Nghiên cứu nấm fusarium spp gây bệnh thối củ trên cây sâm bố chính tại quảng trạch quảng bình năm 2022 và thử nghiệm phòng trừ bằng biện pháp sinh học khoán luận tốt nghiệp

Nghiên cứu nấm Fusarium spp gây bệnh thối củ trên sâm bố chính tại Quảng Trạch, Quảng Bình năm 2022 và thử nghiệm phòng trừ bằng biện pháp sinh học.

• Tác giả: Nguyễn Ngọc Long Bảo
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Đức Huy
• Trường học: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Bệnh cây
• Đề tài: Nghiên cứu nấm Fusarium spp. gây bệnh thối củ trên cây sâm Bố Chính tại Quảng Trạch, Quảng Bình năm 2022 và thử nghiệm phòng trừ bằng biện pháp sinh học
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. PHẦN I: MỞ ĐẦU
• 1.1. Đặt vấn đề
• 2. PHẦN II: TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đặc điểm, tác nhân gây bệnh và biện pháp phòng trừ
• 2.1.1. Đặc điểm chung và tình hình sản xuất chung của cây sâm Bố Chính
• 2.1.2. Một số tác nhân gây bệnh hại vùng gốc rễ Sâm Bố Chính
• 2.1.3. Đặc điểm nấm Fusarium spp.
• 2.1.4. Phòng trừ sinh học nấm Fusarium spp. gây bệnh thối gốc rễ, củ bằng một số nấm và vi khuẩn đối kháng
• 2.1.4.1. Nấm đối kháng Chaetomium spp.
• 2.1.4.2. Nấm đối kháng Trichoderma spp.
• 2.1.5. Vi khuẩn đối kháng
• 2.1.6. Phòng trừ sinh học nấm Fusarium spp.
• 3. PHẦN III: VẬT LIỆU, NỘI DUNG, PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Địa điểm, đối tượng, vật liệu và phương pháp nghiên cứu
• 3.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 3.1.2. Vật liệu nghiên cứu
• 3.1.3. Địa điểm điều tra và thời gian nghiên cứu
• 3.2. Nội dung nghiên cứu
• 3.3. Phương pháp nghiên cứu
• 3.3.1. Phương pháp điều tra ngoài đồng ruộng
• 3.3.2. Phương pháp nghiên cứu trong phòng thí nghiệm
• 3.3.2.1. Phương pháp điều chế môi trường nhân tạo
• 3.3.2.2. Phương pháp phân lập nấm
• 3.3.3. Nghiên cứu một số đặc điểm sinh học của nấm Fusarium spp. gây bệnh thối củ trên sâm Bố Chính
• 3.3.3.1. Nghiên cứu ảnh hưởng của môi trường đến sự phát triển của nấm Fusarium spp. gây bệnh thối củ trên sâm Bố Chính
• 3.3.3.2. Đánh giá tính gây bệnh của loài nấm Fusarium spp. gây bệnh thối gốc rễ trên cây sâm Bố Chính
• 3.3.3.3. Khảo sát hiệu lực đối kháng của nấm đối kháng và vi khuẩn đối kháng đối với loài nấm Fusarium spp. gây bệnh thối gốc rễ trên cây sâm Bố Chính
• 3.4. Các chỉ tiêu theo dõi, đánh giá
• 4. PHẦN IV: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Điều tra đồng ruộng và mẫu vật thu được
• 4.1.1. Điều tra mức độ phổ biến của bệnh thối củ trên Sâm Bố Chính tại Quảng Tiến, Quảng Trạch, Quảng Bình năm 2022
• 4.1.2. Tác nhân gây hại gốc rễ, củ trên cây Sâm Bố Chính tại Quảng Trạch, Quảng Bình năm 2022
• 4.1.3. Các mẫu sử dụng phân lập nấm Fusarium spp. trong quá trình nghiên cứu
• 4.2. Kết quả nghiên cứu đặc điểm hình thái, sự nảy mầm của nấm Fusarium spp. gây bệnh hại gốc rễ, thối củ trên cây Sâm Bố Chính
• 4.2.1. Đặc điểm hình thái sinh học, kích thước của bào tử nấm Fusarium spp.
• 4.2.2. Quan sát sự nảy mầm của nấm Fusarium spp.
• 4.3. Ảnh hưởng của yếu tố môi trường nhân tạo đến sự phát triển của nấm Fusarium spp. gây bệnh hại gốc rễ, thối củ trên cây Sâm Bố Chính
• 4.4. Khảo sát hiệu lực đối kháng của nấm đối kháng với nấm Fusarium spp. gây bệnh hại gốc rễ, thối củ trên cây Sâm Bố Chính
• 4.5. Khảo sát hiệu lực đối kháng của vi khuẩn đối kháng với nấm Fusarium spp. gây bệnh hại gốc rễ, thối củ trên cây Sâm Bố Chính
• 4.6. Khảo sát tính gây bệnh của nấm Fusarium spp. trên cây Sâm Bố Chính trong điều kiện nhà lưới và điều kiện tự nhiên
• 4.6.1. Khảo sát tính gây bệnh của nấm Fusarium spp. trên củ Sâm Bố Chính trong điều kiện tự nhiên đặt trong hộp ẩm
• 4.6.2. Khảo sát tính gây bệnh của nấm Fusarium spp. trên cây Sâm Bố Chính con 4 tháng tuổi trong điều kiện nhà lưới
• 4.6.3. Khảo sát tính gây bệnh của nấm Fusarium spp. trên cây Sâm Bố Chính con 2 tháng tuổi trong điều kiện nhà lưới
• 4.6.4. Khảo sát tính gây bệnh của nấm Fusarium spp. trên cây Sâm Bố Chính trưởng thành trong điều kiện nhà lưới
• 5. PHẦN V: KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Nghiên cứu và thử nghiệm phòng trừ nấm Fusarium spp

Nghiên cứu này tập trung vào việc xác định và phòng trừ nấm Fusarium spp. gây bệnh thối củ trên cây sâm bố chính tại Quảng Trạch, Quảng Bình năm 2022. Nấm Fusarium spp. là tác nhân chính gây bệnh thối củ, ảnh hưởng nghiêm trọng đến năng suất và chất lượng cây trồng. Nghiên cứu đã tiến hành phân lập và xác định đặc điểm hình thái, sinh học của nấm, đồng thời thử nghiệm các biện pháp phòng trừ sinh học bằng cách sử dụng nấm đối kháng và vi khuẩn đối kháng. Kết quả cho thấy các biện pháp sinh học có hiệu quả cao trong việc ức chế sự phát triển của nấm Fusarium spp., mở ra hướng đi mới trong bảo vệ thực vật và nông nghiệp bền vững.

