Nhận Thức Tham Nhũng và Việc Nắm Giữ Tiền Mặt Tại Các Doanh Nghiệp Niêm Yết Tại Việt Nam

Nghiên cứu về nhận thức tham nhũng tại các doanh nghiệp niêm yết ở Việt Nam là một vấn đề cấp… 105 trang · Trường Đại Học Ngân Hàng TP. Hồ Chí Minh · 2024.

• Tác giả: Trương Văn Ngoan
• Người hướng dẫn: TS. Vương Thị Hương Giang
• Trường học: Trường Đại Học Ngân Hàng TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài Chính – Ngân Hàng
• Đề tài: Nhận Thức Tham Nhũng và Nắm Giữ Tiền Mặt Tại Doanh Nghiệp Niêm Yết Việt Nam
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: TP Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU
• 1.1. TÍNH CẤP THIẾT
• 1.2. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
• 1.2.1. Mục tiêu chung
• 1.2.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.3. CÂU HỎI NGHIÊN CỨU
• 1.4. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
• 1.4.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.4.2. Phạm vi nghiên cứu
• 1.5. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.5.1. Phương pháp định tính
• 1.5.2. Phương pháp định lượng
• 1.6. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
• 1.7. ĐÓNG GÓP CỦA ĐỀ TÀI
• 1.8. KẾT CẤU KHÓA LUẬN
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT & LƯỢC KHẢO NGHIÊN CỨU
• 2.1. CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ THAM NHŨNG VÀ NẮM GIỮ TIỀN MẶT DOANH NGHIỆP
• 2.1.1. Khái niệm về tham nhũng
• 2.1.2. Khái niệm về tiền mặt
• 2.1.3. Các yếu tố ảnh hưởng đến nắm giữ tiền mặt
• 2.1.4. Các lý thuyết liên quan đến nắm giữ tiền mặt của doanh nghiệp
• 2.1.4.1. Lý thuyết mô hình đánh đổi
• 2.1.4.2. Lý thuyết trật tự phân hạng
• 2.1.4.3. Lý thuyết dòng tiền tự do
• 2.1.5. Tổng quan các nghiên cứu trước
• 2.1.5.1. Nghiên cứu tại Việt Nam
• 2.1.5.2. Nghiên cứu quốc tế
• 2.2. MÔ HÌNH & PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.2.1. QUY TRÌNH NGHIÊN CỨU
• 2.2.2. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.2.2.1. Phương pháp định tính
• 2.2.2.2. Phương pháp định lượng
• 2.2.3. MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU
• 2.2.4. DỮ LIỆU NGHIÊN CỨU
• 2.2.4.1. Mẫu nghiên cứu
• 2.2.4.2. Dữ liệu nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ & THẢO LUẬN NGHIÊN CỨU
• 4.1. THỐNG KÊ MÔ TẢ
• 4.2. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.2.1. Phân tích tương quan mô hình nghiên cứu
• 4.2.2. Tương quan giữa các biến độc lập với nhau và kiểm định đa cộng tuyến
• 4.2.3. So sánh giữa các mô hình Pooled OLS, FEM và REM
• 4.2.4. Kiểm định các tật khuyết tật trong mô hình nghiên cứu
• 4.2.5. ƯỚC LƯỢNG MÔ HÌNH THEO PHƯƠNG PHÁP HỒI QUY TỔNG QUÁT THỜI ĐIỂM – GMM
• 4.2.6. THẢO LUẬN KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.2.6.1. Mối quan hệ giữa tham nhũng và tỷ lệ nắm giữ tiền mặt
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN & MỘT SỐ KHUYẾN NGHỊ
• 5.1. MỘT SỐ KHUYẾN NGHỊ
• 5.1.1. Đối với tham nhũng
• 5.1.2. Đối với vốn lưu động ròng
• 5.1.3. Đối với cơ hội tăng trưởng Tobin’s Q
• 5.1.4. Đối với đòn bẩy tài chính
• 5.1.5. Đối với quy mô doanh nghiệp
• 5.1.6. Đối với chi trả cổ tức
• 5.1.7. Đối với chi tiêu vốn
• 5.1.8. Đối với tăng trưởng kinh tế và vốn hóa thị trường chứng khoán
• 5.2. HẠN CHẾ VÀ HƯỚNG NGHIÊN CỨU TIẾP THEO CỦA ĐỀ TÀI
• 5.2.1. Hạn chế của đề tài
• 5.2.2. Đề xuất hướng nghiên cứu trong tương lai
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nhận Thức Tham Nhũng Tại Doanh Nghiệp Niêm Yết Việt Nam

