Đặt vấn đề Nói đến vẻ đẹp thiên nhiên, không thể không nhắc đến hoa. Hoa là sự chắt lọc kì diệu nhất những tinh tuý mà thế giới cây cỏ ban tặng. Mỗi loài hoa đều mang một sắc thái riêng, một vẻ đẹp riêng để tô điểm cho cuộc sống. Ngoài giá trị thƣởng ngoạn, hoa còn mang lại nguồn lợi kinh tế cho con ngƣời.
Cùng với sự phát triển của xã hội, nhu cầu thƣởng ngoạn của con ngƣời ngày càng cao, tạo nền tảng thúc đẩy nghề trồng hoa ngày càng phát triển. Thị trƣờng Việt Nam có 2 nguồn cung cấp hoa là sản xuất trong nƣớc và nhập khẩu. Sản xuất hoa ở Việt Nam đƣợc phân bố rải rác khắp các địa phƣơng, song có ba vùng trồng hoa lớn là đồng bằng Sông Hồng (ƣớc khoảng 34% diện tích trồng hoa của cả nƣớc), Tây Nguyên (33,38%) và đồng bằng sông Cửu Long (11,96%). Diện tích hoa ở vùng Đồng bằng Sông Hồng cũng đƣợc gia tăng đều đặn trong những năm gần đây.
Các tỉnh có diện tích hoa đƣợc trồng tập trung nhƣ: Hà Nội, Hải Phòng, Nam Định, Hải Dƣơng, Bắc Ninh, Vĩnh Phúc. với các loại hoa chủ yếu là hoa hồng, hoa cúc, hoa đồng 3 tiền. phục vụ thị trƣờng trong nƣớc là chính và một số ít loại hoa tiêu thụ sang thị trƣờng Trung Quốc. Đặc biệt trong số đó phải kể đến hoa hồng, đƣợc ví nhƣ nữ hoàng của những loài hoa.
Hiện nay, hoa hồng có mặt ở khắp mọi nơi từ vùng đồng bằng cho tới miền núi. Một số vùng trồng hoa hồng tập chung có thể kể đến nhƣ: Hà Nội (1. Hồ Chí Minh (870 ha), Đà Lạt (560 ha), Hải Phòng (270 ha), Vĩnh Phúc (950 ha),… Vì điều kiện tự nhiên của nƣớc ta rất thích hợp để cây hoa hồng phát triển, nên tất cả mọi nơi đều có thể trồng đƣợc hoa hồng. Nhƣng bên cạnh những thuận lợi đó là không ít những khó khăn đến từ tự nhiên, điển hình là các bệnh hại, gây thiệt hại lớn cho cây hoa.
Đặc biệt là vào mùa mƣa, khi độ ẩm và nhiệt độ cao đã tạo điều kiện thuận lợi cho nấm bệnh tấn 1 công hoa hồng. Trong đó có bệnh thán thƣ khá phổ biến, gây hại nghiêm trọng đến tình hình sinh trƣởng và năng suất cây. Hiện nay, việc quản lý bệnh thán thƣ bằng biện pháp hoá học mang lại hiệu quả thƣờng không cao và làm cho mầm bệnh trở nên dễ kháng thuốc hơn. Mặt khác, việc sử dụng thuốc hoá học đang là vấn đề cần quan tâm vì sự ô nhiễm môi trƣờng, các thiên địch có thể bị tiêu diệt và ảnh hƣởng đến sự cân bằng hệ sinh thái tự nhiên.
Cùng với nhịp sống ngày nay, mức sống của ngƣời dân đang ngày càng đƣợc nâng cao, sức khoẻ con ngƣời đƣợc đặt lên hàng đầu thì vấn đề không dƣ lƣợng thuốc bảo vệ thực vật đang đƣợc mọi ngƣời rất quan tâm. Những biện pháp phòng trị bằng sinh học đã đáp ứng đƣợc những yêu cầu trên: quản lý hiệu quả mầm bệnh, không dƣ lƣợng thuốc trong thực phẩm, không ô nhiễm môi trƣờng, an toàn cho ngƣời sử dụng dựa trên sự tƣơng tác ức chế giữa các tác nhân vi sinh vật và mầm bệnh nhằm phát huy mặt lợi của vi sinh vật. Xuất phát từ tính cấp thiết và thực tiễn đó, với mong muốn xác định nấm bệnh hại để tìm ra giải pháp phòng trừ bệnh tối ƣu cho cây hoa hồng, chúng tôi tiến hành nghiên cứu “ Nghiên cứu bệnh thán thư hoa hồng do nấm Colletotrichum spp. gây ra và thử nghiệm biện pháp phòng trừ bằng nấm đối kháng” nhằm tìm ra giải pháp phòng trừ nấm gây bệnh thán thƣ trong điều kiện in vitro.
