Nghiên Cứu Phương Pháp Dạy Học Hình Học Tích Hợp Ở Các Lớp Cuối Cấp Trung Học Cơ Sở

Tài liệu nghiên cứu Dạy học hình học ở các lớp cuối cấp trung học cơ sở theo hướng tích hợp, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên sâu về giáo dục.

• Tác giả: Phạm Văn Hiệu
• Người hướng dẫn: GS TS Đào Tam
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Giáo dục
• Đề tài: Nghiên Cứu Phương Pháp Dạy Học Hình Học Tích Hợp Ở Trung Học Cơ Sở
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. MỞ ĐẦU
• 1.1. Lý do chọn đề tài
• 1.2. Mục đích nghiên cứu
• 1.3. Nhiệm vụ nghiên cứu
• 1.4. Khách thể và đối tượng nghiên cứu
• 1.5. Giả thuyết khoa học
• 1.6. Phương pháp nghiên cứu
• 1.7. Những luận điểm đưa ra bảo vệ
• 1.8. Những đóng góp của luận án
• 1.9. Cấu trúc luận án
• 2. CƠ SỞ LÝ LUẬN
• 2.1. Tổng quan nghiên cứu về dạy học theo tích hợp
• 2.1.1. Nghiên cứu ở nước ngoài
• 2.1.2. Nghiên cứu ở trong nước
• 2.1.3. Một số đánh giá về các nghiên cứu trong và ngoài nước
• 2.2. Cơ sở lý luận về dạy học tích hợp
• 2.2.1. Dạy học tích hợp
• 2.2.2. Ý nghĩa phương pháp luận nhận thức Toán học đối với việc dạy học tích hợp
• 2.2.3. Tư tưởng chủ đạo của phương pháp luận nhận thức Toán học
• 2.2.4. Ý nghĩa của phương pháp luận nhận thức Toán học với việc dạy học Toán theo hướng tích hợp
• 2.2.5. Tích hợp trong dạy học hình học các lớp cuối cấp THCS
• 2.2.6. Khả năng phát triển các định hướng khác nhau để giải quyết các vấn đề trong nội bộ toán
• 2.2.7. Vai trò của hình học các lớp cuối cấp với các môn học khác. Khả năng kết nối hình học các lớp cuối cấp THCS với thực tiễn
• 2.2.8. Tiềm năng chương trình sách giáo khoa hình học các lớp cuối cấp THCS đối với việc DHTH
• 2.3. Kết luận chương 1
• 3. CƠ SỞ THỰC TIỄN
• 3.1. Mục đích khảo sát
• 3.2. Nội dung khảo sát
• 3.2.1. Đối với giáo viên
• 3.2.2. Đối với học sinh
• 3.3. Phương pháp điều tra khảo sát
• 3.4. Xây dựng phiếu khảo sát
• 3.5. Thu thập và xử lý kết quả
• 3.6. Đối tượng được khảo sát
• 3.6.1. Đối với giáo viên
• 3.6.2. Đối với học sinh
• 3.7. Công cụ khảo sát
• 3.8. Hình thức khảo sát
• 3.8.1. Hệ thống câu hỏi trắc nghiệm
• 3.8.2. Hệ thống câu hỏi dành cho giáo viên (theo phụ lục 1)
• 3.8.3. Hệ thống câu hỏi dành cho học sinh