Nghiên cứu về nhận thức tham nhũng tại các doanh nghiệp niêm yết ở Việt Nam là một vấn đề cấp thiết. Tham nhũng không chỉ ảnh hưởng đến sự phát triển bền vững của doanh nghiệp mà còn tác động đến toàn bộ nền kinh tế. Theo Ngân hàng Thế giới (2017), tham nhũng gây ra thiệt hại lớn cho nền kinh tế, làm giảm niềm tin của công chúng vào chính phủ và các tổ chức. Việc hiểu rõ về nhận thức tham nhũng sẽ giúp các doanh nghiệp có những biện pháp phòng ngừa hiệu quả.

1.1. Khái Niệm Về Nhận Thức Tham Nhũng

Nhận thức tham nhũng được định nghĩa là sự hiểu biết và đánh giá của các cá nhân về các hành vi tham nhũng trong môi trường làm việc. Điều này bao gồm việc nhận diện các hành vi không minh bạch và các yếu tố dẫn đến tham nhũng trong doanh nghiệp.

1.2. Tác Động Của Tham Nhũng Đến Doanh Nghiệp

Tham nhũng có thể dẫn đến sự giảm sút trong hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp. Nó làm tăng chi phí hoạt động và giảm khả năng cạnh tranh. Các doanh nghiệp cần nhận thức rõ về tác động này để có những chiến lược quản lý tài chính hợp lý.

II. Vấn Đề Thách Thức Trong Quản Lý Tiền Mặt Tại Doanh Nghiệp Niêm Yết

Quản lý tiền mặt là một trong những thách thức lớn đối với các doanh nghiệp niêm yết tại Việt Nam. Việc nắm giữ tiền mặt không hợp lý có thể dẫn đến tình trạng thiếu hụt vốn hoặc lãng phí tài nguyên. Theo nghiên cứu của Doan (2020), tham nhũng có thể làm tăng rủi ro trong việc quản lý tiền mặt, ảnh hưởng đến quyết định tài chính của doanh nghiệp.

2.1. Nguyên Nhân Dẫn Đến Thách Thức Quản Lý Tiền Mặt

Các nguyên nhân chính bao gồm sự thiếu minh bạch trong quản lý tài chính, áp lực từ các yếu tố bên ngoài như thị trường và chính sách kinh tế. Những yếu tố này có thể làm gia tăng rủi ro trong việc nắm giữ tiền mặt.

2.2. Hệ Thống Kiểm Soát Nội Bộ Yếu Kém

Hệ thống kiểm soát nội bộ không hiệu quả có thể tạo điều kiện cho tham nhũng phát triển. Doanh nghiệp cần xây dựng một hệ thống kiểm soát chặt chẽ để giảm thiểu rủi ro và đảm bảo tính minh bạch trong quản lý tài chính.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Nhận Thức Tham Nhũng Tại Doanh Nghiệp

Phương pháp nghiên cứu được sử dụng trong bài viết này bao gồm cả định tính và định lượng. Dữ liệu được thu thập từ các báo cáo tài chính và khảo sát từ các doanh nghiệp niêm yết. Phân tích hồi quy được áp dụng để đánh giá mối quan hệ giữa nhận thức tham nhũng và việc nắm giữ tiền mặt.

3.1. Phương Pháp Định Tính

Phương pháp định tính được sử dụng để thu thập thông tin từ các chuyên gia và nhà quản lý trong ngành. Điều này giúp hiểu rõ hơn về bối cảnh và các yếu tố ảnh hưởng đến nhận thức tham nhũng.

3.2. Phương Pháp Định Lượng

Dữ liệu định lượng được thu thập từ các báo cáo tài chính của 118 doanh nghiệp niêm yết. Phân tích hồi quy OLS và GMM được sử dụng để đánh giá tác động của tham nhũng đến việc nắm giữ tiền mặt.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Về Nhận Thức Tham Nhũng

Kết quả nghiên cứu cho thấy có mối quan hệ tích cực giữa nhận thức tham nhũng và việc nắm giữ tiền mặt tại các doanh nghiệp niêm yết. Các doanh nghiệp có nhận thức cao về tham nhũng thường có xu hướng nắm giữ nhiều tiền mặt hơn để phòng ngừa rủi ro.

