Luận văn thạc sĩ hay nghiên cứu một số đặc điểm sinh học sinh thái và thử nghiệm một số biện pháp phòng trừ một số loài sâu hại chính trên cây quế tại huyện trấn yên tỉnh yên bái

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu hay nghiên cứu một số đặc điểm sinh học sinh thái và thử nghiệm một số biện pháp phòng trừ một số, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất

• Tác giả: Đinh Trung Hà
• Người hướng dẫn: TS. Hoàng Thị Hằng
• Trường học: Trường Đại học Lâm Nghiệp
• Chuyên ngành: Quản lý tài nguyên rừng
• Đề tài: Nghiên cứu một số đặc điểm sinh học, sinh thái và thử nghiệm một số biện pháp phòng trừ một số loài sâu hại chính trên cây quế tại huyện Trấn Yên tỉnh Yên Bái
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu ở trên thế giới
• 1.2. Nghiên cứu về thành phần loài sâu hại Quế
• 1.3. Nghiên cứu về đặc điểm sinh học, sinh thái sâu hại Quế
• 1.4. Nghiên cứu về biện pháp phòng trừ sâu hại Quế
• 2. ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN, KINH TẾ XÃ HỘI KHU VỰC NGHIÊN CỨU
• 2.1. Điều kiện tự nhiên
• 2.2. Vị trí địa lý
• 2.3. Đặc điểm tự nhiên
• 2.4. Đặc điểm tài nguyên
• 2.5. Đặc điểm kinh tế-xã hội
• 2.6. Đặc điểm phân bố dân cư
• 2.7. Cơ sở hạ tầng
• 3. MỤC TIÊU, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 3.2. Mục tiêu tổng quát
• 3.3. Mục tiêu cụ thể
• 3.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 3.5. Nội dung nghiên cứu
• 3.6. Phương pháp điều tra, thu mẫu và đánh giá tỷ lệ bị hại và mức độ bị hại của các loài sâu hại trên cây Quế
• 3.7. Phương pháp nghiên cứu một số đặc điểm sinh học và sinh thái của sâu hại chính trên cây Quế tại huyện Trấn Yên tỉnh Yên Bái
• 3.8. Phương pháp nghiên cứu thử nghiệm một số biện pháp phòng trừ một số loài sâu hại chính trên cây Quế tại huyện Trấn Yên, tỉnh Yên Bái
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Kết quả điều tra thành phần sâu hại trên cây Quế tại huyện Trấn Yên
• 4.2. Kết quả điều tra tỷ lệ bị hại và mức độ sâu hại trên cây Quế tại huyện Trấn Yên
• 4.3. Kết quả nghiên cứu một số đặc điểm sinh học, sinh thái của loài sâu róm xanh hại Quế tại huyện Trấn Yên, tỉnh Yên Bái
• 4.3.1. Kết quả nghiên cứu một số đặc điểm sinh học của loài sâu róm xanh hại Quế
• 4.3.2. Nghiên cứu một số đặc điểm sinh thái của sâu róm xanh hại Quế
• 4.3.3. Nghiên cứu các biện pháp phòng trừ loài sâu róm xanh hại Quế tại huyện Trấn Yên, tỉnh Yên Bái
• 4.4. Kết quả thử nghiệm biện pháp kỹ thuật lâm sinh
• 4.5. Kết quả thử nghiệm hiệu lực của chế phẩm sinh học
• 4.6. Kết quả thử nghiệm hiệu lực của thuốc hóa học
• 5. KẾT LUẬN, TỒN TẠI, KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu sinh học cây quế tại Yên Bái

Cây quế (Cinnamomum cassia) là một trong những loại cây trồng có giá trị kinh tế cao tại tỉnh Yên Bái. Nghiên cứu sinh học cây quế không chỉ giúp hiểu rõ hơn về đặc điểm sinh trưởng mà còn cung cấp thông tin cần thiết cho việc quản lý và bảo vệ cây trồng. Việc nghiên cứu này còn giúp phát hiện và phòng trừ các loại sâu hại, từ đó nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm quế.

1.1. Đặc điểm sinh học của cây quế

Cây quế có đặc điểm sinh học nổi bật như khả năng sinh trưởng nhanh và thích nghi tốt với điều kiện khí hậu tại Yên Bái. Cây có thể phát triển tốt trên đất ẩm, giàu dinh dưỡng và cần ánh sáng đầy đủ để phát triển.

1.2. Vai trò kinh tế của cây quế tại Yên Bái

Cây quế không chỉ mang lại nguồn thu nhập ổn định cho người dân mà còn góp phần vào phát triển kinh tế địa phương. Sản phẩm quế được xuất khẩu và tiêu thụ rộng rãi, tạo ra giá trị kinh tế cao.

II. Vấn đề sâu hại trên cây quế và tác động của chúng

Sâu hại trên cây quế là một trong những vấn đề nghiêm trọng ảnh hưởng đến năng suất và chất lượng sản phẩm. Các loại sâu hại như sâu róm, sâu đục thân đã gây thiệt hại lớn cho diện tích trồng quế tại Yên Bái. Việc nhận diện và phòng trừ kịp thời là rất cần thiết để bảo vệ cây trồng.