1.1. Đặc điểm và tác nhân gây bệnh

Nấm Fusarium spp. là một trong những tác nhân gây bệnh phổ biến trên cây trồng, đặc biệt là cây sâm bố chính. Nấm này gây ra bệnh thối củ, làm giảm năng suất và chất lượng củ sâm. Nghiên cứu đã xác định được đặc điểm hình thái của nấm Fusarium spp., bao gồm cấu trúc bào tử, sợi nấm và cách thức lây nhiễm. Nấm phát triển mạnh trong điều kiện ẩm ướt và nhiệt độ cao, gây hại ở tất cả các giai đoạn sinh trưởng của cây, từ cây con đến cây trưởng thành.

1.2. Phòng trừ sinh học

Nghiên cứu đã thử nghiệm các biện pháp phòng trừ sinh học bằng cách sử dụng nấm đối kháng như Trichoderma spp. và Chaetomium spp., cùng với vi khuẩn đối kháng. Kết quả cho thấy các chủng nấm và vi khuẩn này có khả năng ức chế sự phát triển của nấm Fusarium spp. một cách hiệu quả. Đặc biệt, Trichoderma spp. đã chứng minh được hiệu quả cao trong việc kiểm soát bệnh thối củ, mở ra tiềm năng ứng dụng rộng rãi trong nông nghiệp bền vững.

II. Thử nghiệm thực địa và kết quả

Nghiên cứu đã tiến hành thử nghiệm thực địa tại các vùng trồng cây sâm bố chính ở Quảng Trạch, Quảng Bình. Các thử nghiệm bao gồm điều tra mức độ phổ biến của bệnh, phân lập nấm và đánh giá hiệu quả của các biện pháp phòng trừ sinh học. Kết quả cho thấy bệnh thối củ xuất hiện ở hầu hết các khu vực trồng sâm, với tỷ lệ nhiễm bệnh cao ở những vùng có điều kiện ẩm ướt. Các biện pháp phòng trừ sinh học đã giúp giảm đáng kể tỷ lệ nhiễm bệnh, đồng thời cải thiện năng suất và chất lượng củ sâm.

2.1. Điều tra đồng ruộng

Nghiên cứu đã tiến hành điều tra mức độ phổ biến của bệnh thối củ trên cây sâm bố chính tại Quảng Trạch, Quảng Bình. Kết quả cho thấy bệnh xuất hiện ở hầu hết các khu vực trồng sâm, với tỷ lệ nhiễm bệnh cao ở những vùng có điều kiện ẩm ướt. Các triệu chứng bệnh bao gồm thối củ, héo lá và chết cây, gây thiệt hại nghiêm trọng đến năng suất và chất lượng củ sâm.

2.2. Đánh giá hiệu quả phòng trừ

Các biện pháp phòng trừ sinh học đã được đánh giá hiệu quả thông qua các thử nghiệm thực địa. Kết quả cho thấy các chủng nấm đối kháng và vi khuẩn đối kháng có khả năng ức chế sự phát triển của nấm Fusarium spp. một cách hiệu quả. Đặc biệt, Trichoderma spp. đã giúp giảm tỷ lệ nhiễm bệnh và cải thiện năng suất củ sâm, mở ra tiềm năng ứng dụng rộng rãi trong nông nghiệp bền vững.

III. Kết luận và đề xuất

Nghiên cứu đã xác định được nấm Fusarium spp. là tác nhân chính gây bệnh thối củ trên cây sâm bố chính tại Quảng Trạch, Quảng Bình. Các biện pháp phòng trừ sinh học bằng nấm đối kháng và vi khuẩn đối kháng đã chứng minh được hiệu quả cao trong việc kiểm soát bệnh. Nghiên cứu đề xuất áp dụng rộng rãi các biện pháp này trong nông nghiệp bền vững, đồng thời tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về cơ chế đối kháng của các chủng vi sinh vật để tối ưu hóa hiệu quả phòng trừ.

3.1. Giá trị thực tiễn

Nghiên cứu này có giá trị thực tiễn cao trong việc bảo vệ thực vật và nông nghiệp bền vững. Các biện pháp phòng trừ sinh học không chỉ giúp kiểm soát bệnh thối củ mà còn góp phần bảo vệ môi trường và sức khỏe con người. Nghiên cứu cũng mở ra hướng đi mới trong việc ứng dụng các chủng vi sinh vật đối kháng để phòng trừ các loại bệnh hại cây trồng khác.

3.2. Hướng nghiên cứu tiếp theo

Nghiên cứu đề xuất tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về cơ chế đối kháng của các chủng nấm đối kháng và vi khuẩn đối kháng để tối ưu hóa hiệu quả phòng trừ. Đồng thời, cần mở rộng quy mô thử nghiệm và áp dụng các biện pháp này trên các loại cây trồng khác, góp phần phát triển nông nghiệp bền vững và bảo vệ môi trường.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Sâm Bố Chính (Abelmoschus sagittifolius Kurz septentrionalis Gagnep, thuộc họ Cẩm quỳ - Malvaceae) là loài cây dược liệu bản địa quý của Việt Nam, từng được ghi nhận trong các thư tịch cổ như Phủ biên tạp lục, Đại Nam nhất thống chí và sử dụng làm sản vật tiến vua. Sau thời gian dài suy giảm nguồn gen tự nhiên, từ năm 2019, loài cây này đã được phục hồi và phát triển thành công tại tỉnh Quảng Bình với quy mô canh tác hàng chục hecta. Tuy nhiên, cùng với việc mở rộng diện tích sản xuất tập trung, tình hình sâu bệnh hại rễ và củ diễn biến phức tạp, đặc biệt là bệnh thối củ xuất hiện nghiêm trọng ở giai đoạn cây tích lũy dinh dưỡng và chuẩn bị thu hoạch, gây suy giảm nghiêm trọng năng suất, chất lượng dược liệu và thiệt hại kinh tế cho người trồng.

