Luận Văn Thạc Sĩ: Nghiên Cứu Đặc Điểm Sinh Học Và Đề Xuất Giải Pháp Phát Triển Bền Vững Cây Quế ...

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu nghiên cứu đặc điểm sinh học từ đó đề xuất những giải pháp phát triển bền vững cho cây quế ở huyện, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Nguyễn Thị Huyền
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Thoa
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Nông lâm kết hợp
• Đề tài: Nghiên Cứu Đặc Điểm Sinh Học Và Giải Pháp Phát Triển Bền Vững Cây Quế Tại Văn Yên, Yên Bái
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC TỪ, CỤM TỪ VIẾT TẮT
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Mục tiêu của nghiên cứu
• 1.2. Ý nghĩa của đề tài
• 1.2.1. Ý nghĩa trong học tập
• 1.2.2. Ý nghĩa trong thực tiễn
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 2.1. Cơ sở khoa học của vấn đề nghiên cứu
• 2.2. Giá trị của cây Quế đối với kinh tế của huyện Văn Yên tỉnh Yên Bái
• 2.3. Khái niệm lâm sản ngoài gỗ
• 2.4. Nghiên cứu về lâm sản ngoài gỗ
• 3. PHẦN 3: ĐỐI TƯỢNG - PHẠM VI - PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 3.2. Địa điểm và thời gian tiến hành
• 3.3. Nội dung nghiên cứu
• 3.4. Phương pháp nghiên cứu
• 3.4.1. Phương pháp kế thừa tài liệu
• 3.4.2. Điều tra thu thập số liệu
• 3.4.3. Điều tra OTC
• 3.4.4. Phương pháp nội nghiệp
• 4. PHẦN 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Nghiên cứu đặc điểm sinh thái của cây Quế tại huyện Văn Yên, tỉnh Yên Bái
• 4.2. Nghiên cứu đặc điểm sinh trưởng của cây Quế tại huyện Văn Yên tỉnh Yên Bái
• 4.3. Thực trạng gây trồng cây Quế tại huyện Văn Yên, tỉnh Yên Bái
• 4.4. Kiến thức bản địa trong việc trồng cây Quế tại huyện Văn Yên, tỉnh Yên Bái
• 4.5. Tình hình sâu bệnh hại cây Quế tại địa bàn huyện Văn Yên, tỉnh Yên Bái
• 4.6. Ảnh hưởng của các yếu tố tự nhiên đến sinh trưởng và phát triển của cây Quế tại huyện Văn Yên, tỉnh Yên Bái
• 4.7. Đề suất giải pháp khắc phục khó khăn
• 5. PHẦN 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Đặc điểm sinh học của cây quế

Cây quế là loài cây thân gỗ, sống lâu năm, có thể cao trên 15m và đường kính ngang ngực đạt đến 40cm. Cây quế có lá đơn, mọc cách hoặc gần đối, với 3 gân gốc kéo dài đến đầu lá. Lá trưởng thành dài khoảng 18-20cm, rộng 6-8cm. Tán lá hình trứng, thường xanh quanh năm. Vỏ ngoài màu xám, hơi nứt rạn theo chiều dọc. Các bộ phận của cây như vỏ, lá, hoa, gỗ, rễ đều chứa tinh dầu, đặc biệt vỏ có hàm lượng tinh dầu cao nhất, đạt 4-5%. Tinh dầu quế có màu vàng, thành phần chủ yếu là Aldehyt Cinamic (70-90%). Cây quế bắt đầu ra hoa từ 8-10 tuổi, hoa mọc ở nách lá đầu cành, màu trắng hoặc phớt vàng. Quả quế khi chín có màu tím than, chứa một hạt. Bộ rễ quế phát triển mạnh, giúp cây sinh trưởng tốt trên vùng đồi núi dốc.

1.1. Đặc điểm sinh thái

Cây quế thích hợp với vùng đất đồi núi dốc, có khả năng chịu bóng khi còn nhỏ và ưa sáng khi trưởng thành. Cây quế góp phần bảo vệ môi trường sinh thái, tăng độ che phủ rừng, giữ đất, giữ nước. Đặc biệt, cây quế còn bảo tồn sự đa dạng nguồn gen quý của cây bản địa.

