Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu Trong chương này, Luận án điểm lại những công trình nghiên cứu liên quan đến nội dung Luận án. Từ đó, Luận án tìm ra những khoảng trống dé cập nhật, b6 sung van đề nghiên cứu. Chương 2: Cơ sở và các nhân tố tác động tới quan hệ Trung Quốc - Myanmar Luận án xuất phát từ một số lí thuyết về quan hệ quốc tế, tìm ra cơ sở lí luận cho mối quan hệ Trung Quốc - Myanmar. Luận án đi sâu phân tích các nhân tổ tác động đề thấy rõ hơn cơ sở hình thành và thực chất diễn biến trong quan hệ Trung Quốc - Myanmar giai đoạn 2011-2021.
Chương 3: Thực trang quan hệ Trung Quốc — Myanmar giai đoạn 201 1-2021 Trong chương nay, Luận án làm rõ thực trang quan hệ Trung Quốc - Myanmar giai doan 2011-2021, trén cac linh vuc: chinh tri - ngoai giao, kinh tế, quốc phòng, văn hóa - xã hội. Chương 4: Một số nhận xét về quan hệ Trung Quốc - Myanmar Luận án nhận xét những điểm nổi bật trong quan hệ Trung Quốc - Myanmar. Đồng thời, đánh giá tác động của cặp quan hệ này tới các nhân tố liên quan, xu hướng diễn tiễn của mỗi quan hệ nay trong tương lai. 15 CHUONG 1: TONG QUAN TINH HÌNH NGHIÊN CỨU Việc đánh giá tình hình nghiên cứu liên quan đến quan hệ Trung Quốc — Myanmar sẽ giúp Nghiên cứu sinh có cái nhìn bao quát về nội dung cần tìm hiểu.
Trên cơ sở đó, Luận án rút ra những ưu điểm có giá trị tham khảo và những hạn chế, những khoảng trống của các công trình nghiên cứu đã có, xác định các vấn đề còn chưa được giải quyết thấu đáo, cần cập nhật, bổ sung, làm rõ hơn, đồng thời chỉ ra các vấn đề mới cần tiếp tục luận giải. Chương này, Nghiên cứu sinh đã khái quát nội dung chính của các công trình nghiên cứu tiêu biểu, phù hợp với chủ đề nghiên cứu được công bố trong và ngoài nước, chủ yếu bằng tiếng Anh, tiếng Trung và tiếng Việt, xoay quanh quan hệ Trung Quốc - Myanmar. Dé nhìn nhận tình hình nghiên cứu vấn đề một cách toàn diện nhất, Luận án nhằm vào ba nội dung chính: những nghiên cứu về cơ sở - nhân tổ tác động đến quan hệ Trung Quốc — Myanmar; những nghiên cứu về quan hệ Trung Quốc — Myanmar trên từng lĩnh vực ( chính tri ngoại giao, kinh té thuong mai, an ninh quéc phòng và các lĩnh vực khác); những nghiên cứu liên quan đến ý kiến nhận xét đánh giá về mối quan hệ Trung Quốc — Myanmar. Những nghiên cứu về cơ sở - nhân tố tác động đến quan hệ Trung Quốc — Myanmar 1.
Những công trình nghiên cứu của học giả trong nước Ấn phẩm lưu hành nội bộ “Myanmar - Cuộc cải cách vẫn đang tiếp diễn” của PGS.TS Nguyễn Duy Dũng chủ biên, được Nhà xuất bản Từ điển Bách khoa phát hành năm 2013, có giá trị tham khảo tốt cho việc tìm hiểu về đất nước chùa Vàng. Cuốn sách dày 198 trang đã cho người đọc thấy Myanmar là đất nước có lịch sử lâu đời, mang đậm nét văn hóa Phật giáo, có ngu6n tài nguyên phong phú, con người cần cù, chịu khó, luôn kiên cường trong cuộc đấu tranh giữ nước và dựng nước. Hai chương đầu của cuốn sách bàn về tiên trình cai cách, chương 3 nghiên cứu kỹ các môi quan hệ nước lớn 16 (trong đó có Trung Quốc) với Myanmar. Tại chương 3, các tác giả đưa ra những nhận định và đánh giá tổng hợp, sắc bén về thực trạng và triển vọng cạnh tranh chiến lược giữa Trung Quốc - Án Độ - Mỹ - Nhật Bản tại Myanmar.