2.1. Các loại sâu hại chính trên cây quế

Các loại sâu hại chính bao gồm sâu róm Euproctis fraterna và sâu đục thân Synanthedon sp. Chúng gây hại nghiêm trọng đến lá và thân cây, làm giảm năng suất và chất lượng quế.

2.2. Tác động của sâu hại đến cây quế

Sâu hại không chỉ làm giảm năng suất mà còn ảnh hưởng đến chất lượng tinh dầu quế. Nếu không được kiểm soát, sâu hại có thể gây thiệt hại lên đến 20% sản lượng quế.

III. Phương pháp nghiên cứu sinh học và phòng trừ sâu hại cây quế

Nghiên cứu sinh học và các biện pháp phòng trừ sâu hại là rất quan trọng để bảo vệ cây quế. Các phương pháp nghiên cứu bao gồm điều tra thành phần loài sâu hại, đặc điểm sinh học và sinh thái của chúng. Từ đó, đề xuất các biện pháp phòng trừ hiệu quả.

3.1. Điều tra thành phần loài sâu hại

Việc điều tra thành phần loài sâu hại giúp xác định các loài gây hại chính và mức độ thiệt hại mà chúng gây ra cho cây quế. Điều này là cơ sở để xây dựng các biện pháp phòng trừ hiệu quả.

3.2. Các biện pháp phòng trừ sâu hại hiệu quả

Các biện pháp phòng trừ bao gồm sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, biện pháp sinh học và quản lý tổng hợp. Việc áp dụng các biện pháp này cần được thực hiện đồng bộ để đạt hiệu quả cao nhất.

IV. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Kết quả nghiên cứu cho thấy việc áp dụng các biện pháp phòng trừ sâu hại đã mang lại hiệu quả tích cực. Năng suất cây quế đã được cải thiện rõ rệt, đồng thời chất lượng sản phẩm cũng được nâng cao. Những kết quả này có thể được áp dụng rộng rãi trong thực tiễn.

4.1. Kết quả điều tra và phân tích

Kết quả điều tra cho thấy tỷ lệ sâu hại trên cây quế giảm đáng kể sau khi áp dụng các biện pháp phòng trừ. Điều này chứng tỏ tính hiệu quả của các phương pháp đã được nghiên cứu.

4.2. Ứng dụng kết quả nghiên cứu vào thực tiễn

Kết quả nghiên cứu có thể được áp dụng để xây dựng các chương trình quản lý sâu hại hiệu quả hơn, từ đó nâng cao năng suất và chất lượng cây quế tại Yên Bái.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của nghiên cứu

Nghiên cứu về sinh học và biện pháp phòng trừ sâu hại trên cây quế tại Yên Bái đã chỉ ra tầm quan trọng của việc bảo vệ cây trồng. Tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về các loài sâu hại và phát triển các biện pháp phòng trừ hiệu quả hơn.

5.1. Tầm quan trọng của nghiên cứu tiếp theo

Nghiên cứu tiếp theo cần tập trung vào việc phát triển các biện pháp sinh học và quản lý tổng hợp để bảo vệ cây quế một cách bền vững.

5.2. Triển vọng phát triển cây quế tại Yên Bái

Với những biện pháp phòng trừ hiệu quả, cây quế tại Yên Bái có thể phát triển mạnh mẽ hơn, góp phần vào sự phát triển kinh tế địa phương và bảo vệ môi trường.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Cây Quế (Cinnamomum cassia) là cây lâm sản ngoài gỗ có giá trị kinh tế đặc biệt quan trọng tại tỉnh Yên Bái, đóng góp chủ lực vào cơ cấu xuất khẩu và thu nhập của người dân vùng trung du miền núi phía Bắc. Tính đến hết năm 2015, tổng diện tích rừng trồng quế toàn tỉnh đạt 50.436,9 ha, tập trung chủ yếu tại các huyện Văn Yên, Trấn Yên và Lục Yên. Theo Quyết định số 1481/QĐ-UBND của Ủy ban nhân dân tỉnh Yên Bái về phê duyệt đề án phát triển cây Quế giai đoạn 2016 - 2020, tỉnh đặt mục tiêu trồng mới 19.500 ha và duy trì ổn định quy mô 76.000 ha. Giá trị thương phẩm của quế không ngừng tăng cao: vỏ quế loại 1 đạt 22.000 đồng/kg, quế chi và quế vụn đạt 13.000 đồng/kg, trong khi gỗ thân cây quế đường kính trên 15 cm có giá bán từ 1,5 đến 1,8 triệu đồng/m³.

Tuy nhiên, sự gia tăng nhanh chóng về diện tích độc canh kéo theo nguy cơ bùng phát dịch hại nghiêm trọng. Theo Công văn số 1082/SNN-BVTV của Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Yên Bái, diện tích rừng quế bị sâu hại tấn công lên tới 262 ha, bao gồm 163 ha bị hại nhẹ, 83 ha bị hại trung bình và 16 ha bị hại nặng. Tình hình dịch hại diễn biến phức tạp tại huyện Trấn Yên - địa bàn có tổng diện tích tự nhiên 62.914,30 ha với 46.272,34 ha đất lâm nghiệp (chiếm 73,55%). Việc quản lý dịch hại gặp nhiều rào cản do thiếu hụt dữ liệu khoa học về định danh loài, quy luật phát sinh sinh thái và các giải pháp kỹ thuật phòng trừ chuẩn hóa.

Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Quản lý tài nguyên rừng thực hiện nhằm giải quyết các mục tiêu trọng tâm: điều tra và định danh chính xác thành phần loài sâu hại trên cây quế; xác định các đặc điểm sinh thái, sinh học then chốt của loài sâu hại chính; đồng thời thử nghiệm các biện pháp lâm sinh, sinh học và hóa học tại huyện Trấn Yên. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn trong việc bảo vệ năng suất, giảm thiểu nguy cơ suy giảm 20% sản lượng tinh dầu do sâu bệnh, hỗ trợ phát triển bền vững chuỗi giá trị quế Yên Bái.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết Quản lý dịch hại tổng hợp (Integrated Pest Management - IPM) trong lâm nghiệp và Sinh thái học quần thể côn trùng rừng trồng. Lý thuyết IPM nhấn mạnh sự kết hợp hài hòa giữa các biện pháp canh tác lâm sinh, bảo tồn thiên địch sinh học và kiểm soát hóa học có chọn lọc nhằm duy trì mật độ sâu hại dưới ngưỡng gây hại kinh tế mà không gây mất cân bằng sinh thái.

Các khái niệm chuyên ngành nền tảng được vận dụng bao gồm:

• Tỷ lệ cây bị hại (P%): Tỷ lệ phần trăm giữa số cây bị sâu hại trên tổng số cây điều tra.
• Chỉ số bị hại bình quân (R): Thước đo phản ánh mức độ phá hại thực tế của sâu trên từng bộ phận tán lá, thân, cành ngọn theo thang phân cấp từ 0 đến 4.
• Vòng đời côn trùng biến thái hoàn toàn: Chu trình phát triển sinh học khép kín trải qua 4 pha phát dục: trưởng thành, trứng, sâu non (5 tuổi) và nhộng.
• Thiên địch tự nhiên: Tập hợp các loài vi sinh vật ký sinh (như nấm bạch cương Beauveria bassiana) và động vật bắt mồi (nhện linh miêu họ Oxyopidae, bọ ngựa) giữ vai trò khống chế sinh thái tự nhiên.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu tuân thủ nghiêm ngặt Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 8927:2013 về hướng dẫn chung phòng trừ sâu hại cây rừng và giáo trình điều tra dự tính dự báo sâu bệnh lâm nghiệp.

Nguồn dữ liệu ngoại nghiệp được thiết lập qua 18 ô tiêu chuẩn (diện tích 1.000 m²/ô, kích thước 25m x 40m) tại thôn 6, xã Đào Thịnh, huyện Trấn Yên. Cỡ mẫu được phân bổ đồng đều theo phương pháp chọn mẫu phân tầng có chủ đích: 9 ô bố trí ở rừng quế cấp tuổi 2 (6 năm tuổi, mật độ 3.300 cây/ha) và 9 ô ở rừng quế cấp tuổi 3 (11 năm tuổi, mật độ 2.200 cây/ha), bao quát đủ các dạng địa hình chân đồi, sườn đồi và đỉnh đồi. Việc lựa chọn phương pháp này đảm bảo tính đại diện cao về sinh thái lập địa và giai đoạn sinh trưởng của lâm phần. Chu kỳ điều tra định kỳ 10 ngày/lần trong suốt 10 tháng liên tục từ tháng 1 đến tháng 10 năm 2019.

Nghiên cứu sinh học nội nghiệp được tiến hành tại Trạm Kiểm lâm Hồng Ca (huyện Trấn Yên) bằng 6 lồng nuôi thí nghiệm (kích thước 0,6m x 0,6m x 1,2m) trong điều kiện nhiệt độ ổn định 26°C và độ ẩm 80% từ tháng 5 đến tháng 7 năm 2019.

Thử nghiệm phòng trừ được triển khai theo Thông tư số 03/2018/TT-BNNPTNT:

• Biện pháp sinh học: Thử nghiệm 4 chế phẩm gồm Delfin WG (32 BIU vi khuẩn Bacillus thuringiensis, liều lượng 1g/lít), Muskardin (nấm bạch cương Beauveria bassiana, liều lượng 6g/lít), nấm xanh (Metarhizium anisopliae, liều lượng 6g/lít) và Bitadin WP (1g/lít) trên tối thiểu 30 mẫu sâu non/công thức, lặp lại 3 lần.
• Biện pháp hóa học: Thử nghiệm 4 loại thuốc gồm Sherpa 25EC (1,5 ml/lít), Trebon 10EC (2 ml/lít), Decis repel 2,5SC (1 ml/lít) và Ofatox 400EC (2 ml/lít).
• Hiệu lực diệt trừ được tính toán chính xác qua công thức Abbott trong phòng thí nghiệm và công thức Henderson - Tilton ngoài hiện trường sau 1, 3, 5, 7 và 9 ngày xử lý.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình điều tra hệ thống tại huyện Trấn Yên đã ghi nhận và phân loại được 16 loài sâu hại cây quế, thuộc 2 bộ côn trùng khác nhau. Trong đó, Bộ Cánh vảy (Lepidoptera) chiếm ưu thế tuyệt đối với 14 loài thuộc 9 họ (Erebidae, Lasiocampidae, Lymantriidae, Saturniidae, Papilionidae, Geometridae, Psychidae, Tortricidae, Gracillariidae) và Bộ Cánh đều (Homoptera) có 2 loài thuộc 2 họ (Aphididae, Monophlebidae).

