Cơ sở lý luận và thực tiễn về hoàn thiện hệ thống quy phạm pháp luật xung đột ở Việt Nam

Luận văn thạc sĩ phân tích lý luận và thực tiễn hoàn thiện hệ thống quy phạm pháp luật xung đột tại Việt Nam, luận án TS Luật 62 38 60 01.

• Tác giả: Nguyễn Bá Chiến
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Bá Diễn
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Quốc tế
• Đề tài: Hoàn thiện hệ thống quy phạm pháp luật xung đột ở Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2008
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HOÀN THIỆN HỆ THỐNG QUY PHẠM PHÁP LUẬT XUNG ĐỘT
• 1.1. Khái niệm quy phạm pháp luật xung đột và hệ thống quy phạm pháp luật xung đột
• 1.2. Quan hệ mang tính chất dân sự có yếu tố nước ngoài
• 1.3. Vai trò điều chỉnh của quy phạm pháp luật xung đột đối với quan hệ mang tính chất dân sự có yếu tố nước ngoài
• 1.4. Một số kinh nghiệm của nước ngoài trong việc ban hành và áp dụng các quy phạm pháp luật xung đột
• 1.5. Vị trí, vai trò của các quy phạm pháp luật xung đột trong hệ thống pháp luật Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG HỆ THỐNG QUY PHẠM PHÁP LUẬT XUNG ĐỘT Ở VIỆT NAM
• 2.1. Lịch sử phát triển các quy phạm pháp luật xung đột ở Việt Nam
• 2.2. Thực trạng các quy phạm pháp luật xung đột trong một số văn bản pháp luật Việt Nam
• 2.3. Thực trạng các quy phạm pháp luật xung đột trong các điều ước quốc tế giữa Việt Nam với nước ngoài
• 2.4. Một số vấn đề về áp dụng quy phạm pháp luật xung đột trong thực tiễn
• 3. CHƯƠNG 3: NHỮNG QUAN ĐIỂM, PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN HỆ THỐNG QUY PHẠM PHÁP LUẬT XUNG ĐỘT Ở VIỆT NAM
• 3.1. Tính tất yếu khách quan của việc hoàn thiện hệ thống quy phạm pháp luật xung đột ở Việt Nam
• 3.2. Những quan điểm cơ bản về hoàn thiện hệ thống quy phạm pháp luật xung đột
• 3.3. Những phương hướng hoàn thiện hệ thống quy phạm pháp luật xung đột
• 3.4. Những giải pháp hoàn thiện hệ thống quy phạm pháp luật xung đột
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Hệ Thống Quy Phạm Pháp Luật Xung Đột Hiện Nay

Trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng, các quan hệ dân sự có yếu tố nước ngoài ngày càng phát triển mạnh mẽ. Điều này đòi hỏi sự điều chỉnh của pháp luật, đặc biệt là các quy phạm pháp luật xung đột. Các quy phạm này không trực tiếp quy định quyền và nghĩa vụ, mà xác định pháp luật của quốc gia nào sẽ được áp dụng. Vai trò của chúng là bảo vệ quyền lợi chính đáng của các bên và thúc đẩy sự phát triển của các quan hệ dân sự quốc tế. Theo TS. Nguyễn Bá Diến, việc áp dụng pháp luật nước ngoài là đòi hỏi tất yếu trong điều kiện hội nhập. Tuy nhiên, hệ thống quy phạm pháp luật xung đột ở Việt Nam hiện nay vẫn còn nhiều bất cập, đòi hỏi sự hoàn thiện để đáp ứng yêu cầu thực tiễn.

