Đặt vấn đề Chuối là loại trái cây phé biến, cho thu hoạch quanh năm và được xuất khẩu nhiều nhất, đồng thời cũng là cây lương thực chính của hàng triệu người trên thế giới. Chuối đã trở thành sản phâm xuất khẩu thế mạnh của ngành rau quả nước ta và mang lại thu nhập cao cho người trồng chuối. Theo thống kê của Cục trồng trọt Bộ NN&PTNN), năm 2022 cả nước có khoảng 154.000 hecta (ha) trồng chuối với sản lượng 2,3 triệu tan/nam, gia tri xuất khâu chuối tươi của Việt Nam dat 310,6 triệu USD, tăng 34,5% so với năm 2021. Số liệu thống kê từ Cơ quan Hải quan Trung Quốc, 10 tháng năm 2023, trị giá nhập khẩu chủng loại quả chuối (mã HS 0803) của Trung Quốc dat 1,46 triệu tan, tri giá 912,4 triệu USD.
Giá chuối nhập khâu bình quân trong 10 tháng năm 2023 đạt 623,2 USD/tan. Với thế mạnh xuất khâu cao nhưng bệnh hại trên chuối lại đang là mối de doa đối với năng suất và chất lượng của chuối gây thiệt hại nặng cho người nông dân. Theo số liệu điều tra của Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh Lai Châu, tính đến tháng 7/2017 trên địa bàn huyện Phong Thổ có 1.367 ha chuối tây bị nhiễm sâu bệnh trong đó có 1.060 ha nhiễm nhẹ đến trung bình và 307 ha nhiễm nặng dẫn đến thiệt hại về kinh tế, giảm giá trị xuất khẩu. Các bệnh hại như bệnh đốm lá, bệnh than thư, bệnh héo rũ Panama, bệnh chun dot chuối,.là các bệnh gây thiệt hại lớn đến năng suất, trong đó bệnh héo vàng (bệnh héo rũ Panama) là mối đe dọa nghiêm trọng đối với sản lượng, ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất và chất lượng chuối.
Bệnh héo vàng trên chuối hay còn gọi là bệnh Panama trên chuối do nắm Fusarium oxysporum f. cubense (Foc) gây ra, đây là một bệnh gây chết cây chuối do nắm xâm nhập, phát triển và gây hại trong mạch dẫn, các cây bị bệnh tuy có cho các chồi mọc từ thân chính nhưng các chỗi này cũng bị héo một cách nhanh chóng nên không thé dé lưu giống cho vụ sau hoặc sản xuất cây giống mới. Bệnh héo vàng trên chuối đã gần như xóa số ngành công nghiệp chuối Gros Michel ở Trung Mỹ va Caribbean, vào giữa thé ky XX gây thiệt hại hơn 2 tỷ USD. Bệnh héo vàng trên chuối ảnh hưởng đến các trang trại trồng chuối tiêu ở nhiều nước trên thế giới, trong đó có các nước trồng chuối lớn như Đài Loan, Indonesia, Malaysia, Philippines, Australia, Jordan,.
Ở Trung Quốc, bệnh gây hại nghiêm trọng trên diện rộng ở tỉnh Quảng Đông, Quảng Tây và đảo Hải Nam, đều giáp với biên giới nước ta. Trong một đánh giá về tình trạng bệnh héo vàng (Fusarium oxysporum f. cubense - Foc) trên cây chuỗi già Nam Mỹ canh tác tai Khu liên hợp nông nghiệp Snuol, thuộc tỉnh Kratie (Campuchia) giáp với tỉnh Bình Phước nước ta, trong năm 2020 đến giữa năm 2021, bệnh đã gây thiệt hại với 183.311 cây bị hủy tương đương khoảng 85 ha chuối bị mat trắng do bệnh héo vàng gây ra. Theo báo cáo khoa học do Trung tâm Tai nguyên Thực vật tai Hà Nội và Vườn Bách thảo Meise của Bi công bố tháng 2-2022 đã cảnh báo: Việt Nam sẽ mắt tới 71% diện tích dat trồng chuối trong vòng 25 năm tới do tác hại của loại nam Fusarium.
