cao năng suất ngô tại Thái Nguyên. Các tổ hợp ngô lai không chỉ đáp ứng được yêu cầu về năng suất mà còn có khả năng chống chịu tốt với điều kiện khí hậu khắc nghiệt. Đề nghị các cơ quan chức năng tiếp tục hỗ trợ nghiên cứu và phát triển giống ngô lai mới, đồng thời khuyến khích nông dân áp dụng các biện pháp kỹ thuật canh tác hiện đại để nâng cao hiệu quả sản xuất.

5.1. Đề xuất nghiên cứu tiếp theo

Cần tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về các tổ hợp ngô lai khác nhau, đặc biệt là trong điều kiện khí hậu biến đổi. Việc đánh giá khả năng chống chịu sâu bệnh và điều kiện bất lợi sẽ giúp lựa chọn được các giống ngô phù hợp nhất cho sản xuất tại Thái Nguyên. Đồng thời, cần có các chương trình đào tạo cho nông dân về kỹ thuật canh tác và chăm sóc cây ngô để nâng cao hiệu quả sản xuất.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Cây ngô (Zea mays L.) là một trong ba cây ngũ cốc chủ lực của thế giới, giữ vai trò quyết định trong việc đảm bảo an ninh lương thực cho khoảng 8 tỷ người và cung cấp nguyên liệu chính cho ngành công nghiệp chăn nuôi. Trên bình diện quốc tế, 17% sản lượng ngô được sử dụng trực tiếp làm lương thực và 70% lượng tinh bột trong thức ăn chăn nuôi công nghiệp có nguồn gốc từ ngô. Tại Việt Nam, diện tích trồng ngô lai đã tăng trưởng từ dưới 1% năm 1991 lên xấp xỉ 95% vào năm 2013 với tổng diện tích 1.170,3 nghìn ha. Riêng tại khu vực Trung du và miền núi phía Bắc, ngô là cây lương thực quan trọng thứ hai sau lúa nước (năm 2013, diện tích ngô đạt 505,8 nghìn ha so với 688,8 nghìn ha lúa). Tuy nhiên, năng suất ngô trung bình của vùng này chỉ đạt 37,6 tạ/ha, thấp nhất so với các vùng sinh thái khác trên cả nước, do địa hình canh tác dốc, tập quán canh tác lạc hậu và phụ thuộc chủ yếu vào nguồn nước tự nhiên.

Tại tỉnh Thái Nguyên, mặc dù diện tích ngô năm 2013 đã đạt 19 nghìn ha và năng suất đạt 42,6 tạ/ha, áp lực tăng vụ và phát triển ngô đông trên chân đất hai lúa đòi hỏi phải liên tục khảo nghiệm, tuyển chọn những giống ngô lai mới có thời gian sinh trưởng phù hợp, khả năng chống chịu điều kiện ngoại cảnh bất thuận và cho năng suất cao. Xuất phát từ yêu cầu thực tiễn đó, đề tài "Nghiên cứu khả năng sinh trưởng, phát triển của một số tổ hợp ngô lai tại Thái Nguyên" được thực hiện.

Mục tiêu nghiên cứu của khóa luận là tuyển chọn được tổ hợp ngô lai có năng suất cao, khả năng chống chịu tốt và phù hợp với điều kiện sinh thái nông nghiệp của tỉnh Thái Nguyên. Để đạt được mục tiêu này, nghiên cứu đặt ra 4 nhiệm vụ/yêu cầu cụ thể theo văn bản:

1. Theo dõi khả năng sinh trưởng, phát triển của các tổ hợp ngô lai thí nghiệm.
2. Theo dõi các đặc điểm hình thái của các tổ hợp ngô lai thí nghiệm.
3. Đánh giá khả năng chống chịu sâu bệnh hại chính và khả năng chống đổ của các tổ hợp ngô lai thí nghiệm.
4. Đánh giá tiềm năng năng suất và các yếu tố cấu thành năng suất của các tổ hợp ngô lai thí nghiệm.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Gồm 8 tổ hợp ngô lai mới do Viện Nghiên cứu Ngô lai tạo (ký hiệu từ B1 đến B8) và 01 giống ngô lai đối chứng DK9901 do Công ty Monsanto Việt Nam lai tạo (giống đối chứng có thời gian sinh trưởng trung bình, hạt bán răng ngựa, chịu hạn tốt, năng suất bình quân 55 - 60 tạ/ha).
• Phạm vi không gian: Thí nghiệm đồng ruộng được triển khai tại phường Quang Vinh, thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên.
• Phạm vi thời gian: Vụ Thu Đông năm 2014, theo dõi từ tháng 8/2014 đến tháng 12/2014.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận dựa trên lý thuyết về ưu thế lai (heterosis) ở cây ngô, kế thừa các công trình nghiên cứu về hiện tượng con lai vượt bố mẹ của Koelreute, Charles Darwin, Beal và Shull, cũng như các thành tựu tạo dòng tự phối, khai thác ưu thế lai đơn và lai kép của CIMMYT và Viện Nghiên cứu Ngô Việt Nam. Tiêu chuẩn kỹ thuật chủ đạo được áp dụng là Quy trình khảo nghiệm kỹ thuật canh tác ngô QCVN 01-56: 2011/BNNPTNT do Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn ban hành. Chỉ số diện tích lá (LAI) được xác định trên cơ sở lý thuyết quang hợp cây trồng của Nichiporocic (khoảng tối ưu 2,5 - 5,0 m² lá/m² đất) kết hợp công thức thực nghiệm của Montgomery (1906).