• 3.9. Phân tích kết quả khảo sát
• 3.9.1. Phân tích kết quả khảo sát giáo viên
• 3.9.2. Phân tích kết quả khảo sát học sinh
• 3.10. Kết luận chương 2
• 4. THIẾT KẾ VÀ VẬN DỤNG CÁC TÌNH HUỐNG DẠY HỌC HÌNH HỌC Ở CÁC LỚP CUỐI CẤP THCS THEO HƯỚNG DẠY HỌC TÍCH HỢP
• 4.1. Quy trình thiết kế và vận dụng các tình huống dạy học hình học ở các lớp cuối cấp trung học cơ sở theo hướng dạy học tích hợp
• 4.2. Sự cần thiết về việc thiết kế các tình huống dạy học hình học ở các lớp cuối cấp trung học cơ sở theo hướng dạy học tích hợp
• 4.3. Quy trình thiết kế các tình huống trong dạy học hình học ở các lớp cuối cấp THCS theo hướng DHTH
• 4.4. Quy trình vận dụng các tình huống được thiết kế trong dạy học các tình huống điển hình trong hình học ở các lớp cuối cấp THCS
• 4.5. Cụ thể hóa quy trình thiết kế và vận dụng vào các tình huống điển hình trong dạy học hình học các lớp cuối cấp THCS theo hướng tích hợp
• 4.6. Kịch bản dạy học khái niệm Hình học theo hướng DHTH thể hiện qua các quy trình thiết kế và vận dụng các tình huống
• 4.7. Kịch bản dạy học phát hiện định lý và các quy luật Hình học theo hướng DHTH thể hiện qua các quy trình thiết kế và vận dụng các tình huống
• 4.8. Kịch bản dạy giải bài tập toán theo hướng DHTH thể hiện qua các quy trình thiết kế và vận dụng các tình huống
• 4.9. Kết luận chương 3
• 5. THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 5.1. Mục đích thực nghiệm sư phạm
• 5.2. Đối tượng và dữ liệu thực nghiệm sư phạm
• 5.2.1. Đối với giáo viên
• 5.2.2. Đối với học sinh
• 5.3. Hình thức thực nghiệm sư phạm
• 5.4. Nội dung thực nghiệm
• 5.4.1. Đối với giáo viên
• 5.4.2. Đối với học sinh
• 5.5. Công cụ thực nghiệm: Đưa ra tình huống và các bảng hỏi
• 5.5.1. Đối với giáo viên
• 5.5.2. Đối với học sinh
• 5.6. Hình thức khảo sát. Tổ chức khảo sát
• 5.7. Đánh giá thực nghiệm
• 5.8. Phân tích tiên nghiệm
• 5.9. Phân tích hậu nghiệm
• 5.10. Kết luận chương 4
• KẾT LUẬN CỦA LUẬN ÁN
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU ĐÃ CÔNG BỐ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC
• Phụ lục 1. DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN ÁN
• Phụ lục 2. DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ
• Phụ lục 3. DANH MỤC CÁC HÌNH

