Luận văn thạc sĩ bảo vệ thực vật nghiên cứu đặc điểm sinh học của sâu keo mùa thu spodoptera frugiperda trên một số loài thực vật và hiệu quả phòng trừ của các chế phẩm vi sinh

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu bảo vệ thực vật nghiên cứu đặc điểm sinh học của sâu keo mùa thu spodoptera frugiperda trên một số, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Nguyen Minh Trung
• Người hướng dẫn: TS. Lê Thị Diệu Trang
• Trường học: Trường Đại học Nông Lâm
• Chuyên ngành: Bảo vệ thực vật
• Đề tài: Nghiên cứu sinh học sâu keo mùa thu và hiệu quả phòng trừ vi sinh trên thực vật
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• TÓM TẮT
• SUMMARY
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Vị trí phân loại
• 1.2. Sự phân bố
• 2. CHƯƠNG 2: NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Vật liệu và phương tiện nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp
• 2.2.1. Nghiên cứu đặc điểm sinh học của sâu keo mùa thu trên một số cây trồng
• 2.2.2. Đánh giá hiệu quả phòng trừ sâu keo mùa thu của một số chế phẩm vi sinh trong điều kiện nhà lưới
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Kết quả khảo sát thành phần các loài thực vật xung quanh ruộng bắp bị sâu keo
• 3.2. Khảo sát sự chọn lựa phổ ký chủ của sâu keo mùa thu
• 3.2.1. Trong điều kiện có ký chủ ưa thích
• 3.2.2. Trong điều kiện không có ký chủ ưa thích
• 3.3. Đánh giá khả năng sinh trưởng và phát triển của sâu keo mùa thu trên một số loài thực vật
• 3.4. Đánh giá hiệu quả phòng trừ sâu keo mùa thu của một số chế phẩm vi sinh
• 4. KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• DANH SÁCH CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH SÁCH CÁC BẢNG
• DANH SÁCH CÁC HÌNH

Tóm tắt

I. Giới thiệu về sâu keo mùa thu

Sâu keo mùa thu (Spodoptera frugiperda) là một trong những loài sâu hại nghiêm trọng nhất đối với nông nghiệp, đặc biệt là trên cây bắp. Loài này có nguồn gốc từ châu Mỹ và đã lan rộng ra nhiều quốc gia, gây thiệt hại lớn cho mùa màng. Nghiên cứu về đặc điểm sinh học của sâu keo mùa thu là cần thiết để hiểu rõ hơn về hành vi và khả năng sinh trưởng của chúng trên các loại thực vật khác nhau. Việc xác định các loài thực vật ký chủ và khả năng gây hại của sâu keo mùa thu sẽ giúp nông dân có biện pháp phòng trừ hiệu quả hơn. Theo nghiên cứu, sâu keo mùa thu có thể gây hại trên hơn 353 loài thực vật thuộc 76 họ khác nhau, cho thấy sự đa dạng trong khả năng thích nghi của chúng.

1.1. Đặc điểm sinh học của sâu keo mùa thu

Sâu keo mùa thu có hai chủng di truyền chính: chủng R và chủng C, mỗi chủng có khả năng gây hại khác nhau trên các loại cây trồng. Đặc điểm sinh học của sâu keo mùa thu bao gồm vòng đời ngắn, khả năng sinh sản cao và khả năng thích nghi với nhiều loại thực vật. Nghiên cứu cho thấy, khi được nuôi trên cây bắp, tỷ lệ sống sót của ấu trùng đạt 100%, trong khi trên các loại cây khác, tỷ lệ này thấp hơn. Điều này cho thấy cây bắp là ký chủ ưa thích nhất của sâu keo mùa thu, từ đó nông dân cần chú ý đến việc quản lý và phòng trừ sâu hại này trên cây bắp.

II. Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu được thực hiện tại Trung tâm Bảo vệ Thực vật Phía Nam, tỉnh Tiền Giang, từ tháng 04 đến tháng 12 năm 2022. Mục tiêu chính là xác định ảnh hưởng của các loại thực vật khác nhau đến đặc điểm sinh học và khả năng sinh trưởng của sâu keo mùa thu. Các thí nghiệm được thiết kế để khảo sát sự chọn lựa ký chủ của sâu keo mùa thu trong điều kiện có và không có ký chủ ưa thích. Kết quả từ các thí nghiệm này sẽ cung cấp thông tin quan trọng cho việc phát triển các biện pháp phòng trừ hiệu quả. Phương pháp nghiên cứu bao gồm việc theo dõi sự phát triển của sâu keo mùa thu trên các loại thực vật khác nhau và đánh giá hiệu quả của các chế phẩm vi sinh trong việc phòng trừ sâu hại.

