Chương 1: NHUNG VAN DE CƠ BẢN VE SAN PHAM DU LICH ĐẶC THU 1. Một số khái niệm cơ ban 1. Khái niệm về sản phẩm du lịch. Khi đề cập đến bất kỳ hoạt động kinh doanh nào, chúng ta cũng không thể không nhắc đến sản phẩm của hoạt động đó.
Sản phẩm là trung tâm của mọi hoạt động sản xuất kinh doanh. Theo Tiêu chuân Quốc tế ISO 9000:2000 thi “sản phẩm” là kết quả của một quá trình tập hợp các hoạt động có liên quan lẫn nhau hoặc tương tác với nhau dé biến đổi đầu vào thành đầu ra. Như vậy, các đầu vào của một quá trình thường là đầu ra của các quá trình khác. Cũng có khái niệm khác cho răng sản pham là bất cứ cái gì có thé đưa vào thị trường để tạo sự chú ý, mua săm, sử dụng hay tiêu dùng nhằm thỏa mãn một nhu cầu hay ước muốn.
Nó có thé là những vật thể, dịch vụ, con người, địa điểm, tổ chức và ý tưởng. Theo 2 nhà nghiên cứu là Kotler và Turner đã định nghĩa về sản pham như sau: “Một sản phẩm là tất cả những gì có thể cung cấp cho sự chiếm hữu, sự sử dụng hoặc sự tiêu thụ của một thị trường: điều đó bao gồm những vật thể, những khoa học, những nhân vật, nơi chốn, những tổ chức và những ý tưởng”. Cũng nằm trong khái niệm về sản phẩm nói chung nhưng sản phẩm du lịch có những đặc trưng riêng biệt. Sản phâm du lịch là một trong những khái niệm quan trọng trong lý luận và thực tiễn hoạt động du lịch, nó mang tính tổng hợp, bao ham nhiều yếu tố hữu hình và vô hình, các thành phần này kết hợp với nhau tạo thành sản phẩm du lịch hoàn chỉnh phục vụ nhu cầu và mong muốn của du khách.
Như vậy, sản phẩm du lịch bao gồm những yếu tố nào? Chúng có những đặc tính giống những sản phẩm thông thường khác không? Dé tra lời cho các câu hỏi này các nhà nghiên cứu đưa ra khái niệm về sản phâm du lịch như sau: Theo Michael M.Coltman: “Sản phẩm du lịch là một tong thé bao gồm các thành phan không đồng nhất hữu hình và vô hình” tính hữu hình của nó được thé 13 hiện cụ thể như thức ăn đồ uống, các sản phẩm lưu niệm. còn tính vô hình của nó được thể hiện đó là các loại hình dịch vụ du lịch và các dịch vụ bồ trợ khác. Con Robert Christie Mill lại cho rang san pham du lịch có 4 chiều định vi: Điểm hấp dẫn du lịch, các cơ sở vật chất kỹ thuật du lịch, vận chuyển du lịch và lòng hiếu khách. Các nhà nghiên cứu du lịch của Việt Nam lại cho rằng: “Sản phẩm du lịch là các dich vụ, hang hoá cung cấp cho dụ khách, được tạo nên bởi sự kết hợp của việc khai thác các yếu tô tự nhiên, xã hội với việc sử dụng các nguồn lực cơ sở vật chất kỹ thuật và lao động tại cơ sở hoặc tại một vùng, miễn, quốc gia hoặc lãnh thổ”.