Mặc dù vậy, cuốn sách chưa đề cập rõ chính sách của Trung Quốc đã thành công hay thất bại. Bài viết “Cạnh tranh chiến lược của Trung Quốc, Mỹ và Ấn Độ ở Myanmar: thực trạng và triển vọng” của PGS.TS Trần Khánh đăng trên Tạp chí Nghiên cứu Quốc tế số 4 (91) tháng 12/2012 cho người đọc thấy một nước Myanmar day tiềm năng phát triển với vị trí địa lý thuận lợi khi tiếp giáp với hai nền kinh tế lớn hàng đầu thé giới là Trung Quốc và An D6; có nguồn tài nguyên thiên nhiên phong phú, ít được khai thác; nguồn nhân lực đồi dào, giá rẻ và đặc biệt là đang trong tiến trình cải cách dân chủ mạnh mẽ, mở cửa và hội nhập với thế giới bên ngoài. Điều này làm tăng nhanh vị thế chiến lược của Myanmar trong ban cờ địa chính tri của khu vực, ngày càng thu hút sự quan tâm, can dự của các nước lớn, nhất là Mỹ, Trung Quốc và An Độ nhằm tranh thủ lợi ích tại Myanmar. Trung Quốc là nước có ưu thế vượt trội so với các nước lớn khác nhờ những lợi thé sẵn có từ trước khi Myanmar tiễn hành cải cách dân chủ.
Tuy nhiên, ưu thế này đang bị suy giảm khi chính phủ dân sự Myanmar day mạnh đa phương hóa, da dạng hóa quan hệ quốc tế, cải thiện quan hệ với Mỹ và phương Tây nhằm cân băng quan hệ với các nước lớn. An Độ tăng cường quan hệ với Myanmar nhằm tìm kiếm sự cân băng chiến lược tại nước này trước sự gia tăng ảnh hưởng của Trung Quốc. Mỹ tiếp tục cải thiện quan hệ với chính phủ dân sự Myanmar nhằm phổ biến “giá trị phố quát” và thiết lập lợi ích địa-chính trị nước lớn, từng bước kéo Myanmar khỏi quỹ đạo ảnh hưởng của Trung Quốc. Sự trỗi dậy của Trung Quốc luôn thu hút sự quan tâm nghiên cứu các chuyên gia, học giả quốc tế và Việt Nam.
Mỗi người có cách tiếp cận, nhìn nhận, đánh giá riêng của mình về sự trỗi dậy của nước này. Cuốn sách “Sự 17 trỗi dậy về quân sự của Trung Quốc và những vấn đề đặt ra cho Việt Nam” do TS. Đỗ Minh Cao chủ biên, được Nhà xuất bản Từ điển Bách khoa phát hành năm 2013, đã đi sâu nghiên cứu về sự trỗi dậy quân sự của Trung Quốc, giúp người đọc có cái nhìn tổng quan về bức tranh quân sự đang được hiện đại hóa của Trung Quốc. Tốc độ tăng trưởng kinh tế trung bình trong 10 năm đầu thế kỷ XXI đều xấp xỉ 10% là cơ sở, nền tảng quan trọng đề Trung Quốc gia tăng ngân sách quốc phòng nhằm đây nhanh hiện đại hóa quân sự.
Nếu đặt Myanmar trong cộng đồng ASEAN nói chung, người đọc dễ dàng nhìn thấy sự chênh lệch khi được nhóm tác giả cung cấp thông tin tổng nguồn ngân sách quốc phòng năm 2011 của 10 nước ASEAN so với ngân sách quốc phòng của Trung Quốc cùng năm chưa bằng một nửa (khoảng trên 36 tỷ USD so với 91,5 tỷ USD). Cuốn sách “Biến đổi chính trị, kinh tế ở Myanmar từ năm 2011 đến nay: bối cảnh, nội dung và tác động” của TS.V6 Xuân Vinh, được Nha Xuất ban Khoa học Xã hội phát hành năm 2015, tập trung phân tích các nhân tố tác động đến sự biến đổi chính trị và kinh tế ở Myanmar từ tháng 3 năm 2011 đến năm 2015. Đây là công trình giúp Nghiên cứu sinh có cái nhìn toàn diện về những biến động, nguyên nhân, thuận lợi, khó khăn trong quá trình cải cách tại Myanmar và đánh giá những tác động của quá trình cải cách này đối với khu vực nói chung và Việt Nam nói riêng. Quan hệ Trung Quốc - Myanmar đương nhiên chịu tác động sâu sắc của tiến trình cải cách này.