2.1. Thiết kế thí nghiệm

Các thí nghiệm được thực hiện trong điều kiện nhà lưới để đảm bảo kiểm soát tốt các yếu tố môi trường. Mỗi thí nghiệm sẽ được lặp lại nhiều lần để đảm bảo tính chính xác của kết quả. Các loại thực vật được chọn bao gồm cây bắp, cỏ voi, lá lúa, và lá cải. Mỗi loại thực vật sẽ được nuôi cấy với một số lượng ấu trùng sâu keo mùa thu nhất định để theo dõi sự phát triển và tỷ lệ sống sót. Kết quả sẽ được ghi nhận và phân tích để đưa ra những nhận định chính xác về khả năng sinh trưởng của sâu keo mùa thu trên từng loại thực vật.

III. Kết quả nghiên cứu

Kết quả nghiên cứu cho thấy sâu keo mùa thu có khả năng sinh trưởng tốt nhất trên cây bắp, với tỷ lệ sống sót và khả năng sinh sản cao. Trong điều kiện không có cây ký chủ ưa thích, sâu keo mùa thu vẫn có thể tồn tại và phát triển trên các loại thực vật khác như cỏ voi, nhưng với tỷ lệ thấp hơn. Các chế phẩm vi sinh được thử nghiệm cho thấy hiệu quả phòng trừ đáng kể, với chế phẩm nấm xanh (M. anisopliae) đạt hiệu quả cao nhất. Kết quả này cho thấy tiềm năng ứng dụng của các chế phẩm vi sinh trong việc kiểm soát sâu keo mùa thu, từ đó giúp nông dân có thêm lựa chọn trong việc bảo vệ mùa màng.

3.1. Đánh giá hiệu quả phòng trừ

Các chế phẩm vi sinh được thử nghiệm cho thấy hiệu quả phòng trừ khác nhau. Chế phẩm nấm xanh (M. anisopliae) với liều lượng 3 kg/ha cho hiệu quả phòng trừ cao nhất, đạt 71,7% sau 10 ngày. Điều này cho thấy việc sử dụng chế phẩm vi sinh không chỉ giúp kiểm soát sâu hại mà còn bảo vệ môi trường, giảm thiểu việc sử dụng hóa chất độc hại trong nông nghiệp. Nghiên cứu này mở ra hướng đi mới trong việc quản lý sâu keo mùa thu, đồng thời khẳng định vai trò quan trọng của sinh học trong nông nghiệp bền vững.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Sâu keo mùa thu (Spodoptera frugiperda) là loài sâu hại có nguồn gốc từ châu Mỹ, hiện đã xâm nhập và gây hại nghiêm trọng trên nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam. Theo báo cáo của Cục Bảo vệ Thực vật năm 2019, diện tích cây bắp bị nhiễm sâu keo mùa thu trên toàn quốc lên đến 76.000 ha, với sự bùng phát mạnh từ tháng 4 đến tháng 12. Tại các tỉnh phía Nam như Tiền Giang, Đồng Nai, Đồng Tháp, diện tích nhiễm sâu keo mùa thu năm 2022 khoảng 1.379 ha, mật số sâu dao động từ 3-5 con/m². Sâu keo mùa thu gây hại trên hơn 350 loài thực vật thuộc 76 họ, tập trung chủ yếu vào cây họ Hòa thảo (Poaceae) như bắp, lúa, cỏ voi, và một số cây trồng khác như mía, cải bẹ xanh.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm xác định ảnh hưởng của các cây ký chủ phụ đến đặc điểm sinh học, khả năng sinh trưởng và phát triển của sâu keo mùa thu, đồng thời đánh giá hiệu quả phòng trừ của các chế phẩm vi sinh trong điều kiện nhà lưới tại tỉnh Tiền Giang. Nghiên cứu được thực hiện từ tháng 4 đến tháng 12 năm 2022, tập trung khảo sát sâu keo mùa thu trên các loài thực vật phổ biến xung quanh ruộng bắp và thử nghiệm hiệu quả của ba chế phẩm vi sinh gồm Bacillus thuringiensis, Metarhizium anisopliae và Beauveria bassiana.

Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc xây dựng kế hoạch quản lý dịch hại tổng hợp, giúp giảm thiểu thiệt hại do sâu keo mùa thu gây ra, đồng thời góp phần phát triển các biện pháp phòng trừ sinh học thân thiện với môi trường, nâng cao hiệu quả sản xuất nông nghiệp bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết về sinh học sâu hại và quản lý dịch hại tổng hợp (IPM). Hai mô hình chính được áp dụng gồm:

1. Mô hình sinh học sâu keo mùa thu: Bao gồm các giai đoạn phát triển trứng, ấu trùng, nhộng và trưởng thành, với đặc điểm sinh học như thời gian phát triển, tỷ lệ sống, khả năng đẻ trứng và chọn lựa ký chủ. Các khái niệm chính gồm vòng đời sâu keo mùa thu, ký chủ chính và ký chủ phụ, tỷ lệ sống và phát triển của sâu trên các loài thực vật khác nhau.

2. Mô hình hiệu quả phòng trừ sinh học: Đánh giá tác động của các chế phẩm vi sinh (vi khuẩn Bacillus thuringiensis, nấm Metarhizium anisopliae và Beauveria bassiana) lên sâu keo mùa thu, dựa trên cơ chế tác động sinh học và hiệu lực phòng trừ trong điều kiện nhà lưới.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu được thực hiện tại Trung tâm Bảo vệ Thực vật Phía Nam, tỉnh Tiền Giang, trong khoảng thời gian từ tháng 4 đến tháng 12 năm 2022. Cỡ mẫu gồm 60 ruộng bắp tại 3 tỉnh Tiền Giang, Đồng Tháp và An Giang được khảo sát để xác định thành phần các loài thực vật ký chủ. Các thí nghiệm trong phòng thí nghiệm và nhà lưới được bố trí theo thiết kế hoàn toàn ngẫu nhiên với các nghiệm thức lặp lại 3-4 lần.

• Khảo sát ký chủ: Thu thập dữ liệu về tần suất xuất hiện của các loài thực vật xung quanh ruộng bắp bị sâu keo mùa thu gây hại, xác định phổ ký chủ chính và phụ.

• Thí nghiệm chọn lựa ký chủ: Thả ấu trùng sâu keo mùa thu tuổi 4, 5, 6 vào hộp nhựa có lá của 4-5 loài thực vật phổ biến, theo dõi tỷ lệ diện tích lá bị ăn/ngày trong điều kiện có và không có ký chủ ưa thích (bắp).

• Đánh giá sinh trưởng và phát triển: Nuôi ấu trùng sâu keo mùa thu trên các loài thực vật khác nhau, theo dõi tỷ lệ sống, thời gian vòng đời, khả năng đẻ trứng và tỷ lệ nở trứng.

• Đánh giá hiệu quả chế phẩm vi sinh: Phun 3 chế phẩm vi sinh với liều lượng chuẩn trên cây bắp trong nhà lưới, thả ấu trùng tuổi 3 và theo dõi tỷ lệ chết sâu sau 3, 5, 7, 10 ngày. Hiệu lực được tính theo công thức của Abbott.

Phương pháp phân tích số liệu sử dụng phần mềm SAS 9 với phân tích ANOVA và trắc nghiệm phân hạng LSD để xác định sự khác biệt có ý nghĩa thống kê.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Phổ ký chủ và tần suất xuất hiện: Khảo sát 60 ruộng bắp cho thấy 5 loài thực vật phổ biến nhất xung quanh ruộng bắp bị sâu keo mùa thu gồm bắp, cỏ voi, lúa, cải bẹ xanh và mía. Trong đó, bắp và cỏ voi có tần suất xuất hiện trên 50%, là ký chủ ưa thích và phụ chủ yếu của sâu keo mùa thu.

2. Chọn lựa ký chủ trong điều kiện có ký chủ ưa thích: Ấu trùng sâu keo mùa thu tuổi 4, 5, 6 tập trung ăn lá bắp với tỷ lệ diện tích lá bị ăn/ngày từ 92,5% đến 96,4%. Các loài khác như cỏ voi, lúa, cải bẹ xanh và mía bị ăn ít hơn đáng kể, dưới 30%.

3. Chọn lựa ký chủ trong điều kiện không có ký chủ ưa thích: Khi không có bắp, ấu trùng chuyển sang ăn cỏ voi với tỷ lệ diện tích lá bị ăn/ngày từ 71,3% đến 75,1%. Lá mía bị ăn rất ít, chỉ khoảng 3,6% đến 5,1%. Điều này cho thấy sâu keo mùa thu có khả năng duy trì mật số trên cây ký chủ phụ trong thời gian không có bắp.