Phương pháp nghiên cứu thực nghiệm được thiết kế chi tiết như sau:

• Bố trí thí nghiệm: Áp dụng phương pháp khối ngẫu nhiên hoàn chỉnh (RCBD) gồm 9 công thức (8 tổ hợp lai B1 - B8 và giống đối chứng DK9901) với 3 lần nhắc lại. Diện tích một ô thí nghiệm là 5,6 m² (kích thước 4,0 m x 1,4 m). Mỗi ô gồm 4 hàng, khoảng cách hàng cách hàng 70 cm, cây cách cây 25 cm, tương ứng mật độ gieo trồng 5,7 vạn cây/ha. Xung quanh khu đồng ruộng thí nghiệm có bố trí các dải băng bảo vệ.
• Quy trình kỹ thuật canh tác: Mức bón phân tính cho 1 ha gồm 2 tấn phân vi sinh + 150 kg N + 90 kg P₂O₅ + 90 kg K₂O. Bón lót toàn bộ phân vi sinh và phân lân supe. Bón thúc chia làm 2 đợt: lần 1 bón 1/2 lượng N và 1/2 lượng K₂O khi cây đạt 3 - 5 lá (kết hợp tỉa định cây và xới nhẹ); lần 2 bón lượng N và K₂O còn lại khi cây đạt 7 - 9 lá (kết hợp làm cỏ và vun cao chống đổ). Chế độ tưới nước duy trì độ ẩm đất 70 - 80% sức chứa ẩm tối đa ở 3 giai đoạn mẫn cảm: 6 - 7 lá, xoáy nõn (trước trỗ cờ 10 - 12 ngày) và sau thụ phấn - chín sữa.
• Phương pháp theo dõi và thu thập dữ liệu: Các chỉ tiêu hình thái (chiều cao cây, chiều cao đóng bắp) đo trên 10 cây mẫu/ô sau khi phun râu 2 tuần; số lá xác định bằng phương pháp đánh dấu; diện tích lá tính theo công thức: $$\text{Diện tích lá (m}^2\text{)} = \text{Chiều dài} \times \text{Chiều rộng} \times 0{,}75$$ Số rễ chân kiềng và đường kính gốc đo sau trỗ 15 ngày. Khả năng chống chịu sâu bệnh (sâu đục thân Ostrinia nubilalis / Ostrinia furnacalis, bệnh gỉ sắt Puccinia maydis, bệnh thối thân do vi khuẩn Erwinia carotovora) được phân cấp theo thang điểm 1 - 5 hoặc tính tỷ lệ phần trăm cây nhiễm. Trạng thái cây, trạng thái bắp và độ che kín bắp đánh giá theo thang điểm chuẩn từ 1 đến 5. Độ ẩm hạt lúc thu hoạch ($A_0$) được xác định bằng máy đo độ ẩm điện tử Kett 400 (Nhật Bản), làm cơ sở quy đổi khối lượng 1000 hạt và năng suất thực thu về độ ẩm chuẩn 14%.
• Phương pháp xử lý số liệu: Số liệu thực nghiệm được tổng hợp bằng phần mềm Microsoft Excel và xử lý thống kê sinh học (phân tích phương sai ANOVA, kiểm định sai khác nhỏ nhất có ý nghĩa LSD ở mức xác suất $P = 0{,}05$ và hệ số biến động CV%) thông qua chương trình chuyên dụng IRRISTAT 5.0.

Nội dung chính theo từng chương

Phần 1: Mở đầu

Phần mở đầu xác lập tầm quan trọng chiến lược của cây ngô trong cơ cấu cây lương thực thế giới và Việt Nam, chỉ huy động các số liệu thống kê chứng minh ngô là nguồn thức ăn tinh không thể thay thế trong chăn nuôi. Tác giả phân tích điểm nghẽn năng suất tại vùng Trung du và miền núi phía Bắc nói chung và tỉnh Thái Nguyên nói riêng do ảnh hưởng của hạn hán và địa hình đồi núi dốc. Phần này cũng trình bày rõ mục tiêu nghiên cứu, 4 yêu cầu chuyên môn, cùng ý nghĩa khoa học (cung cấp luận cứ tuyển chọn giống ngô lai) và ý nghĩa thực tiễn (bổ sung giống mới vào cơ cấu sản xuất địa phương).

Phần 2: Tổng quan tài liệu

Tác giả hệ thống hóa các tư liệu thứ cấp về lịch sử chọn giống và bức tranh sản xuất ngô:

• Tình hình sản xuất thế giới và trong nước: Giai đoạn 1961 - 2013, năng suất ngô thế giới tăng từ 19,4 tạ/ha lên 55,1 tạ/ha, sản lượng đạt 1.016,4 triệu tấn. Châu Mỹ dẫn đầu về diện tích (70,8 triệu ha) và sản lượng (523 triệu tấn năm 2013). Tại Việt Nam, năng suất ngô tăng từ 10,42 tạ/ha (năm 1975) lên 44,3 tạ/ha (năm 2013) với sản lượng 5.193,5 nghìn tấn. Đồng bằng sông Cửu Long và Đông Nam Bộ có năng suất cao nhất (lần lượt 56,1 tạ/ha và 57,6 tạ/ha), trong khi Trung du và miền núi phía Bắc thấp nhất (37,6 tạ/ha). Tại Thái Nguyên, diện tích đạt đỉnh năm 2008 với 20,6 nghìn ha và năng suất đạt 42,6 tạ/ha vào năm 2013.
• Tiến trình chọn tạo giống ngô: Tổng kết các mốc phát hiện ưu thế lai, vai trò của trung tâm giống quốc tế CIMMYT trong việc phát triển ngô giàu protein (QPM với Tryptophan 0,11%, Lysine 0,475%), ứng dụng công nghệ nuôi cấy bao phấn tạo dòng đơn bội kép và giống ngô chuyển gen Bt kháng sâu hại. Phân tích 3 giai đoạn chọn tạo giống tại Việt Nam: trước 1990 (tập trung giống thụ phấn tự do như MSB 49, TSB2), giai đoạn 1990 - 1995 (phát triển giống lai không quy ước LS6, LS8) và từ 1995 đến nay (làm chủ công nghệ lai quy ước, công nhận các giống lai đơn ngắn ngày và trung ngày như LVN10, LVN99, LVN145, VN8960).

Phần 3: Nội dung và phương pháp nghiên cứu

Trình bày chi tiết vật liệu nghiên cứu gồm 8 tổ hợp lai B1 - B8 và giống đối chứng DK9901. Mô tả sơ đồ bố trí ô thí nghiệm ngẫu nhiên RCBD 3 lần nhắc lại tại phường Quang Vinh, thành phố Thái Nguyên. Chi tiết hóa phương pháp điều tra, công thức toán học tính toán diện tích lá Montgomery, phương pháp sấy cân hạt xác định tỷ lệ hạt/bắp, đo độ ẩm hạt bằng máy Kett 400 và công thức tính năng suất lý thuyết (NSLT), năng suất thực thu (NSTT) ở độ ẩm chuẩn 14%. Đồng thời, quy định cụ thể định mức phân bón, lịch trình vun xới, tưới ẩm đồng ruộng và các thuật toán xử lý dữ liệu thống kê trên IRRISTAT 5.0.

Phần 4: Kết quả và thảo luận

Đây là chương nội dung thực nghiệm trọng tâm, phân tích diễn biến sinh trưởng và năng suất của 8 tổ hợp lai trong điều kiện khí hậu cụ thể của vụ Thu Đông 2014:

• Diễn biến thời tiết: Nhiệt độ trung bình giảm dần từ tháng 8 (28,3°C) xuống tháng 12 (16,5°C); tổng lượng mưa giảm mạnh từ 329,5 mm (tháng 8) xuống còn 12,2 mm (tháng 12), tạo áp lực khô hạn và nhiệt độ thấp ở giai đoạn chín.
• Thời gian sinh trưởng và phát dục: Thời gian từ gieo đến tung phấn dao động từ 51 đến 53 ngày; từ gieo đến phun râu từ 50 đến 52 ngày. Khoảng cách tung phấn - phun râu ngắn (1 - 2 ngày), thậm chí các tổ hợp B1, B7 có hiện tượng phun râu đồng thời hoặc trước tung phấn (50 ngày phun râu so với 51 ngày tung phấn), tạo thuận lợi lớn cho thụ phấn thụ tinh. Toàn bộ các tổ hợp đều có tổng thời gian sinh trưởng 113 - 120 ngày, thuộc nhóm giống chín trung ngày tương tự đối chứng DK9901 (116 ngày).
• Đặc điểm hình thái và sinh lý: Chiều cao cây biến động từ 195,6 cm (B5) đến 228,5 cm (B4); chiều cao đóng bắp dao động 93,9 cm (B7) đến 114,2 cm (B4). Tỷ lệ chiều cao đóng bắp/chiều cao cây của các tổ hợp đạt từ 42,6% đến 51,5% (nằm trong ngưỡng tối ưu khoảng 50%, giúp cây cân đối và chống đổ gãy). Số lá trên cây không có sự sai khác có ý nghĩa thống kê ($P > 0{,}05$), dao động 17,93 - 20,37 lá/cây. Chỉ số diện tích lá (LAI) dao động 2,8 - 3,5 m² lá/m² đất, trong đó tổ hợp B6 đạt cao nhất (3,5 m²/m²). Về khả năng chống đổ, số rễ chân kiềng đạt từ 14,9 đến 26,2 rễ/cây (B4 nhiều nhất với 26,2 rễ; B3 đạt 25,3 rễ, cao hơn đối chứng DK9901 có 17,6 rễ); đường kính gốc dao động 1,4 - 1,9 cm.
• Khả năng chống chịu sâu bệnh và trạng thái cây/bắp: Sâu đục thân phát sinh ở tất cả các tổ hợp ở mức điểm 4 và 5; trong đó B2, B5, B8 và đối chứng DK9901 bị nhiễm nặng (điểm 5, tỷ lệ hại >35%). Bệnh gỉ sắt ở mức điểm 1 - 4, trong đó B5 và B6 kháng tốt nhất (điểm 1). Bệnh thối thân xuất hiện ở tỷ lệ thấp từ 0% đến 4,3% (B2 và B7 không bị nhiễm bệnh, đạt 0%). Về hình thái ngoài đồng, trạng thái cây đạt điểm 2 - 3; trạng thái bắp điểm 2 - 4 (tổ hợp B2 kém nhất với điểm 4); độ che phủ của lá bi quanh bắp ở tất cả các tổ hợp đều đạt điểm 2 (lá bi kín đầu bắp).
• Năng suất và các yếu tố cấu thành: Chiều dài bắp dao động 14,87 - 18,02 cm (B7 dài nhất với 18,02 cm); đường kính bắp dao động 3,87 - 4,58 cm (B3 lớn nhất với 4,58 cm); số hàng hạt/bắp đạt 12,40 - 15,27 hàng (B2 nhiều hàng nhất đạt 15,27 hàng); số hạt/hàng đạt 32,77 - 36,30 hạt (không sai khác có ý nghĩa thống kê giữa các tổ hợp). Khối lượng 1000 hạt biến động rất lớn từ 197,36 g đến 414,29 g (B3 đạt cao nhất 414,29 g, vượt đối chứng 110,85 g; B2 thấp nhất 197,36 g). Năng suất lý thuyết đạt 58,1 - 98,8 tạ/ha. Năng suất thực thu đạt từ 48,45 đến 79,79 tạ/ha.