Nhằm giải quyết yêu cầu thực tiễn trong công tác bảo vệ thực vật đối với cây dược liệu, đề tài khóa luận "Nghiên cứu nấm Fusarium spp. gây bệnh thối củ trên cây sâm Bố Chính tại Quảng Trạch, Quảng Bình năm 2022 và thử nghiệm phòng trừ bằng biện pháp sinh học" được thực hiện với các mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể sau:

1. Điều tra thực trạng và mức độ phổ biến của bệnh thối củ trên cây sâm Bố Chính ngoài đồng ruộng tại huyện Quảng Trạch, tỉnh Quảng Bình năm 2022.
2. Phân lập, thu nhận các mẫu nấm thuần khiết và xác định tác nhân nấm Fusarium spp. gây bệnh thối gốc rễ, củ trên sâm Bố Chính.
3. Nghiên cứu các đặc điểm sinh học, hình thái vi học và động thái nảy mầm của bào tử nấm Fusarium spp. phân lập được.
4. Đánh giá ảnh hưởng của các môi trường dinh dưỡng nhân tạo khác nhau đến tốc độ phát triển tản nấm và khả năng sinh bào tử của nấm Fusarium spp.
5. Khảo sát và đánh giá hiệu lực ức chế sinh học in vitro của một số chủng nấm đối kháng (Chaetomium spp., Trichoderma spp.) và vi khuẩn đối kháng (Bacillus spp.) đối với nấm Fusarium spp.
6. Đánh giá tính gây bệnh và khả năng lây nhiễm nhân tạo của nấm Fusarium spp. trên các bộ phận và các giai đoạn sinh trưởng của cây sâm Bố Chính (trên củ thu hoạch, cây con 2 tháng tuổi, cây con 4 tháng tuổi và cây trưởng thành).

• Đối tượng nghiên cứu: Nấm Fusarium spp. gây bệnh thối gốc rễ, củ trên cây sâm Bố Chính và các chủng vi sinh vật đối kháng (nấm Chaetomium spp., Trichoderma spp. và vi khuẩn đối kháng).
• Phạm vi không gian: Các ruộng trồng sâm Bố Chính tại huyện Quảng Trạch, tỉnh Quảng Bình và Phòng thí nghiệm Bệnh viện Cây trồng, Khoa Nông học, Học viện Nông nghiệp Việt Nam.
• Phạm vi thời gian: Đề tài được triển khai thực hiện từ tháng 02 năm 2022 đến tháng 07 năm 2022.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng trên cơ sở lý thuyết bệnh học thực vật chuyên sâu về chi nấm Fusarium spp. và cơ chế kiểm soát sinh học đối kháng vi sinh vật:

• Tác nhân Fusarium spp.: Thuộc bộ Hypocreales, ngành Ascomycota. Nấm có hệ sợi phân nhánh, có vách ngăn, xâm nhiễm vào hệ thống mạch dẫn (mạch gỗ), làm tắc nghẽn quá trình vận chuyển nước và khoáng chất, đồng thời tiết các độc tố nấm (mycotoxins như fumonisin, trichothecenes) gây thối mô và héo rũ cây chủ. Nấm có ba dạng bào tử vô tính chính: bào tử nhỏ (microconidia), bào tử lớn (macroconidia) và hậu bào tử (chlamydospores) vách dày có khả năng tồn tại lâu dài trong đất.
• Cơ chế phòng trừ sinh học:
  • Nấm Chaetomium spp. (thuộc họ Chaetomiaceae) tiết các hoạt chất kháng sinh như Chaetoglobusin C, Chaetoviridins A và B, Rotiorinols, kết hợp cơ chế ký sinh thông qua các enzyme ngoại bào phân giải vách tế bào (cellulase, chitinase, $\beta$-1,3-glucanase) và kích hoạt tính kháng tập nhiễm (Induced Resistance - IR).
  • Nấm Trichoderma spp. cạnh tranh dinh dưỡng, không gian sống, tiết enzyme tiêu vách nấm bệnh và thúc đẩy cơ chế tự vệ của rễ cây.
  • Vi khuẩn đối kháng (đặc biệt là chi Bacillus): Sinh tổng hợp các peptide kháng sinh (bacitracin, subtilin, bacillin, pumilin...), tiết protein vận chuyển sắt (siderophore) cạnh tranh mạnh mẽ ion $\text{Fe}^{3+}$ trong môi trường và kích thích tính kháng hệ thống (Systemic Acquired Resistance / Induced Systemic Resistance - ISR).

Phương pháp nghiên cứu thực nghiệm được thiết kế đồng bộ từ đồng ruộng đến phòng thí nghiệm:

• Điều tra đồng ruộng: Thực hiện theo Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về phương pháp điều tra phát hiện dịch hại cây trồng của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (QCVN 01-38:2010/BNNPTNT). Phương pháp điều tra lấy mẫu 10 điểm ngẫu nhiên trên đường chéo của ruộng, điểm điều tra cách bờ tối thiểu 2 m, mỗi điểm điều tra 10 cây, ghi nhận triệu chứng và tính tỷ lệ bệnh (TLB%).
• Phân lập và nuôi cấy nấm: Mẫu bệnh sau khi thu thập được khử trùng bề mặt bằng cồn $70^\circ$, bóc tách phần mô tiếp giáp giữa vùng khỏe và vùng bệnh, cấy trên môi trường thạch nước (Water Agar - WA). Khi sợi nấm phát triển, cắt đỉnh sinh trưởng chuyển sang môi trường thạch khoai tây glucose (Potato Dextrose Agar - PDA) và nuôi cấy ở nhiệt độ $28 \pm 2^\circ\text{C}$ trong buồng cấy vô trùng.
• Đánh giá đặc điểm sinh học và môi trường nhân tạo: Nuôi cấy nấm trên 4 loại môi trường gồm WA, PCA (Potato Carrot Agar), PDA và PSA (Potato Saccarose Agar) với 3 lần nhắc lại cho mỗi công thức; đo đường kính tản nấm định kỳ sau 1, 3, 5, 7, 9 ngày nuôi cấy.
• Đo đếm kích thước và theo dõi sự nảy mầm: Quan sát dưới kính hiển vi quang học, đo kích thước các loại bào tử vi nấm, theo dõi tỷ lệ nảy mầm và chiều dài ống mầm trên môi trường WA theo các mốc thời gian từ 1 đến 7 giờ sau cấy.
• Thử nghiệm hiệu lực đối kháng in vitro: Sử dụng phương pháp nuôi cấy kép (đối kháng đôi) trên đĩa thạch PDA. Đánh giá hiệu lực ức chế (HLƯC%) đối với 4 chủng nấm đối kháng (ĐT13, Chaeto16, C10, Trichoderma) và 4 chủng vi khuẩn đối kháng (ĐTK1, BV, YB5, TN1-KL1) so với đối chứng sau 1 đến 7 ngày.
• Lây nhiễm nhân tạo xác định độc lực: Đặt thạch chứa khuẩn ty/bào tử trực tiếp lên củ sâm trong hộp ẩm; hòa dịch huyền phù bào tử đổ vào vùng gốc rễ cây con 2 tháng và 4 tháng tuổi; phun dịch bào tử lên tán lá và trộn thạch nấm vào đất đối với cây trưởng thành trong điều kiện nhà lưới.