Phát hiện quan trọng nhất là việc xác định duy nhất loài Sâu róm xanh (Cricula sp., thuộc họ Saturniidae) là loài sâu hại chính trên cây quế với mức độ phá hại cấp 3 (+++, sâu hại nặng). 15 loài còn lại chỉ xuất hiện ở mức độ hại nhẹ (+), ít có nguy cơ bùng phát thành dịch lớn.

Số liệu điều tra định lượng cho thấy sự khác biệt rõ rệt về mức độ gây hại của Sâu róm xanh giữa hai cấp tuổi rừng:

• Tại rừng quế cấp tuổi 2 (6 năm tuổi): Tỷ lệ cây bị hại (P%) đạt 64,5% với chỉ số bị hại bình quân R = 2,3.
• Tại rừng quế cấp tuổi 3 (11 năm tuổi): Tỷ lệ cây bị hại (P%) đạt 48,5% với chỉ số bị hại bình quân R = 1,9.
• Mức độ nhiễm sâu ở rừng 6 tuổi cao hơn 16,0% so với rừng 11 tuổi, cho thấy cây quế giai đoạn non mẫn cảm hơn nhiều đối với dịch hại.
• Trong khi đó, các loài sâu hại nhẹ khác chỉ ghi nhận tỷ lệ P% dao động từ 5,5% đến 14,6% và chỉ số R rất thấp từ 0,01 đến 0,4.

Nghiên cứu cũng phát hiện quần thể thiên địch phong phú khống chế tự nhiên sâu róm xanh, tiêu biểu là nấm ký sinh bạch cương Beauveria bassiana, loài Ruồi ba vạch ký sinh nhộng, cùng các loài ăn thịt như Bọ ngựa cánh xanh và Nhện linh miêu (họ Oxyopidae).

Thảo luận kết quả

Các dữ liệu nghiên cứu được lượng hóa trực quan thông qua Bảng danh mục thành phần loài (Bảng 4.1), Bảng so sánh chỉ số P% và R theo cấp tuổi (Bảng 4.2), cùng Biểu đồ diễn biến mật độ sâu róm xanh theo các tháng trong năm (Hình 4.29). Biểu đồ phản ánh mật độ sâu non tăng vọt và đạt đỉnh dịch hại từ tháng 5 đến tháng 7, trùng khớp với thời điểm cây quế ra lộc non rộ và điều kiện khí hậu nóng ẩm (nhiệt độ trung bình 23,1°C - 23,9°C, độ ẩm 84% - 87%).

Sự chênh lệch mức độ bị hại giữa hai cấp tuổi xuất phát từ đặc tính cấu trúc lâm phần. Rừng quế cấp tuổi 2 có mật độ cao (3.300 cây/ha), tán lá giao nhau dày đặc, cành lá non mềm nhiều diệp lục, tạo vi khí hậu râm mát thuận lợi cho sâu non tuổi 1 đến tuổi 5 ẩn nấp và tránh nắng. Ngược lại, rừng cấp tuổi 3 có mật độ thưa hơn (2.200 cây/ha), độ thông thoáng cao và tầng lá già hóa, làm giảm khả năng tích lũy quần thể của sâu róm xanh.

Kết quả này tương đồng với các công bố khoa học quốc tế tại Ấn Độ và Sri Lanka khi nghiên cứu loài Cricula trifenestrata, nơi sâu non ăn trụi lá làm cây suy kiệt và giảm 20% sản lượng tinh dầu. Việc phân lập thành công thiên địch bản địa mở ra triển vọng ứng dụng nấm bạch cương Beauveria bassiana như một giải pháp thay thế hóa chất độc hại trong canh tác quế thương phẩm.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả thực nghiệm, đề tài đưa ra 4 nhóm giải pháp kỹ thuật tích hợp theo tiêu chuẩn IPM nhằm quản lý bền vững sâu hại quế tại huyện Trấn Yên:

1. Điều chỉnh mật độ và vệ sinh lâm phần bằng kỹ thuật lâm sinh:

   • Tiến hành tỉa thưa định kỳ rừng quế cấp tuổi 2 từ mật độ 3.000 - 4.000 cây/ha xuống còn 2.800 cây/ha; rừng cấp tuổi 3 từ 2.000 - 2.500 cây/ha xuống còn 1.600 cây/ha.
   • Chặt bỏ toàn bộ những cây còi cọc, bị sâu bệnh nặng; phát dọn thực bì cục bộ nhưng giữ lại các bụi cây có hoa để cung cấp nguồn mật nuôi dưỡng thiên địch.
   • Thời gian thực hiện: Hoàn thành trong quý I và quý III hằng năm trước các đợt phát lộc non của cây quế. Chủ thể thực hiện: Hộ nông dân và các chủ rừng dưới sự hướng dẫn của cán bộ khuyến nông.