Phần 5: Kết luận và đề nghị

Đưa ra kết luận tổng hợp về đặc tính sinh trưởng của các tổ hợp lai trong vụ Thu Đông, khẳng định sự vượt trội về năng suất của 5 tổ hợp (B1, B3, B4, B5, B7) so với đối chứng DK9901 ở mức ý nghĩa $P < 0{,}05$. Đề xuất tiếp tục mở rộng khảo nghiệm qua các vụ tiếp theo và tại các tiểu vùng sinh thái khác của Thái Nguyên để chọn giống chính thức đưa vào sản xuất.

Kết quả và đóng góp

Nghiên cứu đã thu thập và xử lý toàn diện hệ thống số liệu thực nghiệm về hình thái, khả năng chống chịu và năng suất của 8 tổ hợp ngô lai mới so với đối chứng DK9901 trong vụ Thu Đông 2014. Bảng tổng hợp dưới đây phản ánh các chỉ tiêu nông sinh học và năng suất chủ yếu được trích xuất từ văn bản:

Tổ hợp lai	TGST (ngày)	Chiều cao cây (cm)	Chiều cao đóng bắp (cm)	Rễ chân kiềng (rễ/cây)	Sâu đục thân (điểm 1-5)	Bệnh gỉ sắt (điểm 1-5)	KL 1000 hạt (g)	NSLT (tạ/ha)	NSTT (tạ/ha)	Sai khác NSTT so với Đ/C
B1	115	214,5	107,5	19,2	4	3	336,22	87,7	78,83	Cao hơn
B2	113	213,9	109,0	23,8	5	3	197,36	58,1	48,45	Thấp hơn
B3	116	227,2	97,0	25,3	4	3	414,29	98,8	79,79	Cao hơn
B4	114	228,5	114,2	26,2	4	4	349,63	81,4	69,84	Cao hơn
B5	117	195,6	97,6	24,0	5	1	341,46	87,9	70,34	Cao hơn
B6	120	218,5	112,4	14,9	4	1	340,90	82,7	62,74	Tương đương
B7	115	198,1	93,9	19,4	4	3	286,80	78,1	71,41	Cao hơn
B8	118	213,8	105,6	17,3	5	3	281,70	78,4	62,15	Tương đương
DK9901 (đ/c)	116	210,1	108,6	17,6	5	4	303,44	92,3	63,60	-
LSD₀.₀₅	-	11,6	6,6	4,7	-	-	65,82	11,6	5,87	-
CV (%)	-	4,4	3,6	12,9	-	-	12,0	14,8	10,8	-

Các kết quả định lượng cụ thể gồm:

• Tuyển chọn được 5 tổ hợp ngô lai có năng suất thực thu đạt từ 69,84 tạ/ha đến 79,79 tạ/ha, cao hơn giống đối chứng DK9901 (63,60 tạ/ha) có ý nghĩa thống kê ở mức xác suất sai số $P < 0{,}05$. Trong đó, tổ hợp B3 đạt năng suất thực thu cao nhất (79,79 tạ/ha) nhờ ưu thế vượt trội về khối lượng 1000 hạt (414,29 g) và đường kính bắp (4,58 cm). Tổ hợp B1 đạt năng suất cao thứ hai (78,83 tạ/ha) với số hạt/hàng cao nhất (36,30 hạt).
• Xác định được đặc tính chống chịu sâu bệnh: Tổ hợp B7 có khả năng chống chịu bệnh tổng hợp tốt nhất (tỷ lệ bệnh thối thân 0%, sâu đục thân điểm 4, gỉ sắt điểm 3, chiều dài bắp đạt cao nhất 18,02 cm, NSTT đạt 71,41 tạ/ha). Tổ hợp B5 và B6 thể hiện tính kháng vượt trội đối với bệnh gỉ sắt (điểm 1).
• Chỉ ra tổ hợp kém triển vọng nhất là B2 với năng suất thực thu chỉ đạt 48,45 tạ/ha (thấp hơn đối chứng 15,15 tạ/ha), hạt nhỏ (khối lượng 1000 hạt chỉ đạt 197,36 g), nhiễm nặng sâu đục thân (điểm 5) và trạng thái bắp xấu (điểm 4).