1.1. Khái niệm và đặc điểm của quy phạm pháp luật xung đột

Quy phạm pháp luật xung đột là một loại quy phạm đặc thù trong hệ thống pháp luật, có chức năng điều chỉnh các quan hệ dân sự có yếu tố nước ngoài. Điểm đặc biệt của quy phạm này là không trực tiếp xác định quyền và nghĩa vụ của các chủ thể, mà chỉ định ra hệ thống pháp luật của quốc gia nào sẽ được áp dụng để giải quyết tranh chấp. Điều này giúp đảm bảo tính công bằng và phù hợp trong việc giải quyết các vấn đề pháp lý phát sinh từ các giao dịch quốc tế. Việc hiểu rõ khái niệm và đặc điểm của quy phạm pháp luật xung đột là cơ sở quan trọng để xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật này.

1.2. Vai trò của quy phạm pháp luật xung đột trong hội nhập quốc tế

Trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, vai trò của quy phạm pháp luật xung đột trở nên vô cùng quan trọng. Các giao dịch thương mại, đầu tư, hôn nhân và gia đình có yếu tố nước ngoài ngày càng gia tăng, đòi hỏi một hệ thống pháp luật rõ ràng và hiệu quả để giải quyết các tranh chấp phát sinh. Quy phạm pháp luật xung đột giúp xác định luật áp dụng, tạo ra sự ổn định và tin cậy cho các giao dịch quốc tế, đồng thời bảo vệ quyền lợi của các bên tham gia. Việc hoàn thiện hệ thống quy phạm pháp luật xung đột là một yêu cầu cấp thiết để Việt Nam hội nhập thành công vào nền kinh tế toàn cầu.

II. Thực Trạng Hệ Thống Quy Phạm Pháp Luật Xung Đột ở Việt Nam

Hệ thống quy phạm pháp luật xung đột ở Việt Nam đã trải qua một quá trình phát triển nhất định, góp phần điều chỉnh các quan hệ dân sự có yếu tố nước ngoài. Tuy nhiên, vẫn còn tồn tại nhiều hạn chế. Một số quy phạm còn thiếu tính đồng bộ, thống nhất, chưa phù hợp với thực tiễn. Có những lĩnh vực chưa có quy phạm điều chỉnh, gây khó khăn cho việc áp dụng pháp luật. Theo khảo cứu của tác giả luận án, hệ thống các quy phạm xung đột ở nước ta hiện nay còn có không ít những bất cập, đó là: vẫn còn thiếu những quy phạm mang tính chất là nguyên tắc, nền tảng, thuộc về chính sách TPQT của Việt Nam; nhiều quy phạm xung đột không bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất; có những quy phạm xung đột còn chưa phù hợp với nhu cầu của đời sống thực tế, tức là chưa đáp ứng được sự phát triển khách quan của các quan hệ mang tính chất dân sự có yếu tố nước ngoài, làm cho các quy phạm này khó đi vào thực tiễn; có những lĩnh vực quan hệ mang tính chất dân sự có yếu tố nước ngoài không có quy phạm xung đột điều chỉnh. Những bất cập như vậy đã có những cản trở không nhỏ đối với sự phát triển giao lưu dân sự, kinh doanh, thương mại, lao động, hôn nhân và gia đình giữa công dân, tổ chức của Việt Nam với công dân, tổ chức của nước ngoài; ảnh hưởng đến quyền và lợi ích chính đáng của các bên đương sự tham gia quan hệ mang tính chất dân sự có yếu tố nước ngoài.

2.1. Lịch sử hình thành và phát triển của quy phạm xung đột

Quy phạm pháp luật xung đột ở Việt Nam đã trải qua một quá trình hình thành và phát triển gắn liền với quá trình hội nhập quốc tế của đất nước. Từ những quy định sơ khai trong các văn bản pháp luật trước đây, đến nay, hệ thống quy phạm pháp luật xung đột đã được xây dựng và hoàn thiện hơn. Tuy nhiên, quá trình này vẫn còn nhiều thách thức, đòi hỏi sự nghiên cứu và đánh giá kỹ lưỡng để đảm bảo tính hiệu quả và phù hợp với thực tiễn. Việc nắm vững lịch sử hình thành và phát triển của quy phạm pháp luật xung đột là cơ sở để đưa ra các giải pháp hoàn thiện trong tương lai.