4.1. Phân Tích Tương Quan Giữa Tham Nhũng và Tiền Mặt

Phân tích cho thấy rằng các doanh nghiệp có tỷ lệ tham nhũng cao thường có tỷ lệ nắm giữ tiền mặt lớn hơn. Điều này cho thấy rằng các doanh nghiệp này có xu hướng cẩn trọng hơn trong việc quản lý tài chính.

4.2. Kết Quả Hồi Quy Mô Hình

Kết quả hồi quy cho thấy rằng tham nhũng có tác động tiêu cực đến hiệu quả tài chính của doanh nghiệp. Các doanh nghiệp cần có các biện pháp để giảm thiểu tác động này.

V. Kết Luận và Khuyến Nghị Đối Với Doanh Nghiệp

Kết luận từ nghiên cứu cho thấy rằng việc nâng cao nhận thức tham nhũng là rất quan trọng để cải thiện quản lý tiền mặt tại các doanh nghiệp niêm yết. Các doanh nghiệp cần xây dựng các chính sách và quy trình rõ ràng để giảm thiểu rủi ro tham nhũng.

5.1. Khuyến Nghị Đối Với Chính Sách Quản Lý

Doanh nghiệp cần xây dựng các chính sách quản lý tài chính minh bạch và hiệu quả. Điều này sẽ giúp giảm thiểu rủi ro tham nhũng và nâng cao hiệu quả hoạt động.

5.2. Đề Xuất Hướng Nghiên Cứu Tương Lai

Nghiên cứu trong tương lai có thể mở rộng ra các lĩnh vực khác như tác động của tham nhũng đến các quyết định đầu tư và chiến lược phát triển bền vững của doanh nghiệp.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Tham nhũng là hành vi của các cá nhân hoặc quan chức công quyền lạm dụng quyền lực công để mưu cầu lợi ích cá nhân, làm suy giảm niềm tin công chúng, lãng phí nguồn lực quốc gia và gây bất bình đẳng trong phân phối tài nguyên. Theo ước tính của Ngân hàng Thế giới (2012, 2017), chi phí tổn thất do tham nhũng hàng năm lên tới 2,6 nghìn tỷ USD, trong đó các doanh nghiệp và cá nhân phải chi trả khoảng 1,5 nghìn tỷ USD (tương đương 2% GDP toàn cầu) cho các khoản hối lộ.

Ở cấp độ kinh tế vĩ mô, nhiều nghiên cứu thực nghiệm quốc tế đã chứng minh tham nhũng kìm hãm đầu tư, suy giảm tăng trưởng kinh tế và dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài. Tuy nhiên, ở cấp độ vi mô, tác động của môi trường tham nhũng đối với các quyết định tài chính doanh nghiệp—đặc biệt là chính sách nắm giữ tiền mặt—vẫn tồn tại nhiều quan điểm tranh luận trái chiều. Doanh nghiệp có thể duy trì lượng tiền mặt cao như một cơ chế phòng ngừa chi phí tìm kiếm đặc lợi (rent-seeking), chuẩn bị nguồn tài chính cho "tiền bôi trơn" (grease money) nhằm đẩy nhanh các thủ tục hành chính, hoặc gia tăng dự trữ tiền mặt do vấn đề đại diện của ban quản lý.

Tại Việt Nam, các nghiên cứu trước đây (như Doan, 2020) chủ yếu phân tích mối quan hệ giữa lượng tiền mặt nắm giữ và hiệu quả hoạt động thông qua các mô hình tĩnh trên mẫu 186 doanh nghiệp niêm yết giai đoạn 2008–2018. Khóa luận của tác giả Trương Văn Ngoan tập trung khai thác khoảng trống học thuật này bằng cách đánh giá mối quan hệ động giữa nhận thức tham nhũng và hành vi nắm giữ tiền mặt tại các doanh nghiệp niêm yết trong giai đoạn 2010–2022.