Tóm tắt

I. Tổng quan Nghiên Cứu Dạy Học Hình Học Tích Hợp THCS 55 ký tự

Dạy học tích hợp (DHTH) đang trở thành xu hướng giáo dục toàn cầu, đặc biệt trong bối cảnh chương trình giáo dục phổ thông mới chú trọng phát triển năng lực. Trong môn Toán, dạy học tích hợp hình học không chỉ giúp học sinh nắm vững kiến thức mà còn rèn luyện tư duy logic, khả năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn. Nghiên cứu này tập trung vào việc khai thác tiềm năng của hình học trung học cơ sở trong việc triển khai dạy học tích hợp, từ đó nâng cao hiệu quả giảng dạy và học tập. Việc tích hợp không chỉ giới hạn trong nội bộ môn Toán mà còn mở rộng sang các môn khoa học khác, giúp học sinh hiểu rõ hơn về mối liên hệ giữa các lĩnh vực tri thức. Điều này phù hợp với mục tiêu đổi mới phương pháp dạy học hiện nay, hướng tới phát triển toàn diện cho học sinh. Theo Phạm Văn Hiệu, DHTH là một chiến lược giáo dục phổ thông được nhiều quốc gia quan tâm.

1.1. Lịch sử và Xu Hướng Dạy Học Tích Hợp Hình Học

Lịch sử dạy học tích hợp bắt nguồn từ nhu cầu liên kết kiến thức, giảm tải nội dung, và tăng tính ứng dụng. Nhiều quốc gia tiên tiến đã áp dụng mô hình dạy học tích hợp trong chương trình giáo dục, đặc biệt là ở bậc THCS. Xu hướng hiện nay tập trung vào việc đổi mới phương pháp dạy học hình học, kết hợp lý thuyết với thực hành, và tạo cơ hội cho học sinh khám phá, sáng tạo. Việc này đòi hỏi giáo viên không chỉ nắm vững kiến thức chuyên môn mà còn có khả năng thiết kế bài giảng linh hoạt, phù hợp với trình độ và sở thích của học sinh. Nghiên cứu sư phạm chỉ ra rằng, việc tích hợp kiến thức liên môn giúp học sinh hiểu sâu sắc hơn và ghi nhớ lâu hơn.

1.2. Tầm Quan Trọng của Hình Học Tích Hợp trong THCS

Hình học trung học cơ sở đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển tư duy không gian, khả năng suy luận logic và giải quyết vấn đề. Dạy học tích hợp hình học giúp học sinh thấy được tính ứng dụng của hình học trong cuộc sống, từ đó tạo hứng thú học tập. Ngoài ra, tích hợp liên môn hình học với các môn khoa học tự nhiên giúp học sinh hiểu rõ hơn về các hiện tượng, quy luật tự nhiên. Việc này không chỉ củng cố kiến thức mà còn rèn luyện kỹ năng làm việc nhóm, kỹ năng giao tiếp và kỹ năng tư duy phản biện cho học sinh. Giáo viên cần có kiến thức về tích hợp liên môn để làm sáng tỏ các định hướng chung về một nội dung dạy học, biết vận dụng kiến thức môn Toán nói chung vào việc nghiên cứu các nội dung của môn học khác.

II. Vấn Đề Thách Thức Dạy Học Hình Học Tích Hợp 56 ký tự

Mặc dù dạy học tích hợp mang lại nhiều lợi ích, việc triển khai phương pháp này trong hình học trung học cơ sở vẫn gặp nhiều khó khăn. Giáo viên còn thiếu kinh nghiệm và kỹ năng thiết kế bài giảng tích hợp, đặc biệt là việc lựa chọn bài tập hình học tích hợp phù hợp. Chương trình và sách giáo khoa hiện hành chưa tạo điều kiện thuận lợi cho việc tích hợp liên môn. Hơn nữa, việc đánh giá kết quả học tập của học sinh theo phương pháp tích hợp cũng là một thách thức lớn. Cần có những nghiên cứu sâu hơn về nghiên cứu sư phạm để tìm ra giải pháp khắc phục những khó khăn này. Theo Phạm Văn Hiệu, GV chưa thực sự quan tâm nghiên cứu thiết kế và sử dụng các tình huống để tổ chức cho HS hoạt động kết nối kiến thức Toán học với các môn khoa học khác và kết nối các kiến thức Toán học với thực tiễn.

2.1. Hạn Chế về Nguồn Lực và Tài Liệu Dạy Học Tích Hợp

Một trong những thách thức lớn nhất là sự thiếu hụt về nguồn lực và tài liệu dạy học hình học. Giáo viên gặp khó khăn trong việc tìm kiếm giáo án hình học tích hợp chất lượng, phù hợp với chương trình và trình độ của học sinh. Nhiều tài liệu dạy học còn mang tính lý thuyết, thiếu tính thực tiễn và chưa đáp ứng được yêu cầu của dạy học tích hợp. Cần có sự đầu tư hơn nữa vào việc phát triển mô hình dạy học tích hợp, cung cấp tài liệu tham khảo, và tổ chức các khóa đào tạo, bồi dưỡng cho giáo viên.

2.2. Khó Khăn trong Đánh Giá Hiệu Quả Dạy Học Tích Hợp

Việc đánh giá hiệu quả của dạy học tích hợp hình học là một vấn đề phức tạp. Các phương pháp đánh giá truyền thống thường tập trung vào kiến thức đơn môn, không đánh giá được khả năng vận dụng kiến thức liên môn và kỹ năng giải quyết vấn đề của học sinh. Cần có những phương pháp đánh giá mới, đa dạng hơn, như đánh giá dự án, đánh giá portfolio, đánh giá năng lực thực hành, để đánh giá toàn diện sự phát triển của học sinh. Nghiên cứu sư phạm cần tập trung vào việc xây dựng các tiêu chí đánh giá phù hợp với mục tiêu của dạy học tích hợp.