2. Ứng dụng chế phẩm sinh học kiểm soát sâu non:

   • Sử dụng chế phẩm sinh học Muskardin (nấm bạch cương Beauveria bassiana, liều lượng 6g/lít) hoặc Delfin WG (32 BIU vi khuẩn Bacillus thuringiensis, liều lượng 1g/lít) phun trực tiếp lên tán cây khi sâu non ở tuổi 1 - 3 mới xuất hiện.
   • Mục tiêu: Đạt hiệu lực diệt trừ trên 85% sau 7 đến 9 ngày xử lý, bảo vệ tuyệt đối quần thể thiên địch và không để lại dư lượng độc hại trong vỏ quế.

3. Can thiệp hóa học có kiểm soát khi xảy ra dịch hại khẩn cấp:

   • Chỉ áp dụng thuốc bảo vệ thực vật hóa học khi tỷ lệ bị hại vượt ngưỡng kinh tế (P% > 50%, chỉ số R > 2,0) và có nguy cơ lan rộng thành dịch.
   • Sử dụng các loại thuốc chọn lọc trong danh mục cho phép như Trebon 10EC (2 ml/lít) hoặc Decis repel 2,5SC (1 ml/lít), phun bằng máy áp lực cao vào sáng sớm hoặc chiều mát.
   • Tuân thủ thời gian cách ly tối thiểu 30 ngày trước khi khai thác sản phẩm quế để đáp ứng tiêu chuẩn an toàn thực phẩm.

4. Xây dựng mạng lưới giám sát và dự tính dự báo dịch hại:

   • Hạt Kiểm lâm huyện Trấn Yên chủ trì phối hợp cùng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh Yên Bái thiết lập hệ thống bẫy đèn và các điểm điều tra cố định, tần suất 10 ngày/lần trong cao điểm tháng 5 đến tháng 8.
   • Tổ chức tập huấn kỹ thuật nhận biết vòng đời sâu róm xanh cho 100% cán bộ lâm nghiệp cơ sở và đại diện các hợp tác xã trồng quế.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu của luận văn mang lại giá trị thực tiễn cho 4 nhóm đối tượng chính:

• Học viên cao học, nghiên cứu sinh và nhà khoa học ngành Lâm nghiệp, Bảo vệ thực vật: Cung cấp tài liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp điều tra sâu hại rừng trồng theo TCVN 8927:2013, khóa định danh 16 loài sâu hại quế và phương pháp nghiên cứu sinh học côn trùng rừng.
• Cơ quan quản lý nhà nước (Sở Nông nghiệp & PTNT, Chi cục Kiểm lâm, Chi cục BVTV tỉnh Yên Bái và các tỉnh vùng cao): Cung cấp cơ sở khoa học xác đáng để ban hành các văn bản chỉ đạo, xây dựng đề án bảo vệ rừng quế quy mô 76.000 ha và thiết lập quy trình kiểm dịch thực vật vùng trồng.
• Các doanh nghiệp xuất khẩu quế, hợp tác xã sản xuất quế hữu cơ: Cung cấp quy trình ứng dụng chế phẩm sinh học (Muskardin, Delfin WG) thay thế hóa chất, giúp sản phẩm quế đạt các chứng nhận quốc tế khắt khe (USDA Organic, EU Organic) để gia tăng giá trị thương phẩm.
• Chủ rừng, trang trại và hộ gia đình trực tiếp canh tác quế: Nắm vững kỹ thuật tỉa thưa duy trì mật độ tối ưu (1.600 - 2.800 cây/ha), nhận diện chính xác pha gây hại của sâu róm xanh và biết cách bảo tồn thiên địch để giảm từ 40% đến 60% chi phí thuốc bảo vệ thực vật.

Câu hỏi thường gặp

Loài sâu hại nào nguy hiểm nhất trên rừng trồng quế tại Trấn Yên, Yên Bái?
Loài sâu gây hại nghiêm trọng nhất là Sâu róm xanh (Cricula sp.) thuộc họ Saturniidae, Bộ Cánh vảy. Sâu non ăn trụi phiến lá quế từ tuổi 1 đến tuổi 5, làm gián đoạn quá trình quang hợp, khiến cây suy kiệt và làm suy giảm nghiêm trọng năng suất vỏ cũng như chất lượng tinh dầu.

Tại sao rừng quế 6 năm tuổi bị sâu hại nặng hơn rừng 11 năm tuổi?
Rừng quế 6 năm tuổi (cấp tuổi 2) có tỷ lệ bị hại lên tới 64,5% (so với 48,5% ở rừng 11 năm tuổi) do mật độ trồng dày (3.300 cây/ha), tán lá đan xen rậm rạp tạo ẩm độ cao và có nhiều chồi non mềm. Điều này tạo điều kiện thức ăn và vi khí hậu lý tưởng cho sâu non phát triển.

Biện pháp sinh học nào đạt hiệu quả cao nhất trong phòng trừ sâu róm xanh?
Thử nghiệm chứng minh chế phẩm sinh học Muskardin chứa nấm bạch cương (Beauveria bassiana, liều 6g/lít) và Delfin WG chứa vi khuẩn Bacillus thuringiensis (liều 1g/lít) mang lại hiệu quả diệt trừ sâu non vượt trội, kiểm soát tốt quần thể sâu hại mà không gây ô nhiễm môi trường.