Về mặt đóng góp khoa học và thực tiễn, nghiên cứu đã cung cấp bộ dẫn liệu thực nghiệm khách quan về các chỉ tiêu nông học của các tổ hợp ngô lai mới do Viện Nghiên cứu Ngô lai tạo khi gieo trồng trong vụ Thu Đông tại vùng đất Thái Nguyên. Kết quả này là căn cứ thực tế để các cơ quan chuyên môn định hướng bổ sung các giống ngô triển vọng vào cơ cấu cây trồng, thay thế các giống cũ nhằm nâng cao sản lượng ngô địa phương.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận tồn tại một số giới hạn nghiên cứu được chỉ ra từ chính văn bản và phạm vi thực nghiệm:

• Hạn chế: Thí nghiệm mới chỉ được tiến hành trong phạm vi một vụ duy nhất (vụ Thu Đông năm 2014) và trên một địa bàn cụ thể (phường Quang Vinh, thành phố Thái Nguyên). Do đó, các kết quả đánh giá về tính ổn định năng suất và khả năng thích ứng chưa phản ánh đầy đủ tác động qua lại giữa kiểu gen và môi trường qua nhiều mùa vụ hoặc trên các loại đất khác nhau (như đất đồi dốc, nương rẫy thiếu nước). Ngoài ra, mức độ nhiễm sâu đục thân ở toàn bộ các công thức thí nghiệm đều ở mức cao (điểm 4 - 5), phản ánh áp lực sâu bệnh lớn trong vụ Thu Đông chưa được khống chế triệt để bằng biện pháp kỹ thuật.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Cần tiếp tục bố trí thí nghiệm khảo nghiệm các tổ hợp lai triển vọng (đặc biệt là B1, B3, B7) trong các vụ tiếp theo (như vụ Xuân, vụ Hè Thu) và mở rộng phạm vi khảo nghiệm tại các vùng sinh thái nông nghiệp khác nhau của tỉnh Thái Nguyên nhằm đánh giá độ ổn định di truyền trước khi đưa vào sản xuất đại trà.

Giá trị tham khảo

Bản khóa luận là tài liệu tham khảo chuyên môn hữu ích cho:

• Sinh viên, học viên chuyên ngành Khoa học cây trồng, Nông học và Chọn giống cây trồng: Cung cấp phương pháp mẫu chuẩn về bố trí thí nghiệm đồng ruộng theo khối ngẫu nhiên hoàn chỉnh (RCBD) đối với cây ngũ cốc; quy trình lấy chỉ tiêu hình thái, tính toán chỉ số diện tích lá (LAI) theo công thức Montgomery và kỹ thuật phân tích phương sai bằng phần mềm IRRISTAT 5.0.
• Cán bộ khuyến nông và nghiên cứu cây lương thực: Cung cấp dữ liệu tham khảo về định mức phân bón (2 tấn phân vi sinh + 150N + 90P₂O₅ + 90K₂O/ha), các thời điểm tưới ẩm xung yếu và quy luật phát sinh sâu đục thân, bệnh gỉ sắt trên ngô lai vụ Thu Đông tại vùng Trung du miền núi phía Bắc.
• Người làm đề tài khảo nghiệm giống: Cung cấp bảng dữ liệu đối sánh chi tiết về các tương quan giữa chiều cao cây/chiều cao đóng bắp (ngưỡng 42 - 51%), khoảng cách tung phấn - phun râu và vai trò của khối lượng 1000 hạt đối với năng suất thực thu.

Câu hỏi thường gặp

1. Tổ hợp ngô lai nào đạt năng suất thực thu cao nhất trong thí nghiệm và nhờ những yếu tố cấu thành nào?
Tổ hợp B3 đạt năng suất thực thu cao nhất với 79,79 tạ/ha (năng suất lý thuyết đạt 98,8 tạ/ha), vượt giống đối chứng DK9901 (63,60 tạ/ha) ở mức ý nghĩa $P < 0{,}05$. Năng suất này đạt được chủ yếu nhờ khối lượng 1000 hạt vượt trội (đạt 414,29 g, cao hơn đối chứng 110,85 g) và đường kính bắp lớn nhất trong các tổ hợp thí nghiệm (4,58 cm).

2. Giống ngô lai đối chứng DK9901 thể hiện các đặc tính sinh trưởng và năng suất ra sao trong vụ Thu Đông 2014?
Giống đối chứng DK9901 có thời gian sinh trưởng 116 ngày, chiều cao cây 210,1 cm, chiều cao đóng bắp 108,6 cm (tỷ lệ đóng bắp 51,7%), số lá đạt 21,7 lá/cây, chỉ số diện tích lá 3,0 m²/m², số rễ chân kiềng đạt 17,6 rễ/cây. Về năng suất, DK9901 có chiều dài bắp 17,30 cm, đường kính bắp 4,20 cm, khối lượng 1000 hạt 303,44 g, năng suất lý thuyết đạt 92,3 tạ/ha và năng suất thực thu đạt 63,60 tạ/ha. Giống này bị sâu đục thân hại nặng (điểm 5) và bệnh gỉ sắt ở điểm 4.

3. Khả năng chống chịu sâu bệnh của các tổ hợp lai được ghi nhận như thế nào, tổ hợp nào tốt nhất và kém nhất?
Áp lực sâu đục thân trong vụ Thu Đông 2014 khá nặng, các tổ hợp đều bị nhiễm ở mức điểm 4 - 5 (B2, B5, B8 và đối chứng đạt điểm 5 với tỷ lệ hại >35%). Bệnh gỉ sắt hại ở mức điểm 1 - 4 (B5, B6 kháng tốt nhất với điểm 1). Bệnh thối thân xuất hiện thấp (0 - 4,3%). Tổ hợp thể hiện tính chống chịu tổng hợp tốt nhất là B7 (thối thân 0%, gỉ sắt điểm 3, sâu đục thân điểm 4, bắp dài nhất 18,02 cm và NSTT đạt 71,41 tạ/ha). Tổ hợp kém nhất là B2 khi bị sâu đục thân hại nặng (điểm 5), trạng thái bắp kém nhất (điểm 4) và năng suất thực thu thấp nhất (48,45 tạ/ha).