III. Cách Dạy Học Hình Học Tích Hợp THCS Hiệu Quả 58 ký tự

Để nâng cao hiệu quả dạy học hình học, cần áp dụng các phương pháp dạy học linh hoạt, sáng tạo. Đổi mới phương pháp dạy học theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động của học sinh, khuyến khích học sinh tham gia vào các hoạt động khám phá, thực hành, và vận dụng kiến thức vào thực tiễn. Giáo án hình học tích hợp cần được thiết kế một cách khoa học, đảm bảo tính logic, hệ thống, và phù hợp với trình độ của học sinh. Kinh nghiệm dạy học hình học cho thấy việc sử dụng các phương tiện trực quan, công nghệ thông tin, và các hoạt động trải nghiệm thực tế giúp học sinh dễ dàng tiếp thu kiến thức hơn.

3.1. Sử Dụng Phương Pháp Dạy Học Trực Quan và Sinh Động

Phương pháp dạy học hình học trực quan giúp học sinh hình dung rõ hơn về các khái niệm, định lý. Giáo viên có thể sử dụng các mô hình, hình vẽ, phần mềm mô phỏng, video clip, hoặc các vật dụng quen thuộc trong cuộc sống để minh họa cho bài giảng. Việc sử dụng các phương tiện trực quan không chỉ giúp học sinh dễ hiểu bài hơn mà còn tạo hứng thú học tập và kích thích sự sáng tạo. Ví dụ, khi dạy về hình hộp chữ nhật, giáo viên có thể sử dụng hộp giấy, viên gạch, hoặc các vật dụng khác có hình dạng tương tự để giới thiệu. Tích hợp liên môn hình học có thể thấy rõ khi ứng dụng hình học để mô tả và giải thích các hiện tượng trong vật lý, hóa học, hoặc sinh học.

3.2. Phát Huy Tính Tích Cực Chủ Động của Học Sinh

Đổi mới phương pháp dạy học theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động của học sinh là yếu tố then chốt để nâng cao hiệu quả dạy học. Giáo viên cần tạo cơ hội cho học sinh tham gia vào các hoạt động khám phá, thực hành, thảo luận nhóm, và trình bày ý kiến cá nhân. Khuyến khích học sinh đặt câu hỏi, phản biện, và tự tìm tòi, khám phá kiến thức. Bài tập hình học tích hợp cần được thiết kế để kích thích tư duy sáng tạo và khả năng giải quyết vấn đề của học sinh. Kinh nghiệm dạy học hình học cho thấy khi học sinh được tham gia tích cực vào quá trình học tập, kiến thức sẽ được khắc sâu hơn và khả năng vận dụng vào thực tiễn sẽ tốt hơn.

3.3. Xây dựng môi trường học tập hợp tác

Xây dựng môi trường học tập hợp tác giúp học sinh chia sẻ kiến thức, hỗ trợ lẫn nhau và cùng nhau giải quyết vấn đề. Tạo điều kiện cho học sinh làm việc nhóm, trao đổi ý tưởng và thảo luận về các bài tập hình học tích hợp. Giáo viên đóng vai trò là người hướng dẫn, hỗ trợ và tạo điều kiện cho học sinh phát triển kỹ năng làm việc nhóm và giao tiếp hiệu quả. Điều này đặc biệt quan trọng trong việc giải quyết các bài toán ứng dụng thực tế hình học, nơi mà sự phối hợp và phân công công việc là cần thiết.

IV. Ứng Dụng Thực Tế Nghiên Cứu Dạy Học Hình Học 59 ký tự

Nghiên cứu này tập trung vào việc xây dựng các tình huống dạy học cụ thể, minh họa cho việc dạy học tích hợp hình học trong chương trình THCS. Các tình huống này được thiết kế dựa trên ứng dụng thực tế hình học, kết nối kiến thức hình học với các môn khoa học khác và với đời sống hàng ngày. Ví dụ, tình huống về ứng dụng tam giác đồng dạng trong việc đo chiều cao của một tòa nhà, hay tình huống về ứng dụng hình tròn trong việc thiết kế bánh xe. Tài liệu dạy học hình học được xây dựng theo hướng tích hợp, giúp giáo viên dễ dàng triển khai phương pháp này trong lớp học.