1.2. Giá trị kinh tế

Cây quế mang lại giá trị kinh tế cao, đặc biệt là vỏ và tinh dầu quế. Sản phẩm từ cây quế được sử dụng trong công nghiệp y dược, chế biến thực phẩm, hương liệu và chăn nuôi. Xu hướng sử dụng tinh dầu thực vật thay thế hóa chất ngày càng tăng, tạo cơ hội phát triển cho ngành sản xuất quế.

II. Phát triển bền vững cây quế tại Văn Yên Yên Bái

Văn Yên, Yên Bái là vùng trồng quế nổi tiếng với diện tích lớn và chất lượng quế hàng đầu Việt Nam. Tuy nhiên, việc trồng và khai thác quế tại đây vẫn còn nhiều hạn chế, chủ yếu dựa vào kinh nghiệm truyền thống, không đúng kỹ thuật, dẫn đến sâu bệnh và giảm năng suất. Để phát triển bền vững, cần áp dụng các giải pháp đồng bộ, từ kỹ thuật trồng, chăm sóc đến bảo quản sau thu hoạch.

2.1. Kỹ thuật trồng quế

Kỹ thuật trồng quế cần được cải thiện, đảm bảo mật độ trồng hợp lý, đủ ánh sáng và dinh dưỡng cho cây. Việc áp dụng các phương pháp trồng tiên tiến sẽ giúp tăng năng suất và chất lượng quế.

2.2. Bảo tồn cây quế

Bảo tồn cây quế bản địa là yếu tố quan trọng để duy trì chất lượng quế. Cần có chính sách hỗ trợ người dân trong việc cải tạo rừng quế, tránh tình trạng khai thác quá mức dẫn đến suy thoái rừng.

III. Tác động môi trường và kinh tế

Cây quế không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn góp phần bảo vệ môi trường. Tuy nhiên, việc khai thác quá mức lá quế để chưng cất tinh dầu đang gây ra nguy cơ suy thoái rừng. Cần có biện pháp quản lý tài nguyên hiệu quả để đảm bảo sự phát triển bền vững của cây quế.

3.1. Tác động môi trường

Cây quế giúp tăng độ che phủ rừng, giữ đất, giữ nước, góp phần bảo vệ hệ sinh thái. Tuy nhiên, việc khai thác lá quế quá mức có thể dẫn đến suy thoái rừng, ảnh hưởng đến chất lượng quế.

3.2. Kinh tế cây quế

Kinh tế cây quế đóng vai trò quan trọng trong đời sống người dân Văn Yên. Quế không chỉ là nguồn thu nhập chính mà còn giúp xóa đói giảm nghèo, tạo công ăn việc làm cho người dân địa phương.

IV. Giải pháp phát triển bền vững

Để phát triển bền vững cây quế tại Văn Yên, Yên Bái, cần có các giải pháp đồng bộ, từ việc cải thiện kỹ thuật trồng, bảo tồn nguồn gen quý, đến quản lý tài nguyên hiệu quả. Các giải pháp này sẽ giúp nâng cao năng suất, chất lượng quế, đồng thời bảo vệ môi trường và hệ sinh thái.

4.1. Quản lý tài nguyên

Quản lý tài nguyên hiệu quả là yếu tố then chốt để đảm bảo sự phát triển bền vững của cây quế. Cần có chính sách quản lý chặt chẽ việc khai thác và sử dụng tài nguyên quế.