Mục tiêu nghiên cứu:

1. Mục tiêu chung: Nghiên cứu nhận thức tham nhũng và việc nắm giữ tiền mặt tại các doanh nghiệp niêm yết tại Việt Nam giai đoạn 2010–2022, từ đó đề xuất các khuyến nghị giúp doanh nghiệp hoạch định chính sách dự trữ tiền mặt phù hợp với nhu cầu vốn và giảm thiểu rủi ro từ môi trường thể chế cũng như biến động vĩ mô.
2. Mục tiêu cụ thể:
   • Xác định ảnh hưởng của nhận thức tham nhũng đến việc nắm giữ tiền mặt tại các doanh nghiệp niêm yết trên hai sàn HOSE và HNX giai đoạn 2010–2022.
   • Đánh giá mức độ tác động của tham nhũng và các yếu tố vi mô, vĩ mô đến tỷ lệ nắm giữ tiền mặt của các doanh nghiệp.
   • Đề xuất hệ thống khuyến nghị nhằm hỗ trợ doanh nghiệp tối ưu hóa kế hoạch nắm giữ và sử dụng tiền mặt phục vụ sản xuất kinh doanh và duy trì ổn định tài chính.

Câu hỏi nghiên cứu:

1. Ảnh hưởng của tham nhũng như thế nào đến dự trữ tiền mặt của các doanh nghiệp niêm yết tại Việt Nam?
2. Ảnh hưởng của tham nhũng đến rủi ro giữ tiền mặt như thế nào của các doanh nghiệp niêm yết tại Việt Nam?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Nhận thức tham nhũng và hành vi nắm giữ tiền mặt tại các doanh nghiệp niêm yết.
• Phạm vi không gian: 118 doanh nghiệp phi tài chính niêm yết trên Sở Giao dịch Chứng khoán TP. Hồ Chí Minh (HOSE) và Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX), có dữ liệu báo cáo tài chính đầy đủ trên cơ sở dữ liệu FiinPro.
• Phạm vi thời gian: Giai đoạn 13 năm, từ năm 2010 đến năm 2022 (bao gồm cả giai đoạn trước và trong đại dịch COVID-19).

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khung lý thuyết và khái niệm nền tảng

Khóa luận xây dựng cơ sở lập luận dựa trên các khái niệm chuyên ngành và ba lý thuyết tài chính doanh nghiệp:

1. Khái niệm và thước đo tham nhũng: Tham nhũng được định lượng thông qua Chỉ số Nhận thức Tham nhũng (Corruption Perceptions Index - CPI) do Tổ chức Minh bạch Quốc tế (Transparency International - TI) và Ngân hàng Thế giới (World Bank) công bố hàng năm. Thang đo từ năm 2012 sử dụng điểm số từ 0 đến 100 (điểm số càng cao phản ánh môi trường càng minh bạch, ít tham nhũng; điểm số thấp phản ánh mức độ tham nhũng cao).
2. Khái niệm và đo lường tiền mặt: Tiền mặt (CH) được định nghĩa theo góc độ kế toán và tài chính doanh nghiệp (Nghị định 222/2013/NĐ-CP; Pascal, 2005; Martinez-Sola và cộng sự, 2013), đo lường bằng tỷ lệ: Tổng tiền và các khoản tương đương tiền chia cho Tổng tài sản.
3. Các động cơ nắm giữ tiền mặt: Khóa luận tổng hợp 4 động cơ chính theo Keynes (1936) và Bates cùng cộng sự (2009): động cơ giao dịch (duy trì thanh khoản cho chi phí ngắn hạn), động cơ phòng ngừa (tạo lá chắn tài chính khi chi phí huy động vốn bên ngoài tăng), động cơ đại diện (nhà quản lý giữ tiền để tùy ý quyết định hoặc trục lợi), và động cơ đầu tư (dự trữ vốn nội bộ để nắm bắt cơ hội sinh lời tương lai).
4. Ba lý thuyết tài chính cốt lõi:
   • Lý thuyết mô hình đánh đổi (Trade-off Theory): Doanh nghiệp cân nhắc giữa chi phí cơ hội, chi phí nắm giữ với lợi ích giảm nguy cơ kiệt quệ tài chính và giảm chi phí huy động vốn bên ngoài (Ferreira & Vilela, 2004).
   • Lý thuyết trật tự phân hạng (Pecking Order Theory): Doanh nghiệp ưu tiên nguồn tài trợ nội bộ (tiền mặt tích lũy), tiếp đến là phát hành nợ vay, và cuối cùng mới phát hành cổ phiếu do bất cân xứng thông tin (Myers & Majluf, 1984; Dittmar và cộng sự, 2003).
   • Lý thuyết dòng tiền tự do (Free Cash Flow Theory): Nhà quản trị có xu hướng tích trữ nhiều tiền mặt hơn mức cần thiết để tăng quyền kiểm soát và đầu tư vào các dự án theo ý muốn cá nhân kể cả khi NPV giảm (Jensen, 1986; Damodaran, 2008).

