Luận văn thạc sĩ vnu ls nghiên cứu một số quy định pháp luật quốc tế và việt nam về cạnh tranh trong lĩnh vực viễn thông

Luận văn thạc sĩ luật học phân tích vnu ls nghiên cứu một số quy định pháp luật quốc tế và việt nam về cạnh tranh trong lĩnh vực viễn, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất

• Tác giả: Nguyễn Mạnh Hà
• Người hướng dẫn: PGS. TS Đinh Ngọc Vượng
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật quốc tế
• Đề tài: Nghiên cứu một số quy định pháp luật quốc tế và Việt Nam về cạnh tranh trong lĩnh vực viễn thông
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sỹ luật học
• Năm xuất bản: 2009
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: PHÁP LUẬT VỀ CẠNH TRANH - MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN
• 1.1. Khái quát chung
• 1.2. Pháp luật chống cạnh tranh không lành mạnh
• 1.3. Pháp luật chống hạn chế cạnh tranh (kiểm soát độc quyền)
• 1.4. Các quy định của pháp luật quốc tế về cạnh tranh
• 1.5. Quá trình hình thành và pháp luật của Việt Nam về cạnh tranh
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT QUỐC TẾ VÀ PHÁP LUẬT VIỆT NAM VỀ CẠNH TRANH TRONG LĨNH VỰC VIỄN THÔNG
• 2.1. Pháp luật quốc tế về cạnh tranh trong lĩnh vực viễn thông
• 2.2. Thực trạng pháp luật về cạnh tranh trong lĩnh vực viễn thông tại Việt Nam
• 3. CHƯƠNG 3: HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VIỆT NAM VỀ CẠNH TRANH TRONG LĨNH VỰC VIỄN THÔNG
• 3.1. Thực hiện các điều ước quốc tế về cạnh tranh trong lĩnh vực viễn thông
• 3.2. Các giải pháp hoàn thiện pháp luật Việt Nam về cạnh tranh trong lĩnh vực viễn thông phù hợp với các cam kết gia nhập WTO
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về quy định pháp luật về cạnh tranh trong lĩnh vực viễn thông tại Việt Nam

Nghiên cứu quy định pháp luật về cạnh tranh trong lĩnh vực viễn thông tại Việt Nam là một chủ đề quan trọng, đặc biệt trong bối cảnh nền kinh tế thị trường đang phát triển mạnh mẽ. Viễn thông không chỉ là một ngành kinh tế mà còn là một phần thiết yếu trong đời sống xã hội. Các quy định pháp luật về cạnh tranh trong lĩnh vực này nhằm đảm bảo sự công bằng, minh bạch và bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng. Việc hiểu rõ các quy định này sẽ giúp các doanh nghiệp hoạt động hiệu quả hơn và tạo ra môi trường cạnh tranh lành mạnh.

1.1. Khái niệm và vai trò của pháp luật về cạnh tranh trong viễn thông

Pháp luật về cạnh tranh trong lĩnh vực viễn thông bao gồm các quy định nhằm ngăn chặn các hành vi cạnh tranh không lành mạnh và bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng. Vai trò của pháp luật này là rất quan trọng, giúp duy trì sự công bằng trong thị trường và khuyến khích sự phát triển bền vững của ngành viễn thông.

1.2. Các quy định pháp luật quốc tế về cạnh tranh trong viễn thông

Các quy định pháp luật quốc tế về cạnh tranh trong lĩnh vực viễn thông thường được xây dựng dựa trên các nguyên tắc chung của tổ chức thương mại thế giới (WTO). Những quy định này nhằm đảm bảo rằng các quốc gia thành viên tuân thủ các cam kết về cạnh tranh, từ đó tạo ra một môi trường kinh doanh công bằng và minh bạch.

II. Thực trạng cạnh tranh trong lĩnh vực viễn thông tại Việt Nam hiện nay

Thực trạng cạnh tranh trong lĩnh vực viễn thông tại Việt Nam hiện nay cho thấy sự phát triển mạnh mẽ của nhiều doanh nghiệp viễn thông. Tuy nhiên, vẫn còn tồn tại nhiều vấn đề cần giải quyết, như tình trạng cạnh tranh không lành mạnh và sự thiếu minh bạch trong các hoạt động kinh doanh. Các doanh nghiệp cần phải tuân thủ các quy định pháp luật để đảm bảo sự phát triển bền vững.

2.1. Đặc điểm của thị trường viễn thông Việt Nam

Thị trường viễn thông Việt Nam có nhiều đặc điểm nổi bật, bao gồm sự cạnh tranh giữa các nhà cung cấp dịch vụ, sự phát triển nhanh chóng của công nghệ và nhu cầu ngày càng cao của người tiêu dùng. Tuy nhiên, sự cạnh tranh này cũng dẫn đến nhiều thách thức, đặc biệt là trong việc đảm bảo chất lượng dịch vụ.