Nội dung chính theo từng chương

Phần I: Mở đầu

Tác giả trình bày bối cảnh ngành dược liệu Việt Nam với hơn 4.000 loài cây thuốc và sự phong phú về thổ nhưỡng cho sản xuất chuyên canh. Nhấn mạnh giá trị lịch sử và kinh tế của sâm Bố Chính tại vùng đất Quảng Bình sau khi được khôi phục thành công từ năm 2019. Phân tích thực trạng bệnh thối gốc rễ và thối củ do nấm đất bùng phát gây hại nghiêm trọng cho sản xuất, từ đó xác lập tính cấp thiết, mục đích và nhiệm vụ của đề tài nghiên cứu.

Phần II: Tổng quan về vấn đề nghiên cứu

Tổng hợp các tài liệu khoa học trong và ngoài nước về cây sâm Bố Chính, đặc điểm thực vật học, kỹ thuật canh tác (lên luống 25–30 cm, xử lý đất bằng vôi bột 600 kg/ha, luân canh sau 2–3 năm). Phân tích thành phần hóa thực vật của sâm Bố Chính (chất nhầy chiếm 35–40%, tinh bột 15,14%, lipid 3,96%, protein, 11–19 amino acid thiết yếu cùng 13 nguyên tố khoáng). Tổng quan phân loại học, đặc điểm hình thái và cơ chế gây bệnh của chi nấm Fusarium spp. Tổng quan cơ chế và các công trình nghiên cứu sử dụng nấm đối kháng Chaetomium spp., Trichoderma spp. và vi khuẩn đối kháng Bacillus spp. trong kiểm soát bệnh hại thực vật truyền qua đất.

Phần III: Vật liệu, nội dung, phương pháp nghiên cứu

Trình bày chi tiết địa điểm, thời gian, trang thiết bị phòng thí nghiệm, công thức pha chế 4 môi trường nuôi cấy (WA, PCA, PDA, PSA). Mô tả chi tiết quy trình lấy mẫu điều tra theo QCVN 01-38:2010/BNNPTNT, kỹ thuật phân lập nấm thuần, phương pháp bố trí thí nghiệm sinh học, công thức đo đếm chỉ tiêu tỷ lệ bệnh (TLB%), chỉ số bệnh (CSB%) và hiệu lực ức chế (HLƯC%). Chi tiết hóa các phương pháp lây bệnh nhân tạo trên các lứa tuổi cây sâm Bố Chính trong phòng thí nghiệm và nhà lưới.

Phần IV: Kết quả nghiên cứu

Trình bày hệ thống số liệu thực nghiệm qua các nội dung:

• Hiện trạng bệnh ngoài đồng: Bệnh thối củ xuất hiện phổ biến tại các ruộng điều tra ở Quảng Trạch (Quảng Bình) trên cây trưởng thành giai đoạn ra hoa và hình thành củ; triệu chứng điển hình là lá héo vàng, rễ thối chuyển màu xám đen và lan dần phá hủy củ.
• Phân lập tác nhân: Thu thập 5 mẫu bệnh điển hình (SBC-M1 đến SBC-M5) và phân lập thuần khiết được các nguồn nấm Fusarium spp. (M1 đến M5).
• Hình thái và kích thước bào tử: Xác định đặc điểm vi học của 3 dạng bào tử nấm Fusarium spp. phân lập từ sâm Bố Chính.

Loại bào tử	Đặc điểm hình thái	Số vách ngăn	Kích thước trung bình ($\mu\text{m}$)
Bào tử nhỏ (Microconidia)	Hình elip, hình nhộng, hình trứng	2 - 3	$14,48 \times 4,66$
Bào tử lớn (Macroconidia)	Hình lưỡi liềm, hình dùi nhọn, hình bán nguyệt, hơi cong	5 - 7	$37,13 \times 5,35$
Hậu bào tử (Chlamydospores)	Hình tròn, hình bầu dục, vách dày	Vách $3,79,\mu\text{m}$	$11,73 \times 10,31$ (Đường kính: $9,79 \times 8,81$)

• Động thái nảy mầm: Bào tử bắt đầu nảy mầm từ giờ thứ 2 sau khi cấy trên môi trường WA. Đến 7 giờ sau cấy, chiều dài ống mầm bào tử lớn đạt $16 - 17,\mu\text{m}$ (tỷ lệ nảy mầm 86,4%), bào tử nhỏ đạt $11 - 14,\mu\text{m}$ (tỷ lệ nảy mầm 93,9%).

Thời gian theo dõi	Bào tử lớn: Chiều dài mầm ($\mu\text{m}$) / Tỷ lệ (%)	Bào tử nhỏ: Chiều dài mầm ($\mu\text{m}$) / Tỷ lệ (%)
1 giờ sau cấy	Chưa nảy mầm / 0%	Chưa nảy mầm / 0%
2 giờ sau cấy	$1 - 1,5,\mu\text{m}$ / 10,4%	$1 - 1,5,\mu\text{m}$ / 11,3%
3 giờ sau cấy	$2 - 3,25,\mu\text{m}$ / 23,6%	$2 - 3,\mu\text{m}$ / 22,8%
4 giờ sau cấy	$4 - 5,5,\mu\text{m}$ / 37,0%	$3,5 - 4,\mu\text{m}$ / 44,8%
5 giờ sau cấy	$7 - 8,5,\mu\text{m}$ / 63,2%	$6 - 7,\mu\text{m}$ / 60,6%
6 giờ sau cấy	$9 - 13,\mu\text{m}$ / 74,2%	$8 - 10,\mu\text{m}$ / 74,4%
7 giờ sau cấy	$16 - 17,\mu\text{m}$ / 86,4%	$11 - 14,\mu\text{m}$ / 93,9%

• Sinh trưởng trên môi trường dinh dưỡng nhân tạo: Sau 9 ngày nuôi cấy, môi trường PCA và PDA cho tốc độ phát triển tản nấm lớn nhất ($88,67,\text{mm}$ và $88,33,\text{mm}$), PSA đạt $85,66,\text{mm}$. Môi trường PDA và PSA kích thích sinh nhiều bào tử nhất, trong khi môi trường nghèo dinh dưỡng WA phát triển chậm nhất ($44,67,\text{mm}$) và không hình thành bào tử.