4.2. Phát triển nông thôn

Phát triển nông thôn thông qua việc mở rộng mô hình trồng quế, tạo thêm công ăn việc làm cho người dân. Điều này sẽ góp phần nâng cao đời sống kinh tế và xã hội của người dân địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƢỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM ---------------------- NGUYỄN THỊ HUYỀN “NGHIÊN CỨU ĐẶC ĐIỂM SINH HỌC VÀ ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG CHO CÂY QUẾ Ở HUYỆN VĂN YÊN, TỈNH YÊN BÁI” KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC Hệ đào tạo : Chính quy Chuyên ngành : Nông lâm kết hợp Khoa : Lâm nghiệp Khóa học : 2011 - 2015 Thái Nguyên - 2015 n ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƢỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM ---------------------- NGUYỄN THỊ HUYỀN “NGHIÊN CỨU ĐẶC ĐIỂM SINH HỌC VÀ ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG CHO CÂY QUẾ Ở HUYỆN VĂN YÊN, TỈNH YÊN BÁI” KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC Hệ đào tạo : Chính quy Lớp : K43-NLKH Chuyên ngành : Nông lâm kết hợp Khoa : Lâm nghiệp Khóa học : 2011 - 2015 Giảng viên hƣớng dẫn : TS. Nguyễn Thị Thoa (Giảng viên khoa Lâm Nghiệp trường Đại Học Nông Lâm Thái Nguyên) Thái Nguyên - 2015 n i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan khóa luận này do chính tôi thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của TS. Nguyễn Thị Thoa. Các số liệu kết quả nghiên cứu trong khóa luận của tôi hoàn toàn trung thực và chưa hề công bố hoặc sử dụng để bảo vệ học vị nào. Nô ̣i dung khóa lu ận có tham khảo và sử dụng các tài liệu , thông tin đươ ̣c đăng tải trên các tác phẩ m, tạp chí,…đã được chỉ rõ nguồn gốc. Nếu sai tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm. Thái Nguyên, tháng năm 2015 Giảng viên hƣớng dẫn Sinh viên TS. Nguyễn Thị Thoa Nguyễn Thị Huyền n ii LỜI CẢM ƠN Được sự đồng ý của Ban giám hiệu nhà trường, Ban chủ nhiệm khoa Lâm Nghiệp, cô giáo hướng dẫn và sự nhất trí của UBND Huyện Văn Yên, tỉnh Yên Bái, em thực hiện nghiên cứu đề tài: “Nghiên cứu đặc điểm sinh học, sinh thái và đề suất giải pháp phát triển bền vững cho cây Quế ở huyện Văn Yên, tỉnh Yên Bái”. Trong quá trình thực hiện đề tài, em đã nhận được sự quan tâm của nhà trường, khoa Lâm Nghiệp, cô giáo hướng dẫn, UBND huyện Văn Yên, bà con nhân dân trong huyện, bạn bè và gia đình. Em xin gửi lời cảm ơn đến Ban giám hiệu nhà trường, khoa Lâm Nghiệp, trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên đã tạo điều kiện thuận lợi giúp em hoàn thành khóa luận tốt nghiệp này. Đặc biệt, em xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới cô giáo hướng dẫn TS. Nguyễn Thị Thoa cùng với UBND huyện đã tận tình hướng dẫn, chỉ bảo, giúp đỡ em trong suốt quá trình thực hiện đề tài. Em xin gửi lời cảm ơn đến tập thể lớp K43 Nông lâm kết hợp đã quan tâm, giúp đỡ, động viên em trong suốt quá trình học tập, rèn luyện tại trường Đại Học Nông Lâm Thái Nguyên. Một lần nữa, em xin kính chúc toàn thể thầy, cô giáo khoa Lâm Nghiệp sức khỏe, hạnh phúc và thành đạt. Chúc toàn thể cán bộ trong huyện Văn Yên công tác tốt, chúc các bạn sinh viên mạnh khỏe học tập tốt, thành công trong cuộc sống! Thái Nguyên, ngày tháng năm 2015 Sinh viên Nguyễn