4.1. Ví Dụ Về Tình Huống Dạy Học Tích Hợp Hình Học

Một ví dụ điển hình là tình huống về việc ứng dụng tam giác đồng dạng để đo chiều cao của một tòa nhà. Giáo viên có thể hướng dẫn học sinh sử dụng thước đo, dây đo, và kiến thức về tam giác đồng dạng để tính toán chiều cao của tòa nhà một cách chính xác. Tình huống này không chỉ giúp học sinh củng cố kiến thức về tam giác đồng dạng mà còn giúp học sinh thấy được tính ứng dụng thực tế hình học trong cuộc sống. Tương tự, các bài toán ứng dụng thực tế hình học như tính diện tích đất, thiết kế vườn hoa, hay xây dựng mô hình kiến trúc cũng có thể được sử dụng.

4.2. Xây Dựng Bộ Bài Tập Hình Học Tích Hợp

Để hỗ trợ giáo viên trong việc dạy học tích hợp, cần xây dựng một bộ bài tập hình học tích hợp phong phú, đa dạng, và phù hợp với chương trình và trình độ của học sinh. Các bài tập này cần được thiết kế để kích thích tư duy sáng tạo, khả năng giải quyết vấn đề, và khả năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn. Bài tập hình học tích hợp cần kết nối kiến thức hình học với các môn khoa học khác, với đời sống hàng ngày, và với các vấn đề xã hội. Ví dụ, bài tập về việc tính diện tích bề mặt của một hành tinh, hay bài tập về việc tính thể tích của một hồ nước. Điều này giúp phát triển tư duy hình học và ứng dụng kiến thức cho học sinh.

V. Kết luận và Triển Vọng Dạy Học Hình Học THCS 52 ký tự

Nghiên cứu về dạy học hình học theo hướng tích hợp mở ra nhiều triển vọng trong việc nâng cao hiệu quả dạy học hình học. Việc áp dụng phương pháp này giúp học sinh không chỉ nắm vững kiến thức mà còn phát triển tư duy logic, khả năng sáng tạo, và khả năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn. Tuy nhiên, để triển khai thành công phương pháp này, cần có sự nỗ lực từ cả giáo viên, học sinh, và nhà quản lý giáo dục. Cần có sự đầu tư hơn nữa vào việc phát triển chương trình, sách giáo khoa, tài liệu dạy học, và các khóa đào tạo, bồi dưỡng cho giáo viên.

5.1. Tổng Kết Những Điểm Mấu Chốt của Nghiên Cứu

Nghiên cứu này đã làm rõ tầm quan trọng của dạy học tích hợp hình học trong việc phát triển năng lực cho học sinh THCS. Nghiên cứu cũng chỉ ra những khó khăn, thách thức trong việc triển khai phương pháp này, đồng thời đề xuất các giải pháp để khắc phục những khó khăn đó. Các tình huống dạy học cụ thể, minh họa cho việc dạy học tích hợp hình học đã được xây dựng, giúp giáo viên dễ dàng áp dụng phương pháp này trong lớp học. Đồng thời, vai trò của nghiên cứu sư phạm là cực kỳ quan trọng trong quá trình triển khai và đánh giá hiệu quả của dạy học tích hợp.