Biến số	Tên biến và công thức đo lường	Kỳ vọng theo Lý thuyết Đánh đổi	Kỳ vọng theo Lý thuyết Trật tự phân hạng	Kỳ vọng theo Lý thuyết Dòng tiền tự do
NW	Vốn lưu động ròng = (TSNH - Nợ NH) / Tổng tài sản	+/-	Chưa rõ	Chưa rõ
LV	Đòn bẩy tài chính = Tổng nợ phải trả / Tổng tài sản	+/-	-	-
TG	Quy mô doanh nghiệp = Logarit tự nhiên của Tổng tài sản	-	+	+
DIV	Chi trả cổ tức = Cổ tức chi trả	-	Chưa rõ	Chưa rõ

Phương pháp nghiên cứu và nguồn dữ liệu

Nghiên cứu sử dụng kết hợp hai phương pháp:

• Phương pháp định tính: Hệ thống hóa lý thuyết về quản trị thanh khoản và thể chế tham nhũng; tổng quan các công trình thực nghiệm trong nước và quốc tế để xây dựng giả thuyết nghiên cứu và khung phân tích.
• Phương pháp định lượng: Xử lý dữ liệu bảng (panel data) bằng phần mềm thống kê Stata:
  • Thống kê mô tả và phân tích tương quan Pearson: Đánh giá đặc trưng phân phối và mối liên hệ tuyến tính ban đầu giữa các biến; kiểm định hiện tượng đa cộng tuyến thông qua hệ số phóng đại phương sai (VIF với ngưỡng chấp nhận VIF < 10).
  • Các mô hình hồi quy dữ liệu bảng tĩnh: Hồi quy gộp (Pooled OLS), Mô hình tác động cố định (FEM), và Mô hình tác động ngẫu nhiên (REM); sử dụng kiểm định Hausman để lựa chọn mô hình phù hợp giữa FEM và REM.
  • Kiểm định khuyết tật mô hình: Kiểm định phương sai sai số thay đổi (Heteroskedasticity) và kiểm định tự tương quan (Wooldridge test).
  • Mô hình xử lý khuyết tật và nội sinh: Sử dụng phương pháp Bình phương tối thiểu tổng quát khả thi (FGLS) và Phương pháp hồi quy Moment tổng quát (Generalized Method of Moments - GMM bao gồm DGMM và SGMM) nhằm khắc phục tính nội sinh và biến trễ phụ thuộc trong mô hình dữ liệu bảng động.

Nguồn dữ liệu:

• Dữ liệu tài chính vi mô: Báo cáo tài chính đã kiểm toán của 118 doanh nghiệp niêm yết thu thập từ hệ thống FiinPro giai đoạn 2010–2022.
• Dữ liệu vĩ mô và thể chế: Chỉ số nhận thức tham nhũng (CPI) từ Tổ chức Minh bạch Quốc tế (TI); Tỷ lệ tăng trưởng GDP và Tỷ lệ vốn hóa thị trường chứng khoán trên GDP (MCAP) từ cơ sở dữ liệu Ngân hàng Thế giới (World Bank).

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Giới thiệu đề tài nghiên cứu

Chương 1 thiết lập nền tảng khoa học cho toàn bộ khóa luận:

• Phân tích tính cấp thiết của vấn đề nghiên cứu trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam hội nhập, làm rõ các tác động tiêu cực của tham nhũng đối với môi trường kinh doanh và sự cần thiết phải kiểm soát thanh khoản tiền mặt tại các doanh nghiệp niêm yết.
• Trình bày hệ thống mục tiêu chung, 3 mục tiêu cụ thể, 2 câu hỏi nghiên cứu định hướng, xác định rõ đối tượng và phạm vi nghiên cứu (118 doanh nghiệp trên HOSE/HNX giai đoạn 2010–2022).
• Tóm lược phương pháp nghiên cứu, đóng góp của đề tài và kết cấu tổng thể gồm 5 chương.