Thị Huyền n iii DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 2.1: Sản lượng Quế của huyện Văn Yên tỉnh Yên Bái.2: Giá trị sản xuất Quế tên thế giới từ năm 2003-2011.3: Sản lượng và tốc độ tăng trưởng bình quân trên thế giới của cây Quế từ năm 2003-2011 .4: Thị trường xuất khẩu chủ yếu của Việt Nam.5: Giá xuất khẩu Quế của Việt Nam (USD/kg) .6: Nhập khẩu vỏ Quế vào Việt Nam .7: Giá nhập khẩu Quế từ các nước trên thế giới.1: Đặc điểm sinh thái của cây Quế tại huyện Văn Yên, tỉnh Yên Bái .2: Đặc điểm sinh trưởng của cây Quế tại huyện Văn Yên, tỉnh Yên Bái .3: Diện tích trồng Quế trên địa bàn các xã thuộc huyện Văn Yên .4: Tình hình sinh trưởng, phát triển của cây Quế tại huyện Văn Yên tỉnh Yên Bái. 40 n iv DANH MỤC CÁC TỪ, CỤM TỪ VIẾT TẮT D1,3 Đường kính của cây ở vị trí 1m3 Dt Đường kính tán FAO Tổ chức lương thực thế giới Hdc Chiều cao dưới cành cuả cây HDND Hội đồng nhân dân Hvn Chiều cao vút ngọn của cây LSNG Lâm sản ngoài gỗ OTC Ô tiêu chuẩn TNHH Trách nghiệm hưu hạn UBND Ủy ban nhân dân n v MỤC LỤC PHẦN 1: MỞ ĐẦU. Mục tiêu của nghiên cứu. Ý nghĩa của đề tài. Ý nghĩa trong học tập . Ý nghĩa trong thực tiễn. 4 PHẦN 2: TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU . Cơ sở khoa học của vấn đề nghiên cứu. Giá trị của cây Quế đối với kinh tế của huyện Văn Yên tỉnh Yên bái. Khái niệm lâm sản ngoài gỗ . Nghiên cứu về lâm sản ngoài gỗ . Đặc điểm sinh thái của cây Quế. Đặc điểm chung về diện tích và sản lượng Quế của huyện Văn Yên. Thực trạng sản xuất kinh doanh Quế . Tình hình nghiên cứu trên thế giới và Việt Nam. Tình hình nghiên cứu trên thế giới. Tình hình nghiên cứu tại Việt Nam. Điều kiện tự nhiên-kinh tế-xã hội khu vực nghiên cứu. Điều kiện tự nhiên. Điều kiện kinh tế xã hội. Thuận lợi và khó khăn. 29 PHẦN 3: ĐỐI TƯỢNG - PHẠM VI - PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Địa điểm và thời gian tiến hành. Nội dung nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Phương pháp kế thừa tài liệu. Điều tra thu thập số liệu . Điều tra OTC. Phương pháp nội nghiệp . 33 PHẦN 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN. Nghiên cứu đặc điểm sinh thái của cây Quế tại huyện Văn Yên, tỉnh Yên Bái. Nghiên cứu đặc điểm sinh trưởng của cây Quế tại huyện Văn Yên tỉnh Yên Bái . Thực trạng gây trồng cây Quế tại huyện Văn Yên, tỉnh Yên Bái. Kiến thức bản địa trong việc trồng cây Quế tại huyện Văn Yên, tỉnh Yên Bái. Error! Bookmark not defined. Tình hình sâu bệnh hại cây Quế tại địa bàn huyện Văn Yên ,tỉnh Yên Bái. Ảnh hưởng của các yếu tố tự nhiên đến sinh trưởng và phát triển của cây Quế tại huyện Văn Yên, tỉnh Yên Bái . Đề suất giải pháp khắc phục khó khăn. 42 PHẦN 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ . Error! Bookmark not defined. 45 TÀI LIỆU THAM KHẢO . 