5.2. Định Hướng Phát Triển Nghiên Cứu Trong Tương Lai

Trong tương lai, cần có những nghiên cứu sâu hơn về việc tích hợp liên môn hình học với các môn khoa học khác, với các lĩnh vực nghệ thuật, và với các vấn đề xã hội. Cần có những nghiên cứu về việc sử dụng công nghệ thông tin, các phần mềm mô phỏng, các trò chơi giáo dục để hỗ trợ cho việc dạy học tích hợp. Cần có những nghiên cứu về việc đánh giá hiệu quả của phương pháp này một cách khách quan, khoa học, và toàn diện. Việc xây dựng cộng đồng giáo viên chia sẻ kinh nghiệm về dạy học tích hợp hình học cũng là một định hướng quan trọng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Cơ sở lý luận. Chương 2: Cơ sở thực tiễn. Chương 3: Thiết kế và tổ chức các tình huống dạy học hình học ở các lớp cuối cấp THCS theo hướng DHTH. Chương 4: Thực nghiệm sư phạm.

Tổ qua iê ứu về ọ t e tí ợp 1. Nghiên cứu ở nước ngoài Từ những năm 60 của thế kỷ XX, nhiều nước trên thế giới đặc biệt là các nước tiên tiến đã xây dựng và phát triển chương trình, sách giáo khoa (SGK) theo hướng tích hợp. Trong các trường phổ thông nhiều nước phát triển như Mỹ, Anh, Nga, Thụy Điển, Úc, Hàn Quốc, Singapore… đã xuất hiện chương trình và SGK có nội dung tích hợp ở các môn học: Nghiên cứu xã hội, nghiên cứu môi trường, nghiên cứu tự nhiên… trong các chương trình và SGK mang tính tích hợp nhiều nội dung (môn học) khác nhau được xây dựng thành các lĩnh vực học tập mà ở đó nội dung, cấu trúc và cách thể hiện của SGK mới không hạn chế ở kiến thức, kĩ năng và vấn đề của từng bộ môn riêng biệt mà còn hướng đến thể hiện các vấn đề liên môn, xuyên môn và các kĩ năng sống, giá trị, năng lực chung… để tạo điều kiện phát triển DHTH và liên môn các nước như Úc, Canada, New Zealand, Thụy Sĩ, Vương quốc Anh… đều đổi mới cấu trúc, nội dung và cách trình bày của SGK để khuyến khích, hỗ trợ GV tổ chức các hoạt động dạy học tích cực, hợp tác và tương tác, cũng đồng thời tạo điều kiện để HS học phương pháp cách tự học và tự đánh giá kết quả học tập của mình [19]. Ngày nay, nhiều nước trên thế giới coi tích hợp, liên môn là một hướng cơ bản trong việc triển khai chương trình môn học từ Tiểu học đến THCS và THPT, một xu hướng khá phổ biến là tích hợp các môn học truyền thống như Vật lý, Hóa học, Sinh học tạo thành môn học mới thông qua tích hợp liên môn và tích hợp xuyên môn.

Ngoài ra, còn một xu hướng khác đó là thực hiện tích hợp nhưng không tạo ra môn mới, đại diện cho xu hướng này là Đức, Hà Lan, Thụy Điển. Nhiều nước đã xây dựng chương trình theo hướng tích hợp như Hàn Quốc, Singapore, Malaysia, Úc, Pháp, Anh… một số nước đã đưa dự án 6 vào chương trình giáo dục phổ thông (CTGDPT) qua đó thực hiện tích hợp liên môn. Đưa HS vào môi trường thực tiễn thông qua việc xác định chủ đề dự án lập kế hoạch thực hiện và tổng hợp kết quả dự án các chủ đề học theo dự án chủ yếu liên quan đến việc học và đời sống hàng ngày của HS có thể nằm trong các môn học tích hợp hoặc nằm ngoài chương trình [37]. Qua nghiên cứu chương trình giáo dục của nhiều nước trên thế giới cho thấy tích hợp là xu hướng trong việc xác định nội dung dạy học trong nhà trường phổ thông và trong việc xây dựng chương trình môn học.