4. Khả năng sinh trưởng và phát triển trên các loài thực vật: Ấu trùng sâu keo mùa thu hoàn thành vòng đời trên tất cả các loài thực vật khảo sát. Lá bắp là thức ăn phù hợp nhất với tỷ lệ sống ấu trùng 100%, tỷ lệ hóa nhộng 96,7%, vòng đời ngắn nhất trung bình 27,66 ± 1,59 ngày. Trưởng thành đực và cái sống lâu hơn (8,29 ± 1,38 ngày và 11,15 ± 2,12 ngày), khả năng đẻ trứng cao (711,6 ± 531,1 trứng/con) và tỷ lệ trứng nở đạt 83,9%. Các loài khác như cỏ voi, lúa và cải bẹ xanh cho kết quả thấp hơn về tỷ lệ sống và sinh sản.

5. Hiệu quả phòng trừ của chế phẩm vi sinh trong nhà lưới: Cả ba chế phẩm vi sinh đều có hiệu lực trên 55% sau 10 ngày xử lý. Chế phẩm nấm xanh Metarhizium anisopliae với liều 3 kg/ha (5 x 10^8 bào tử/mL) đạt hiệu quả cao nhất 71,7% trong việc phòng trừ ấu trùng sâu keo mùa thu.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu khẳng định bắp là ký chủ chính và phù hợp nhất cho sự phát triển của sâu keo mùa thu, phù hợp với các nghiên cứu quốc tế cho thấy sâu keo mùa thu ưa thích cây họ Poaceae. Khả năng sử dụng cây ký chủ phụ như cỏ voi giúp sâu duy trì quần thể trong thời gian không có bắp, tạo thách thức trong quản lý dịch hại. Việc ấu trùng ăn lá mía rất ít cho thấy mía không phải là ký chủ quan trọng trong vùng nghiên cứu.

Hiệu quả cao của chế phẩm Metarhizium anisopliae phù hợp với các nghiên cứu trước đây cho thấy nấm xanh có khả năng xâm nhiễm và gây chết sâu keo mùa thu hiệu quả trong điều kiện thực tế. Việc sử dụng các chế phẩm vi sinh góp phần giảm thiểu sử dụng thuốc hóa học, bảo vệ môi trường và phát triển nông nghiệp bền vững.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh tỷ lệ diện tích lá bị ăn trên các loài thực vật, bảng thống kê tỷ lệ sống và vòng đời sâu keo mùa thu trên từng loại cây, cũng như biểu đồ hiệu lực phòng trừ của các chế phẩm vi sinh theo thời gian.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Áp dụng chế phẩm vi sinh Metarhizium anisopliae trong phòng trừ sâu keo mùa thu: Khuyến cáo sử dụng liều 3 kg/ha trong điều kiện nhà lưới và mở rộng thử nghiệm ngoài đồng ruộng trong vòng 1-2 vụ tới, do Trung tâm Bảo vệ Thực vật Phía Nam chủ trì.

2. Quản lý cây ký chủ phụ trong vùng trồng bắp: Thực hiện cắt tỉa, loại bỏ hoặc quản lý chặt chẽ các cây cỏ voi và các cây ký chủ phụ khác quanh ruộng bắp để hạn chế nguồn thức ăn thay thế cho sâu keo mùa thu, giảm mật số sâu trước vụ chính.

3. Xây dựng kế hoạch giám sát và phát hiện sớm sâu keo mùa thu: Sử dụng bẫy pheromone và theo dõi mật số sâu thường xuyên từ đầu vụ để có biện pháp xử lý kịp thời, giảm thiểu thiệt hại.

4. Đẩy mạnh nghiên cứu và phát triển giống bắp kháng sâu keo mùa thu: Kết hợp với các chương trình nhân giống cây trồng để đưa vào sản xuất các giống bắp có khả năng chống chịu sâu keo mùa thu, giảm phụ thuộc vào thuốc trừ sâu.

5. Tuyên truyền, đào tạo nông dân về biện pháp quản lý dịch hại tổng hợp (IPM): Tổ chức các lớp tập huấn, hướng dẫn kỹ thuật sử dụng chế phẩm vi sinh và các biện pháp canh tác thân thiện môi trường nhằm nâng cao hiệu quả phòng trừ sâu keo mùa thu.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nông dân trồng bắp và các cây họ Poaceae: Nhận biết đặc điểm sinh học sâu keo mùa thu, lựa chọn biện pháp phòng trừ hiệu quả, giảm thiểu thiệt hại mùa vụ.

2. Chuyên gia và cán bộ kỹ thuật bảo vệ thực vật: Áp dụng kết quả nghiên cứu để tư vấn, hướng dẫn kỹ thuật quản lý sâu keo mùa thu bằng các chế phẩm vi sinh và biện pháp sinh học.

