ĐẶT VẤN ĐỀ 1. Cơ sở khoa học và thực tiễn của đề tài Tuy công nghệ thông tin mới đƣợc đƣợc biết đến ở Việt Nam trong một vài thập kỷ qua. Nhƣng sự phát triển của nó có vài trò rất quan trọng trong sự phát triển của kinh tế - xã hội. Công nghệ thông tin đã đi vào mọi lĩnh vực của đời sống xã hội.
Đặc biệt trong ngành thống kê ở Việt Nam, nó có vai trò rất lớn để giảm thiểu các hoạt động thủ công nhƣ thu thập số liệu, tính toán,…vv. Các ứng dụng CNTT phát triển với tốc độ nhanh chóng và các yêu cầu của các ứng dụng thực tế ngày càng phức tạp, khó điều hành, mức độ đáp ứng nhu cầu thông tin ngày một kém đi dẫn tới hiệu quả mang lại chƣa cao. Hiện tại, có nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng này. Trong đó có một nguyên nhân dẫn tới tình trạng này là do ứng dụng CNTT đôi khi chƣa đƣợc xem trọng đúng mức, hầu hết các hệ thống đƣợc xây dựng một cách tự phát, đầu tƣ chắp vá, thiếu tính đồng bộ, nguồn lực, kỹ năng và nhận thức về CNTT chƣa cao, chƣa đủ năng lực để tiếp thu các phƣơng tiện kỹ thuật, phƣơng pháp làm việc mới hiện đại và quan trọng hơn cả đó là thiếu chiến lƣợc phát triển, thiếu công cụ để hoạch định, quản trị kiến trúc.
Đặc biệt là các hệ thống chƣa đƣợc xem xét kỹ lƣỡng ngay từ ban đầu thiết kê. Kiến trúc Tổng thể (Enterprise Architecture - EA) ra đời là một công cụ quản lý hữu hiệu giúp cho cơ quan, tổ chức doanh nghiệp đồng bộ hóa CNTT với nghiệp vụ. Nó quy định mối quan hệ và mối tƣơng tác về tích hợp giữa nghiệp vụ và hạ tầng CNTT của từng ngành. Nó mang lại sức mạnh tổng hợp từ các nguồn lực và các nhóm chức năng khác nhau trong nội bộ tổ chức và mang lại hiệu quả cao nhất với mục tiêu mình đặt ra.
Kiến trúc tổng thể giúp tổ chức nhận biết mình đang ở đâu, mong muốn phát triển tới mức nào, hiện trạng mình đã có những gì và còn thiếu gì? Kiến trúc các tầng tổng thể chỉ ra các dự án đã và đang cũng nhƣ cần triển khai trong thời gian tới, để từng bƣớc hoàn thiện và đồng bộ sự phát triển của CNTT và các chiến lƣợc phát triển của cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp. Khi có một kiến trúc tổng thể tốt thì sẽ khắc phục đƣợc các dự án phát triển CNTT khỏi cách làm tạm thời, chắp vá, khắc phục vấn đề đầu tƣ chồng chéo, lặp đi lặp lại gây lãng phí, rút ngắn quy trình và xây dựng đƣợc chuẩn để các dự án phối hợp với nhau đƣợc tốt hơn. Kiến trúc tổng thể đã đƣợc áp dụng phổ biến ở các nƣớc phát triển và đạt đƣợc nhiều thành công trong nhiều ngành, lĩnh vực. Ở Việt Nam, những Page | 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn thạc sĩ công nghệ thông tin Cao Quang Thành năm gần đây một số Bộ, Ban, Ngành,…, điển hình nhƣ Quốc hội, Bộ Thông tin và Truyền thông, Tổng Cục Thống kê, Bộ Kế hoạch đầu tƣ…nhanh chóng nắm bắt đƣợc xu thế đã áp dụng các khung kiến trúc vào việc xây dựng kiến trúc CNTT tổng thể cho đơn vị mình.