Tình huống tích hợp được xây dựng trên cơ sở những quan niệm tích cực về quá trình học tập và quá trình dạy học thực tiễn ở nhiều nước đã chứng tỏ rằng : việc thực hiện định hướng tích hợp trong giáo dục và dạy học sẽ giúp phát triển những năng lực giải quyết vấn đề phức hợp và làm cho việc học tập trở nên có ý nghĩa đối với HS hơn so với việc các môn học, các mặt giáo dục được thực hiện riêng rẽ [5]. Như vậy, các nước trên thế giới đều tích hợp các kiến thức liên quan đến hai lĩnh vực khoa học tự nhiên và khoa học xã hội thành các môn học tích hợp. Ở giai đoạn đầu của cấp tiểu học, các nội dung học tập của cả hai lĩnh vực được tích hợp trong một môn học như: Khám phá thế giới (Pháp), Cuộc sống thông minh (Hàn Quốc). ở giai đoạn cuối của Tiểu học và THCS nhiều nước thực hiện tích hợp theo lĩnh vực tự nhiên (môn Khoa học) và lĩnh vực xã hội (môn Tìm hiểu xã hội); cách tích hợp này ở một số nước còn được tiến hành ở đầu cấp THPT.

Bên cạnh đó, DHTH đã trở thành một trào lưu sư phạm hiện đại bên cạnh các trào lưu sư phạm như: Dạy học theo mục tiêu, dạy học giải quyết vấn đề, dạy học phân hoá, tương tác. trào lưu DHTH được xuất phát từ quan niệm coi học tập là một quá trình góp phần hình thành ở HS những năng lực rõ ràng, trong đó HS học cách sử dụng phối hợp các kiến thức, kĩ năng và thao tác đã lĩnh hội được [3]. 7 DHTH được tiếp cận theo hai hướng: - Hướng thứ nhất, coi DHTH là "Một cách trình bày các khái niệm và nguyên lí khoa học cho phép diễn đạt sự thống nhất cơ bản của tư tưởng khoa học, tránh nhấn mạnh hoặc quá sớm sự sai khác giữa các lĩnh vực khoa học khác nhau" (Hội nghị phối hợp trong chương trình của UNESCO, Paris 1972). - Hướng thứ hai, quan niệm: DHTH là một hình thức dạy học kết hợp giữa dạy lý thuyết và dạy thực hành, qua đó người học hình thành một năng lực nào đó.

Tư tưởng tích hợp trong dạy học được thể hiện ở việc xây dựng chương trình dạy học của nhiều nước từ những năm 60 của thế kỉ XX và ngày càng được áp dụng rộng rãi. Chương trình DHTH có các mức độ sau: - Ở mức độ cao, có thể tích hợp các môn học thành một môn chung. Ví dụ như kiến thức Vật lý, Hóa học, Sinh học được tích hợp thành môn khoa học tự nhiên, hoặc kiến thức Lịch sử, Văn học, Địa lí. được tích hợp thành môn khoa học xã hội nhân văn.

Những môn tích hợp này là môn mới chứ không phải là ghép các môn riêng rẽ với nhau mà nội dung dạy học của từng môn vẫn giữ vị trí độc lập trong một môn chung. - Ở mức độ vừa, các môn gần nhau được ghép thành một môn chung nhưng vẫn giữ vị trí độc lập và chỉ tích hợp ở các phần trùng nhau [3]. Khái niệm tích hợp không xuất hiện từ tính phức tạp của kinh nghiệm giáo dục đơn thuần mà đã được chuẩn bị bằng sự chuyển dịch, thay đổi các mô hình giáo dục trong nhiều thập kỷ trước đó: Tính liên môn như là một nguyên tắc lý luận dạy học vào những năm 70 đã hình thành nền tảng cho sự ra đời của khái niệm tích hợp. Những năm 80 cho tới giữa những năm 90 của thế kỷ XX đã xuất hiện các giáo trình và bài học tích hợp ở các môn học trong nhà trường phổ thông.