Phát hiện sớm các triệu chứng tại hiện trường va chan đoán nhanh trong phòng thí nghiệm la một bước thiết yếu dé loại trừ va ngăn chặn sự bùng phát của bệnh hại. Đề xác định tác nhân gây bệnh, người ta thường dùng các phương pháp phân tử và xét nghiệm độc lực học nhưng phương pháp phân tử chỉ xác định được loài, không xác định được khả năng gây bệnh, phương pháp xét nghiệm độc lực học phải chủng bệnh lên cây và tái phân lập tốn nhiều thời gian. Năm 1985, Puhalla và các đồng nghiệp đã chỉ ra rằng trong một quan thé vô tính, các đòng phân lập có khả năng gây bệnh tương tự phát sinh như một phan của dòng vô tính đều phải ở trong cùng một Vegefafive compatibility groups (VCG). Xác định VCG có thể thay thế cho các xét nghiệm độc lực học tốn thời gian và cho phép đánh giá nhanh các quan thé chuối nhiễm bệnh héo vàng.
Hiện nay, bệnh héo vàng trên chuối đang xuất hiện nhiều và gây hại nghiêm trọng đến năng suất cây trồng. Vì vậy, phương pháp xác định VCG được lựa chọn giúp xác định chính xác và nhanh chóng tác nhân gây bệnh. Mục tiêu đề tài Tao dòng VCG cho Fusarium phân lập trên chuối bệnh vàng lá nhằm xác định khả năng gây bệnh và triệu chứng bệnh của các dòng Fusarium oxysporum f. Nội dung thực hiện Phân lập và mô tả hình thái các mẫu nam Fusarium gây bệnh từ chuối bị bệnh vàng lá.
Tao dòng nhóm tương thích sinh dưỡng (VCG) cho Fusarium đã phan lập được từ chuối bệnh vàng lá. TONG QUAN TÀI LIEU 2. Giới thiệu về cây chuối Chuối là tên gọi các loài cây thuộc chi Musa, có nguồn gốc từ vùng nhiệt đới ở Đông Nam A và Uc. Ngày nay, chuối được trồng khắp vùng nhiệt đới (Nelson, 2006).
Nó được trồng chủ yếu dé lay trái cây và ở mức độ ít hơn là dé trang trí. Một số giống chuối thường được trồng như chuối tiêu, chuối tây, chuối bom, chuối ngự. Rễ chuối thuộc loại rễ chùm, có rễ ngang mọc xung quanh củ chuối, và phân bố ở lớp đất mặt, loại rễ nay sinh trưởng khỏe, phân bố rộng. Rễ thang mọc ở phía dưới củ chuối có tac dụng giúp cây đứng vững.
Thân cây thường mọc lên cao, thang, va hơi vững, chuối bao gồm thân thật (củ chuối) và thân giả. Thân thật (củ chuối) sống lâu năm, là cơ quan chủ yếu dự trữ chất dinh dưỡng đồng thời cũng là nơi để rễ, lá, mầm và cuống hoa mọc ra, xung quanh củ chuối có nhiều mầm ngủ, sau này phát triển thành cây con. Thân chuối là thân giả chiều đài lên tới 6 — 7 m, mọc lên từ củ chuối. Thân giả có hình trụ, do nhiều bẹ lá lồng vào nhau tạo thành.
Quả của những cây chuối dại có nhiều hột lớn và cứng. Hầu hết loại chuối được buôn bán dé ăn thiếu hột do đã được thuần hóa lâu đời nên có bộ nhiễm sắc thể đa bội (thường là tam bội). Cây thường mọc thành bụi và được trồng bằng cách tách rời cây non đem trồng thành bụi mới. Lá chuối ra theo hình xoắn và có thé kéo dai 2,7 m và rộng 60 cm.
Hoa chuối thường lưỡng tinh, đầu hoa thường ra một hoa đực riêng, không sinh sản, còn dược gọi là bắp chuối. Khoảng 98% sản lượng chuối của thế giới được trồng ở những nước đang phát triển. Và chuối được xuất khẩu tới các nước phát triển. Vào năm 2004, tổng cộng có 130 nước xuất khâu chuối.
Theo thông kê của Cục trồng trọt, năm 2022 cả nước có khoảng 154.000 ha trồng chuối với sản lượng 2.3 triệu tắn/năm, gia tri xuất khẩu chuối tươi của Việt Nam đạt 310,6 triệu USD, tăng 34,5% so với năm 2021. Theo Cục Bảo vệ thực vật, khối lượng xuất khẩu chuối sang Trung Quốc thực hiện kiểm dịch thực vật là trên 430.000 tấn trong 9 tháng đầu năm 2022. Trong nửa đầu năm 2022, gia tri xuất khâu chuối đến Nga đạt hơn 1,8 triệu USD. Tại Đồng Nai, tính đến cuối năm 2022, toàn tỉnh có gần 14,2 ngàn hecta (ha), xuất khâu trên 400 ngàn tan chuối.