4. Quy trình kỹ thuật phân bón được áp dụng trong mô hình thí nghiệm gồm những loại nào và thời gian bón ra sao?
Định mức bón cho 1 ha gồm 2 tấn phân vi sinh + 150 kg N + 90 kg P₂O₅ + 90 kg K₂O. Phương pháp bón: bón lót toàn bộ 100% phân vi sinh kết hợp 100% phân lân supe; bón thúc lần 1 khi cây có 3 - 5 lá (bón 1/2 lượng N và 1/2 lượng K₂O kết hợp xới nhẹ và tỉa cây); bón thúc lần 2 khi cây đạt 7 - 9 lá (bón hết lượng N và K₂O còn lại kết hợp làm cỏ và vun gốc cao chống đổ).

5. Hiện tượng tung phấn và phun râu của các tổ hợp ngô lai trong thí nghiệm diễn ra như thế nào?
Thời gian từ gieo đến tung phấn của các tổ hợp biến động từ 51 đến 53 ngày, thời gian từ gieo đến phun râu từ 50 đến 52 ngày. Khoảng cách giữa tung phấn và phun râu rất ngắn (chỉ 1 - 2 ngày), thuận lợi cho quá trình thụ tinh tạo hạt. Đáng chú ý, các tổ hợp B1 và B7 có hiện tượng phun râu sớm hơn tung phấn 1 ngày (phun râu ở ngày thứ 50, tung phấn ngày thứ 51), đây là đặc điểm sinh lý có lợi cho quá trình tạo hạt trong điều kiện hạn vụ Thu Đông.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Phạm Thị Trang đã thực hiện đầy đủ quy trình khảo nghiệm đồng ruộng đối với 8 tổ hợp ngô lai mới và giống đối chứng DK9901 tại thành phố Thái Nguyên trong vụ Thu Đông 2014 theo đúng tiêu chuẩn kỹ thuật ngành trồng trọt. Nghiên cứu đã xác định toàn bộ các tổ hợp đều thuộc nhóm thời gian sinh trưởng trung bình (113 - 120 ngày), sinh trưởng thuận lợi và có độ bao bắp kín. Kết quả thực nghiệm đã sàng lọc được 5 tổ hợp lai (B1, B3, B4, B5, B7) đạt năng suất thực thu từ 69,84 đến 79,79 tạ/ha, vượt trội so với giống đối chứng ở mức tin cậy 95%, trong đó B3 và B1 là những tổ hợp có triển vọng cao nhất cần tiếp tục được khảo nghiệm mở rộng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Cây ngô (Zea mays L.) là một trong ba cây ngũ cốc chính và quan trọng của loài ngƣời, ngô là cây lƣơng thực góp phần giải quyết lƣơng thực cho khoảng 8 tỷ ngƣời trên trái đất. Thế giới sử dụng 17% sản lƣợng ngô làm lƣơng thực. Ở các nƣớc thuộc Trung Mỹ, Nam Á và châu Phi ngô đƣơ ̣c s ử dụng làm lƣơng thực chính với phƣơng thức rất đa dạng tùy theo vùng địa lý và tập quán từng nơi. Các nƣớc Đông Nam Phi sử dụng 85% sản lƣợng ngô làm lƣơng thực, Tây Phi 80%, Bắc Phi 42%, Tây Á 27%, Nam Á 75%, Đông Nam Á và Thái Bình Dƣơng 39%, Đông Á 30%, Trung Mỹ và Caribe 61%.

Ngô là nguồn dinh dƣỡng chính của loài ngƣời, đã giúp cho loài ngƣời giải quyết nạn đói thƣờng xuyên đe dọa, “là cây báo hiệu sự no ấm”. Bên cạnh giá trị làm lƣơng thực, ngô còn là cây thức ăn gia súc quan trọng, 70% chất tinh trong thức ăn tổng hợp cho gia súc và gia cầm làm từ ngô. Ở các nƣớc phát triển có nền chăn nuôi công nghiệp đã sử dụng 70 - 90% sản lƣợng ngô cho chăn nuôi nhƣ Hungari 97%, Pháp 90%, Mỹ 89%,… Cây ngô là thức ăn xanh và ủ chua rất tốt cho chăn nuôi gia súc lớn, đặc biệt là bò sữa. Ở Việt Nam , sản xuất ngô chỉ thực sự có những bƣớc tiến nhảy vọt từ đầu những năm 1990 đến nay, gắn liền với việc mở rộng giống lai và cải thiện các biện pháp kỹ thuật canh tác.

Năm 1991, diện tích trồng giống lai chƣa đến 1% nhƣng đế n năm 2013 diê ̣n tić h trồ ng ngô lai đã chiếm khoảng 95% trong 1170,3 nghìn ha (FAO, 2015)[12]. Ở vùng Trung du và miền núi phía Bắc, ngô là cây lƣơng thực chính chỉ đứng sau cây lúa. Năm 2013, diện tích lúa là 688,8 nghìn ha, diện tích ngô là 505,8 nghìn ha (Tổng cục thống kê, 2015) [7]. Việc mở rộng diện tích đƣợc tƣới chủ động cho cây trồng ở vùng núi cao là vấn đề khó khăn , vì địa hình canh tác trên nền đất dốc, nƣơng rẫy và sƣờn núi, nguồn nƣớc tƣới ở xa; nông dân nghèo thiếu vốn đầu tƣ ; chi phí xây dựng công trình tƣới nƣớc lớn hơn n 2 nhiều so với vùng đồng bằng.

