Đặt vấn đề Nông nghiệp là ngành sản xuất giữ vai trò to lớn trong việc phát triển kinh tế ở hầu hết các nước, nhất là các nước đang phát triển trong đó có Việt Nam. Ngày nay nông nghiệp không chỉ giúp ổn định cuộc sống cho phần lớn dân cư nông thôn, mà còn là nền tảng cho phát triển kinh tế - xã hội và ổn định chính trị, tạo tiền đề để hiện thực hóa khát vọng công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước từ một quốc gia có nền nông nghiệp còn chưa phát triển. Hiện nay, Việt Nam vẫn là một nước nông nghiệp. Nông nghiệp chiếm tỉ trọng lớn trong nền kinh tế ở Việt Nam.
Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc dân hiện nay, việc tìm ra một định hướng phát triển kinh tế có hiệu quả và bền vững cho mỗi loại cây trồng, vật nuôi là một nhu cầu cần thiết đối với mọi quốc gia trên thế giới trong đó có Việt Nam. Hiện nay trên thế giới đang quan tâm đến nhiều loại cây trồng đảm bảo đáp ứng về lương thực thực phẩm cho người và gia súc trong đó có nhiều nghiên cứu về phát triển cây cà chua – khoai tây. Khoai tây được xem là lương thực thực phẩm chính trong các bữa ăn hàng ngày ở một số nước. Ở Việt Nam những năm gần đây nhiều địa phương đã tập trung chỉ đạo phát triển các loại cây ngắn ngày trong đó có cây cà chua – khoai tây đem lại hiệu quả kinh tế cao giúp tăng thu nhập cho nhiều hộ nông dân.
Ở Việt Nam, cây cà chua - khoai tây là cây trồng vụ đông cho hiệu quả kinh tế cao nhưng khá nhạy cảm với điều kiện canh tác, sâu bệnh, phân bón vô cơ,. Tuy nhiên, cũng như các cây trồng khác khi diện tích gieo trồng tăng, thì xuất hiện nhiều vấn đề về khả năng cung cấp giống, tăng tỷ lệ sâu bệnh, tăng khả năng lưu truyền nguồn bệnh trong môi trường làm lây lan phát triển thành dịch và giảm năng suất nghiêm trọng,. Nước ta nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới gió mùa, nóng ẩm quanh năm nên thuận lợi cho việc gieo trồng nhiều loại cây trồng khác nhau, đồng thời điều kiện thời tiết khí hậu của nước ta cũng rất thuận lợi cho các 1 loài vi sinh vật xâm nhiễm gây hại đối với cây trồng. Trong đó các loài nấm, vi khuẩn gây bệnh là nhóm tác nhân chính gây bệnh trên hầu hết các loại cây trồng.
Trong đó, bệnh thối gốc rễ cà chua - khoai tây đã và đang gây thiệt hại lớn làm cho năng suất không ổn định và lan rộng từ năm này qua năm khác. Nhằm xác định nguyên nhân chính và phổ biến nhất gây bệnh thối gốc rễ trên cây cà chua – khoai tây, được sự hướng dẫn của TS. Nguyễn Đức Huy, tôi tiến hành: “Nghiên cứu, thử nghiệm và phòng chống bệnh héo xanh do vi khuẩn Ralstonia Solanacearum Smith trên cây cà chua – khoai tây tại tỉnh Thái Bình”. Mục đích và yêu cầu 1.
Mục đích Điều tra, thu thập mẫu bệnh; đánh giá thực trạng bệnh héo xanh vi khuẩn (Ralstonia solanacearum Smith) hại cà chua – khoai tây, nghiên cứu đặc điểm sinh học của vi khuẩn gây bệnh và thử nghiệm phương pháp phòng trừ bệnh. Yêu cầu - Điều tra mức độ gây hại, thu thập mẫu bệnh và xác định nguyên nhân gây bệnh thối gốc rễ trên cây cà chua – khoai tây. - Phân ly nuôi cấy, nghiên cứu đặc điểm hình thái, đặc tính sinh học của bệnh héo xanh vi khuẩn trên cây cà chua – khoai tây. - Đánh giá tính gây bệnh của tác nhân gây bệnh trên một số cây trồng khác nhau ( ớt, chuối, dưa,.