Môi trường	Đường kính tản nấm ngày 1 (mm)	Đường kính tản nấm ngày 3 (mm)	Đường kính tản nấm ngày 5 (mm)	Đường kính tản nấm ngày 7 (mm)	Đường kính tản nấm ngày 9 (mm)	Đặc điểm tản nấm & sinh bào tử
WA	8,67	16,67	23,67	32,67	44,67	Sợi trắng trong, mọc mỏng, không có bào tử
PDA	11,33	33,67	50,67	70,66	88,33	Sợi trắng bông dày, sinh rất nhiều bào tử
PCA	11,67	34,33	51,33	71,66	88,67	Sợi trắng hơi vàng, mọc mỏng, ít bào tử
PSA	10,67	20,33	49,33	68,33	85,66	Sợi phớt vàng, mọc dày, sinh nhiều bào tử

• Hiệu lực đối kháng và lây nhiễm bệnh: Thử nghiệm đối kháng in vitro chứng minh các chủng nấm Chaetomium spp. (ĐT13, Chaeto16, C10), Trichoderma spp. và các chủng vi khuẩn (Bacillus spp. ký hiệu ĐTK1, BV, YB5, TN1-KL1) thể hiện khả năng ức chế rõ rệt sự phát triển hệ sợi của nấm Fusarium spp. Kết quả lây nhiễm nhân tạo xác nhận nấm Fusarium spp. có khả năng xâm nhiễm trực tiếp gây thối mô củ trong hộp ẩm và gây thối rễ, héo cây trên sâm Bố Chính con (2 tháng, 4 tháng tuổi) cũng như cây trưởng thành trong nhà lưới khi được tiếp xúc qua vết thương gốc rễ hoặc phối trộn vào giá thể đất.

Phần V: Kết luận và đề nghị

Đưa ra kết luận tổng hợp về tác nhân gây bệnh, đặc điểm sinh học và khả năng kiểm soát sinh học của vi sinh vật đối kháng; kiến nghị hướng ứng dụng chế phẩm sinh học vào quy trình canh tác thực địa.

Kết quả và đóng góp

• Kết quả khoa học chính:
  • Xác định chính xác tác nhân gây bệnh thối rễ, thối củ trên cây sâm Bố Chính tại Quảng Trạch (Quảng Bình) năm 2022 là loài nấm thuộc chi Fusarium spp.
  • Cung cấp bộ thông số vi học chuẩn xác về kích thước của nấm Fusarium spp. trên sâm Bố Chính: bào tử nhỏ đạt $14,48 \times 4,66,\mu\text{m}$ (2–3 vách ngăn); bào tử lớn đạt $37,13 \times 5,35,\mu\text{m}$ (5–7 vách ngăn); hậu bào tử đạt $11,73 \times 10,31,\mu\text{m}$ với vách dày trung bình $3,79,\mu\text{m}$.
  • Xác định quy luật động thái nảy mầm: Bào tử nảy mầm nhanh sau 2 giờ cấy và đạt tỷ lệ nảy mầm cao sau 7 giờ ($86,4%$ ở bào tử lớn và $93,9%$ ở bào tử nhỏ).
  • Xác định môi trường thạch khoai tây dextrose (PDA) và thạch khoai tây saccarose (PSA) là môi trường tối ưu cho sự sinh trưởng hệ sợi và sinh sản bào tử của chủng nấm phân lập.
  • Chứng minh tiềm năng kiểm soát sinh học in vitro của các chủng nấm đối kháng Chaetomium spp., Trichoderma spp. và các chủng vi khuẩn đối kháng trong việc ức chế sự phát triển của nấm gây bệnh Fusarium spp.
• Giải pháp và đề xuất của tác giả:
  • Đề xuất ứng dụng các chủng vi sinh vật đối kháng (Chaetomium, Trichoderma, Bacillus) để sản xuất và thử nghiệm các chế phẩm sinh học xử lý đất và cây giống, thay thế thuốc hóa học độc hại nhằm bảo vệ hệ sinh thái đất và đáp ứng tiêu chuẩn canh tác dược liệu an toàn.
  • Áp dụng các biện pháp kỹ thuật canh tác như lên luống cao 25–30 cm, bố trí rãnh thoát nước chống ngập úng, xử lý vôi bột khử trùng đất trước khi gieo trồng và thực hiện chế độ luân canh 2–3 năm.
• Đóng góp mới của đề tài:
  • Đây là công trình nghiên cứu bệnh cây chuyên biệt cung cấp đầy đủ dữ liệu thực nghiệm về nấm Fusarium spp. gây hại trên cây sâm Bố Chính tại vùng đất bản địa Quảng Trạch, Quảng Bình sau thời kỳ phục hồi giống cây này.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế:
  • Nghiên cứu thực hiện trong khung thời gian ngắn (từ tháng 02/2022 đến tháng 07/2022) tại một địa bàn huyện Quảng Trạch, Quảng Bình.
  • Việc phân loại và định danh tác nhân nấm Fusarium spp. chủ yếu dựa trên các đặc điểm hình thái học truyền thống và nuôi cấy vi học, chưa kết hợp phương pháp giải trình tự sinh học phân tử (vùng gen ITS, gen TEF-$1\alpha$ hoặc $\beta$-tubulin) để giám định chính xác đến cấp loài/dạng chuyên vị (forma specialis).
  • Các thử nghiệm hiệu lực đối kháng sinh học và lây nhiễm nhân tạo mới dừng lại ở quy mô phòng thí nghiệm (in vitro) và nhà lưới, chưa đánh giá hiệu lực trên diện rộng ngoài đồng ruộng sản xuất.
• Hướng nghiên cứu tiếp:
  • Ứng dụng kỹ thuật sinh học phân tử (PCR, giải trình tự gen) để định danh chính xác loài nấm Fusarium gây hại trên sâm Bố Chính.
  • Nghiên cứu sản xuất chế phẩm sinh học phối hợp đa chủng (Trichoderma spp., Chaetomium spp., Bacillus spp.) và khảo nghiệm diện rộng ngoài đồng ruộng để hoàn thiện quy trình quản lý dịch hại tổng hợp (IPM) cho vùng chuyên canh sâm Bố Chính.