2.2. Đánh giá tính đồng bộ và thống nhất của hệ thống hiện tại

Một trong những vấn đề quan trọng trong việc đánh giá hệ thống quy phạm pháp luật xung đột hiện nay là tính đồng bộ và thống nhất. Sự thiếu đồng bộ và thống nhất giữa các quy phạm có thể dẫn đến sự chồng chéo, mâu thuẫn trong quá trình áp dụng, gây khó khăn cho các cơ quan nhà nước và ảnh hưởng đến quyền lợi của các bên liên quan. Do đó, việc rà soát, đánh giá và sửa đổi các quy phạm pháp luật xung đột để đảm bảo tính đồng bộ và thống nhất là một nhiệm vụ cấp thiết trong quá trình hoàn thiện hệ thống pháp luật.

2.3. Thực tiễn áp dụng và những khó khăn vướng mắc thường gặp

Thực tiễn áp dụng quy phạm pháp luật xung đột ở Việt Nam cho thấy còn nhiều khó khăn và vướng mắc. Các cơ quan nhà nước, đặc biệt là tòa án, thường gặp khó khăn trong việc xác định luật áp dụng, giải thích và áp dụng các quy phạm pháp luật xung đột. Điều này đòi hỏi sự nâng cao năng lực của đội ngũ cán bộ pháp lý, đồng thời cần có sự hướng dẫn và giải thích rõ ràng từ các cơ quan có thẩm quyền. Việc nghiên cứu và phân tích các vụ việc thực tế là cơ sở quan trọng để nhận diện các khó khăn, vướng mắc và đề xuất các giải pháp khắc phục.

III. Giải Pháp Hoàn Thiện Hệ Thống Quy Phạm Pháp Luật Xung Đột

Việc hoàn thiện hệ thống quy phạm pháp luật xung đột là một yêu cầu khách quan, nhằm bảo vệ quyền lợi của các bên, thúc đẩy giao lưu quốc tế và hội nhập kinh tế. Cần xây dựng các quy phạm mang tính nguyên tắc, đảm bảo tính đồng bộ, thống nhất và phù hợp với thực tiễn. Đồng thời, cần tăng cường hợp tác quốc tế trong lĩnh vực này. Với những bất cập đó, hệ thống quy phạm xung đột cần được khắc phục nhằm đạt được sự hoàn thiện và sự hoàn thiện này cũng nằm trong xu hướng chung của việc hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam (PLVN) hiện nay. Vì vậy, việc hoàn thiện hệ thống quy phạm xung đột hiện nay là rất cần thiết và có ý nghĩa quan trọng nhằm những mục đích sau: - Bảo vệ các quyền là lợi ích chính đáng của các công dân, tổ chức tham gia quan hệ mang tính chất dân sự có yếu tố nước ngoài; - Tạo hành lang pháp lý thuận lợi để thúc đẩy sự phát triển giao lưu dân sự, hôn nhân và gia đình, lao động, kinh doanh, thương mại quốc tế giữa công dân, tổ chức của Việt Nam với công dân, tổ chức của các nước; - Góp phần thực hiện tốt chính sách mở cửa, hội nhập của nước ta với khu vực và thế giới; - Góp phần hoàn thiện hệ thống PLVN trong quá trình xây dựng, phát triển đất nước và xây dựng Nhà nước pháp quyền ở nước ta.

3.1. Xây dựng các quy phạm mang tính nguyên tắc và định hướng

Để hoàn thiện hệ thống quy phạm pháp luật xung đột, cần xây dựng các quy phạm mang tính nguyên tắc và định hướng. Các quy phạm này sẽ là cơ sở để giải thích và áp dụng các quy phạm cụ thể, đồng thời giúp định hình chính sách tư pháp quốc tế của Việt Nam. Các nguyên tắc cơ bản như nguyên tắc bảo vệ quyền lợi chính đáng của các bên, nguyên tắc tôn trọng pháp luật nước ngoài, nguyên tắc có đi có lại cần được thể hiện rõ ràng trong hệ thống pháp luật. Việc xây dựng các quy phạm mang tính nguyên tắc và định hướng sẽ tạo ra sự ổn định và minh bạch cho hệ thống pháp luật.

