Đặt vấn đề Ở Việt Nam những loài hoa lan được ưa chuộng nhiều nhất chủ yếu là lan Hồ điệp (Phalaenopsis), lan Phi điệp (Dendrobium), Hài (Paphiopedilum), Long tu (Dendrobium primulinum), ngọc điểm (Rhynchostylis), hạc vỹ (Dendrobium aphyllum), trầm (Dendrobium nestor). bởi cho hoa đẹp, sang. Hoa lan được mệnh danh là món trang sức đẹp nhất mà thiên nhiên ban tặng cùng sự đa dạng về chủng loại. Đến nay loài người đã biết được trên 750 chi với 35.000 loài lan tự nhiên và 75.000 giống là do kết quả chọn lọc và lai tạo.
Riêng ở Việt Nam có khoảng 137-140 chi với hơn 1003 loài phong lan (theo cuốn Phong lan Việt Nam của Trần Hợp). Ngày nay, lan đã được xuất khẩu và giao thương như một ngành thương mại và nhanh chóng phát triển trên phạm vi toàn thế giới nên việc trồng hoa lan đã đem lại hiệu quả kinh tế thiết thực và đã thu hút được nhiều người tham gia trồng. Phalaenopsis, Dendrobium, Paphiopedilum là những loài lan đẹp được thị trường ưa chuộng. Nó hấp dẫn người tiêu dung về màu sắc đa dạng, hương thơm quyến rũ và đặc biệt thu hút các nhà sản xuất kinh doanh bởi độ bền cao của hoa.
Việt Nam có điều kiện thời tiết khí hậu thích hợp cho sự phát triển của cây lan, là nơi có nhiều có nhiều giống lan quý hiếm hiện đang được trồng phổ biến ở nhiều nơi trên thế giới. Ngoài ra, hoa lan đã và đang đem lại giá trị kinh tế cao cả trong và ngoài nước với thị trường tiêu thụ lớn nên mục đích kinh doanh ngày càng được mở rộng như ở Đà Lạt, Lâm Đồng, Sapa (Lào Cai), Tp. HCM, Hà Nội, Ninh Bình. Những năm gần đây, Ninh Bình cũng là tỉnh phát triển trồng hoa lan diện rộng với mô hình trong nhà lưới mang lại hiệu quả, giá trị kinh tế cao.
Từ đó đã có nhiều dự án trồng và chăm sóc thành công các loại lan. Chẳng hạn như dự án 1 trồng 4 loại lan hồ điệp( giống LVR2, LVR4, Ban mai hồng, Tiểu kiều tím) trong nhà kính với quy mô 1000m2 cho ra hoa thương phẩm rất khả quan đạt 88- 95%, năm 2019 gần 11 nghìn cây; năm 2020 trên 29 nghìn cây. Tuy nhiên, bên cạnh những thuận lợi từ quy trình trồng, chăm sóc cho đến điều kiện thời tiết, thổ nhưỡng cũng có nhiều khó khăn bởi các bệnh hại cây. Bệnh thối nhũn gây hại trên lan do vi khuẩn là một trong những bệnh hại quan trọng và nguy hiểm tới giai đoạn phát triển của cây trồng.
Bệnh thối nhũn trên lan gây hại nặng nhất ở giai đoạn cây con và cây non. Triệu chứng điển hình là lá cây bị thối, có mùi hôi và ướt nhũn. Bệnh phát tán rất nhanh, nếu không kịp thời phát hiện và xử lý kịp thời vườn lan sẽ bị thiệt hại, cây chết, không ra hoa. Hiện nay, các nhà khoa học đang quan tâm và nghiên cứu để xác định và tìm ra nguyên nhân gây bệnh thối nhũn trên hoa lan.
Từ đó đưa ra các biện pháp phòng trừ hiệu quả, nâng cao năng suất cũng như chất lượng cây lan. Nhằm góp phần tìm hiểu tình hình, mức độ phổ biến và mức độ phát sinh phát triển gây hại của bệnh thối nhũn trên hoa lan để tìm ra nguyên nhân gây bệnh, được sự hướng dẫn của PGS. Hà Viết Cường, TS. Nguyễn Minh Chí, em xin thực hiện đề tài: “Nghiên cứu phân lập, giám định và một số đặc điểm sinh học của vi khuẩn gây bệnh thối nhũn hoa lan tại Ninh Bình”.