Giá trị tham khảo

Tài liệu khóa luận có giá trị tham khảo thiết thực cho các nhóm đối tượng:

• Sinh viên, học viên ngành Bảo vệ thực vật, Nông học, Bệnh cây và Công nghệ sinh học: Tham khảo quy trình chuẩn về điều tra dịch hại theo QCVN 01-38:2010/BNNPTNT, kỹ thuật phân lập, làm sạch nấm thuần khiết, phương pháp bố trí thí nghiệm đánh giá động thái nảy mầm bào tử và thử nghiệm đối kháng kép in vitro.
• Cán bộ kỹ thuật và người trồng sâm Bố Chính: Tham khảo các triệu chứng bệnh học ngoài đồng ruộng để phát hiện sớm bệnh thối củ, hiểu rõ các yếu tố môi trường kích thích nấm bệnh phát triển và áp dụng biện pháp canh tác, phòng trừ sinh học an toàn.

Câu hỏi thường gặp

1. Tác nhân chính gây bệnh thối rễ, thối củ trên sâm Bố Chính tại Quảng Trạch (Quảng Bình) được xác định trong khóa luận là gì?
Tác nhân gây bệnh được phân lập và xác định là nấm Fusarium spp. Triệu chứng gây hại ngoài đồng ruộng thể hiện ở phần lá bị héo vàng, rễ sát củ và củ bị thâm đen, thối rữa màu xám đen, xuất hiện nặng nhất ở giai đoạn cây trưởng thành đang ra hoa và phát triển củ.

2. Kích thước các dạng bào tử nấm Fusarium spp. phân lập được trong đề tài là bao nhiêu?
Theo kết quả đo đếm vi học, bào tử nhỏ (microconidia) có 2–3 vách ngăn với kích thước trung bình $14,48 \times 4,66,\mu\text{m}$; bào tử lớn (macroconidia) hình lưỡi liềm có 5–7 vách ngăn với kích thước trung bình $37,13 \times 5,35,\mu\text{m}$; hậu bào tử (chlamydospores) vách dày có kích thước $11,73 \times 10,31,\mu\text{m}$ (đường kính trung bình $9,79 \times 8,81,\mu\text{m}$, độ dày vách $3,79,\mu\text{m}$).

3. Môi trường nuôi cấy nào thích hợp nhất cho sự sinh trưởng và sinh sản của nấm Fusarium spp. trong thí nghiệm?
Trong 4 môi trường thử nghiệm (WA, PCA, PDA, PSA), môi trường PCA và PDA cho đường kính tản nấm phát triển nhanh nhất sau 9 ngày ($88,67,\text{mm}$ và $88,33,\text{mm}$), tiếp đến là PSA ($85,66,\text{mm}$). Tuy nhiên, môi trường PDA và PSA kích thích nấm sinh sản số lượng bào tử nhiều nhất. Môi trường WA nghèo dinh dưỡng phát triển chậm nhất ($44,67,\text{mm}$) và không hình thành bào tử.

4. Động thái nảy mầm của bào tử nấm Fusarium spp. diễn ra như thế nào trên môi trường WA?
Sau 1 giờ cấy bào tử chưa nảy mầm. Từ giờ thứ 2, bào tử bắt đầu mọc mầm dài $1 - 1,5,\mu\text{m}$ (tỷ lệ nảy mầm $10,4 - 11,3%$). Chiều dài và tỷ lệ nảy mầm tăng đều qua các giờ tiếp theo; đến giờ thứ 7, bào tử lớn đạt chiều dài mầm $16 - 17,\mu\text{m}$ (tỷ lệ nảy mầm $86,4%$) và bào tử nhỏ đạt $11 - 14,\mu\text{m}$ (tỷ lệ nảy mầm $93,9%$).

5. Khóa luận đã thử nghiệm các chủng vi sinh vật đối kháng cụ thể nào để ức chế nấm Fusarium spp.?
Khóa luận đã thử nghiệm 4 công thức nấm đối kháng gồm các chủng Chaetomium spp. (ký hiệu ĐT13, Chaeto16, C10) và nấm Trichoderma spp., cùng với 4 công thức vi khuẩn đối kháng (Bacillus spp. ký hiệu ĐTK1, BV, YB5, TN1-KL1) trên môi trường nuôi cấy kép PDA.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nguyễn Ngọc Long Bảo đã thực hiện thành công việc điều tra, phân lập và xác định nấm Fusarium spp. là tác nhân chính gây bệnh thối củ trên cây sâm Bố Chính tại huyện Quảng Trạch, tỉnh Quảng Bình năm 2022. Đề tài đã cung cấp hệ thống dẫn liệu thực nghiệm chi tiết về đặc điểm hình thái học, động thái nảy mầm của bào tử, nhu cầu môi trường dinh dưỡng cũng như tính gây bệnh nhân tạo của nấm hại ở các giai đoạn sinh trưởng của cây. Đồng thời, các kết quả thử nghiệm đối kháng in vitro với nấm Chaetomium spp., Trichoderma spp. và vi khuẩn Bacillus spp. đã mở ra cơ sở khoa học tin cậy cho việc phát triển các biện pháp phòng trừ sinh học bền vững đối với vùng trồng sâm Bố Chính.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Việt Nam hiện có 4.000 loài cây thuốc, hơn 50 loài tảo biển, 75 loài khoáng vật và gần 410 loài động vật làm thuốc, trong đó có nhiều loại dược liệu quý được thế giới công nhận như cây hồi, quế, atisô, sâm Ngọc Linh. Tổng sản lượng dược liệu trồng ở Việt Nam ước tính đạt khoảng 100.Với sự đa da ̣ng về khí hâ ̣u và thổ nhưỡng - đấ t đai, ngay từ cuố i những năm của thâ ̣p kỷ 60-80 ở Viê ̣t Nam đã hình thành những vùng trồ ng, sản xuấ t cây dươ ̣c liê ̣u có tính chuyên canh. Điều này đã cho thấy nguồn dược liệu ở nước ta rất phong phú. Tuy nhiên bên cạnh tiềm năng như vậy thì việc phát triển nguồn dược liệu trong thời gian qua vẫn còn bộc lộ nhiều hạn chế.