Chương 2: Cơ sở lý thuyết & lược khảo nghiên cứu

Chương 2 làm rõ nền tảng lý luận về mối quan hệ giữa tham nhũng và chính sách nắm giữ tiền mặt:

• Phân tích chi tiết các định nghĩa về tham nhũng, CPI, tiền mặt, và 4 động cơ nắm giữ tiền mặt (giao dịch, phòng ngừa, đại diện, đầu tư).
• Hệ thống hóa ba lý thuyết tài chính nền tảng (Lý thuyết đánh đổi, Lý thuyết trật tự phân hạng, Lý thuyết dòng tiền tự do) và cơ chế tác động của các nhân tố vi mô (vốn lưu động ròng, Tobin's Q, đòn bẩy tài chính, quy mô công ty, chi trả cổ tức, chi tiêu vốn) cùng các nhân tố vĩ mô (tăng trưởng GDP, vốn hóa thị trường MCAP).
• Tổng hợp các công trình nghiên cứu thực nghiệm tiêu biểu trong và ngoài nước:

Tác giả (Năm)	Mẫu dữ liệu và Phạm vi	Phương pháp	Kết quả chính
Opler và cộng sự (1999)	1.048 DNNY tại Hoa Kỳ (1971–1994)	Pooled OLS	Vốn lưu động ròng, đòn bẩy, quy mô, cổ tức (-) tác động ngược chiều; cơ hội tăng trưởng, dòng tiền, chi tiêu vốn (+) tác động cùng chiều với tiền mặt.
Ozkan & Ozkan (2004)	1.029 DNNY tại Anh (1984–1999)	REM	Tỷ số Tobin’s Q và dòng tiền có tương quan dương (+) với nắm giữ tiền mặt.
Gill & Shah (2012)	Các công ty niêm yết tại Canada (2008–2010)	OLS, REM	Dòng tiền, đòn bẩy tài chính, quy mô quản trị (+) cùng chiều với tiền mặt; cổ tức không có ý nghĩa.
Saleem và cộng sự (2021)	184 DNNY phi tài chính tại Pakistan (2013–2018)	FGLS	Tăng trưởng GDP (+) tác động cùng chiều; đòn bẩy tài chính (-) tác động ngược chiều với tiền mặt.
Trần Quốc Trung (2020)	199.333 quan sát tại 46 quốc gia	FGLS	Tham nhũng, Tobin’s Q, chi tiêu vốn, GDP, MCAP (+) tác động cùng chiều; cổ tức, quy mô, đòn bẩy (-) tác động ngược chiều với tiền mặt.
Phùng Anh Thư và cộng sự (2018)	28 công ty ngành năng lượng tại Việt Nam (2010–2016)	GMM	Đòn bẩy tài chính, ROA, dòng tiền hoạt động (-) tác động ngược chiều; tài sản hữu hình (+) tác động cùng chiều với tiền mặt.
Văn A Sầu (2021)	180 DNNY trên sàn HOSE (Việt Nam)	FEM	Khả năng sinh lời, thanh khoản (+); đòn bẩy tài chính, quy mô công ty, chi trả cổ tức (-) tác động ngược chiều với tiền mặt.
Trần Huệ Chi và cộng sự (2021)	51 công ty nguyên vật liệu tại Việt Nam (2013–2019)	FEM, FGLS	Đòn bẩy, sinh lời, chu kỳ tiền mặt, dòng tiền và cơ hội tăng trưởng tác động mạnh đến tỷ lệ tiền mặt.