3. Nhà nghiên cứu và sinh viên ngành Bảo vệ thực vật, Nông học: Tham khảo phương pháp nghiên cứu, dữ liệu sinh học sâu keo mùa thu và hiệu quả các chế phẩm vi sinh trong điều kiện thực tế.

4. Các cơ quan quản lý nông nghiệp và chính sách: Xây dựng chính sách hỗ trợ phát triển nông nghiệp bền vững, khuyến khích sử dụng thuốc trừ sâu sinh học, giảm thiểu tác động môi trường.

Câu hỏi thường gặp

1. Sâu keo mùa thu có thể gây hại trên những loại cây nào ngoài bắp?
   Sâu keo mùa thu có thể gây hại trên hơn 350 loài thực vật thuộc 76 họ, trong đó cây họ Poaceae như cỏ voi, lúa, mía là các ký chủ phụ quan trọng giúp sâu duy trì quần thể khi không có bắp.

2. Tại sao bắp là ký chủ ưa thích của sâu keo mùa thu?
   Bắp cung cấp nguồn dinh dưỡng phù hợp giúp sâu keo mùa thu có tỷ lệ sống cao (100% ấu trùng), vòng đời ngắn và khả năng sinh sản lớn, tạo điều kiện cho sâu phát triển mạnh.

3. Các chế phẩm vi sinh nào hiệu quả trong phòng trừ sâu keo mùa thu?
   Ba chế phẩm vi sinh được đánh giá gồm Bacillus thuringiensis, Metarhizium anisopliae và Beauveria bassiana, trong đó Metarhizium anisopliae đạt hiệu quả cao nhất với tỷ lệ phòng trừ 71,7% sau 10 ngày xử lý.

4. Có thể sử dụng các chế phẩm vi sinh này ngoài đồng ruộng không?
   Nghiên cứu mới chỉ thực hiện trong điều kiện nhà lưới, cần mở rộng thử nghiệm ngoài đồng ruộng để đánh giá hiệu quả thực tế và điều kiện áp dụng phù hợp.

5. Làm thế nào để giảm thiểu sự phát triển của sâu keo mùa thu trong mùa không có bắp?
   Quản lý cây ký chủ phụ như cỏ voi, lúa và cải bẹ xanh quanh ruộng bắp, kết hợp giám sát mật số sâu và áp dụng biện pháp sinh học giúp hạn chế nguồn thức ăn thay thế, giảm mật số sâu keo mùa thu.

Kết luận

• Sâu keo mùa thu có khả năng sinh trưởng và phát triển tốt nhất trên cây bắp, với tỷ lệ sống ấu trùng đạt 100% và vòng đời ngắn nhất khoảng 27,66 ngày.
• Khi không có cây bắp, sâu keo mùa thu chuyển sang ký chủ phụ như cỏ voi với tỷ lệ ăn lá cao trên 70%, giúp duy trì mật số sâu trong mùa vụ.
• Ba chế phẩm vi sinh Bacillus thuringiensis, Metarhizium anisopliae và Beauveria bassiana đều có hiệu quả phòng trừ sâu keo mùa thu trong nhà lưới, trong đó Metarhizium anisopliae đạt hiệu lực cao nhất 71,7%.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho việc áp dụng biện pháp phòng trừ sinh học và quản lý dịch hại tổng hợp sâu keo mùa thu tại các vùng trồng bắp ở miền Nam Việt Nam.
• Các bước tiếp theo cần mở rộng thử nghiệm ngoài đồng ruộng, phát triển giống bắp kháng sâu và đào tạo nông dân áp dụng biện pháp quản lý dịch hại tổng hợp hiệu quả.

Khuyến khích các cơ quan quản lý, nhà nghiên cứu và nông dân phối hợp triển khai các giải pháp phòng trừ sâu keo mùa thu dựa trên kết quả nghiên cứu này để bảo vệ mùa màng và phát triển nông nghiệp bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TONG QUAN TAI LIEU 1. Vi tri phan loai Sâu keo mùa thu (Spodoptera frugiperda) là loài dich hại có nguồn gốc từ các vùng nhiệt đới ở bán cầu tây từ Hoa Kỳ đến Argentina. Tên tiếng anh thường gọi của loài dich hai này là fall armyworm (FAW), từ “armyworm” có thé dùng dé chỉ một số loài, thường mô tả hành vi gây thiệt hại quy mô lớn ở giai đoạn ấu trùng. Tên khoa học của chúng bắt nguồn từ frugiperda, theo tiếng Latin có nghĩa là “gây hại trái” và được đặt tên vì khả năng phá hủy mùa màng của loài này.