Mục đích Phân lập, giám định và xác định được một số đặc điểm sinh học của vi khuẩn gây bệnh thối nhũn hoa lan tại Ninh Bình. Yêu cầu - Điều tra, thu thập mẫu bệnh; mô tả triệu chứng vết bệnh thối nhũn trên hoa lan hồ điệp (Phalaenopsis amabilis), lan phi điệp (Dendrobium anosmum) và lan hài (Paphiopedilum concolor). - Nghiên cứu, xác định nguyên nhân gây bệnh; phân lập, mô tả hình thái, giám định DNA của tác nhân gây bệnh (vi khuẩn Dickeya sp.) trên hoa lan. 2 - Nghiên cứu một số đặc điểm sinh học của vi khuẩn Dickeya sp.
gây bệnh thối nhũn trên hoa lan; ảnh hưởng của nhiệt độ, độ ẩm không khí đến sự phát triển của vi khuẩn. 3 PHẦN 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU 2. Nguồn gốc và đặc điểm thực vật học của các loài lan 2. Nguồn gốc và đặc điểm thực vật học lan hồ điệp (Phalaenopsis amabilis) Nguồn gốc: Lan hồ điệp có xuất xứ từ các nước Đông Nam Á, trên dãy núi Himalaya và các vùng núi thuộc Philippines.
Lan Hồ điệp được khám phá vào năm 1750, đầu tiên được ông Rumphius xác định dưới tên là Angraecum album. Đến năm 1753, Linne đổi lại là Epidenndrum amabilis vào năm 1825, Blume một nhà thực vật Hà Lan định danh một lần nữa là Phalaenopsis amabilis Bl. amabilis) và tên đó được dùng cho đến ngày nay. Đây là loại hoa có kích thước lớn, bền và rất đẹp.
Giống lan này có nhiều màu sắc phong phú từ trắng, vàng, tím, đỏ, thường sống ở những nơi có độ cao từ 200 - 400m (William và kramer, 1983) nên vừa chịu khí hậu nóng ẩm vừa chịu khí hậu mát, nhiệt độ trung bình từ 20 - 30°C, trong đó khí hậu lý tưởng cho việc nuôi trồng loại lan này là 22 - 27°C. Việt Nam có khoảng 5 - 6 giống nguyên chủng, gồm Phalaenopsisi gibbosa Sweet, P. Hầu hết có hoa nhỏ nhưng màu sắc sặc sỡ, hương thơm độc đáo. Đặc điểm : Hệ rễ của lan hồ điệp có hình dạng to, mập và có nhánh hoặc không phân nhánh.
Rễ có màu trắng - xanh, đầu rễ màu vàng - xanh, vàng - trắng hoặc màu đỏ tối và thường mọc tràn ra ngoài chậu, buông lơ lửng ra không khí, có lợi cho việc hút O2 và nước. Rễ của lan hồ điệp cũng như một số loài lan khác có nấm cộng sinh do hạt của hoa lan đều không có nội nhũ, không được cung cấp đủ dinh dưỡng khi nảy mầm, trong điều kiện nảy mần tự nhiên, cần dựa vào các nấm cộng sinh để hút chất dinh dưỡng. 4 Lan hồ điệp thuộc loại lan đơn thân, sinh trưởng rất chậm chạp; thân chính của lan trong môi trường thuận lợi hằng năm sẽ mọc ra các lá mới, chúng mọc theo hướng cao hơn theo phương thẳng đứng còn cành hoa thì mọc ở rìa thân hoặc nảy ra từ nách lá, lá mọc xếp thành hai hàng, xen kẽ nhau. Theo sự sinh trưởng của cây, các lá già ở dưới gốc dần dần già héo và rụng đi, đến khi có chồi nách mọc ra, nhưng thường không mọc dài ra được (Trích Hội Hoa Lan Việt Nam, DS Trần Việt Hưng).
Lá của lan Hồ Điệp to dày, đầy dặn, lá mọc đối xứng, ôm lấy thân cây. Số lá trên thân cây thường không nhiều, thông thường 1 cây lan trưởng thành có từ 4 lá trở lên. Trong nách lá có 2 chồi phụ, chồi phụ trên to hơn là chồi sơ cấp, bên dưới là chồi dinh dưỡng sơ cấp. Các chồi sơ cấp này sinh trưởng đến một mức độ nào đó thì bắt đầu đi vào giai đoạn ngủ nghỉ.