2.2. Các vấn đề thách thức trong cạnh tranh viễn thông

Một số vấn đề thách thức trong cạnh tranh viễn thông tại Việt Nam bao gồm hành vi cạnh tranh không lành mạnh, sự thiếu minh bạch trong giá cả và dịch vụ, cũng như sự cạnh tranh không công bằng giữa các doanh nghiệp. Những vấn đề này cần được giải quyết để tạo ra một môi trường cạnh tranh lành mạnh.

III. Phương pháp và giải pháp hoàn thiện pháp luật về cạnh tranh trong viễn thông

Để hoàn thiện pháp luật về cạnh tranh trong lĩnh vực viễn thông, cần áp dụng các phương pháp nghiên cứu khoa học và thực tiễn. Các giải pháp này không chỉ giúp cải thiện quy định pháp luật mà còn nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước trong lĩnh vực viễn thông.

3.1. Đề xuất các giải pháp cải thiện quy định pháp luật

Các giải pháp cải thiện quy định pháp luật về cạnh tranh trong lĩnh vực viễn thông bao gồm việc tăng cường giám sát và kiểm tra các hành vi cạnh tranh, nâng cao nhận thức của doanh nghiệp về pháp luật cạnh tranh, và cải thiện cơ chế xử lý vi phạm.

3.2. Tăng cường hợp tác quốc tế trong lĩnh vực cạnh tranh

Tăng cường hợp tác quốc tế trong lĩnh vực cạnh tranh sẽ giúp Việt Nam học hỏi kinh nghiệm từ các quốc gia khác, đồng thời nâng cao khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam trên thị trường quốc tế.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về cạnh tranh trong viễn thông

Nghiên cứu về quy định pháp luật và thực tiễn cạnh tranh trong lĩnh vực viễn thông đã chỉ ra nhiều kết quả tích cực, nhưng cũng tồn tại nhiều vấn đề cần khắc phục. Việc áp dụng các quy định pháp luật một cách hiệu quả sẽ giúp nâng cao chất lượng dịch vụ và bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng.

4.1. Kết quả đạt được từ việc áp dụng pháp luật về cạnh tranh

Việc áp dụng pháp luật về cạnh tranh trong lĩnh vực viễn thông đã giúp nâng cao chất lượng dịch vụ, giảm giá thành và tạo ra nhiều lựa chọn cho người tiêu dùng. Tuy nhiên, vẫn cần tiếp tục cải thiện để đạt được hiệu quả cao hơn.

4.2. Những bài học kinh nghiệm từ thực tiễn

Những bài học kinh nghiệm từ thực tiễn cho thấy rằng việc tuân thủ pháp luật và nâng cao ý thức cạnh tranh là rất quan trọng. Các doanh nghiệp cần phải chủ động trong việc cải thiện chất lượng dịch vụ và bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của cạnh tranh trong viễn thông

Kết luận về quy định pháp luật và thực trạng cạnh tranh trong lĩnh vực viễn thông tại Việt Nam cho thấy rằng cần có những cải cách mạnh mẽ để đảm bảo sự phát triển bền vững. Triển vọng tương lai của ngành viễn thông phụ thuộc vào khả năng điều chỉnh và hoàn thiện các quy định pháp luật.

5.1. Tương lai của pháp luật về cạnh tranh trong viễn thông

Tương lai của pháp luật về cạnh tranh trong lĩnh vực viễn thông sẽ phụ thuộc vào sự phát triển của công nghệ và nhu cầu của người tiêu dùng. Cần có những điều chỉnh kịp thời để đáp ứng yêu cầu của thị trường.

5.2. Định hướng phát triển ngành viễn thông Việt Nam

Định hướng phát triển ngành viễn thông Việt Nam trong tương lai sẽ tập trung vào việc nâng cao chất lượng dịch vụ, mở rộng thị trường và đảm bảo sự cạnh tranh lành mạnh giữa các doanh nghiệp.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thị trường viễn thông toàn cầu và Việt Nam trong giai đoạn hậu gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) năm 2007 đã chứng kiến sự chuyển dịch cơ cấu sâu sắc từ mô hình độc quyền nhà nước sang thị trường cạnh tranh tự do. Ngành viễn thông đóng vai trò là hạ tầng kỹ thuật huyết mạch, đóng góp trực tiếp vào tốc độ tăng trưởng kinh tế từ 7% đến 8% mỗi năm của quốc gia. Trước thềm hội nhập, khu vực doanh nghiệp nhà nước nắm giữ hơn 90% giá trị tài sản cố định và khoảng 80% vốn đầu tư tập trung, nhưng chỉ tạo ra 40% tổng sản phẩm xã hội. Nhằm hiện thực hóa mục tiêu nâng cao thị phần của các doanh nghiệp mới gia nhập thị trường lên mức 40% đến 50% vào năm 2010, việc hoàn thiện khuôn khổ thể chế điều tiết hành vi cạnh tranh trở thành đòi hỏi cấp bách.