Sâu keo mùa thu (S. frugiperda) bao gồm hai chủng khác nhau về mặt di truyền trên lúa (chủng R) trên bắp (chủng C). > VỊ trí phân loại: Domain: Eukaryota Kingdom: Metazoa Phylum: Arthropoda Subphylum: Uniramia Class: Insecta Order: Lepidoptera Family: Noctuidae Genus: Spodoptera Species: Spodoptera frugiperda > Một số tên khoa học khác: Caradrina frugiperda Laphygma frugiperda Guenee, 1852 Laphygma inepta Walker, 1856 Laphygma macra Guenee, 1852 Noctua frugiperda J. Smith Phalaena frugiperda Smith & Abbot, 1797 Prodenia autumnalis Riley, 1870 Prodenia plagiata Walker, 1856 Prodenia signifera Walker, 1856 Trigonophora frugiperda Geyer, 1832 > Một số tên gọi quốc tế thông thường khác: Alfalfa worm; armyworm, fall; buckworm; budworm; corn budworm; corn leafworm; cotton leaf worm; daggy’s corn worm; grass caterpillar; grass worm; maize budworm; overflow worm; rice caterpillar; southern armyworm; southern grassworm; wheat cutworm; whorlworm (CABI, 2019).

Sự phân bố > Trên thế giới Loài sâu này có nguồn gốc từ những vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới châu Mỹ, lần đầu tiên được phát hiện ở châu Phi vào tháng 01/2016, ở Nigeria, SaoTome, Benin và Togo (Goergen và ctv, 2016; IPPC, 2016), sau đó chúng đã lây lan khắp châu Phi và gây thiệt hại nghiêm trọng, nhất là trên bắp. Loài sâu hại này hiện đã được xác nhận tại hơn 30 quốc gia ở châu Phi (FAO, 2018).000 ha cây trồng chủ lực, đặc biệt là bắp (Muniappan, 2019). Tại châu Á, loài sâu này được phát hiện lần đầu tiên ở Ấn Độ vào tháng 5/2018 (Ganiger và ctv, 2018; ITA, 2018; Sharanabasappa va ctv, 2018) va tiép tuc xâm nhập, lây lan sang các nước khác như Thai Lan (IPPC, 2018b), Myanmar (IPPC, 2019a), Sri Lanka (FAO, 2019a), Trung Quốc (FAO, 2019e), Bangladesh (FAO, 2019c), Hàn Quốc (IPPC, 2019b), Nhật Ban (IPPC, 2019d), Campuchia, Dai Loan va Nepal (Muniappan, 2019). Với điều kiện khí hậu phù hợp của nhiều vùng ở Chau Phi và Chau A, cùng với sự phong phú về các loài ký chủ đã tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát sinh và phát triển của sâu keo mùa thu (CABI, 2019).

Sự phân bố của sâu keo mùa thu (S./giperđa) trên thé giới (CABI, 2019) > Trong nước Theo Nguyễn Ly Thanh Duy (2020), sau khi xâm nhập vào Việt Nam, sâu keo mùa thu đã phát sinh và gây hại ở hầu hết các tỉnh có trồng bắp trên cá nước. Khu vực phía Bắc có 13 tỉnh xuất hiện sâu keo mùa thu gay hại gồm: Sơn La, Điện Biên, Phú Thọ, Yên Bái, Hà Nội, Hà Nam, Thái Bình, Vĩnh Phúc, Bắc Giang, Lai Châu, Lào Cai, Hòa Bình và Cao Bằng; Ở Bắc Trung bộ có 4 tỉnh bị nhiễm sâu keo mùa thu: Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tỉnh và Quảng Bình; sâu keo mùa thu cũng tấn công bắp trồng ở các tỉnh Duyên hải Nam Trung bộ và Tây Nguyên như: Quảng Ngãi, Quảng Nam, Bình Định, Phú Yên, Khánh Hòa, Ninh Thuận, Bình Thuận, KonTum, Gia Lai, Lâm Đồng, Đăk Lăk và Đăk Nông; Các tỉnh Đông Nam bộ và Đồng bằng sông Cửu Long gồm: Đồng Nai, Bà Rịa-Vũng Tau, Long An, Tiền Giang, An Giang, Vĩnh Long, Trà Vinh va Bạc Liêu,.cũng đã xuất hiện sâu keo mùa thu gây hai. Cuối năm 2019 cả nước ghi nhận diện tích nhiễm sâu keo mùa thu trên 76. Theo báo cáo của Cục Bảo vệ thực vật năm 2022 diện tích nhiễm sâu keo mùa thu ghi nhận cả nước là 13.