Theo báo cáo của Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tinh Lai Châu, hết tháng 8 năm 2021, Lai Châu có gần 4.130 ha chuối, sản lượng chuối 8 tháng ước đạt 30. Huyện Phong Thổ có hơn 3.430 ha chuối và hết tháng 8 san lượng thu hoạch xuất khâu đạt gần 30.Một số loài nam Fusarium gây bệnh trên thực vật Chi Fusarium bao gồm một số loài gây bệnh thực vật có tam quan trọng về mặt kinh tế. Nhiều loại cây có it nhất một bệnh liên quan đến Fusarium. Một cuộc khảo sát gan đây về danh sách bệnh hại cây trồng do Hiệp hội Phytopathological Hoa Kỳ (www.org/online/common/search.asp) thực hiện cho thấy hơn 81 trong số 101 loài thực vật quan trọng về kinh tế trong danh sách có ít nhất một bệnh liên quan Fusarium (Leslie va Summerell, 2006).
Nam 1876, Bancroft lần đầu tiên mô tả bệnh Panama hay bệnh héo rũ Fusarium ở Australia do nam Fusarium oxysporum f.sp cubense có trong đất gây ra. Năm 1990, Ploetz đã ghi nhận, bệnh hại cây Fusarium đã gây ra một số tác động lớn. Một thời kỳ gần tàn phá ngành công nghiệp chuối thương mại vào những năm 1960 do bệnh héo xanh gây ra bởi nam Fusarium oxysporum f. Simmonds (1966) coi bệnh héo Fusarium trên chuối là một trong những bệnh hại cây trồng có sức tan phá cao nhất.
Khi số liệu của Stover (1962) được chuyên đổi sang đô la năm 2005, thiệt hai trên Gros Michel có tổng thiệt hại ít nhất 2 tỷ đô la My (Ploetz, 2005). Năm 2002, Logrieco đã ghi nhận bệnh thối ngọn ngô, bệnh bạc đầu ở lúa mạch, yến mach và lúa mì chủ yếu do Fusarium graminearum gây ra. Bệnh bạc đầu Fusarium là mối lo ngại lớn đối với các nhà sản xuất lúa mì vì khả năng làm giảm năng suất, nguy cơ đe dọa an toàn thực phẩm và thức ăn chăn nuôi liên quan đến ô nhiễm độc tố nam mốc trong hạt bị nhiễm bệnh (Mullen va ctv, 1997; Dweba va ctv, 2017). Bắt đầu từ năm 1993, tây bắc Minnesota, đông North Dakota, đông bắc South Dakota và nam Manitoba ở Canada đã bị Fusarium tan công đặc biệt nặng nề và mức độ nghiêm trọng của bệnh lên tới 20 đến 80%.
Dịch bệnh tái diễn hàng năm từ năm 1993 đến 1998 với các cường độ khác nhau, đặc biệt là ở đông bắc North Dakota, tây bắc Minnesota và nam Manitoba. Tén thất lúa mì và lúa mạch do dich bệnh ở Hoa Kỳ trong những năm 1990 ước tính gần 3 tỷ USD. Nông dan trồng lúa mì Mỹ thiệt hại hơn 500 triệu gia lúa mì trị giá khoảng 2,5 tỷ đô la và các nhà sản xuất lúa mạch 6 Midwestern mat 400 triệu đô la cho lúa mạch (Windels, 2000). Năm 2021, Simon đã ghi nhận nam Fusarium xyrophilum lây nhiễm và có thé gây bệnh hau hết các loại cỏ Xyris vàng từ Guyana ở Nam Mỹ, tạo ra những bông hoa giả đánh lừa ong và các loài côn trùng thụ phấn khác đến thưởng mật và phan hoa, mang bào tử nam sang các cây Xyris khác và lây nhiễm 4 cho chúng.
Tat cả các loải nam Fusarium này đều gây ra các thiệt hại nghiêm trọng trên cây ký chủ, gây ảnh hưởng đến năng suất và tôn thất nặng nề về kinh tế trong nhiều năm. Bệnh héo vàng trên chuối Bệnh héo vàng trên chuối hay bệnh héo rũ Panama do nam Fusarium oxysporum f.