Đối với ngành giáo dục nói chung và đối với các trƣờng đại học, viện nghiên cứu nói riêng, việc ứng dụng CNTT tạo ra các công cụ quản lý, trên cơ sở đổi mới phƣơng thức tổ chức và quản lý đào tạo là chƣa nhiều. Các dự án về CNTT thƣờng chỉ làm ở một bƣớc một khâu hoặc một giai đoạn nhƣ xây dựng các phần mềm quản lý đào tạo (cổng thông tin tuyển sinh, phần mềm quản lý chƣơng trình đào tạo, quản lý điểm, quản lý sinh viên, vv). Các hoạt động này thƣờng mang lại hiệu quả trong tƣơng lai gần trong đơn vị mà chƣa nhìn nhận đến vấn đề phát triển lâu dài của đơn vị, cũng nhƣ việc áp dụng CNTT vào đồng hành cùng các chiến lƣợc phát triển của đơn vị. Một nguyên nhân nữa dẫn đến sự phát triển của các mô hình kiến trúc tổng thể trong giáo dục là chƣa đồng bộ và còn manh mún, thiếu sự chỉ đạo thống nhất, mang tính tự phát, chƣa đồng đều, tác động đến các quy trình nghiệp vụ chƣa sâu.
Chƣa xây dựng một cơ cấu chỉ đạo, giám sát và tổ chức triển khai thực hiện thông suốt theo đúng chủ trƣơng đã đề ra. Các dự án đầu tƣ dàn trải, chƣa có tính kế thừa, liên thông dẫn tới hiệu quả khai thác không cao, thiếu sự gắn kết, quy trình thực hiện không trọn vẹn (nghiêng về phát động, xem nhẹ việc giám sát và kiểm tra, tổng kết và điều chỉnh). Đồng thời ở Việt Nam hiện nay chƣa có nhiều chuyên gia đầu ngành về lĩnh vực quản lý dự án CNTT. Nên chƣa có đƣợc cái nhìn thấu đáo về sự phát triển của CNTT gắn với quy trình nghiệp vụ của từng ngành.
Và các chiến lƣợc phát triển nghiệp vụ của từng ngành chƣa nhìn thấy đƣợc sự phát triển của CNTT kèm theo các chiến lƣợc đó. Cái nhìn của kiến trúc tổng thể không phải là cái nhìn một vài năm mà nó phải là cái nhìn tổng thể trong tƣơng lai vài trục năm, có khi hàng trăm năm. Chính điều này đã thôi thúc tôi tìm hiểu và nghiên cứu về kiến trúc tổng thể và sự phát triển CNTT đi kèm với sự phát triển của chiến lƣợc phát triển của từng nghiệp vụ của ngành Thống kê Việt Nam. Với các yêu cầu thực tiễn đó, việc nghiên cứu phƣơng pháp luận về xây dựng Kiến trúc tổng thể, hệ thống hóa lại các vấn đề đã có, đang hình thành, sẽ phát triển trong tƣơng lai của ngành Thống kê Việt Nam.
Khi có một mô hình kiến trúc tổng thể tốt, cùng với đó là việc áp dụng CNTT thông tin vào từng Page | 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn thạc sĩ công nghệ thông tin Cao Quang Thành nghiệp vụ. Thì việc giám quản đƣợc mô hình kiến trúc tổng thể đã đƣợc xây dựng là một vấn đề rất cần thiết. Vì trong mỗi mô hình kiến trúc tổng thể cần có sự cập nhật để nó luôn phù hợp với các chiến lƣợc phát triển của các nghiệp vụ với áp dụng CNTT để có hiệu quả cao nhất. Nên việc xây dựng một mô hình giám quản tốt là điều rất quan trọng trong quá trình xây dựng và thực hiện các thành phần của mô hình kiến trúc tổng thể của từng ngành.
Trên cơ sở đó thấy đƣợc vai trò của ngành giáo dục về kiến trúc tổng thể trong quản lý. Từ đó thấy đƣợc đây là một ngành đào tạo những nhà quản lý, các nhà chiến lƣợc, hoạch định chính sách. Đối tƣợng nghiên cứu - Phƣơng pháp luận xây dựng kiến trúc tổng thể. Mô hình kiến trúc tổng thể các nghiệp vụ của ngành Thống kê Việt Nam.