Luận văn tập trung nghiên cứu thực trạng điều chỉnh pháp luật đối với các hành vi cạnh tranh và hạn chế cạnh tranh trong ngành dịch vụ viễn thông tại Việt Nam từ năm 1986 đến năm 2009, đặt trong mối tương quan so sánh với chuẩn mực quốc tế của WTO, Liên minh Châu Âu (EU) và Hoa Kỳ. Mục tiêu nghiên cứu cụ thể bao gồm: hệ thống hóa lý luận pháp lý về kiểm soát độc quyền và chống cạnh tranh không lành mạnh; đánh giá 100% các cam kết mở cửa thị trường viễn thông của Việt Nam trong khuôn khổ đa phương; từ đó xác định khoảng trống pháp luật giữa Luật Cạnh tranh năm 2004 với pháp luật chuyên ngành bưu chính viễn thông. Kết quả nghiên cứu mang lại giá trị thực tiễn to lớn, góp phần giảm thiểu rủi ro pháp lý cho hơn 40 doanh nghiệp cung cấp dịch vụ Internet (ISP) và các nhà mạng viễn thông, đồng thời tối ưu hóa chỉ số minh bạch của môi trường đầu tư quốc gia.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng trên nền tảng kết hợp giữa học thuyết kinh tế chính trị học về thị trường cạnh tranh và hệ thống lý luận luật học thực định về pháp luật cạnh tranh. Hai lý thuyết nền tảng chi phối toàn bộ phân tích gồm: lý thuyết kiểm soát lạm dụng sức mạnh thị trường (Abuse of Dominant Position Theory) và lý thuyết về các rào cản gia nhập thị trường hạ tầng mạng (Network Essential Facilities Doctrine). Bên cạnh đó, mô hình đánh giá hành vi hạn chế cạnh tranh được vận hành dựa trên hai nguyên tắc kỹ thuật pháp lý kinh điển của thông luật và dân luật:

• Nguyên tắc tự dạng (Per se Rule): Áp dụng chế tài nghiêm cấm tuyệt đối đối với các thỏa thuận phân chia thị trường, ấn định giá cố định hoặc thông thầu mà không cần chứng minh hậu quả thực tế gây thiệt hại cho thị trường.
• Nguyên tắc hợp lý (Rule of Reason): Đòi hỏi cơ quan tài phán phải cân nhắc, đối chiếu giữa tác hại hạn chế cạnh tranh với hiệu quả kinh tế hoặc lợi ích công cộng mà hành vi thỏa thuận hay sáp nhập mang lại.
• Khái niệm kiểm soát tập trung kinh tế: Giám sát các giao dịch sáp nhập, mua lại (M&A) có thị phần kết hợp từ 30% đến 50% và cấm tuyệt đối nếu vượt ngưỡng 50% (trừ trường hợp miễn trừ luật định).
• Hành vi cạnh tranh không lành mạnh: Các hành vi xâm phạm bí mật kinh doanh, quảng cáo so sánh sai lệch, gièm pha đối thủ, chỉ dẫn gây nhầm lẫn theo chuẩn mực Điều 10bis Công ước Paris năm 1883.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp toàn diện gồm hơn 50 văn bản quy phạm pháp luật trong nước (Hiến pháp năm 1992, Luật Cạnh tranh năm 2004, Bộ luật Hình sự năm 1999, Pháp lệnh Bưu chính Viễn thông năm 2002) và 15 điều ước quốc tế đa phương (Hiệp định GATS, Hiệp định TRIPS, Nghị quyết 36/63 của Liên Hợp Quốc năm 1980). Cỡ mẫu phân tích thực tiễn bao gồm 20 vụ việc tranh chấp thương mại và hành vi cạnh tranh điển hình tại thị trường Việt Nam trong giai đoạn 1995–2008.

Phương pháp chọn mẫu có chủ đích (purposive sampling) được lựa chọn nhằm tập trung vào các lĩnh vực có tính chất độc quyền tự nhiên và mạng lưới hạ tầng trọng yếu như viễn thông cố định, thông tin di động, dịch vụ kết nối Internet (IXP/ISP). Luận văn kết hợp phương pháp duy vật biện chứng, phương pháp phân tích luật học so sánh (so sánh hệ thống pháp luật Mỹ, EU và 23 quốc gia Châu Á) cùng phương pháp thống kê mô tả. Việc kết hợp này cho phép nhận diện rõ ràng xung đột giữa quyền lực công cộng và tự do kinh doanh tư nhân trong một nền kinh tế chuyển đổi có lịch sử quản lý tập trung kéo dài hàng thập kỷ.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình khảo sát thực trạng pháp luật và thực tiễn thi hành đã chỉ ra 4 phát hiện cốt lõi mang tính bước ngoặt:

• Sự phân hóa sâu sắc giữa pháp luật cạnh tranh chung và pháp luật viễn thông chuyên ngành: Luật Cạnh tranh năm 2004 quy định ngưỡng cấm tập trung kinh tế khi thị phần kết hợp trên 50%, nhưng trong ngành viễn thông, cơ quan chủ quản ngành vẫn duy trì quy định các doanh nghiệp thiết lập mạng hạ tầng bắt buộc phải có 100% vốn nhà nước hoặc nhà nước nắm giữ cổ phần chi phối tuyệt đối.
• Hiện tượng lạm dụng vị thế thống lĩnh và bán phá giá loại trừ đối thủ: Các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) và một số tập đoàn lớn đã thực hiện các chiến lược tiếp thị bất bình đẳng. Điển hình, ngân sách quảng cáo của một số tập đoàn đa quốc gia chiếm tới 70% tổng doanh thu, cao gấp 10 lần so với mức chiết khấu thông thường 7% của doanh nghiệp nội địa, làm gia tăng rào cản gia nhập ngành đối với các nhà cung cấp mới.
• Hiện tượng độc quyền nhóm và Cartel ngầm trong các dịch vụ viễn thông cơ bản: Mặc dù số lượng doanh nghiệp cung ứng dịch vụ viễn thông đã gia tăng với hơn 30 đơn vị cung cấp ISP, song 80% lưu lượng đường truyền và hạ tầng cổng kết nối quốc tế (IXP) vẫn tập trung vào 2 đến 3 tập đoàn nhà nước quy mô lớn.
• Khoảng trống chế tài trong việc xử lý các giao dịch sáp nhập xuyên biên giới: Các quy định pháp luật hình sự (như Điều 153 đến Điều 171 Bộ luật Hình sự năm 1999) chỉ xử lý các vi phạm truyền thống như buôn lậu, trốn thuế hay làm hàng giả với mức phạt tiền từ 5 triệu đến 50 triệu đồng, hoàn toàn thiếu vắng các biện pháp chế tài hình sự dành riêng cho các hành vi liên minh độc quyền quốc tế gây thiệt hại hàng trăm tỷ đồng.

Thảo luận kết quả

Thực trạng độc quyền tại Việt Nam không bắt nguồn từ quy luật tích tụ và tập trung tư bản tự nhiên của thị trường, mà là di sản của cơ chế hành chính bao cấp trước năm 1986. Khi nhà nước vừa đóng vai trò chủ sở hữu vốn, vừa thực hiện chức năng quản lý điều tiết thị trường, sự xung đột lợi ích nội tại xuất hiện khiến cơ quan quản lý dễ rơi vào trạng thái "bảo hộ hành chính" cho các doanh nghiệp trực thuộc. Dữ liệu nghiên cứu khi biểu diễn dưới dạng biểu đồ cơ cấu thị phần sẽ minh chứng rõ nét: một bên là thị trường dịch vụ giá trị gia tăng (Internet, OSP) có tốc độ cạnh tranh sôi động với mức tăng trưởng số lượng nhà cung cấp đạt trên 200% sau 5 năm; một bên là thị trường mạng truyền dẫn cốt lõi duy trì cấu trúc độc quyền nhóm kiên cố.

So sánh với mô hình của Hoa Kỳ (dựa trên Đạo luật Sherman năm 1890) và Liên minh Châu Âu (theo Điều 85, 86 Hiệp ước EC), pháp luật Việt Nam thời kỳ này thiếu cơ chế cơ quan quản lý cạnh tranh độc lập. Cục Quản lý Cạnh tranh và Hội đồng Cạnh tranh trực thuộc Bộ Công Thương tạo ra sự chồng chéo về thẩm quyền xử lý so với Bộ Bưu chính Viễn thông (sau này là Bộ Thông tin và Truyền thông). Sự thiếu hụt này dẫn đến việc xử lý các hành vi thỏa thuận ngăn cản kết nối hạ tầng mạng viễn thông mất từ 12 đến 24 tháng, làm suy giảm đáng kể quyền lợi của người tiêu dùng và làm chậm tiến trình đổi mới công nghệ.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các kết quả phân tích, luận văn đưa ra hệ thống 4 nhóm giải pháp mang tính chiến lược và khả thi cao:

• Tách bạch hoàn toàn chức năng quản lý nhà nước và chức năng đại diện chủ sở hữu doanh nghiệp: Ban hành quy chế phân định rõ ràng giữa Bộ Thông tin và Truyền thông với các tập đoàn viễn thông nhà nước; tiến hành cổ phần hóa mạnh mẽ các doanh nghiệp cung ứng dịch vụ viễn thông, giảm tỷ lệ nắm giữ vốn nhà nước xuống dưới 51% tại các khâu dịch vụ không thuộc hạ tầng an ninh quốc gia trong giai đoạn 2010–2015.
• Hoàn thiện khung pháp lý về quyền tiếp cận hạ tầng thiết yếu (Essential Facilities Access): Xây dựng văn bản quy phạm dưới luật quy định nghĩa vụ bắt buộc của doanh nghiệp sở hữu mạng truyền dẫn gốc phải cho phép các doanh nghiệp mới thuê lại hạ tầng kết nối với mức giá minh bạch, phi phân biệt đối xử; áp dụng mức phạt vi phạm hành chính lên tới 10% tổng doanh thu năm tài chính trước đó đối với hành vi từ chối kết nối vô lý.
• Tăng cường tính độc lập và thẩm quyền của cơ quan quản lý cạnh tranh: Hợp nhất các cơ quan giám sát thị trường thành một Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia trực thuộc Chính phủ; trang bị quyền hạn điều tra tố tụng cạnh tranh tương đương cơ quan điều tra kinh tế, rút ngắn thời gian xử lý vụ việc từ 180 ngày xuống tối đa 90 ngày.
• Thực thi đồng bộ các cam kết mở cửa thị trường trong khuôn khổ WTO: Rà soát và bãi bỏ các rào cản kỹ thuật trái với nguyên tắc Đối xử Quốc gia (NT) và Quy chế Tối huệ quốc (MFN); nâng tỷ lệ vốn góp của nhà đầu tư nước ngoài trong các liên doanh dịch vụ mạng có hạ tầng lên mức cam kết 49% đến 51% theo đúng lộ trình từ năm 2009 đến năm 2012.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu này là nguồn tư liệu học thuật và thực tiễn giá trị cho 4 nhóm đối tượng chính:

• Cơ quan quản lý nhà nước và nhà hoạch định chính sách: Cung cấp cơ sở lý luận và luận cứ thực tiễn vững chắc cho cán bộ thuộc Bộ Thông tin và Truyền thông, Bộ Công Thương trong quá trình sửa đổi Luật Viễn thông và Luật Cạnh tranh, giúp xây dựng các chính sách điều tiết giá cước và chống bán phá giá dịch vụ viễn thông chuẩn xác.
• Ban lãnh đạo và bộ phận pháp chế của các doanh nghiệp viễn thông: Giúp các giám đốc điều hành, luật sư nội bộ của VNPT, Viettel, MobiFone, FPT nắm vững các ranh giới pháp lý về thỏa thuận hạn chế cạnh tranh, phòng tránh rủi ro bị điều tra hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường (khi thị phần vượt ngưỡng 30%).
• Các chuyên gia luật, viện nghiên cứu và giảng viên đại học: Nguồn tài liệu tham khảo chuyên sâu trong công tác giảng dạy các học phần Luật Cạnh tranh, Luật Kinh tế quốc tế, Luật Thương mại quốc tế tại các cơ sở đào tạo luật học trên cả nước.
• Học viên cao học và sinh viên chuyên ngành luật: Hướng dẫn phương pháp tiếp cận đa ngành giữa kinh tế học và luật học, cung cấp hệ thống tài liệu tham khảo chuẩn mực với hơn 100 nguồn trích dẫn pháp lý quốc tế và trong nước.

Câu hỏi thường gặp

Hành vi bán phá giá trong ngành viễn thông được xác định như thế nào theo Luật Cạnh tranh năm 2004? Hành vi này được xác định khi một doanh nghiệp có vị trí thống lĩnh thị trường (thị phần từ 30% trở lên) cung ứng dịch vụ viễn thông với mức giá thấp hơn giá thành toàn bộ, nhằm mục đích loại bỏ hoàn toàn các đối thủ cạnh tranh nhỏ hơn ra khỏi thị trường liên quan trong khoảng thời gian xác định.

Tại sao pháp luật lại cấm tập trung kinh tế khi thị phần kết hợp vượt quá 50%? Mức thị phần kết hợp trên 50% tạo ra vị thế độc quyền áp đảo, triệt tiêu động lực cạnh tranh về giá và chất lượng dịch vụ. Quy định cấm này nhằm bảo vệ cấu trúc thị trường lành mạnh, ngăn chặn doanh nghiệp mới sáp nhập áp đặt điều kiện thương mại bất lợi cho khách hàng và đối tác.

Điểm khác biệt cốt lõi giữa nguyên tắc Per se Rule và Rule of Reason là gì? Nguyên tắc Per se Rule xử lý hành vi vi phạm ngay khi hành vi xuất hiện (như thỏa thuận cố định giá) mà không cần xem xét thiệt hại. Ngược lại, Rule of Reason đòi hỏi cơ quan tố tụng phải phân tích toàn diện giữa mức độ tổn hại cạnh tranh và lợi ích kinh tế mang lại trước khi đưa ra phán quyết.

Các cam kết WTO của Việt Nam ảnh hưởng thế nào đến thị trường viễn thông nội địa? Việt Nam cam kết từng bước mở cửa thị trường dịch vụ viễn thông cơ bản và giá trị gia tăng cho nhà đầu tư quốc tế, dỡ bỏ dần các hạn chế về tỷ lệ sở hữu vốn nước ngoài (cho phép liên doanh từ 49% đến 65%), thúc đẩy tính minh bạch và chấm dứt trợ cấp chéo giữa các dịch vụ viễn thông công ích.