Bản thân tư tưởng về lý luận DHTH đã được đề cập tới trong tư tưởng giáo dục truyền thống thì nay được triển khai một cách có hệ thống và bài bản. 8 Theo Xavier Roegiers (1996), phân chia tích hợp thành 2 nhóm lớn với 4 cách tích hợp môn học: Nhóm những ứng dụng chung cho nhiều môn học và nhóm phối hợp quá trình học tập của nhiều môn học khác nhau. Với các cách tiếp cận như: Những ứng dụng chung cho nhiều môn học, được thực hiện ở cuối năm học hay cuối cấp học; những ứng dụng chung cho nhiều môn học được thực hiện ở những thời điểm đều đặn trong năm học; phối hợp quá trình học tập những môn học khác nhau bằng đề tài tích hợp và phối hợp quá trình học tập những môn học khác nhau bằng các tình huống tích hợp, xoay quanh những mục tiêu chung cho một nhóm môn, tạo thành môn học tích hợp [30]. Theo Robin Fogarty [35], tích hợp có 3 loại hình tích hợp được sử dụng phổ biến với 10 cách cơ bản đó là: - Loại hình 1.

Tích hợp nội bộ môn học. Ở loại hình này có 3 cách: Các môn học được thiết kế riêng biệt, tích hợp liên kết và tích hợp lồng ghép/đồng tâm. Tích hợp xuyên môn. Ở loại hình này có 5 cách: Mô hình chuỗi tiếp nối, chia sẻ/tạo môn mới từ hai môn, tích hợp liên kết mảng, tích hợp theo cách tiếp cận luồng/xâu chuỗi, tích hợp theo chủ đề liên môn.

Tích hợp từ người học và thông qua người học. Ở loại hình này có 2 cách: Đắm mình và nối mạng. Theo Clark (2002): Mục đích chung của việc học là hiểu sự liên kết của mọi hiện tượng, sự vật. Tích hợp là cách tư duy trong đó các mối liên kết được tìm kiếm, do vậy, tích hợp làm cho việc học chân chính xảy ra [33].

Như vậy, tích hợp trong dạy học đã được nhiều nhà khoa học trên thế giới nghiên cứu và đề xuất các hình thức, mức độ tích hợp khác nhau. Trong 9 xây dựng chương trình giáo dục của nhiều nước trên thế giới DHTH là cốt lõi trong việc xác định nội dung dạy học trong nhà trường phổ thông và trong việc xây dựng chương trình môn học. Nghiên cứu ở trong nước Trong thời gian gần đây đã có nhiều nghiên cứu về vấn đề DHTH dưới góc độ lý luận dạy học nói chung và lý luận dạy học môn học nói riêng, trong đó vấn đề được các nhà nghiên cứu quan tâm là việc xây dựng chương trình và SGK theo hướng tích hợp. Ở THCS và THPT, tích hợp môn học còn đang được nghiên cứu và triển khai ở các lớp đầu cấp.

Định hướng DHTH ở Việt Nam nhằm mục tiêu rút gọn thời lượng trình bày tri thức của nhiều môn học và chú trọng tập dượt cho HS cách vận dụng tổng hợp các tri thức vào thực tiễn. Thực tế cho thấy, để giải quyết một vấn đề thực tiễn thường phải huy động tri thức của nhiều môn học - dạy từng môn học riêng sẽ đem lại những tri thức hàn lâm có hệ thống nhưng khó vận dụng vào thực tiễn [3]. Nghị quyết 88 của Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam khóa 13 đã xác định rõ yêu cầu tích hợp trong CTGDPT mới, đó là: “Đổi mới nội dung giáo dục phổ thông theo hướng tinh giản, hiện đại, thiết thực, phù hợp với lứa tuổi, trình độ và định hướng nghề nghiệp; tăng thực hành, vận dụng kiến thức vào thực tiễn; tích hợp cao ở các lớp học dưới và phân hóa dần ở các lớp học trên. Ở cấp Tiểu học và cấp THCS thực hiện lồng ghép những nội dung liên quan với nhau của một số lĩnh vực giáo dục, một số môn học trong chương trình hiện hành để tạo thành môn học tích hợp; thực hiện tinh giản, tránh chồng chéo nội dung giáo dục, giảm hợp lý số môn học.

Ở cấp THPT yêu cầu HS học một số môn học bắt buộc, đồng thời được tự chọn các môn học và chuyên đề học tập theo hình thức tích lũy tín chỉ” [14].