Những điểm mạnh những điểm chƣa phù hợp của mô hình kiến trúc tổng thể tại TCTK. - Khung giám quản hiện tại của kiến trúc tổng thể ngành thống kê Việt Nam. Thấy đƣợc sự mặt mạnh và các điểm hạn chế của khung giám quản hiện tại đối với mô hình kiến trúc tổng thể các nghiệp vụ của TCTK. Phạm vi nghiên cứu Trong luận văn này chúng tôi thực hiện nghiên cứu một số vấn đề với phạm vi nhƣ sau: - Một số phƣơng pháp luận xây dựng kiến trúc tổng thể CNTT kết hợp với sự phát triển các chiến lƣợc phát triển nghiệp vụ.
- Mô hình kiến trúc tổng thể về công nghệ thông tin tại TCTK. - Những điểm phù hợp hiện tại và một số hạn chế của mô hình kiến trúc tổng thể CNTT tại TCTK. - Khái niệm và một số cái nhìn tổng quan về khung giám quản CNTT - Một số mô hình giám quản công nghệ thông tin của một ngành lĩnh vực tại các nƣớc phát triển. - Các nghiên cứu liên quan đến khung giám quản công nghệ thông tin tại Việt Nam.
- Đề xuất một mô hình giám quản phù hợp với kiến trúc tổng thể tại TCTK. Phƣơng pháp nghiên cứu Trong luận văn này phƣơng pháp nghiên cứu của tôi thực hiện dƣới một số hình thức nhƣ sau: Page | 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn thạc sĩ công nghệ thông tin Cao Quang Thành - Tìm hiểu tài liệu về phƣơng pháp lý luận của kiến trúc tổng thể, khung giám quản, mô hình giám quản đã đƣợc xây dựng ở các nƣớc phát triển. - Nghiên cứu các yêu cầu của hệ thống giám quản CNTT đặt ra tại TCTK. - Phƣơng pháp tham vấn ý kiến chuyên gia và đƣa ra những nội dung cần hoàn thiện phù hợp và có tính khả thi.
- Phƣơng pháp thu thập thông tin, tổng hợp và phân tích các yêu cầu về khung giám quản CNTT tại TCTK. Dự kiến kết quả đạt đƣợc - Nắm đƣợc tổng quan về các phƣơng pháp luận xây dựng kiến trúc tổng thể cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp. - Nắm vững đƣợc mô hình kiến trúc tổng thể CNTT tại TCTK, các quy trình nghiệp vụ gắn với kiến trúc tổng thể tại TCTK. - Thấy đƣợc các yêu cầu về một khung giám quản kiến trúc tổng thể tại TCTK.
- Biết cách áp dụng phƣơng pháp luận đề xuất một khung giám quản kiến trúc tổng thể tại TCTK. - Phân tích đƣợc các vấn đề đạt đƣợc, chƣa đạt đƣợc của hệ thống giám quản đề xuất cho việc giám quản kiến trúc tổng thể và CNTT tại TCTK. Page | 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn thạc sĩ công nghệ thông tin Cao Quang Thành CHƢƠNG II: KIẾN TRÚC TỔNG THỂ VÀ CÁC PHƢƠNG PHÁP XÂY DỰNG 2. Tổng quan về Kiến trúc tổng thể Kiến trúc tổng thể của một cơ quan, tổ chức là bản thiết kế, quy hoạch tổng thể thống nhất từ tổng quát đến chi tiết cho toàn bộ quá trình xây dựng, phát triển về chiến lƣợc phát triển gắn với CNTT của tổ chức.
Hệ thống này đƣợc xây dựng bao gồm các thành tố xây dựng nên cơ cấu tổ chức, hệ thống thông tin, các qui trình nghiệp vụ, các ứng dụng, hệ thống phần cứng và tất cả các thành phần khác cấu thành nên hệ thống đó. Khái niệm cơ bản về Kiến trúc tổng thể Hiện nay có rất nhiều định nghĩa về Kiến trúc tổng thể theo quan điểm của từng lĩnh vực khác nhau [Error! Reference source not found. Nhƣ quan điểm về kiến trúc tổng thể theo hệ thống quản lý kinh doanh [1]: “Kiến trúc tổng thể là một cái nhìn toàn cảnh về tổ chức kết nối giữa nghiệp vụ của doanh nghiệp và CNTT. Kiến trúc tổng thể giúp thực hiện đồng bộ chiến lược, nghiệp vụ và CNTT của doanh nghiệp.