Cũng có người định nghĩa: “Sản phẩm du lịch là sự kết hợp những dịch vụ và phương tiện vật chất trên cơ sở khai thác các tiềm năng du lịch nhằm cung cấp cho du khách một khoảng thời gian thu vị, một kinh nghiệm du lịch trọn vẹn và sự hài lòng ”. Trong Luật Du lịch được Quốc hội nước Cộng CHXHCN Việt Nam thông qua năm 2005: “Sản phẩm du lịch là tập hợp các dịch vụ cân thiết để thỏa mãn nhu câu của khách du lịch trong chuyến di du lịch”. Các dich vụ đó bao gồm: các dich vụ lữ hành, dịch vụ vận chuyền khách, dịch vụ lưu trú, dịch vụ ăn uống, dịch vụ vui chơi giải trí, dịch vụ thông tin hướng dẫn và các dịch vụ nhằm đáp ứng nhu cầu của du khách. Như vậy theo quan điểm trong Luật Du lịch Việt Nam thì sản phẩm du lịch chỉ đơn thuần là các hoạt động dịch vụ du lịch nhưng trên thực tế thì nội dung về sản pham du lịch còn đa dang và phong phú.
Trong các nghiên cứu đúc kết thực tiễn và xu hướng phát triển du lịch hiện đại thì sản phẩm du lịch được đề cập như một trải nghiệm của du khách. Các tác giả thuộc trường phái nghiên cứu này cho rằng ngoài những điểm chung như việc cung cấp các dịch vụ ăn, nghỉ, vận chuyền, tham quan. thì việc tạo ra cho du khách một trải nghiệm có giá trị chính là phần quan trọng của sản phẩm du lịch hiện đại, tạo ra giá trị gia tăng và lợi thế cạnh tranh của sản phẩm. Theo Ritchie va Crounch, những nhà nghiên cứu về cạnh tranh cũng cho răng “Sản phẩm cơ bản trong du lịch là sự trải nghiệm và diém đên ”.
14 * Các yếu tổ cầu thành sản phẩm du lịch Sản phâm du lịch là tổng hợp các yếu tố khác nhau nhằm cung cấp cho du khách thêm kiến thức du lịch và sự hài lòng. Sản phâm du lịch thường được cấu thành từ 7 yếu t6 sau: fe) Di san thiên nhiên: đôi, núi, sông, biên, ghênh, thác, rừng, đảo, hô, hang động. fe) Di sản do con người tao ra: chùa chiên, thánh đường, lăng, đên tho, các công trình kiến trúc mang tinh lich sử, bảo tàng, tượng dai, công vién,. © Các yếu tố mang tính chất xã hội: thái độ của cư dân bản địa, của nhân viên phục vụ nơi có khách du lịch, chính sách du lịch của quốc gia.
fe) Cac yếu tố hành chính: thủ tục xuất nhập cảnh, qui chế gia hạn thị thực, điều kiện ngoại tệ. fe) Co sở vat chất kỹ thuật phục vu cho ngành du lịch: hệ thống nhà hàng, khách sạn, khu vui chơi giải trí, khu điều dưỡng, bảo hiểm. fe) Cac dich vu công cộng: ha tang kỹ thuật giao thông, phương tiện van chuyền, thông tin liên lac,. o Tình hình kinh tế, chính trị và xã hội của quốc gia đón khách du lịch.
Các yếu tố trên cho thay bản thân chúng không phải là một sản phẩm du lịch nhưng trực tiếp hay gián tiếp vì chúng chắc chắn đã tham gia vào quá trình làm thoả mãn được nhu cầu của du khách. Đồng thời chúng cũng là một trong những bộ phận cầu thành của sản phẩm du lịch. Khái niệm về sản phẩm du lịch đặc thù. Phạm Trung Lương, trong bài viết Phát triển du lịch đặc thù nâng cao sức cạnh tranh của du lịch Việt Nam đăng trên tạp chí Du lịch Việt Nam số tháng 8/2007, thì sản phẩm du lịch đặc thù được ông quan niệm như sau: “Sản phẩm du lịch đặc thù là những sản phẩm có được yếu tố hấp dan, độc đáo, duy nhất, nguyên bản và đại diện về tài nguyên du lịch (tự nhiên và nhân văn) cho một lãnh thé hoặc một điềm đến du lịch; với những dịch vụ không chỉ làm thỏa mãn nhu 15 câu, mong đợi của du khách mà con tạo được ấn tượng bởi tính độc đáo và sáng tạo vl Còn theo TS.