Tại các tỉnh phía Nam, theo báo cáo của Cục Bảo vệ thực vật, diện tích trồng bắp trong năm 2022 là 54.537 ha, trong đó tổng diện tích nhiễm sâu keo mùa thu khoảng 1.379 ha, nhiễm nhẹ với mật số 3-5 con/m2. Cụ thể: + Vụ Đông Xuân 2021-2022: Diện tích nhiễm sâu keo mùa thu là 519 ha, xuất hiện và gây hại tại các tỉnh Đồng Nai, Tiền Giang, Đồng Tháp và An Giang. + Vụ Hè Thu 2022: Diện tích nhiễm sâu keo mùa thu là 390 ha xuất hiện và gây hại tại các tỉnh Đồng Nai, Tiền Giang, Đồng Tháp, BR Vũng Tàu và An Giang. + Vụ Thu Đông - Mùa 2022: Diện tích nhiễm sâu keo mùa thu là 470 ha xuất hiện và gây hại tại các tỉnh BR Vũng Tàu, Đồng Nai, Tiền Giang, Đồng Tháp và An Giang.

Ký chủ Sâu keo mùa thu (S. frugiperda) là một loài gây hại đa thực, thức ăn ưa thích là cây thuộc họ Hòa thảo (Poaceae) (Casmuz và ctv, 2010). Theo Montezano và ctv, (2018) có 353 loài thực vật thuộc 76 họ là cây ký chủ của sâu keo mùa thu. Tập trung chủ yếu thuộc các họ Hòa thảo (Poaceae) với 106 loài thực vật, họ Cúc (Asteraceae) với 31 loài và họ Đậu (Fabaceae) với 31 loài, họ Cải (Brassicaceae) với 9 loài, họ Cà (Solanaceae) với 9 loài, họ Thầu dầu (Euphorbiaceae) với 8 loài.

Ví dụ: bắp, lúa, lúa miễn, mia, bắp cải, củ cải đường, đậu phộng, đậu tương, cỏ linh lăng, hành tây, bông, cỏ voi, có hoang dai, cà chua, khoai tay, thuốc lá, cải dầu, cải thìa, thầu dầu, khoai mì, cao su.trong đó cây thuộc họ Poaceae (grasses) thì được ưa thích hơn. Số lượng cây ký chủ của sâu keo mùa thu cao hơn khi so sánh với các loài khác có tầm quan trọng trong nông nghiệp như Spodoptera albula (Walker) (65 loài), Spodoptera cosmioides (Stoll) (126 loài), Spodoptera dolichos (Fabricius) (94 loai) va Spodoptera eridania (Stoll) (202 loai) (Montezano va ctv, 2014, 2015; Specht & Roque-Specht, 2016). Biết được loài thực vật nào mà sâu keo mùa thu có khả năng ăn, ké cả những loài cây không phải cây trồng như cỏ đại, là đặc biệt quan trọng trong bối cảnh quản lý địch hại. Theo Montezano và ctv (2018), xung quanh khu vực trồng trọt xuất hiện nhiều cây ký chủ phụ của sâu keo mùa thu thì khi cây trồng chính trong khu vực trồng trọt được thu hoạch thì sâu keo mùa thu có khả năng di chuyên hàng loạt sang cây trồng là cây ký chủ phụ dé tiếp tục gây hại, việc này giúp chúng duy trì quan thé Hình 1.

Sâu keo mùa thu gây hại trên một số cây trồng (CABL, 2019) (A). Trên cỏ ga (B). Trên cây cà chua (D). Trên cây cà bông (F).

Trên cây bắp 1. Đặc điểm hình thái và sinh học Sâu keo mùa thu trải qua 4 pha phát dục gồm trứng, ấu trùng (tuổi 1 đến tuổi 6), nhộng và trường thành. Âu trùng là giai đoạn gây hại của sâu keo mùa thu. Sâu keo thuộc nhóm côn trùng có biến thái hoàn toàn.

Trong điều kiện nóng - âm, vòng đời dài khoảng 30 - 35 ngày, trong năm sinh sản liên tục 4 — 6 lứa. Nhiệt độ thấp, chỉ có 1 — 2 lứa một năm (CABI, 2019). Vong đời gồm các giai đoạn: > Giai đoạn trứng Đào Thị Hằng và ctv (2019), quan sát trên đồng ruộng và trong phòng thí nghiệm cho thấy, trứng sâu keo mùa thu được đẻ thành 6. Ngoài tự nhiên, trứng được đẻ ở cả mặt trên và mặt dưới của lá bắp.