3.2. Rà soát sửa đổi và bổ sung các quy phạm hiện hành

Việc rà soát, sửa đổi và bổ sung các quy phạm pháp luật xung đột hiện hành là một nhiệm vụ quan trọng để đảm bảo tính phù hợp với thực tiễn và yêu cầu hội nhập quốc tế. Cần rà soát các quy phạm còn thiếu, chưa rõ ràng hoặc mâu thuẫn với các quy định khác, đồng thời bổ sung các quy phạm mới để điều chỉnh các quan hệ dân sự có yếu tố nước ngoài phát sinh trong bối cảnh mới. Quá trình rà soát, sửa đổi và bổ sung cần được thực hiện một cách cẩn trọng, có sự tham gia của các chuyên gia pháp lý và các cơ quan nhà nước liên quan.

3.3. Tăng cường hợp tác quốc tế trong lĩnh vực tư pháp

Hợp tác quốc tế trong lĩnh vực tư pháp đóng vai trò quan trọng trong việc hoàn thiện hệ thống quy phạm pháp luật xung đột. Việt Nam cần tăng cường ký kết các hiệp định tương trợ tư pháp với các nước, tham gia các tổ chức quốc tế về tư pháp, đồng thời học hỏi kinh nghiệm của các nước phát triển trong việc xây dựng và áp dụng quy phạm pháp luật xung đột. Hợp tác quốc tế sẽ giúp Việt Nam tiếp cận với các chuẩn mực quốc tế, nâng cao năng lực của đội ngũ cán bộ pháp lý và giải quyết các tranh chấp quốc tế một cách hiệu quả.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn và Kết Quả Nghiên Cứu Về Xung Đột Pháp Luật

Nghiên cứu về xung đột pháp luật không chỉ mang tính lý thuyết mà còn có giá trị ứng dụng thực tiễn cao. Các kết quả nghiên cứu có thể được sử dụng để giải quyết các vụ việc cụ thể, đồng thời cung cấp cơ sở khoa học cho việc xây dựng và hoàn thiện pháp luật. Cần đẩy mạnh việc ứng dụng các kết quả nghiên cứu vào thực tiễn, đồng thời khuyến khích các hoạt động nghiên cứu khoa học trong lĩnh vực này. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án Cho đến hiện nay, theo khảo cứu của tác giả, đã có không ít các công trình nghiên cứu ở góc độ này hay góc độ khác về xung đột pháp luật nói chung và quy phạm xung đột nói riêng, có liên quan đến đề tài luận án này, nhưng chưa có công trình nào nghiên cứu một cách tổng thể về cơ sở lý luận và thực tiễn về hoàn thiện hệ thống quy phạm pháp luật xung đột ở Việt Nam.

4.1. Phân tích các vụ việc thực tế về giải quyết xung đột pháp luật

Việc phân tích các vụ việc thực tế về giải quyết xung đột pháp luật là một phương pháp hiệu quả để đánh giá tính hiệu quả của hệ thống pháp luật hiện hành và nhận diện các vấn đề cần giải quyết. Cần lựa chọn các vụ việc điển hình, có tính chất phức tạp và liên quan đến nhiều lĩnh vực khác nhau để phân tích, đánh giá. Quá trình phân tích cần tập trung vào việc xác định luật áp dụng, giải thích và áp dụng các quy phạm pháp luật xung đột, đồng thời đánh giá tác động của các quyết định pháp lý đối với các bên liên quan.