Màu sắc của lá gồm 3 loại: lá màu xanh, mặt trên lá và mặt dưới lá màu đỏ, mặt trên lá đốm và mặt dưới lá màu đỏ. Căn cứ vào màu sắc lá có thể phân biệt được màu sắc hoa của chính nó, lá màu xanh thường ra hoa màu trắng hoặc hoa nhạt màu, còn các lá màu khác thường cho hoa màu đỏ. Bề mặt trên của lá không có khí khổng, chỉ có mặt dưới của lá mới có khí khổng. Cành hoa lan hồ điệp được mọc ra từ nách lá và mọc ra từ lá thứ 3 hoặc thứ 4 đếm từ trên xuống.
Đa số các giống hoa đơn, cây chỉ cho một cành hoa hoặc trong điều kiện tốt có thể mọc 2 - 3 cành. Hoa đều đặn, cánh hoa to rộng, giữa các cánh không có khe hở hoặc hở rất nhỏ và tất cả các bông hoa tạo dáng hình tròn (Hội Hoa Lan Việt Nam, DS Trần Việt Hưng).1: Hoa lan Hồ điệp trắng 2. Nguồn gốc và đặc điểm lan phi điệp Nguồn gốc: Lan phi điệp có tên khoa học là Dendrobium anosmum, chúng phân bố rộng rãi từ Philippines đến New Guinea, bao gồm cả ở Borneo và nhiều hòn đảo ở Indonesia , Malaysia, Thái Lan, Lào, Việt Nam và Sri Lanka. Trên các đảo Luzon và Mindanao, loài phong lan này có thể được tìm thấy trong các khu rừng ở độ cao dưới 750m.
Ở Papua New Guinea, nó mọc trên những cây có lớp vỏ không đồng đều ở độ cao tới 1.300m so với mực nước biển (Hội Hoa Lan Việt Nam, DS Trần Việt Hưng). Đặc điểm: Chiều cao của lan phi điệp khoảng 100 - 300 cm, lá có hình thoi, thân có đốt giống cây mía nhưng chúng tạo cảm giác cho thị giác sự mềm mại với thân hình cung suôn xuống, lá cây có màu xanh bóng. Thân cây già hay cây non đều có màu xanh bóng và có lớp vỏ bạc. Thân cây có độ dài từ 70 - 160cm, mang hình trụ khá dày từ 0,6cm đến 0,8cm.
6 Cánh hoa có hình trứng, dài từ 2,3 - 2,4cm, rộng khoảng 1,5cm. Hoa của chúng có mùi thơm rất dễ chịu, chúng có đường kính chỉ khoảng từ 7 - 10cm ( Hội Hoa Lan Việt Nam, DS Trần Việt Hưng).2: Hoa và cây lan Phi điệp: a-Hoa lan phi điệp; b- Cây lan phi điệp Hoa thường mọc ở các đốt gần ngọn, lan phi điệp thường có 2 màu cơ bản phổ biến là màu trắng và tím, hoa có mùi thơm nhẹ đặc trưng, độ bền của hoa có thể kéo dài từ 20 - 25 ngày. Tùy vào từng vùng miền màu sắc của hoa có độ đậm nhạt khác nhau. Nguồn gốc, đặc điểm lan hài Nguồn gốc : Chi lan hài có tên khoa học là Paphiopedilum.
Chi Paphiopedilum gồm khoảng 80 loài lan, nguồn gốc tại vùng Ấn-Mã Lai (Nam Trung Hoa, Đông Nam Á, hải đảo Thái Bình Dương. Việt Nam có nhiều loài được xem là đặc hữu, nổi tiếng khắp thế giới. Paphiopedilum được GS. Phạm Hoàng Hộ (PHH) đặt tên là Vệ hài; GS Trần Hợp (TH) gọi đơn giản hơn là Lan hài.
Flora of China gọi là dou lan = Đậu lan, dân gian Tàu còn gọi là Lan giày tiên. Tên Paphiopedilum ghép từ Paphos tên nơi sinh ra của Nữ Thần Aphrodite (Thần thoại Hy lạp), hay Venus (Thần thoại La mã) và pedilon, tiếng Hy lạp = chiếc giày hay chiếc hài (Trích Hội Hoa Lan Việt Nam, DS Trần Việt Hưng). 7 Đặc điểm: Lan hài thuộc loại địa lan, lá xanh quanh năm, không có giả hành, mọc thành chùm. Paphiopedilum concolor: Lan hài đốm (TH), Mỏ giày (PHH), Vạn điểm hài.
Địa lan mọc thành bụi, không có thân. Lá mọc so le, phiến thuôn dài, có vân trắng nhạt, mặt dưới hơi đỏ.