- Thử nghiệm hiệu lực ức chế của xạ khuẩn - vi khuẩn đối kháng đến sự phát triển của vi khuẩn Ralstonia solanacearum trên cây cà chua – khoai tây. - Thử nghiệm hiệu lực ức chế của một số thuốc kháng sinh đến sự phát triển của vi khuẩn Ralstonia solanacearum trên cà chua – khoai tây. 2 PHẦN II TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 2. Tình hình nghiên cứu ngoài nước.
Những nghiên cứu về bệnh héo xanh vi khuẩn cà chua – khoai tây ở nước ngoài. Ở các nước trên thế giới cũng như ở Việt Nam bệnh héo xanh vi khuẩn gây hại rất nghiêm trọng đến chất lượng và năng suất cây trồng, điển hình trên một số cây trồng mang lại giá trị kinh tế cao như cây cà chua, khoai tây,.F Smith đã phát hiện triệu chứng bệnh héo xanh vi khuẩn và tác giả nghiên cứu vi khuẩn gây bệnh héo xanh cà chua, khoai tây và đặt tên là Pseudomonas solanacearum Smith. Đến năm 1996, tác giả Yabuchi đã nghiên cứu, đề nghị đổi tên vi khuẩn héo xanh thành tên mới là Ralstonia solanacearum Smith. Bệnh héo xanh vi khuẩn làm giảm năng suất và mất mùa ở nhiều nước như Trung Quốc, Thái Lan, Việt Nam, Indonesia., là một trong những bệnh hại nguy hiểm nhất trong số những bệnh vi khuẩn hại cây trồng, phân bố rộng rãi ở vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới, vùng có khí hậu ôn hoà ấm áp.
Đây là loại bệnh có phạm vi kí chủ rộng gồm 35 họ thực vật gồm hơn 200 loài cây trồng khác nhau, chủ yếu là những cây trồng thuộc họ cà, họ đậu, họ chuối, họ cúc…, ở một số nước Châu Á và Nam Thái Bình Dương. Ở Sri Lanka, bệnh HXVK được phát hiện đầu tiên từ những năm 1930 trên cây cà chua, cây cà. Bệnh lây nhiễm trên nhiều loại cây trồng: cà chua, khoai tây, cà, ớt, phân bố rộng rãi ở các vùng sinh thái ẩm và khô; ở các địa hình đất đai cao, thấp khác nhau. Trên cây cà chua, ở một vài nơi mức độ nhiễm bệnh tương đối cao.
Tại Ấn Độ từ năm 1940 có báo cáo về bệnh HXVK hại ở khoai tây và cà chua (Kelman, 1953). Đầu tiên gây hại ở vùng Gusdaspenr thuộc bang Punjab, sau đó xuất hiện ở Bombay năm 1954 (Kelman, 1954). Đến năm 1964 người ta đã xác định các nòi và các biovar gây hại của vi khuẩn R. Nhiều tác giả đã nhấn mạnh sinh thái của bệnh HXVK là phức tạp và có sự 3 tương tác với môi trường (Kelman, 1953).
Vai trò của tác nhân này thay đổi tuỳ thuộc vào ký chủ, thời vụ và môi trường. Sự lan truyền qua hạt và cây giống của các cây rau màu như chuối, gừng, lạc, khoai tây, cà chua là quan trọng. Đây là nguyên nhân của sự lây lan bệnh héo xanh vi khuẩn từ vùng này sang vùng khác. Một vài chứng minh gần đây cho rằng bệnh có thể lan truyền qua hạt của lạc, cà chua (Kelman, 1953).
Ở Trung tâm nghiên cứu nông nghiệp Quốc tế của Úc (ACIAR) có xuất bản thông tin về bệnh héo xanh vi khuẩn “Bacteral wilt news letter” kể từ khi có hội nghị quốc tế đầu tiên về bệnh này (Seqeria, 1992). solanacearum có khả năng kí sinh trên 200 loài cây trồng, cây rừng thuộc hơn 35 họ thực vật khác nhau (Kelman, 1953), bệnh héo xanh vi khuẩn tập trung và thích hợp với vùng nhiệt đới khí hậu nóng ẩm. Các cây ký chủ chính của loài vi khuẩn này là cà chua, khoai tây, thuốc lá, hồ tiêu, cà, lạc, chuối, gừng, dâu tằm (Kelman, 1954). Bệnh HXVK là loại bệnh gây thiệt hại nghiêm trọng, phổ biến có phân bố rộng rãi và điển hình nhất ở vùng nhiệt đới, cận nhiệt đới và những vùng có khí hậu ôn đới trên thế giới (Kelman, 1997).