Thời điểm nào trong năm cần tập trung cao độ phòng trừ sâu róm xanh hại quế?
Thời điểm phòng trừ hiệu quả nhất là từ tháng 5 đến tháng 7 hằng năm. Đây là giai đoạn sâu non nở rộ và gây hại mạnh nhất. Cần theo dõi sát sao để phát hiện và xử lý ngay khi sâu ở tuổi 1 - 2 sống tập trung, trước khi sâu lớn phân tán lên toàn tán cây.

Tỉa thưa điều chỉnh mật độ mang lại lợi ích gì trong việc hạn chế dịch hại?
Tỉa thưa hạ mật độ xuống mức 1.600 - 2.800 cây/ha giúp rừng quế thông thoáng, tăng cường ánh sáng chiếu xuống các tầng tán, làm giảm độ ẩm vi khí hậu thuận lợi của sâu hại, đồng thời kích thích cây sinh trưởng khỏe mạnh và tăng sức đề kháng tự nhiên.

Kết luận

• Luận văn đã điều tra và lập danh mục toàn diện 16 loài sâu hại trên cây quế tại huyện Trấn Yên, tỉnh Yên Bái, trong đó Bộ Cánh vảy chiếm 14 loài và Bộ Cánh đều chiếm 2 loài.
• Xác định chính xác Sâu róm xanh (Cricula sp.) là loài sâu hại chính với tỷ lệ gây hại 64,5% ở rừng 6 tuổi và 48,5% ở rừng 11 tuổi, đồng thời làm rõ vòng đời phát dục của sâu trong điều kiện 26°C và 80% ẩm độ.
• Phát hiện và định danh các loài thiên địch tự nhiên quan trọng gồm nấm ký sinh Beauveria bassiana, ruồi ký sinh và nhện linh miêu họ Oxyopidae giữ vai trò cân bằng sinh thái rừng quế.
• Thử nghiệm thành công giải pháp phòng trừ tổng hợp IPM: kết hợp tỉa thưa hạ mật độ lâm phần với phun chế phẩm sinh học Muskardin (6g/lít) và Delfin WG (1g/lít), đạt hiệu lực khống chế dịch hại cao và an toàn môi trường.
• Đóng góp luận cứ khoa học thực tiễn vững chắc cho Đề án phát triển 76.000 ha quế của tỉnh Yên Bái giai đoạn 2020 - 2025. Các cấp chính quyền địa phương và người trồng rừng cần nhanh chóng áp dụng rộng rãi quy trình IPM này để bảo vệ diện tích rừng quế thương phẩm, nâng cao giá trị kinh tế và hướng tới phát triển lâm nghiệp bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Quế (Cinnamomum cassia) là loại đặc sản rừng có giá trị kinh tế cao được gây trồng chủ yếu tại tỉnh Yên Bái, là một trong những cây chiếm vị trí hàng đầu trong các loại lâm sản ngoài gỗ xuất khẩu, cho thu nhập tốt và rất ổn định với người dân trồng Quế. Ngoài ra, cây Quế dễ gây trồng, sinh trưởng và phát triển tốt. So với nhiều cây trồng khác, cây Quế đã mang lại cho người dân một nguồn thu lớn và ổn định. Vùng Quế Văn Yên từ vài chục năm nay đã nổi tiếng trên thế giới, tháng 01 năm 2010 Cục Sở hữu trí tuệ đã có quyết định chứng nhận đăng ký chỉ dẫn địa lý cho sản phẩm Quế Văn Yên.

Trước đây, cây Quế chỉ bán được vỏ. Hiện nay, thân, cành, lá đều bán được với giá cao. Vỏ Quế loại 1 đang được các cơ sở chế biến thu mua với giá từ 22.000 đ/kg và các sản phẩm phụ như quế chi, quế vụn cũng bán được 13.000 đ/kg c n lá quế bán cho các cơ sở chế biến tinh dầu với giá từ 1. Thân quế sau khi bóc vỏ có đường kính từ 15 cm trở lên bán cho các cơ sở chế biến gỗ làm bao bì với giá từ 1,5-1,8 triệu/m3 (http://sctyenbai.

Với giá trị kinh tế khá cao, nên những năm gần đây việc gây trồng Quế luôn được sự quan tâm của các cấp chính quyền và người dân, diện tích rừng trồng Quế luôn tăng lên qua các năm. Theo kết quả kiểm kê rừng, tính đến hết năm 2015 diện tích Quế tại tỉnh là 50.436,9 ha, được trồng chủ yếu tại huyện Văn Yên, Trấn Yên, Lục Yên và một số huyện khác. Theo Quyết định số 1481/QĐ-U ND ký ngày 22 tháng 7 năm 2016 về việc phê duyệt đề án phát triển cây Quế của tỉnh Yên ái giai đoạn 2016 đến 2020, trồng mới 19.500 ha và duy trì ổn định diện tích rừng trồng Quế toàn tỉnh là 76. Theo Công văn số 1082/SNN-BVTV ngày 01/12/2016 của Sở Nông nghiệp và PTNT tỉnh Yên Bái chỉ rõ: sâu hại Quế là loài sâu hại lần đầu tiên LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 2 xuất hiện và gây hại mạnh, tổng diện tích cây Quế của tỉnh bị sâu hại lên đến 262 ha, trong đó có 163 ha bị hại nhẹ, 83 ha bị hại trung bình và 16 ha bị hại nặng; Chúng gây hại chủ yếu ở huyện Trấn Yên và Văn Yên.