Mục đích và yêu cầu 1. Mục đích Điều tra, phân lập, xác định một số đặc điểm sinh học của nấm Colletotrichum spp. gây bệnh thán thƣ hoa hồng và đánh giá hiệu lực phòng trừ bằng nấm đối kháng trong điều kiện in vitro. Yêu cầu - Điều tra, thu thập mẫu bệnh thán thƣ hoa hồng tại vùng Gia Lâm, Hà Nội.
2 - Phân lập, định danh mẫu nấm gây bệnh mốc xám hoa hồng dựa vào mô tả đặc điểm hình thái trên môi trƣờng chọn lọc. - Xác định một số đặc điểm sinh học của mẫu nấm Colletotrichum spp. - Thử nghiệm biện pháp phòng trừ nấm Colletotrichum spp. bằng nấm đối kháng (Chaetomium globosum, Trichoderma asperellum) trong điều kiện in vitro.
TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Tác nhân gây bệnh thán thƣ trên cây hoa hồng Bệnh thán thƣ trên cây hoa hồng là một trong những bệnh hại mà hoa hồng thƣờng gặp phải, bệnh thán thƣ có thể gây hại trên các bộ phận của hoa hồng nhƣ: lá, cành, chồi non, nụ hoa. Bệnh thƣờng hại trên lá hóa hồng nhất là các loại hoa hồng dại. Thời gian đầu trên lá của hoa hồng xuất hiện những đốm lựa thƣa hoặc các đốm hợp lại thành đám bắt đầu từ rìa mép lá hoa hồng, sau một thời gian ngắn chúng lan vào bên trong theo đƣờng vòng cung, những lá hoa hồng bị bệnh ở giữa phiên lá thì vết bệnh thƣờng có hình tròn, màu nâu xung quanh viền mầu nâu đỏ, trên vết bệnh hình thành các điểm đen nhỏ li ti đó là đĩa cành của nấm gây bệnh.
Khi hoa hồng bị bệnh nặng không đƣợc phát hiện xử lý kịp thời các mô bệnh khô chết làm rách lá nên mép lá bị bệnh, lá bị vặn vẹo, xoắn cong ảnh hƣởng đến quá trình quang hợp của lá cây. Bệnh thán thƣ lan truyền chính là thông qua các bào tử. Khi một cây hoa hồng bị nhiễm bệnh nó sẽ tạo ra các bào tử có thể đƣợc phân phát bởi gió, nhanh chóng lan truyền từ cây này sang cây khác khiến cho cả vƣờn hồng của bạn bị nhiễm bệnh thán thƣ. Bên cạnh đó, các bào tử này có thể rơi xuống đất và đƣợc phân tán qua nƣớc bắn tung tóe lên các cây khác xung quanh cây bị nhiễm bệnh Một khi các bào tử này tìm thấy vật chủ chúng sẽ lây lan nhanh qua cây trồng trong vƣờn, gây thiệt hại cho lá, thân, nụ non, thậm chí là quả.
Chúng có thể tràn ngập trong các mảnh vụn của thực vật hoặc đất, có thể lây nhiễm hạt giống để nó lây truyền lại thông qua việc trồng cây trong năm tới. Hầu hết các thiệt hại của nó xảy ra vào mùa xuân và đầu mùa hè. Khi thời tiết nóng lên, các triệu chứng bệnh thán thƣ giảm nhanh. Bởi nhiệt độ tăng cao, tiến triển chậm lại và dừng lại hoàn toàn, nhƣng có thể trở lại khi thời tiết mát mẻ.
Vào mùa mƣa, không khí ẩm ƣớt bệnh thán thƣ phát triển mạnh mẽ, các triệu chứng lây lan nhanh nhất 4 * Triệu chứng bệnh Biểu hiện đầu tiên của bệnh thán thƣ là các đốm đen nhỏ, sau đó vết bệnh mở rộng và liên kết với nhau thành các mảng không định hình màu khô tối. Nếu gặp điều kiện ẩm ƣớt, chúng liên kết tạo thành các vết bệnh lớn hơn. Các vết bệnh điển hình có tâm màu nâu vàng nhạt, bao xung quanh là một viền màu nâu đen và nâu sẫm và ngoài cùng là một quầng màu xanh vàng nhạt. Triệu chứng đặc trƣng là xuất hiện nhiều đốm màu nâu, có hình bầu dục hoặc có kích thƣớc khác nhau nằm rải rác khắp bề mặt lá dƣới điều kiểm ẩm ƣớt.