Sâm Bố Chính hay còn được gọi là: thổ hào sâm, sâm núi, sâm khu năm… có tên khoa học là Abelmoschus sagittifolius Kurz septentrionalis Gagnep, thuộc họ cẩm quỳ. Theo các tài liệu, sâm Bố Chính phân bố chủ yếu ở các tỉnh miền Trung từ Thanh Hóa đến Phú Yên, ngoài ra còn tìm thấy ở các tỉnh miền núi phía Bắc, như: Sơn La, Hòa Bình… Sở dĩ có tên gọi Bố Chính vì cây sâm này được phát hiện và sử dụng làm dược liệu đầu tiên ở Châu Bố Chính xưa (nay là vùng Bố Trạch, Quảng Trạch). Sâm Bố Chính là một loại Nhân Sâm quý, từng được người dân Châu Bố Chính dùng làm sản vật tiến vua thời phong kiến. Sâm Bố Chính có khoảng thời gian dài (khoảng 300 năm) gần như biến mất khỏi Quảng Bình,và mới chính thức được khôi phục và di thực thành công năm 2019.

Sâm Bố Chính là loại cây thân thảo sống dai, mọc đứng một cách yếu ớt, có khi dựa vào các cây xung quanh, cao chừng 1 m hay hơn. Rễ mẫm màu trắng nhạt hoặc vàng nhạt, có đường kính 1,5 – 2cm, nhiều rễ có hình người trông rất giống nhân sâm. Lá ở phía gốc cây hình trái xoan, phần cuối phiến lá hình tim hay hình mũi tên, đầu phiến lá không nhọn. Các lá ở phía ngọn càng lên trên càng hẹp.

Mặt lá có lông đơn hay hình sao. Hoa màu hồng hay đỏ, phớt vàng, mọc đơn độc ở kẽ lá, đường kính tới 8cm. Cuống hoa dài 5 – 8cm, có lông 1 cứng, hơi phồng đầu. Tiểu đài cấu tạo bởi 7 – 10 bộ phận, dài 12 – 14mm, có lông tua tủa, đài hoa hình túi, ở ngọn có vài răng nhỏ, đài rách ra và rụng sớm, 5 cánh hoa dài 5-6cm, rộng 3-4cm ở ngọn.

Nhiều nhị hàn liền với nhau thành một cột. Bao phấn phủ cột đỏ đến tận gốc. Bầu có lông, 5 vòi, có tuyến. Quả hình trứng nhọn, dài gấp 3 lần tiểu đài, ngoài mặt có lông, khi chín, quả nứt thành 5 mảnh vỏ, mặt trong và mặt ngoài đều có lông.

Hạt hình thận, màu nâu, ngoài mặt có những đường vân rất sít nhau thành những gợn hay những ụ màu vàng. Đào rễ về, có nhiều cách chế biến khác nhau: - Có nơi đào rễ về, cắt bỏ thân ở trên, cạo sạch vỏ ngoài, ngâm nước vo gạo 1 đêm, vớt ra để khô nước đổ cho chín rồi phơi nắng hoặc sấy cho thật khô. - Có nơi đào rễ về, cắt bỏ thân cạo sạch vỏ ngoài, ngày phơi đêm sấy cho thật khô. - Cũng có nơi đào rễ về, cắt bỏ thân và rễ con, rửa sạch ngâm vào nước phèn chua hai ngày hai đêm (cứ 10 kg rễ dùng 300g phèn chua tán nhỏ, hòa tan vào nước lã).

Rửa sạch phơi nắng hay sấy khô. - Có người cầu kỳ lại ngâm thêm nước gừng, gấc và đường cho thêm màu đỏ, vị cay và vị ngọt nhưng không cần thiết. Đào rễ cẩn thận để khỏi thương tổn rễ. Sau đó cắt bỏ thân và đầu rễ.

Có khi cắt bỏ cả rễ chính nếu xơ quá. Sấy hay phơi ngoài trời cho se, dùng dao cạo bỏ vỏ mỏng. Củ to và dày phải bổ dọc cho chóng khô, sau đó đem phơi hoặc sấy. Tất cả công việc trên phải tiến hành hết sức mau, nhất là thời gian chế biến không nên kéo dài để tránh các đốm đen do mốc, làm giảm giá trị của thuốc.

Khi sấy không nên để nhiệt độ cao quá 400C. Do việc cạo vỏ ngoài tốn nhiều công phu quá cho nên năm 1940. Viện nghiên cứu cây thuốc VILAR Liên Xô cũ có nghiên cứu so sánh và đi đến kết luận là không cần thiết cạo vỏ mỏng. Sâm Bố Chính mọc hoang và được trồng ở nhiều nơi ở Việt Nam.

Miền Bắc có nhiều nhất ở các vùng núi huyện Nam Đàn, Thanh Chương, Hương Sơn (Nghệ An, Hà Tỉnh). Một vài địa phương thuộc Quảng Bình, Hòa Bình và Tây 2 Bắc. Hiện nay sâm Bố Chính đang được nhân giống và trồng tại các địa phương đem lại hiệu quả kinh tế cao cho người dân. Đi cùng với sản xuất là xuất hiện những bệnh hại trên loài cây này gây thiệt hại cho người trồng.

Do vậy được sự cho phép của Bộ môn Bệnh cây, khoa Nông học, Học viện nông nghiệp Việt Nam. Dưới sự hướng dẫn của TS. Nguyễn Đức Huy, tôi xin tiến hành nghiên cứu đề tài:“Nghiên cứu nấm Fusarium spp. gây bệnh thối củ trên cây sâm Bố Chính tại Quảng Trạch, Quảng Bình năm 2022 và thử nghiệm phòng trừ bằng biện pháp sinh học”.