4.2. Đánh giá tác động của các quy phạm pháp luật xung đột

Đánh giá tác động của các quy phạm pháp luật xung đột là một bước quan trọng để đảm bảo tính hiệu quả và phù hợp của hệ thống pháp luật. Cần đánh giá tác động của các quy phạm đối với các hoạt động kinh tế, thương mại, đầu tư, hôn nhân và gia đình có yếu tố nước ngoài. Quá trình đánh giá cần dựa trên các dữ liệu thực tế, các nghiên cứu khoa học và ý kiến của các chuyên gia pháp lý. Kết quả đánh giá sẽ là cơ sở để điều chỉnh và hoàn thiện các quy phạm pháp luật xung đột.

4.3. Đề xuất các giải pháp dựa trên kết quả nghiên cứu

Dựa trên kết quả nghiên cứu và phân tích các vụ việc thực tế, cần đề xuất các giải pháp cụ thể để hoàn thiện hệ thống quy phạm pháp luật xung đột. Các giải pháp có thể bao gồm việc sửa đổi, bổ sung các quy phạm hiện hành, xây dựng các quy phạm mới, tăng cường hợp tác quốc tế và nâng cao năng lực của đội ngũ cán bộ pháp lý. Các giải pháp cần được xây dựng một cách khoa học, có tính khả thi và phù hợp với điều kiện thực tế của Việt Nam.

V. Kết Luận và Tầm Quan Trọng Của Hoàn Thiện Pháp Luật

Hoàn thiện hệ thống quy phạm pháp luật xung đột là một quá trình liên tục, đòi hỏi sự nỗ lực của các cơ quan nhà nước, các nhà khoa học và toàn xã hội. Việc hoàn thiện hệ thống pháp luật này không chỉ góp phần bảo vệ quyền lợi của các bên tham gia các quan hệ dân sự có yếu tố nước ngoài, mà còn tạo ra môi trường pháp lý thuận lợi cho sự phát triển kinh tế và hội nhập quốc tế của Việt Nam. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài luận án 3. Mục đích nghiên cứu Việc nghiên cứu đề tài luận án nhằm những mục đích sau: * Làm sáng tỏ cơ sở lý luận và cơ sở thực tiễn của việc hoàn thiện hệ thống quy phạm pháp luật xung đột ở Việt Nam; * Lập luận và đề xuất những quan điểm, phương hướng và giải pháp cụ thể để hoàn thiện hệ thống quy phạm pháp luật xung đột ở Việt Nam. Nhiệm vụ nghiên cứu Nhiệm vụ nghiên cứu của luận án là: * Đối với cơ sở lý luận về hoàn thiện hệ thống quy phạm pháp luật xung đột: - Lập luận, phân tích những vấn đề lý luận cơ bản về quy phạm xung đột và hệ thống quy phạm xung đột; - Lập luận, phân tích và lý giải...

5.1. Tóm tắt các kết quả nghiên cứu chính

Nghiên cứu đã làm sáng tỏ cơ sở lý luận và thực tiễn của việc hoàn thiện hệ thống quy phạm pháp luật xung đột ở Việt Nam. Đã đánh giá thực trạng hệ thống pháp luật hiện hành, phân tích các khó khăn, vướng mắc trong quá trình áp dụng và đề xuất các giải pháp cụ thể để hoàn thiện. Các kết quả nghiên cứu này có giá trị khoa học và thực tiễn cao, góp phần vào việc xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật của Việt Nam.