Doanh nghiệp viễn thông bị thiệt hại do cạnh tranh không lành mạnh có thể khiếu nại ở đâu? Doanh nghiệp có quyền nộp đơn khiếu nại kèm chứng cứ chứng minh thiệt hại đến Cục Quản lý Cạnh tranh để tiến hành thủ tục điều tra sơ bộ, hoặc khởi kiện yêu cầu bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng ra Tòa án nhân dân có thẩm quyền theo quy định của pháp luật dân sự.

Kết luận

• Luận văn đã luận giải một cách thấu đáo bản chất của pháp luật cạnh tranh, phân định rõ ranh giới giữa pháp luật chống hạn chế cạnh tranh và pháp luật chống cạnh tranh không lành mạnh trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.
• Làm sáng tỏ thực trạng độc quyền nhà nước lịch sử và các hành vi lạm dụng vị thế thống lĩnh của các tập đoàn FDI trên thị trường viễn thông Việt Nam giai đoạn tiền và hậu gia nhập WTO.
• Xác định rõ ràng các mâu thuẫn thể chế giữa quy định cạnh tranh chuyên ngành bưu chính viễn thông với Luật Cạnh tranh năm 2004, chỉ ra các lỗ hổng trong kiểm soát rào cản kết nối mạng hạ tầng kỹ thuật.
• Đề xuất lộ trình 4 nhóm giải pháp đồng bộ từ cải cách thể chế, nâng cao năng lực bộ máy thực thi đến hoàn thiện các quy định điều tiết giá cước và kiểm soát tập trung kinh tế.
• Đóng góp quan trọng vào kho tàng nghiên cứu lý luận pháp luật kinh tế quốc tế, tạo tiền đề khoa học cho tiến trình xây dựng Luật Viễn thông năm 2009 và Luật Cạnh tranh sửa đổi sau này.

Để tiếp cận toàn diện các phân tích định lượng chuyên sâu, hệ thống bảng biểu so sánh luật học quốc tế cùng các khuyến nghị lập pháp chi tiết, quý độc giả và các nhà nghiên cứu có thể tra cứu toàn văn luận văn tại Trung tâm Thông tin - Thư viện Đại học Quốc gia Hà Nội.

Trích đoạn nội dung tài liệu

PHẦN MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu Các nƣớc đang phát triển tiến hành cách mạng viễn thông đều nhận thức đƣợc rằng viễn thông là động lực quan trọng cho tăng trƣởng kinh tế và phát triển. Bằng chứng trong hơn hai thập kỷ qua trên thế giới cho thấy công nghệ thông tin thúc đẩy phát triển, thúc đẩy tăng trƣởng kinh tế giúp cải thiện cuộc sống cho ngƣời nghèo, cải thiện chất lƣợng giáo dục, tăng hiệu quả và sự minh bạch của chính phủ, đƣa chính phủ đến gần với ngƣời dân hơn, và giúp các quốc gia có khả năng cạnh tranh cao hơn, hội nhập sâu hơn vào nền kinh tế toàn cầu. Cải cách mạnh mẽ, tăng cƣờng cạnh tranh trong lĩnh vực viễn thông là nhân tố quan trọng nhất thúc đẩy xã hội và chính phủ sử dụng công nghệ thông tin và đẩy nhanh tốc độ tăng trƣởng kinh tế nói chung.

Thập kỷ qua đã chứng kiến sự phát triển nhanh chóng và mạnh mẽ của dịch vụ và công nghệ viễn thông cũng nhƣ thƣơng mại quốc tế về dịch vụ. Điều đó đã buộc các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ viễn thông phải cạnh tranh ngày càng quyết liệt với nhau để giành thị phần và theo đó các tổ chức quốc tế, các quốc gia cũng phải không ngừng hoàn thiện pháp luật về cạnh tranh để điều chỉnh những hành vi cạnh tranh, đảm bảo lợi ích của xã hội và ngƣời tiêu dùng. Theo cách hiểu đơn giản nhất, khu vực viễn thông của nền kinh tế có năng lực cạnh tranh và hiệu quả nếu có sự cạnh tranh trong nội bộ ngành viễn thông. Tuy nhiên, sự tồn tại của hai hoặc nhiều nhà cung ứng dịch vụ viễn thông chƣa có nghĩa là đã tồn tại cạnh tranh thực sự.

Cạnh tranh tồn tại khi: - Tất cả hoặc một số lƣợng lớn khách hàng đƣợc tự do lựa chọn giữa các loại giá, dịch vụ và chất lƣợng do nhiều (hơn 2) nhà cung ứng dịch vụ cung cấp; - Ngƣời tiêu dùng có thể lựa chọn, nhu cầu của họ đƣợc cung cấp và đáp ứng; 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Cạnh tranh để thu hút khách hàng, thông qua phát triển và điều chỉnh các lựa chọn và giá cả của các dịch vụ cung ứng là lực lƣợng điều tiết cơ bản trong ngành. Nếu ngành viễn thông đáp ứng các điều kiện trên thì đƣợc coi là có cạnh tranh. Nhƣ vậy ngành viễn thông có khả năng cạnh tranh khi môi trƣờng kinh doanh vi mô của ngành thuận lợi cho việc tăng năng suất nhanh chóng nhờ cạnh tranh đem lại. Cuộc đua tranh mạnh mẽ hơn do cạnh tranh thúc đẩy làm cho việc cung cấp dịch vụ viễn thông hiệu quả hơn.