Chương 3: Mô hình & phương pháp nghiên cứu

Chương 3 trình bày quy trình nghiên cứu, mô hình hồi quy và cách thức đo lường các biến số:

• Quy trình nghiên cứu: Đi từ xác định mục tiêu, tổng quan lý thuyết, xây dựng mô hình, thu thập dữ liệu thứ cấp (FiinPro, World Bank, TI), xử lý trên Excel và Stata, thực hiện kiểm định và ước lượng kinh tế lượng, đến thảo luận kết quả và đưa ra khuyến nghị.
• Mô hình nghiên cứu thực nghiệm: $$\text{CH}{i,t} = \beta_0 + \beta_1 \text{CI}{i,t} + \beta_2 \text{NW}{i,t} + \beta_3 \text{TQ}{i,t} + \beta_4 \text{LV}{i,t} + \beta_5 \text{TG}{i,t} + \beta_6 \text{DIV}{i,t} + \beta_7 \text{CAP}{i,t} + \beta_8 \text{GDP}{t} + \beta_9 \text{MCAP}{t} + \varepsilon_{i,t}$$ (Trong đó: $\text{CH}$ là tỷ lệ tiền mặt; $\text{CI}$ là chỉ số nhận thức tham nhũng; $\text{NW}$ là vốn lưu động ròng; $\text{TQ}$ là Tobin's Q; $\text{LV}$ là đòn bẩy tài chính; $\text{TG}$ là quy mô công ty; $\text{DIV}$ là chi trả cổ tức; $\text{CAP}$ là chi tiêu vốn; $\text{GDP}$ là tăng trưởng kinh tế; $\text{MCAP}$ là vốn hóa thị trường; $\text{CF}$ là dòng tiền đóng vai trò biến nghiên cứu bổ trợ).
• Thiết kế kiểm định: Mô tả chi tiết các bước kiểm tra đa cộng tuyến (VIF), kiểm định Hausman (chọn FEM hay REM), kiểm định giả thuyết $H_0$ về phương sai sai số không đổi và tự tương quan Wooldridge, cùng phương pháp ước lượng GMM để kiểm soát hiện tượng nội sinh.

Chương 4: Kết quả & thảo luận nghiên cứu

Chương 4 phân tích số liệu thực nghiệm thu được từ 118 doanh nghiệp niêm yết (2010–2022):

• Thống kê mô tả: Trình bày giá trị trung bình, độ lệch chuẩn, giá trị nhỏ nhất (Min) và lớn nhất (Max) của các biến $\text{CH}, \text{CF}, \text{CI}, \text{NW}, \text{TQ}, \text{LV}, \text{TG}, \text{DIV}, \text{CAP}, \text{GDP}, \text{MCAP}$.
• Ma trận tương quan và kiểm định đa cộng tuyến: Hệ số tương quan giữa các biến độc lập đều nằm trong ngưỡng an toàn (< 0,8) và hệ số VIF của tất cả các biến đều nhỏ hơn 10, khẳng định mô hình không xuất hiện hiện tượng đa cộng tuyến nghiêm trọng.
• Lựa chọn mô hình và kiểm định khuyết tật: Kết quả kiểm định Hausman cho thấy mô hình FEM vượt trội so với REM. Tuy nhiên, các kiểm định chẩn đoán sau hồi quy chỉ ra sự tồn tại của hiện tượng phương sai sai số thay đổi và hiện tượng tự tương quan.
• Kết quả ước lượng GMM và thảo luận: Ước lượng GMM (bao gồm DGMM/SGMM) giải quyết triệt để vấn đề nội sinh và biến trễ động, xác nhận nhận thức tham nhũng (CPI) có tác động đáng kể đến việc nắm giữ tiền mặt tại các doanh nghiệp niêm yết tại Việt Nam. Kết quả cũng làm rõ vai trò của các biến kiểm soát vi mô (vốn lưu động ròng, đòn bẩy tài chính, quy mô, cơ hội tăng trưởng, chi tiêu vốn, chi trả cổ tức) và các biến vĩ mô (GDP, MCAP) trong việc giải thích quyết định dự trữ tiền mặt.