Muniappan (2019) trứng sâu keo mùa thu có hình vòm có đường kính 0,4 mm và cao 0,3 mm; chúng có màu vảng nhạt hoặc màu kem khi mới đẻ và chuyên sang màu nâu nhạt đến đen trước khi nở. Thời gian phát triển của trứng từ 2-3 ngày (ở điều kiện nhiệt độ từ 20-30°C) hoặc 3-5 ngày (trong điều kiện mùa hè). Trứng thường được đẻ thành từng 6, xếp từ 2-4 lớp trên bề mặt của lá với số lượng khoảng 150-200 trứng/ô. O trứng thường được đẻ ở mặt dưới của lá hoặc ở phần chóp lá, đôi khi trên những ruộng bắp còn nhỏ, trứng cũng được đẻ ở trên thân cây, chúng được bao phủ bởi một lớp vảy hoặc lông tơ màu hồng xám.

Một con cái có thể đẻ khoảng 1.000 trứng trong suốt đời sống của nó, tuy nhiên tài liệu của Huesing va ctv (2018) cho rằng tổng số trứng được đẻ bởi một trưởng thành cái trung bình là 1.500 trứng và tối đa lên đến 2. > Giai đoạn ấu trùng Theo Capinera (1999) ghi nhận, ấu trùng sâu keo mùa thu có 6 tuổi. Âu trùng có màu xanh nhạt đến nâu sam với các sọc doc. Au trùng có bốn đôi chân giả ở phần bụng và một cặp chân giả nằm ở cuối cùng.

Au trùng mới nở có màu xanh lục với đầu den, sau đó đầu chuyên sang mau cam nhiều hơn ở giai đoạn tuổi 2. Chiều rộng của ấu trùng từ khoảng 0,3 mm (tuổi 1) đến 2,6 mm (tuổi 6) và đạt chiều đài khoảng 1 mm (tuổi 1) đến 45 mm (tuổi 6). Ở giai đoạn cuối tuổi 2 đến tuổi 3, mặt lưng của cơ thé trở nên nâu và các đường trắng bên bắt đầu hình thành. Giai đoạn tuổi 4 đến tuổi 6, đầu có mau nâu đỏ, lốm đốm trắng và cơ thể màu nâu mang các đường dưới da và đường bên màu trắng.

Các đốm lỗi xuất hiện ở mặt lưng trên cơ thé, chúng thường có mau tối. Đào Thị Hằng và ctv (2019) cho rằng đặc điểm nổi bật là vân hình chữ Y ngược ở đầu rất rõ và ở mặt lưng đốt bụng cuối có 4 u màu đen, xếp thành hình vuông, nổi rõ trên bề mặt của đốt bung gần cuối (đốt thứ 8) trên cơ thé, đặc biệt đối với ấu trùng tuổi lớn. Au trùng có xu hướng lẫn tránh ánh sáng. Thời gian của giai đoạn ấu trùng sâu keo mùa thu khoảng 14 ngày trong điều kiện nóng ấm của mùa hè và sẽ kéo đài khoảng 30 ngày ở điều kiện thời tiết mát mẻ.

Pitre và Hogg (1983) cho rằng, thời gian phát triển trung bình đối với từng tuổi của ấu trùng từ tuổi 1 đến tuổi 6 được xác định là 3,3; 1,7; 1,5; 1,5; 2,0; và 3,7 ngày khi nuôi trong điều kiện 25°C. Theo tài liệu của Ramirez-Garcia va ctv (1987), ấu trùng từ tuổi 2 và tuổi 3 thường ăn thịt lẫn nhau. Tốc độ phát triển của ấu trùng thông qua sáu tuổi, phụ thuộc vào nguồn thức ăn và điều kiện nhiệt độ, thường chiếm thời gian từ 14-21 ngày. Muniappan (2019) đã mô tả thêm về đặc điểm ấu trùng tuổi lớn của sâu keo mùa thu là có ba sọc vàng chạy dọc sống lưng, có sọc đen rộng hon va một dải mau vàng đỏ lượn sóng ở mỗi bên cơ thể.

> Giai đoạn nhộng Khi chuẩn bị hóa nhộng, ấu trùng sâu keo mùa thu sẽ chui xuống đất ở độ sâu từ 2-8 cm dé làm kén.