5.2. Đề xuất các hướng nghiên cứu tiếp theo

Để tiếp tục hoàn thiện hệ thống quy phạm pháp luật xung đột, cần đẩy mạnh các hoạt động nghiên cứu khoa học trong lĩnh vực này. Các hướng nghiên cứu tiếp theo có thể tập trung vào việc nghiên cứu các vấn đề mới phát sinh trong bối cảnh hội nhập quốc tế, đánh giá tác động của các quy phạm pháp luật đối với các hoạt động kinh tế, thương mại, đầu tư và đề xuất các giải pháp để giải quyết các tranh chấp quốc tế một cách hiệu quả.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Phần mở đầu; - Phần nội dung: gồm ba chương; - Phần kết luận; - Danh mục tài liệu tham khảo. 15 z Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HOÀN THIỆN HỆ THỐNG QUY PHẠM PHÁP LUẬT XUNG ĐỘT Để có cơ sở lý luận về việc hoàn thiện hệ thống quy phạm xung đột ở Việt Nam luận án cần trình bày những vấn đề mang tính lý luận có liên quan trực tiếp như: khái niệm quy phạm xung đột; khái niệm và đặc điểm của hệ thống quy phạm xung đột; những yêu cầu và những yếu tố ảnh hưởng đến hệ thống quy phạm xung đột; khái niệm và đặc điểm của quan hệ mang tính chất dân sự có yếu tố nước ngoài; những ưu điểm và hạn chế của việc điều chỉnh quan hệ mang tính chất dân sự có yếu tố nước ngoài bằng quy phạm xung đột; việc điều chỉnh quan hệ mang tính chất dân sự có yếu tố nước ngoài bằng quy phạm xung đột là cần thiết khách quan. Đồng thời, để có sự so sánh với các nước trên thế giới, luận án trình bày về vị trí của các quy phạm xung đột ở một số nước có tính chất điển hình trên thế giới. Bên cạnh đó, một vấn đề mang tính lý luận không thể thiếu mà luận án cần trình bày là: vị trí và vai trò của các quy phạm xung đột trong hệ thống pháp luật Việt Nam.

Khái niệm quy phạm pháp luật xung đột và hệ thống quy phạm pháp luật xung đột 1. Khái niệm quy phạm pháp luật xung đột 1. Định nghĩa quy phạm pháp luật xung đột Thuật ngữ “quy phạm pháp luật xung đột” hay còn gọi là “quy phạm xung đột” là thuật ngữ chỉ có tính chất quy ước. Bản thân thuật ngữ này mang tính chất rất đặc thù của pháp luật, thuộc về lĩnh vực TPQT.

Vì là thuật ngữ có tính chất rất đặc thù, nên thậm chí không ít người đã từng được đào tạo về pháp luật nhưng khi nói về thuật ngữ này vẫn chưa hiểu nó một cách thấu đáo. Điều này cũng dễ hiểu do đây là thuật ngữ rất đặc thù và không phải người nào cũng 16 z thường nghiên cứu về quy phạm xung đột và trong hoạt động thực tiễn cũng còn chưa sử dụng nhiều đến loại quy phạm này. Để đưa ra định nghĩa về quy phạm xung đột, cần phải lý giải xem lý do nào dẫn đến sự xuất hiện loại quy phạm này và những đặc điểm của nó. Để lý giải những vấn đề này, trước tiên và không thể thiếu là cần tìm hiểu về đối tượng điều chỉnh của TPQT (vấn đề này sẽ được trình bày kỹ trong phần 1.

Đối tượng điều chỉnh của TPQT là các quan hệ mang tính chất dân sự có yếu tố nước ngoài, được diễn giải một cách cụ thể gồm: các quan hệ dân sự, hôn nhân và gia đình, lao động, kinh doanh, thương mại có yếu tố nước ngoài và cả quan hệ tố tụng mang tính chất dân sự có yếu tố nước ngoài. Đó là những mối quan hệ vượt ra khỏi phạm vi của một quốc gia và liên quan tới quốc gia khác, tới hệ thống pháp luật của quốc gia khác. Hay nói cách khác, đối tượng điều chỉnh của TPQT thường liên quan đến nhiều hệ thống pháp luật của các quốc gia khác nhau. Do đó, nhiều hệ thống pháp luật của các quốc gia khác nhau cùng có thể được áp dụng để điều chỉnh quan hệ thuộc đối tượng điều chỉnh của TPQT.