Hiện tại, trên địa bàn tỉnh, loài sâu hại Quế có diễn biến phức tạp, phát triển nhanh trên địa bàn các huyện như Trấn Yên, Văn Yên và đang lây lan ra huyện khác, việc phòng trừ gặp rất nhiều khó khăn vì chưa xác định được tên loài, chưa nghiên cứu đặc điểm sinh học, quy luật phát sinh phát triển và các biện pháp phòng trừ hợp lý. Để phòng trừ hiệu quả loài sâu hại Quế, trước tiên cần nghiên cứu về đặc điểm hình thái, sinh học, sinh thái từ đó làm cơ sở cho việc đề xuất biện pháp phòng trừ. Vì vậy, việc thực hiện nghiên cứu đề tài “Nghiên cứu một số đặc điểm sinh học, sinh thái và thử nghiệm một số biện pháp phòng trừ một số loài sâu hại chính trên cây Quế tại huyện Trấn Yên tỉnh Yên Bái” là rất cần thiết và góp phần quan trọng trong quản lý bảo vệ rừng trồng Quế trên địa bàn tỉnh Yên Bái. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 3 Chƣơng 1 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1.

Tổng quan tình hình nghiên cứu ở trên thế giới 1. Nghiên cứu về thành phần loài sâu hại Quế Tại Ấn Độ Ayyar (1940) [17], Mani (1973) [29], Singh và đồng tác giả (1978) [39], Butani (1983) [19], Anandaraj và đồng tác giả (2001) [15], đã ghi nhận có 5 loài sâu hại lá, 1loài Pauropsylla depressagây u bướu lá,1 loài sâu róm Euproctis fraterna ăn lá, loài sâu Orthaga vitialis ăn lá có thể làm chết chồi cây Quế; cảnh báo xâm nhập của loài Conopomorpha civica và loài Phyllocnistis chrysophthalma đục lá Quế. Ngoài ra, tại Ấn Độ còn xác định có 2 loài sâu hại chính trên cây Quế là loài sâu ăn lá Chilasa clytia và loài sâu đục lá Conopomorpha civica (Devashayam et al. Theo tác giả Rajapakse và Kulasekera (1982) [32], xác định thành phần loài sâu hại Quế ở Sri Lanka gồm có sâu ăn lá Attacus atlas và Agroploce aprobola; rệp sáp Ceroplastes rubens, bọ xít chích hút chồi cây Coptosoma pygmaeum, ve sầu sừng Leptocentrus obliquus, bọ cánh cứng Leucopholis pinguis; các loài sâu này gây hại lá Quế làm ảnh hưởng đến sinh trưởng của cây.

Một số loài sâu gây hại chính như: loài sâu hại lá Chilasa clytia, loài Graphium sarpedon, loài Orthaga vitialis, loài Dasychira mendosa và loài Acrocercops spp. Tại Indonesia một số loài sâu hại lá Quế như Chilasa clytia, Aerocercops spp., Sorolopba arebimadias và Gryllotalpa spp., làm ảnh hưởng đến sinh trưởng của cây (Dao et al. Loài sâu Cricula trifenestrata ăn lá hại một số loài cây thuộc họ Lauraceae, cụ thể loài Cinnamomum glanduliferum, C. glaucescens ở Đông Bắc Ấn Độ, loài C.

zeylanicum ở Sri Lanka và vùng Đông ắc Á; loài Litsea LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 4 cubeba ở Ấn Độ và loài bơ Persea bombycina ở Ấn Độ, Nepal và vùng Đông Nam (Amalendu et al. Cũng theo tác giả Orwa và đồng tác giả (2009) [31] cây bơ bị các loài sâu hại chính như: Epimecis detexta, Protopulvinaria pyriformis, Chrysomphalus dictyospermi, Oligonychus yothersi, Acysta perseae, Selenothrips rubrocinctus và loài mọt hại thân cành Ambrosia beetles, Xylosandrus spp., chúng làm ảnh hưởng đến năng suất quả cây bơ. Các nhà khoa học trên thế giới đã ghi nhận được hơn 70 loài sâu, bệnh hại Quế, đặc biệt là ở Ấn độ và Sri Lanka. Tuy nhiên, thông tin về sâu, bệnh hại trên 3 loài Quế là Cinnamomum cassia, C.

tamata vẫn còn hạn chế; nhưng đã xác định được một số loài như: Chilasa clytia, Conopomorpha civica, Orthaga vitalis và Popillia complanata (Anandaraj and Devasahayam, 2004) [16]. Ở Sri Lanka sâu, bệnh hại Quế làm ảnh hưởng rất lớn đến năng suất và chất lượng tinh dầu Quế, nếu rừng Quế bị sâu, bệnh hại năng suất có thể giảm 20%, với các loài sâu bệnh phổ biến là sâu ăn lá, bệnh đốm lá, hoặc muội lá. Do đó trong quá trình trồng Quế cần quan tâm để phòng trừ sâu, bệnh hại rừng Quế (Anandaraj and Devasahayam, 2004) [16]. Ở Sri Lanka có một số loài sâu thuộc bộ cánh cứng gây dịch hại lá và chồi cây Quế gồm có loài Cryptocephalus snillus, loài Cryptocephalus virgula và loài Podagrica badia (Rajapakse and Kulasekera, 1982) [32] và lần đầu tiên phát hiện có loài sâu Synanthedon sp.