Đỗ Câm Tho” lại cho rằng: San phẩm đặc thù là sản phẩm dam bảo phát huy được các giá trị tài nguyên có tính đặc trưng cao nhất, sử dụng những tài nguyên du lịch đặc biệt, có tính độc đáo của địa phương mà nơi khác không có được. Sản phẩm du lịch đặc thù là những sản phẩm có khả năng tạo ra sự phân biệt giữa địa phương này với địa phương khác, điểm đến này với điểm đến khác. Sản phẩm du lịch đặc thù có thể có tính độc đáo, đặc sắc nhưng có thé hap dẫn hoặc không hap dẫn, phụ thuộc vào việc sản phẩm này có phù hợp với nhu cầu của thị trường hay không. Hai quan niệm của hai tác giả trên đều có cùng điểm chung, đã là sản phẩm đặc thù thì phải thê hiện yếu tố cốt lõi, độc đáo hấp dẫn và làm hài lòng du khách.
Việc xây dựng sản pham du lịch có tính đặc thù là một trong những yếu tố hàng đầu quan trọng góp phan tạo nên sự cạnh tranh của sản pham. Xây dựng sản phẩm du lịch đặc thù sẽ tạo ra sự khác biệt, độc đáo của riêng sản phẩm, từ đó có khả năng cạnh tranh cao. Chính vì vậy mà sản phẩm đặc thù thường dựa vào nét đặc thù, đặc trưng của tài nguyên điểm đến. Phát triển sản phẩm du lịch đặc thù tạo ra một lợi thế to lớn trong việc khai thác các giá trị vốn có của tải nguyên du lịch, tránh lãng phí tài nguyên và các nguồn lực khác, đồng thời nó tạo ra tính khác biệt cao, gây sự chú ý cho du khách.
Mặc dù, sản phẩm du lịch đặc thù có thé không phải là sản phẩm du lịch đặc sắc đối với mọi đối tượng du khách, nhưng sản phẩm du lịch đặc thù có thể thu hút một số thị trường du khách cá biệt nào đó, phụ thuộc vào từng thị trường mục tiêu mà địa phương hướng đến. Ngoài ra, lợi thé của việc phát triển sản phẩm du lịch đặc thù là xây dựng thương hiệu một cách dé dang, chúng ta không phải tốn nhiều thời gian và chi phi để quảng bá thương hiệu và xúc tiến điểm đến. ` Tạp chí Du lịch Việt Nam số tháng 8/2007 ; ? Đề tai nghiên cứu khoa hoc cap Bộ: “Xây dựng sản phâm du lịch Việt Nam có tính cạnh tranh trong khu vực và quôc tê” 16 Một lợi thế nữa khi xây dựng và phát triển sản phẩm du lịch đặc thù là nó tạo động lực cho các sản phâm du lịch khác cùng phát triển. Ví dụ, Chợ nổi là nét độc đáo, có thể xem là sản phẩm du lịch đặc thù của vùng ĐBSCL, khi du khách đến đây mục đích chính là muốn được tận mắt chứng kiến cảnh sinh hoạt, mua bán trên sông của cư dân vùng sông nước, ngoài tham quan chợ nỗi trong hành trình tour khám phá miền Tây ho còn tham quan các làng nghề truyền thống, các nhà vườn và sử dụng những dịch vụ có liên quan.
Như vậy, các sản phẩm và dịch liên quan có cơ hội phát triển. Các yếu tố cần thiết để xây dựng sản phẩm du lịch đặc thù là tài nguyên du lịch của điểm đến phải độc đáo không nơi nào có được, đồng thời các dịch vụ ở điểm đến đó phải đặc trưng hấp dẫn du khách, tạo cho du khách cảm giác là lần đầu tiên sử dụng và trải nghiệm các sản phẩm, dịch vụ ở nơi này mà chưa từng được sử dụng ở bất cứ nơi nào.