Hiện tượng này trong khoa học TPQT được gọi là xung đột pháp luật [17, tr.221-224] và thuật ngữ phổ biến của quốc tế là conflict of laws [74], [78], [79]. Trong khoa học TPQT, “xét về mặt lý luận, thì xung đột pháp luật giữa các quốc gia là hiện tượng tất yếu khách quan, phản ánh quy luật phát triển tự nhiên của xã hội trong điều kiện tồn tại nhà nước với các trình độ phát triển kinh tế - xã hội khác nhau” [35, tr. Từ đó, vấn đề được đặt ra là: về từng mối quan hệ mang tính chất dân sự có yếu tố nước ngoài cũng như về từng khía cạnh cụ thể trong mối quan hệ đó cuối cùng phải xác định được hệ thống pháp luật của quốc gia nào được áp dụng để điều chỉnh. Chính quy phạm xung đột có chức năng giải quyết vấn đề này, tức là nó chỉ ra hệ thống pháp luật của một quốc gia cụ thể được áp dụng.

Chẳng hạn: công dân Việt Nam ký hợp đồng mua bán tài sản với công dân 17 z Nga. Đây là mối quan hệ dân sự có yếu tố nước ngoài. Để giao dịch này là hợp pháp và có giá trị pháp lý thì một trong những vấn đề quan trọng trước hết cần xác định là: năng lực hành vi của các bên chủ thể giao kết hợp đồng. Theo quy định của Hiệp định Tương trợ tư pháp (HĐTTTP) và pháp lý về các vấn đề dân sự và hình sự giữa Việt Nam và Liên bang Nga năm 1998 thì: “Năng lực hành vi của cá nhân được xác định theo pháp luật của Bên ký kết mà người đó là công dân” (Khoản 1 Điều 19).

Đây là quy phạm xung đột trong ĐƯQT giữa Việt Nam và Liên bang Nga, có chức năng xác định hệ thống pháp luật được áp dụng để xác định năng lực hành vi của công dân Việt Nam và công dân Nga. Theo quy định đó, PLVN được áp dụng để xác định năng lực hành vi của công dân Việt Nam, còn pháp luật Nga được áp dụng để xác định năng lực hành vi của công dân Nga. Hoặc ví dụ khác: công dân Việt Nam kết hôn với công dân Tây Ban Nha. Đây là quan hệ hôn nhân có yếu tố nước ngoài.

Để xem xét quan hệ hôn nhân này là hợp pháp và có giá trị pháp lý thì vấn đề trước tiên cần xác định là: điều kiện kết hôn đối với hai công dân này. Theo quy định của Luật Hôn nhân và gia đình Việt Nam năm 2000 thì: “Trong việc kết hôn giữa công dân Việt Nam với người nước ngoài, mỗi bên phải tuân theo pháp luật của nước mình về điều kiện kết hôn;…” (Khoản 1 Điều 103). Đây là quy phạm xung đột trong văn bản pháp luật của Việt Nam, có chức năng xác định hệ thống pháp luật pháp luật được áp dụng để xác định điều kiện kết hôn đối với công dân Việt Nam và công dân Tây Ban Nha. Theo quy định đó, PLVN được áp dụng để xác định điều kiện kết hôn đối với công dân Việt Nam, còn pháp luật Tây Ban Nha được áp dụng để xác định điều kiện kết hôn đối với công dân Tây Ban Nha.