45 n 1 PHẦN 1 MỞ ĐẦU 1. Đặt Vấn Đề Cây Quế là loài cây thân gỗ, sống lâu năm, ở cây trưởng thành có thể cao trên 15m, đường kính ngang ngực (1,3m) có thể đạt đến 40cm. Quế có lá đơn mọc cách hay gần đối lá có 3 gân gốc kéo dài đến tận đầu lá và nổi rõ ở mặt dưới của lá, các gân bên gần như song song, mặt trên của lá xanh bóng, mặt dưới lá xanh đậm, lá trưởng thành dài khoảng 18 – 20cm, rộng khoảng 6 – 8cm, cuống lá dài khoảng 1cm. Quế có tán lá hình trứng, thường xanh quanh năm, thân cây tròn đều, vỏ ngoài màu xám, hơi nứt rạn theo chiều dọc. Trong các bộ phận của cây Quế như vỏ, lá, hoa, gỗ, rễ đều có chứa tinh dầu, đặc biệt trong vỏ có hàm lượng tinh dầu cao nhất, có khi đạt đến 4 – 5%. Tinh dầu Quế có màu vàng, thành phần chủ yếu là Aldehyt Cinamic chiếm khoảng 70 – 90%. Cây Quế khoảng 8 đến 10 tuổi thì bắt đầu ra hoa, hoa Quế mọc ở nách lá đầu cành, hoa tự chùm, nhỏ chỉ bằng nửa hạt gạo, vươn lên phía trên của lá, màu trắng hay phớt vàng. Quế ra hoa vào tháng 4 và tháng 5 và quả chín vào tháng 1 và tháng 2 năm sau. Quả Quế khi chưa chín có màu xanh, khi chín chuyển sang màu tím than, quả mọng trong chứa một hạt, quả dài 1 đến 1,2 cm, hạt hình bầu dục, 1 kg hạt Quế có khoảng 2500 – 3000 hạt. Bộ rễ Quế phát triển mạnh, rễ cọc cắm sâu vào lòng đất, rễ bàng lan rộng, đan chéo nhau vì vậy Quế có khả năng sinh sống tốt trên các vùng đồi núi dốc. Cây Quế lúc còn nhỏ cần có bóng che thích hợp mới sinh trưởng và phát triển tốt, càng lớn lên mức độ chịu bóng càng giảm dần và sau khoảng 3 – 4 năm trồng thì cây Quế hoàn toàn ưa sáng. Tinh dầu Quế có vị thơm, cay, ngọt rất được ưa chuộng. Sản phẩm chính của cây Quế là vỏ Quế và tinh dầu Quế được sử dụng nhiều trong công nghiệp y dược, công nghiệp chế biến thực phẩm, hương liệu n 2 và chăn nuôi. Xu hướng sử dụng các loại tinh dầu thực vật thay thế các hoá chất có ảnh hưởng đến sức khoẻ con người ngày một tăng rất có lợi cho người sản xuất Quế, các địa phương có Quế và xuất khẩu Quế. Ngoài lợi ích về mặt kinh tế, cây Quế còn đóng góp vào bảo vệ môi trường sinh thái, làm tăng độ che phủ rừng, giữ đất, giữ nước ở các vùng đất đồi núi dốc, bảo tồn và phát triển sự đa dạng các nguồn gen quý cây bản địa – cây Quế còn đóng góp vào định canh - đinh cư, xoá đói giảm nghèo tạo thêm công ăn việc làm cho nông dân miền núi nước ta. Quế được sử dụng làm thuốc chữa bệnh, vỏ Quế được mài ra trong nước đun sôi để nguội để uống, hoặc trong các bài thuốc có Quế để chữa một số bệnh đường tiêu hoá, đường hô hấp, kích thích sự tuần hoàn của máu, lưu thông thuyết mạch, làm cho cơ thể ấm lên. Chống lại giá lạnh và có tính chất sát trùng. Quế được nhân dân coi như một trong bốn vị thuốc rất có giá trị: Sâm, Nhung, Quế, Phụ (Theo tác giả Lê Trần Đức trong: “Cây thuốc Việt Nam” trang 263 “… Nhục Quế vị ngọt cay tính nóng, thông huyết mạch, làm mạnh tim, tăng sức nóng, chữa các chứng trúng hàn, hôn mê, mạch chạy chậm, nhỏ, tim yếu (truỵ mạch, huyết áp hạ) và bệnh dịch tả nguy cấp…”). Quế được sử dụng một khối lượng lớn để làm gia vị vì Quế có vị thơm, cay và ngọt có thể khử bớt được mùi tanh, gây của cá, thịt, làm cho các món ăn hấp dẫn hơn, kích thích được tiêu hoá. Quế còn được sử dụng trong các loại bánh kẹo, rượu: như bánh Quế, kẹo Quế, rượu Quế được sản xuất và bán rất rộng rãi. Quế được sử dụng làm hương vị, bột Quế được trộn với các vật liệu khác để làm hương khi đốt lên có mùi thơm được sử dụng nhiều trong các lễ hội, đền chùa, thờ cúng trong nhiều nước châu á nhất là các nước có đạo phật, đạo Khổng Tử, đạo Hồi. Gần đây nhiều địa phương còn sử dụng gỗ Quế, vỏ Quế để làm ra các sản phẩm thủ công mỹ nghệ như bộ Khay, ấm, chén bằng n 3 vỏ Quế, đĩa Quế, đế lót dầy có Quế.