3 PHẦN II: TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 2. Đặc điểm, tác nhân gây bệnh và biện pháp phòng trừ 2.1 Đặc điểm chung và tình hình sản xuất chung của cây sâm Bố Chính Ở phần vật sản trong các sách địa chí viết về vùng đất Quảng Bình có nhắc đến một loài cây quý được coi là một đặc sản, hàng năm được cung tiến vua, đó là cây sâm Bố Chính. Sách Phủ biên tạp lục của Lê Quý Đôn viết: “Châu Bắc Bố Chính có 75 xã, thôn, phường, sản xuất nhân sâm, yến sào, mật ong. Nhân sâm sản xuất ở các xã Phù Lưu, Tiên Lễ châu Bắc Bố Chính, hoa màu tía, trồng trong chậu cát cũng sống, chưng phơi đúng phép thì tình trạng chẳng khác gì sâm bắc, mùi thanh ngọt, uống vào cơ thể tăng thêm khí lực, người ta dùng nhiều”.

Sách Đại Nam nhất thống chí của Quốc sử quán triều Nguyễn viết: “Bình sâm tức nhân sâm Nam, sản xuất ở núi Thành Thang huyện Minh Chính, có lệ tiến”. Sách Đại Nam dư địa chí ước biên của Cao Xuân Dục cũng nhắc đến sâm Bố Chính hàng năm được cung tiến vua cùng với các loại sản vật khác. Không chỉ trong các sách địa chí xưa, trong “Những cây thuốc, vị thuốc Việt Nam” của giáo sư Đỗ Tất Lợi cũng viết sâm Bố Chính là vị thuốc quý. Đỗ Tất Lợi (1999) rễ sâm bố chính chứa chất nhầy 35 - 40%, tinh bột.

Theo Trần Công Luận & cs (2001), rễ cây sâm Bố Chính trồng ở Bạc Liêu chứa phytosterol, coumarin, acid béo, acid hữu cơ, đường khử và hợp chất uronic. Hàm lượng lipid là 3,96%. lipid gồm acid myrisric, acid palmitic, acid stearic, acid oleic, acid linoleic, acid linolenic. Hàm lượng protein toàn phần là 0,23g %, hàm lượng protid là 1,26g %.

Các acid amin gồm 11 chất, trong đó có histidin, arginin, threonin, alanin,prolin, tyrosin, valin, phenylalanin và leucin. Hàm lượng tinh bột là 15,14% và chất nhầy là 18,92%. Chất nhầy là D-glucose và L-rhamnose. Ngoài ra, còn có 13 nguyên tố : Na, Ca, Mg, Al, So Fe, V, Mn, Ti, Mo, Cu, Zr và P.

Theo quy định của Dược điển Việt Nam II, rễ sâm Bố Chính phải chứa 30 - 40% chất nhầy (tính theo dược liệu khô kiệt). 4 Sâm Bố Chính có vị ngọt nhạt, có chất nhầy, tính bình; có tác dụng bổ mát, nhuận phế, dưỡng tâm, sinh tân dịch; sao với gạo thì tính ấm bổ tỳ vị, giúp tiêu hoá, thêm mạnh sức. Ở Trung Quốc, người ta xem rễ, lá như có tác dụng tư âm thanh nhiệt, bài nung bạt độc. Bằng đường uống và tiêm phúc mạc, cao cồn sâm Bố Chính có tác dụng gây giảm hoạt động tự nhiên của chuột nhắt trắng, đối kháng với tác dụng tằng hoạt động của amphetamin, kéo dài thời gian gây ngủ bởi thuốc ngủ barbituric, và chống co giật gây bởi pentetrazol.

Điều đó chứng tỏ sâm Bố Chính có tác dụng ức chế thần kinh trung ương, an thần. Trước đây, Hải Thượng Lãn ông dùng rễ Sâm bố chính phối hợp với các thuốc khác để chữa bệnh ho, sốt nóng, gầy mòn. Hiện nay, nhiều người dùng nó làm thuốc bổ, thông tiểu tiện, điều kinh, chữa được bệnh sốt, bệnh phổi và bạch đới. Dùng ngoài lấy lá và hoa xát chữa ghẻ ngứa.

Ở Trung Quốc, rễ và lá dùng chữa lao phổi, ho do phổi khô, sản hậu tiện bí, thần kinh suy nhược, mụn nhọt sưng lở. Ngày dùng 6-12g sắc uống, ngâm rượu hoặc tán bột uống. – Ngoài ra trong rễ sâm còn chứa 19 amino acid cũng có tác dụng rất tốt đến sức khỏe, tiêu biểu như: + Glycine (0.16%): Làm chậm quá trình lão hóa và cải thiện làn da cho phụ nữ tuổi trung niên; hỗ trợ hệ thần kinh giảm mệt mỏi, chống viêm và hỗ trợ hệ tiêu hóa.093%): Có tác dụng an thần, hỗ trợ điều trị rối loạn chức năng sinh lý cho cả nam và nữ.212%): Đóng vai trò quan trọng trong việc hấp thu canxi, tạo cơ bắp và phục hồi sức khỏe sau chấn thương và phẫu thuật.194%): Tác động lên hệ thần kinh giúp tỉnh táo, có tác động tích cực với hệ thống động mạch (tránh sơ vữa) và hệ miễn dịch 5 + Alanine (0.203%): Tham gia vào quá trình chuyển hóa đường và axit, tăng khả năng miễn dịch và cung cấp năng lượng cho mô cơ, não và hệ thần kinh trung ương.954%): Giúp chuyển hóa tinh bột thành năng lượng cho cơ bắp, giúp tăng cường hệ miễn dịch và hạn chế lượng ammonia trong cơ thể sau mỗi buổi tập thể dục thể thao. + Sum of Cystine & Cysteine (0.058%): Cystine cải thiện sức mạnh của các mô liên kết, cải thiện chứng viêm đau, giúp tạo bạch cầu và giúp cải thiện quá trình tự phục hồi, tái tạo của cơ thể.

Cysteine giúp cơ thể giải độc với một số loại hóa chất, hạn chế tác hại của rượu và thuốc lá với cơ thể.419%): Hỗ trợ điều trị suy nhược chức năng thần kinh; hỗ trợ điều trị rối loạn chức năng gan. Theo Hương Trà (2019), Sâm Bố Chính có vị ngọt, tác dụng nhuận phế , bổ máu, dưỡng tâm hỗ trơ ̣ suy nhươ ̣c cơ thể , mấ t ngủ. Với những giá tri ̣ bổ dưỡng cao, cây Sâm Bố Chiń h mọc tự nhiên trước đây trở nên ca ̣n kiê ̣t do bi ̣ khai thác quá mức.