Loại nấm này phát triển một cách nhanh chóng, tạo thành các khối hoại tử màu nâu hoặc vết hoại tử màu nâu có đƣờng kính 20-25 mm. Các vết bệnh sẽ kết hợp với nhau để hình thành nên các vùng hoại tử lớn, chủ yếu sẽ nằm ở dọc theo mép lá khiến cho lá bị ảnh hƣởng nghiêm trọng và thƣờng bị cong. Tổn thƣơng phát triển chủ yếu trên các mô còn non, khi các bào tử đƣợc hình thành có thể quan sát thấy trong các vết bệnh ở mọi giai đoạn sinh trƣởng phát triển của cây. Trên cành non bị nhiễm bệnh xuất hiện các đốm đen không đều, nếu nhiễm nặng, các đốm liên kết lại bao quanh cành non gây chết đọt.
Trên hoa, nấm có thể lây nhiễm trên các mầm, cuống và cả chùm bông làm bông khô đen, rụng. Trong điều kiện ẩm, trên vết bệnh ta thấy có bào tử màu hồng. Bệnh thán thƣ gây ra các vết loang trên lá cây hoa hồng (Nguồn: TS. Nguyễn Đức Thành-nhân viên Viện Di truyền nông nghiệp) * Nguyên nhân gây bệnh Bệnh thán thƣ hoa hồng là do nấm Colletotrichum gloeosporioides và C.
acutatum gây ra. gloeosporioides là loại nấm hoại sinh phổ biến và xâm nhập chủ yếu trên các mô chết và mô bị tổn thƣơng. Bào tử nảy mầm đòi hỏi độ ẩm gần 100%. Tuy nhiên, bệnh vẫn có thể xuất hiện ở điều kiện khô hơn khi bào tử hoặc sợi nấm tiềm sinh xâm nhập trên mô bị tổn thƣơng và mô già.
Đây là một trong những đặc điểm quan trọng trong nhiều đợt dịch bệnh. Sợi nấm có màu trắng xám trên môi trƣờng nhân tạo PDA. Đĩa cành kích thƣớc 120 – 270 m, khó hình thành trên môi trƣờng nhân tạo, lông gai cứng dài, màu nâu đến đen, thuôn về phía đỉnh, hơi phồng nhẹ ở phần gốc, có nhiều vách ngăn, kích thƣớc 53-191 x 5-7 m. Bào tử phân sinh hình thành trên cành bào tử ngắn, hẹp, trong suốt, hình trụ, đầu hơi tù, đỉnh tròn, không có vách ngăn, kích thƣớc từ 9-19 x 3-5,5 m.
Trên môi trƣờng nhân tạo PDA, kích thƣớc và hình dạng của bào tử có thể thay đổi so với trên cây ký chủ. Khối bào tử màu hồng nhạt đƣợc hình thành trên cành bào tử phân sinh đơn độc sinh ra từ sợi nấm trong đĩa cành nhẵn hoặc không dễ nhìn thấy lông gai. Kích thƣớc bào tử 18-25 x 2,5-3,5 m. Bào tử nảy mầm và hình thành giác bám màu nâu, hình ô van hoặc hình chùy hay tròn, kích thƣớc 6-17 x 5-9m.
* Đặc điểm phát sinh phát triển bệnh Bệnh phát triển mạnh khi có ẩm độ và nhiệt độ cao. Bề mặt mô bệnh ẩm ƣớt kéo dài có ảnh hƣởng đến sự nảy mầm, xâm nhiễm và sinh trƣởng của C. Độ ẩm tƣơng đối > 95% trong ít nhất 12 giờ là điều cần thiết cho sự lây nhiễm và phát triển của nấm gây bệnh thán thƣ trên cây xoài. gloeosporioides sinh trƣởng phát triển tốt ở điều kiện 25-28C và ngƣỡng pH 5,8-6,5.
Nấm đối kháng và cơ chế tác động lên nấm gây bệnh thán thƣ trên cây hoa hồng 2. Nấm đối kháng Chaetomium spp. Nấm Chaetomium thuộc Lớp: Sordariomycetes; Bộ: Sordariales; Họ: Chaetomiumceae; Chi: Chaetomium, Bộ Sordariales có 120 chi và 700 loài khác 6 nhau. Riêng chi Chaetomium có khoảng 300 loài khác nhau.