Một số ví dụ khác về quy phạm xung đột như: 18 z “Năng lực lập di chúc, thay đổi và hủy bỏ di chúc phải tuân theo pháp luật của nước mà người lập di chúc là công dân” (Khoản 1 Điều 768 Bộ luật Dân sự Việt Nam năm 2005). “Việc nuôi con nuôi được điều chỉnh bởi pháp luật của quốc gia mà cha mẹ nuôi mang quốc tịch tại thời điểm nhận con nuôi. Trường hợp luật của quốc gia mà đứa con mang quốc tịch đòi hỏi việc nhận nuôi con nuôi phải có sự thỏa thuận hoặc ưng thuận của đứa trẻ hoặc của bên thứ ba, hoặc sự phê chuẩn, các quyết định khác của cơ quan có thẩm quyền thì yêu cầu này cũng phải được thỏa mãn” (Khoản 1 Điều 20 Luật về áp dụng pháp luật của Nhật Bản năm 1898). Những ví dụ trên về quy phạm xung đột cho thấy rằng, tính chất của quy phạm xung đột rất khác với các quy phạm pháp luật thông thường bởi những đặc điểm rất đặc thù sau đây: Thứ nhất, quy phạm xung đột không trực tiếp quy định quyền và nghĩa vụ của các bên chủ thể tham gia quan hệ mang tính chất dân sự có yếu tố nước ngoài.

Trong khi đó, quy phạm pháp luật thông thường có quy định về quyền và nghĩa vụ của các bên chủ thể tham gia quan hệ. Thứ hai, quy phạm xung đột cũng không trực tiếp quy định chế tài sẽ được áp dụng đối với bên chủ thể có hành vi vi phạm. Trong khi đó, nhiều quy phạm pháp luật thông thường có quy định về các loại chế tài khác nhau để xử lý đối với bên chủ thể có hành vi vi phạm pháp luật như: chế tài phạt hợp đồng, bồi thường thiệt hại…. Thứ ba, quy phạm xung đột chỉ có chức năng xác định hệ thống pháp luật của quốc gia nào đó sẽ được áp dụng để điều chỉnh quan hệ mang tính chất dân sự có yếu tố nước ngoài.

Một điều cần lưu ý rằng, quy phạm xung đột xác định hệ thống pháp luật của quốc gia nào đó sẽ được áp dụng để điều chỉnh quan hệ mang tính chất dân 19 z sự có yếu tố nước ngoài, chứ không quy định một văn bản pháp luật hay một số văn bản pháp luật, một quy phạm pháp luật hay một số quy phạm pháp luật cụ thể nào đó sẽ được áp dụng. Điều đó có nghĩa rằng, khi quy phạm xung đột xác định hệ thống pháp luật của quốc gia nào đó được áp dụng thì tất cả những quy phạm pháp luật hiện hành liên quan đến quan hệ xã hội (được quy phạm xung đột đề cập) cần phải được áp dụng (bao gồm cả các quy phạm trong văn bản, quy phạm tập quán, thậm chí cả tiền lệ pháp - đối với những nước coi tiền lệ pháp là một loại nguồn pháp luật). Vấn đề này được thừa nhận rộng rãi cả trong quan điểm cũng như thực tiễn pháp lý về TPQT [17, tr. Từ những vấn đề đã trình bày đó, có thể định nghĩa: quy phạm pháp luật xung đột là loại quy phạm không trực tiếp quy định quyền và nghĩa vụ của các bên chủ thể tham gia quan hệ cũng như các biện pháp chế tài kèm theo, mà chỉ xác định hệ thống pháp luật của quốc gia này hoặc hệ thống pháp luật của quốc gia khác được áp dụng để điều chỉnh quan hệ mang tính chất dân sự có yếu tố nước ngoài.

Cấu trúc của quy phạm pháp luật xung đột Quy phạm xung đột có cấu trúc rất đặc thù, khác rất nhiều so với cấu trúc của quy phạm pháp luật nói chung. Khi nghiên cứu cấu trúc của quy phạm pháp luật nói chung và quy phạm xung đột nói riêng, điều trước tiên cần tìm hiểu là các bộ phận cấu thành của quy phạm. Đối với quy phạm pháp luật thông thường, những bộ phận cấu thành của nó thường là: phần giả định, phần quy định, phần chế tài; tuy rằng bản thân mỗi quy phạm có thể không có đầy đủ cả ba phần đó, có thể gồm phần giả định và phần quy định hoặc có thể gồm phần giả định và phần chế tài.