Có thể nói, công trình nghiên cứu của TS. Võ Xuân Vinh là một gợi mở có giá trị đối với việc nghiên cứu Myanmar giai đoạn 2011-2015. Tuy nhiên, trước những biến đổi ở quốc gia Đông Nam Á này thì việc nghiên cứu cần được bồ sung, cập nhật, từ nguyên nhân, nội dung đến tác động của nó. Vì rằng, từ sau khi Chính phủ của ba Aung San Suu Kyi bị khống chế, quân đội vào cuộc và sau lần chính biến đầu năm 2021 cùng với ảnh hưởng của Đại dịch covid, nên chính trị và xã hội ở Myanmar đã có nhiêu thay đôi.
Điêm 18 đáng chú ý là tác giả Võ Xuân Vinh đã khang định “thân Trung Quốc” luôn là yếu tố chi phối chính sách đối ngoại của Myanmar giai đoạn 1988- 2010 [Võ Xuân Vinh, 2015, tr. Trong bài “Vai trò của một số chủ thể thứ yếu trong hoạch định và triển khai chính sách đối ngoại của Trung Quốc hiện nay” đăng trên trang 19 đến 25 ở tạp chí Thông tin Khoa học xã hội số 5 (401) năm 2016, tác giả Trần Thọ Quang cho rang, bên cạnh chủ thé chính yếu là Trung ương Dang Cộng sản Trung Quốc, quá trình hoạch định và triển khai chính sách đối ngoại của Trung Quốc chịu sự chỉ phối của nhiều đối tượng, chủ thé và nhân tô khác ca bên trong và bên ngoài hệ thống chính trị, gồm: (i) chính quyền địa phương; (1) các doanh nghiệp tư nhân và doanh nghiệp quốc doanh (SOE) phụ trách những ngành mang tính chiến lược; (iii) giới học giả và các viện nghiên cứu; (iv) giới truyền thông và công chúng. Các nhân tố này tuy là thứ yêu nhưng ngày càng được Trung Quốc coi trọng hơn trong quán trình hoạch định và trién khai chính sách đối ngoại. Cuốn sách “Ngoại giao Trung Quốc trong quá trình trỗi dậy và những van dé đặt ra cho Việt Nam” của tác giả Lê Văn Mỹ (2013), do Nhà xuất bản Từ điển Bách Khoa ấn hành, đã đánh giá một cách khá toàn diện và sâu sắc bức tranh ngoại giao của Trung Quốc trong quá trình trỗi dậy.
Tác giả đi sâu phân tích các nhân tố bên trong và bên ngoài ảnh hưởng đến chính sách đối ngoại của Trung Quốc; khái quát những kết quả đạt được của ngoại giao Trung Quốc trong 10 năm đầu thé kỷ 21, trong đó nhấn mạnh việc giữ ổn định và phát triển quan hệ với các nước lớn (Mỹ, EU, Nga, Ấn D6), các nước láng giềng, nâng cao vai trò và ảnh hưởng của Trung Quốc trên trường quốc tế; tuy nhiên, nó cũng kéo theo trào lưu tư tưởng dân tộc nước lớn của Trung Quốc “trỗi dậy”, khiến các nước khác đều e dé, thận trọng trong quan hệ với Trung Quốc. Bên cạnh đó, tác giả đã phân tích bối cảnh quốc tế, khu vực và Trung Quốc khi chuyên sang thập niên thứ hai của thế kỷ XXI, làm cơ sở để 19 đưa ra dự báo về xu hướng điều chỉnh chính sách đối ngoại của Trung Quốc giai đoạn 2011-2020 và những tác động đối với Việt Nam.