Đó là đối với những doanh nghiệp đang có khả năng cạnh tranh, còn có cạnh tranh đƣợc hay không còn phụ thuộc rất nhiều vào môi trƣờng hoạt động của doanh nghiệp. Năng lực cạnh tranh quốc tế của hàng hóa và dịch vụ trao đổi trên thị trƣờng quốc tế là rất quan trọng vì nó đảm bảo cho hàng hóa dịch vụ có thể chiếm lĩnh khách hàng của các hàng hóa và dịch vụ hiện có trên thị trƣờng thế giới. Nếu giá cả, chất lƣợng và chủng loại hàng hóa dịch vụ của một nền kinh tế có ƣu thế hơn thì thị trƣờng sẽ có nhu cầu về hàng hóa và dịch vụ của quốc gia đó và hàng hóa dịch vụ của họ sẽ đƣợc tiêu thụ tốt hơn so với hàng hóa dịch vụ của các nƣớc khác. Quan điểm về tự do hoá viễn thông của Việt Nam là thu hút sự tham gia của các thành phần kinh tế vào khu vực viễn thông, chuyển doanh nghiệp viễn thông truyền thống thuộc sở hữu nhà nƣớc sang kinh doanh và từng bƣớc mở rộng cạnh tranh.

Quan điểm này đƣợc thể hiện trong các chính sách chung cũng nhƣ các văn bản pháp luật do Quốc hội thông qua. Chiến lƣợc phát triển Công nghệ thông tin - viễn thông Việt Nam đến năm 2010 và định hƣớng đến năm 2020 của Bộ Bƣu chính viễn thông năm 2003 [ 9 ] đã khẳng định: tạo thuận lợi cho tất cả các thành phần kinh tế tham gia phát triển viễn thông trong môi trƣờng cạnh tranh công bằng và minh bạch. Cụ thể, các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực viễn thông đƣợc đa dạng hoá, bao gồm các doanh nghiệp 100% vốn sở hữu nhà nƣớc, nhà nƣớc 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] nắm giữ cổ phần thống lĩnh hoặc đặc biệt, hoặc doanh nghiệp thuộc các thành phần kinh tế khác. Chính sách này đƣợc khẳng định trong Pháp lệnh Bƣu chính Viễn thông.

Tuy nhiên, mức độ tham gia của khu vực tƣ nhân vào lĩnh vực bƣu chính viễn thông là rất khác nhau giữa các hoạt động viễn thông. Các doanh nghiệp kinh doanh mạng, trong đó có các doanh nghiệp IXP, phải là doanh nghiệp 100% vốn sở hữu của nhà nƣớc hoặc có cổ phần thống lĩnh hoặc đặc biệt của nhà nƣớc, trong khi đó các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ viễn thông có thể là doanh nghiệp Việt Nam thuộc tất cả các thành phần kinh tế, trong đó có các doanh nghiệp cung ứng dịch vụ ISP và OSP. Chính sách này đƣợc áp dụng đối với hầu hết các dịch vụ giá trị gia tăng. Chính sách phát triển ngành viễn thông đã khẳng định sự chuyển đổi viễn thông từ độc quyền sang cạnh tranh, nhƣng khu vực kinh tế nhà nƣớc có vai trò chủ đạo.

Cụ thể, thị phần của các doanh nghiệp mới dự kiến sẽ đạt 25- 30% vào năm 2005 và 40-50% vào năm 2010. Cũng theo kế hoạch, đến năm 2005 sẽ có thêm 3 đến 5 nhà cung cấp IXP, 30 đến 40 ISP và nhiều nhà cung cấp OSP đƣợc cung cấp dịch vụ Internet. Cách tiếp cận chung đối với tự do hoá viễn thông là mở rộng thị trƣờng cạnh tranh cùng với tăng cƣờng vai trò chủ đạo của doanh nghiệp nhà nƣớc; cho phép các doanh nghiệp trong nƣớc có điều kiện, chủ yếu là các doanh nghiệp nhà nƣớc, cung ứng các dịch vụ giá trị gia tăng cũng nhƣ dịch vụ cơ bản và từng bƣớc mở của khu vực viễn thông cho các nhà đầu tƣ nƣớc ngoài theo các cam kết quốc tế; hoạt động cung cấp dịch vụ sẽ đƣợc tự do hoá mạnh hơn kinh doanh mạng viễn thông. - Tìm hiểu về quy định pháp luật quốc tế về cạnh tranh trong lĩnh vực viễn thông - Nghiên cứu tình hình cạnh tranh trong lĩnh vực viễn thông tại Việt Nam thời gian gần đây, xu hƣớng cạnh tranh sẽ diễn ra giữa các doanh nghiệp 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] viễn thông Việt Nam và quốc tế sau khi Việt Nam gia nhập WTO, đánh giá hiệu quả điều chỉnh của pháp luật về cạnh tranh của Việt Nam hiện nay - Phân tích các điểm hạn chế trong pháp luật về cạnh tranh và đề xuất một số giải pháp nhằm hoàn thiện hệ thống pháp luật về cạnh tranh tại Việt Nam.