Ở Sri Lanka xuất hiện một số loài sâu đục thân, cành hại Quế, cụ thể loài sâu Synanthedon spp. (Lepidoptera: Sesiidae) và loài vòi voi Alcides sp. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 Đối với loài Alcides morio hại quả Quế tại Ấn Độ, sâu non của loài này ăn hạt và đào đường hầm bên trong hạt, điều này gây thiệt hại kinh tế đáng kể vì cây Quế được nhân giống thông qua hạt (Rajapakse et al. Từ các kết quả nghiên cứu về thành phần loài sâu hại lá, hại thân, hại cành ngọn Quế ở các nước trên thế giới cho thấy các loài sâu hại Quê ở các bộ, các họ khác nhau là khá phong phú, tuy nhiên loài sâu hại chính tập trung chủ yếu thuộc bộ cánh vảy, cánh nửa cứng và cánh cứng.

Các kết quả về thành phần loài sâu hại lá này là cơ sở khoa học quan trọng để định hướng cho công tác điều tra nghiên cứu. Nghiên cứu về đặc điểm sinh học, sinh thái sâu hại Quế Theo tác giả Singh và đồng tác giả (1978) [39], loài sâu Orthaga vitialis gây hại trên lá và chồi cây Quế tại Ấn Độ, sâu non loài này hoạt động rất mạnh, sống và gây hại ở chồi cây làm chồi biến dạng dẫn đến chồi mọc thành cụm. Trong mỗi cụm chồi có thể có một vài sâu non, chúng sống tập chung và ăn toàn bộ bề mặt lá, thời kỳ sâu non từ 28 đến 30 ngày. Giai đoạn nhộng thường nằm ở trong các cụm chồi, thời gian từ 11 đến 14 ngày.

Đối với loài sâu róm Euproctis fraterna ăn lá Quế chỉ ăn phần diệp lục. Sau đó sâu non lớn dần và ăn toàn bộ lá làm rụng lá. Giai đoạn sâu non loài này kéo dài trong 13-29 ngày và thời gian nhộng kéo dài từ 9 đến 20 ngày (Singh et al. Theo tác giả Dharmadasa và Jayasinghe (2000) [24], loài sâu Synanthedon sp.

(Lepidoptera: Sesiidae) hại thân, cành Quế, làm cho các cành chết. Sâu non ở tuổi cuối dài khoảng 2,5cm; đầu màu nâu sẫm và thân màu trắng đậm. Sâu non thường ăn phần gỗ để sống và có xu hướng ăn theo chiều ngang. Trưởng thành có cánh trước hẹp dài và đôi cánh sau rộng hơn.

Sau khi giao phối, đẻ trứng vào các vết nứt hoặc vết thương trên vỏ cây và trứng nở trong khoảng từ 1 đến 4 tuần. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 6 Loài sâu Chilasa clytia hại lá Quế, trưởng thành có kích thước lớn; ở Sri Lanka, trưởng thành đực và cái có màu sắc khác nhau. Đẻ trứng đơn lẻ ở cả mặt trên và dưới của lá non. Trứng có hình cầu, màu sáp đến màu cam vàng.

Sâu non màu đen hoặc xanh đen, ăn cả lá non và lá bánh tẻ. Trong trường hợp gây hại nặng chúng ăn toàn bộ lá và chỉ còn lại gân lá. Sâu non có 5 tuổi, kéo dài từ 11 đến 17 ngày. Sâu non tuổi lớn có màu vàng nhạt với sọc đen ở hai bên và có chiều dài khoảng 2,5 cm.

Nhộng có hình trụ được bọc trong kén trông giống một cành củi gãy. Đối với loài sâu ăn lá Graphium sarpedon cũng là một loài sâu hại Quế phổ biến. Trưởng thành có màu đen với các hoa văn màu xanh đặc trưng. Trứng được đẻ ở mặt dưới của lá, hình tròn và có màu vàng nhạt và trứng kéo dài từ 5 đến 6 ngày.

Giai đoạn sâu non có 5 tuổi kéo dài từ 29 đến 31 ngày (Vanderet al. Theo tác giả Anandaraj và đồng tác giả (2001) [15], loài Acrocercops sp. Trưởng thành nhỏ, màu bạc và sau khi giao phối trưởng thành cái thường đẻ một vài trứng trên mặt dưới lá gần gân chính của lá và nở trong khoảng từ 2 đến 6 ngày. Sâu non màu xám nhạt và ăn phần mô diệp lục của lá.

Các lá bị sâu đục trở nên nhăn nheo và các khu vực lá bị sâu đục khô lại tạo thành các lỗ lớn trên lá. Các lá này trở nên nhợt nhạt và quăn queo làm chậm sự phát triển. Theo Jayasinghe và đồng tác giả (2006) [26], loài sâu Synanthedon sp. (Lepidoptera: Sessiidae) đục thân, cành cây Quế là loài gây hại nghiêm trọng.

V ng đời của chúng chưa được xác định rõ ràng do khó để theo dõi giai đoạn sâu non trong thân cây.