Những kết quả nghiên cứu, khảo sát về mức độ phổ biến và tác hại của bệnh HXVK trên một số cây trồng ở các vùng địa lý khác nhau đã được nhiều tác giả đề cập đến (Titatan, 1986; Prio et al. Bệnh gây nên những thiệt hại nghiêm trọng về kinh tế, làm giảm năng suất trên nhiều cây trồng từ 15 đến 95%, thậm chí 100% trên cây cà chua (AVRDC report, 2000). Ở những vùng có nhiệt độ và môi trường thuận lợi cho bệnh phát triển. Sự phát sinh phát triển của bệnh héo xanh vi khuẩn liên quan chặt chẽ tới các yếu tố nhiệt độ, độ ẩm, mưa gió, độ pH đất.
Nhiệt độ thích hợp cho vi khuẩn phát triển từ 25–350C và tối đa là 410C. Trên cây cà chua mức độ thiệt hại có thể lên đến 81,5% trên giống mẫn cảm Marglobe và 47% đối với giống Talatuoya (Abeygunawardena, 1963). Vi khuẩn có thể tồn tại lâu dài trong đất, trong tàn dư cây bệnh và trên cỏ dại. Nhiều công trình của các tác giả trước đây đã công bố cho thấy sự tồn tại của vi 4 khuẩn R.
solanacearum bị ảnh hưởng rất lớn bởi điều kiện môi trường như: nhiệt độ và độ ẩm đất (Persley, 1986). Ở Trung Quốc, bệnh héo xanh vi khuẩn gây thiệt hại nghiêm trọng trên nhiều loại cây trồng thuộc họ cà, họ đậu và họ hòa thảo. Bệnh héo xanh khoai tây được phát hiện đầu tiên vào cuối năm 1970, lúc đầu bệnh chỉ phát sinh gây hại ở một số vùng nhỏ tại tỉnh Hunan và Sichuan nhưng hiện nay bệnh đã phát triển lan rộng ra các tỉnh phía Bắc. Bệnh HXVK còn gây hại trên nhiều cây trồng khác như: cà chua, khoai lang, gừng, ớt, vừng, dâu tằm (He, 1986).
Ở Thái Lan bệnh héo xanh vi khuẩn là bệnh hại quan trọng và phân bố rộng rãi ở các vùng trồng trọt trong cả nước. Kể từ lần đầu tiên bệnh héo xanh vi khuẩn hại trên cà chua được phát hiện năm 1957 đến nay, bệnh đã gây thiệt hại đáng kể về năng suất trên nhiều loại cây trồng khác nhau như cà chua, khoai tây, gừng, cà, ớt, thuốc lá (Titartan, 1986). Bệnh héo xanh vi khuẩn do vi khuẩn R. solanacearum là một bệnh hại nghiêm trọng có phân bố rộng rãi ở Thái Lan.
Bệnh làm giảm năng suất đáng kể đối với cà chua, khoai tây, gừng, cà, ớt, thuốc lá, lạc, vừng. Vi khuẩn gây bệnh héo xanh là ký sinh đa thực. Nó có thể gây hại trên cà chua, lạc, thuốc lá và nhiều cây trồng, cây rừng và cỏ dại. Ở Indonesia từ những năm 1990 có báo cáo về bệnh héo xanh vi khuẩn gây hại trên lạc, khoai tây, cà chua ở các vùng Cirebon và phía tây Java và sau đó ở hầu hết các vùng trồng lạc và khoai tây đều bị nhiễm bệnh héo xanh vi khuẩn như Sumatra, Java, phía nam và phía Bắc vùng Bali phổ biến biovar 2, nòi 3 (Machmud, 1986).
Bệnh HXVK khá phổ biến và gây hại nghiêm trọng trên nhiều loại cây trồng như lạc, cà chua, khoai tây, thuốc lá,. khắp các vùng trồng. Hội nghị quốc tế lần đầu tiên về bệnh héo xanh vi khuẩn tổ chức ở miền Bắc Carolina năm 1976 đã khẳng định bệnh này là một trong những bệnh hại quan trọng trên thế giới (Sequei et al. Ở Malaysia, bệnh HXVK gây thiệt hại nghiêm trọng trên nhiều cây trồng.