Do đó diện tích ngô ở vùng cao chủ yếu phu ̣ thuô ̣c vào nƣớc trời , chỉ có một phần nhỏ diện tích ở vùng thấp là có tƣới. Năng suất ngô của vùng Trung du và miền núi phía Bắc chỉ đạt 37,6 tạ/ha (Tổng cục thống kê, 2015) [7]. Vì vậy, giải pháp tối ƣu cho việc nâng cao năng suất và sản lƣợng ngô ở vùng này là sử dụng các giống ngô lai chịu hạn và áp dụng các biện pháp kỹ thuật mới. Do đó, cần phải chọn tạo đƣợc những giống ngô cho năng suất cao, có khả năng chống chịu tốt, phù hợp với điều kiện sinh thái của từng vùng.

Xuất phát từ những cơ sở khoa học và thực tiễn trên chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Nghiên cứu khả năng sinh trưởng, phát triển của một số tổ hợp ngô lai tại Thái Nguyên”. MỤC TIÊU Chọn đƣợc tổ hơ ̣p ngô lai năng suấ t cao , có khả năng chố ng chiụ tố t phù hợp với điều kiện sinh thái của Thái Nguyên. YÊU CẦU CỦA ĐỀ TÀI - Theo dõi khả năng của sinh trƣởng , phát triển của các tổ hơ ̣p ngô lai thí nghiệm. - Theo dõi đặc điểm hình thái của các tổ hơ ̣p ngô lai thí nghiê ̣m.

- Đánh giá khả năng chống chịu sâu , bệnh hại và chống đổ của các tổ hơ ̣p ngô lai thí nghiê ̣m. - Đánh giá tiềm năng năng suất của các tổ hơ ̣p ngô lai thí nghiê ̣m. Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ Ý NGHĨA THỰC TIỄN 1. Ý nghĩa khoa học Kế t quả nghiên cƣ́u củ a đề tài là cơ sở khoa học cho ̣n giống ngô lai mới phục vụ cho sản xuất.

Ý nghĩa thực tiễn Bổ sung các giố ng ngô lai mới , làm phong phú cơ cấu giống của tỉnh Thái Nguyên. n 3 Phầ n 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI Ngày nay sản xuất ngô muốn phát triển theo hƣớng hàng hoá với sản lƣợng cao, quy mô lớn nhằm phục vụ nhu cầu thị trƣờng, cần phải có các biện pháp hữu hiệu nhƣ thay thế các giống cũ, năng suất thấp bằng các giống mới năng suất cao, chống chịu tốt. Đặc biệt là ở các tỉnh Trung du và miền núi phía Bắc, sử dụng giống có khả năng chống chịu tốt, cho năng suất cao sẽ góp phần phát huy hiệu quả kinh tế của giống, đồng thời góp phần xoá đói giảm nghèo cho đồng bào các dân tộc thiểu số.

Trong công tác chọn tạo giống ngô, việc khảo nghiệm và đánh giá các đặc tính nông sinh học của các giống mới đƣợc xem là một khâu quan trọng trƣớc khi đƣa vào sản xuất đại trà. Việc đánh giá thƣờng bắt đầu từ việc đánh giá các đặc tính sinh học, đánh giá sự sinh trƣởng, phát triển, tiềm năng năng suất, khả năng chống chịu sâu bệnh và các điều kiện bất lợi của giố ng trong các điều kiện sinh thái khác nhau. Việc chọn tạo và đƣa vào thử nghiệm vào sản xuất những giống ngô lai mới có năng suất cao, ổn định và thích nghi với những vùng sinh thái khác nhau là vấn đề rất quan trọng góp phần đƣa nhanh các giống ngô tốt vào sản xuất đại trà nhằm nâng cao năng suất, sản lƣợng ngô ở Viê ̣t Nam. TÌNH HÌNH SẢN XUẤT NGÔ TRÊN THẾ GIỚI VÀ VIỆT NAM 2.

Tình hình sản xuất ngô trên thế giới Bảng 2. Tình hình sản xuất ngô trên thế giới giai đoạn 1961 - 2013 Diện tích Năng suất Sản lƣợng Năm (triệu ha) (tạ/ha) (triệu tấn) 1961 105,48 19,4 205,00 2004 147,47 49,5 729,21 2005 147,44 48,4 713,91 2006 148,61 47,5 706,31 2007 158,61 49,7 788,11 2008 161,01 51,1 822,71 2009 155,7 51,9 809,02 2010 161,91 52,2 844,41 2011 172,2 51,5 887,8 2012 178,5 48,9 872,8 2013 184,2 55,1 1016,4 Nguồn: Số liệu thống kê của FAOSTAT, 2014 [12] Ngô là cây điển hình đƣợc ứng dụng nhiều thành tựu khoa học về các lĩnh vực di truyền học, chọn giống, công nghệ sinh học, cơ giới hoá, điện khí hoá và tin học. vào công tác nghiên cứu và sản xuất (Ngô Hữu Tình, 1997) [3]. Do vậy diện tích, năng suất ngô liên tục tăng trong những năm gần đây.