Phạm vi nghiên cứu: Đề tài sẽ nghiên cứu về quy định pháp luật quốc tế và Việt Nam về cạnh tranh trong kinh doanh các dịch vụ viễn thông, các vƣớng mắc và hƣớng giải quyết. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu Cơ sở lý luận khoa học đƣợc vận dụng trong luận văn này là hệ thống lý luận của học thuyết Mác – Lê nin, các lý thuyết về khoa học kinh tế và quan điểm của Đảng, chính sách của Nhà nƣớc về ngành viễn thông. Phƣơng pháp nghiên cứu đƣợc sử dụng để thực hiện đề tài này là: Phƣơng pháp duy vật biện chứng, duy vật lịch sử, phân tích tổng hợp, thống kê, so sánh, dự báo… Từ đây đƣa ra các giải pháp để hoạt động cạnh tranh viễn thông đƣợc tốt hơn. Bố cục của luận văn Để thực hiện mục tiêu nói trên, luận văn bao gồm ba chƣơng sau đây: CHƢƠNG 1.

PHÁP LUẬT VỀ CẠNH TRANH - MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN - Khái quát chung - Các quy định của pháp luật quốc tế về cạnh tranh - Quá trình hình thành và pháp luật của Việt Nam về cạnh tranh CHƢƠNG 2. THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT QUỐC TẾ VÀ PHÁP LUẬT VIỆT NAM VỀ CẠNH TRANH TRONG LĨNH VỰC VIỄN THÔNG 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] - Pháp luật quốc tế về cạnh tranh trong lĩnh vực viễn thông - Thực trạng pháp luật về cạnh tranh trong lĩnh vực viễn thông tại Việt Nam CHƢƠNG 3. HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VIỆT NAM VỀ CẠNH TRANH TRONG LĨNH VỰC VIỄN THÔNG - Thực hiện các điều ƣớc quốc tế về cạnh tranh trong lĩnh vực viễn thông - Các giải pháp hoàn thiện pháp luật Việt Nam về cạnh tranh trong lĩnh vực viễn thông phù hợp với các cam kết gia nhập WTO Tôi xin trân trọng cảm ơn các thầy cô giáo Trƣờng Đại học Quốc gia Hà Nội, nhất là các cán bộ, giảng viên Khoa Luật và Khoa Sau Đại học đã giúp đỡ và tạo điều kiện hoàn thành bản luận văn này. Đặc biệt tôi xin trân trọng cảm ơn PGS.

TS Đinh Ngọc Vƣợng đã tận tình hƣớng dẫn tôi trong việc nghiên cứu và thực hiện luận văn. Tôi cũng xin trân trọng cảm ơn các cán bộ thuộc Bƣu điện TP Hà Nội và Tập đoàn Bƣu chính Viễn thông Việt Nam (VNPT) đã hỗ trợ, giúp đỡ thu thập thông tin, tài liệu phục vụ cho luận văn. Xin cảm ơn bạn bè, đồng nghiệp và gia đình đã chia sẻ, động viên tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu để hoàn thành luận văn này. 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] CHƢƠNG 1.

PHÁP LUẬT VỀ CẠNH TRANH - MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN 1.1 Khái quát chung Cho đến hiện nay đã có nhiều học thuyết về cạnh tranh, song không có sự xác định về mặt pháp lý nội hàm của khái niệm cạnh tranh. Các học thuyết về cạnh tranh chỉ thống nhất với nhau ở chỗ phải ngăn cản và cấm đoán những hành vi gây rối, ngăn cản hoặc hạn chế cạnh tranh mà thôi. Xuất phát từ sự bất lực của pháp luật khi điều chỉnh các hành vi cạnh tranh mang tính tích cực (cạnh tranh hợp pháp), các nhà làm luật trong lịch sử đều tiếp cận từ mặt trái của những hành vi cạnh tranh (cạnh tranh không lành mạnh). Vì vậy, pháp luật cạnh tranh không thể đƣa ra đƣợc những dấu hiệu để xác định cạnh tranh hợp pháp và vì vậy không có khái niệm cạnh tranh bất hợp pháp mà chỉ có hành vi cạnh tranh không lành mạnh (hiểu theo nghĩa rộng).

Thứ hai, cạnh tranh là hoạt động, hành vi của các chủ thể hoạt động theo luật tƣ, trong khi đó việc cấm đoán, ngăn cản những hành vi cạnh tranh của pháp luật có khi lại phải đƣợc thực hiện theo phƣơng pháp của luật công.