Qua bảng số liệu trên cho thấy, năm 1961, năng suất ngô trung bình của thế giới chỉ đạt sấp xỉ 20 tạ/ha nhƣng đến năm 2013 năng suất ngô trên thế giới đã đạt 55,1 tạ/ha, trên diện tích 184,2 triệu ha, sản lƣợng đạt 1. Có đƣợc kết quả trên, trƣớc hết là nhờ ứng dụng ƣu thế lai trong chọn tạo giống, đồng thời không ngừng cải thiện các biện pháp kỹ thuật canh tác. Đặc biệt, từ năm 1996 đến nay, cùng với những thành tựu mới trong chọn tạo giống ngô lai nhờ kết hợp phƣơng pháp truyền thống với công nghệ sinh học thì việc ứng dụng công nghệ cao trong cho ̣n ta ̣o giố ng đã góp phần đƣa sản lƣợng ngô thế giới vƣợt lên trên lúa mì và lúa nƣớc. n 5 Sản xuất ngô của thế giới ngày càng phát triển nhƣng tập trung và phân bố không đều ở các khu vực.

Châu Mỹ có diện tích ngô lớn nhất đa ̣t 70,8 triệu ha chiếm 38,4% của toàn thế giới, Châu Á đứng thứ hai về diện tích (59,4 triệu ha) chiếm 32,2% của toàn thế giới, diện tích sản xuất ngô thấp nhất là Châu Âu có 18,9 triệu ha chiếm 10,26% của toàn thế giới. Sản xuất ngô ở một số châu lục trên thế giới năm 2012-2013 Chỉ tiêu Diện tích Năng suất Sản lƣợng (triệu ha) (tạ/ha) (triệu tấn) Vùng 2012 2013 2012 2013 2012 2013 Châu Phi 34 35 20,6 20,3 70 71 Châu Mỹ 68,1 70,8 62 73,8 418 523 Châu Á 58,1 59,4 49,7 51,2 288,8 304,3 Châu Âu 18,3 18,9 51,6 61,9 94,7 117,4 Châu Đại Dƣơng 0,1 0,1 71,9 70,8 0,67 0,73 Nguồn FAOSTAT, 2014[12] Năng suất ngô của Châu Mỹ đạt cao nhất (73,8 tạ/ha) cao hơn năng suất bình quân của thế giới là 18,7 tạ/ha, đứng thứ hai về năng suất là Châu Âu đạt 61,9 tạ/ha cao hơn năng suất bình quân của thế giới là 6,8 tạ/ha, thấp nhất là Châu Phi với năng suất là 20,3 tạ/ha. Nhờ có diện tích và năng suất cao nên sản lƣợng ngô của Châu Mỹ đạt 523 triệu tấn chiếm 51,4% tổ ng sản lƣợng của toàn thế giới. Đứng thứ 2 về sản lƣợng là Châu Á đạt 304,3 triệu tấn chiếm 29,93% so với sản lƣợng của toàn thế giới.

Châu Đại Dƣơng do diện tích canh tác thấp nhất nên sản lƣợng chỉ đạt 0,73 triệu tấn chiếm 0,07 % so với sản lƣợng của toàn thế giới. Sản xuất và tiêu thụ ngô trên thế giới đang có sự mất cân đối giữa cung và cầu dẫn đến tình trạng các nƣớc nhập khẩu ngô tăng dần, các nƣớc xuất n 6 khẩu ngô giảm dần. Xuất khẩu ngô đã đem lại nguồn lợi lớn cho các nƣớc nhƣ Mỹ, Trung Quốc, Achentina, Hungari,… (Ngô Hữu Tình, 2003) [5]. Hiện nay Mỹ và Trung Quốc là hai quốc gia có diện tích trồng ngô lớn nhất và cao gấp nhiều lần so với các quốc gia khác trên thế giới.

Các nƣớc khác nhƣ Ý , Đức, Hy Lạp, Israel,. mặc dù năng suất ngô cao nhƣng sản lƣợng vẫn còn thấp do diện tích trồng ngô chƣa đƣợc mở rộng. Trong thời kỳ hội nhập nền kinh tế thế giới hiện nay, ngô, lúa mỳ, lúa nƣớc vẫn chiếm vị trí quan trọng nhất trong lĩnh vực cung cấp lƣơng thực, thực phẩm nuôi sống toàn nhân loại. Vì vậy, chọn các giống ngô năng suất cao và các biện pháp kỹ thuật canh tác là một trong những giải pháp của nhân loại về vấn đề lƣơng thực.

Dự báo đến năm 2020, nhu cầu ngô thế giới tăng 45% so với nhu cầu năm 1997, chủ yếu tăng cao ở các nƣớc đang phát triển (72%), trong đó các nƣớc khu vực Đông Á đƣợc dự báo có nhu cầu tăng mạnh nhất vào năm 2020 (85%). Sở dĩ nhu cầu ngô tăng mạnh ở các nƣớc này là do dân số tăng, thu nhập bình quân đầu ngƣời tăng, dẫn đến nhu cầu về lƣơng thực, thực phẩm tăng mạnh, từ đó đòi hỏi khối lƣợng ngô rất lớn để phát triển chăn nuôi. Tình hình sản xuất ngô ở Việt Nam Ở nƣớc ta, ngô là cây trồng nhập nội đƣợc đƣa vào Việt Nam khoảng 300 năm và đã trở thành một trong những cây trồng quan trọng trong hệ thống cây lƣơng thực quốc gia (Ngô Hữu Tình và cộng sự, 1997) [3].