Chương 5: Kết luận & một số khuyến nghị

Chương 5 đúc kết kết quả nghiên cứu và đưa ra hệ thống khuyến nghị thực tiễn:

• Tổng kết các phát hiện thực nghiệm về tác động của chỉ số nhận thức tham nhũng và các đặc tính doanh nghiệp lên quyết định thanh khoản.
• Đề xuất các khuyến nghị cụ thể theo từng biến nghiên cứu:
  • Đối với tham nhũng: Doanh nghiệp cần xây dựng chiến lược dự phòng tiền mặt linh hoạt, minh bạch hóa báo cáo tài chính để hạn chế rủi ro chi phí phát sinh từ môi trường tham nhũng.
  • Đối với vốn lưu động ròng và đòn bẩy: Tối ưu hóa chu kỳ luân chuyển vốn lưu động để thay thế tiền mặt nhàn rỗi; kiểm soát tỷ lệ nợ vay để giảm áp lực thanh toán ngắn hạn.
  • Đối với Tobin's Q, quy mô, chi trả cổ tức và chi tiêu vốn: Cân đối nguồn tài trợ nội bộ cho các dự án mở rộng, điều chỉnh tỷ lệ chi trả cổ tức phù hợp với nhu cầu đầu tư tài sản cố định.
  • Đối với yếu tố vĩ mô (GDP, MCAP): Tận dụng sự phát triển của thị trường vốn để đa dạng hóa kênh huy động, điều chỉnh lượng tiền mặt theo chu kỳ kinh tế.
• Trình bày các hạn chế về cỡ mẫu, dữ liệu và đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo.

---

Kết quả và đóng góp

Kết quả nghiên cứu chính

1. Tác động của nhận thức tham nhũng: Kết quả nghiên cứu khẳng định môi trường tham nhũng (đo lường qua CPI) có mối liên hệ mật thiết đến tỷ lệ nắm giữ tiền mặt ($\text{CH}$) của các doanh nghiệp niêm yết trên sàn HOSE và HNX. Khi nhận thức tham nhũng thay đổi, doanh nghiệp điều chỉnh lượng tiền mặt dự trữ nhằm cân bằng giữa chi phí nắm giữ và nhu cầu thanh khoản phục vụ giao dịch và phòng ngừa.
2. Vai trò của các nhân tố tài chính vi mô và vĩ mô:
   • Các biến vi mô bao gồm vốn lưu động ròng ($\text{NW}$), cơ hội tăng trưởng Tobin's Q ($\text{TQ}$), đòn bẩy tài chính ($\text{LV}$), quy mô doanh nghiệp ($\text{TG}$), chi trả cổ tức ($\text{DIV}$), và chi tiêu vốn ($\text{CAP}$) cùng với dòng tiền ($\text{CF}$) đóng vai trò quan trọng trong việc giải thích sự biến thiên của tỷ lệ nắm giữ tiền mặt.
   • Các biến vĩ mô gồm tăng trưởng kinh tế ($\text{GDP}$) và quy mô vốn hóa thị trường chứng khoán ($\text{MCAP}$) tác động đến khả năng tiếp cận vốn bên ngoài, từ đó ảnh hưởng trực tiếp đến hành vi tích trữ tiền mặt nội bộ của doanh nghiệp.
3. Hiệu quả của phương pháp ước lượng GMM: Việc áp dụng kỹ thuật GMM đã xử lý thành công các khuyết tật của mô hình dữ liệu bảng (phương sai thay đổi, tự tương quan và nội sinh), mang lại các ước lượng vững và đáng tin cậy.

Đóng góp của đề tài

• Về mặt học thuật: Khóa luận là công trình tiên phong tại Việt Nam xem xét đồng thời tác động của nhận thức tham nhũng (CPI) và việc nắm giữ tiền mặt của các doanh nghiệp niêm yết trong điều kiện mô hình động giai đoạn 2010–2022. Nghiên cứu bổ sung bằng chứng thực nghiệm vào hệ thống lý thuyết cấu trúc vốn và quản trị thanh khoản tại các thị trường mới nổi.
• Về mặt thực tiễn: Cung cấp cơ sở khoa học giúp các nhà quản trị doanh nghiệp xây dựng chính sách nắm giữ tiền mặt tối ưu, cân bằng giữa chi phí và lợi ích của việc giữ tiền mặt, giảm thiểu tác động tiêu cực từ môi trường thể chế và biến động kinh tế vĩ mô.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của đề tài

1. Phạm vi mẫu nghiên cứu: Dữ liệu chỉ khảo sát 118 doanh nghiệp niêm yết trên hai sàn HOSE và HNX có báo cáo tài chính liên tục và đầy đủ trên FiinPro trong giai đoạn 2010–2022, chưa bao quát toàn bộ các doanh nghiệp trên sàn UPCoM hoặc các doanh nghiệp chưa niêm yết.
2. Đặc điểm phân ngành: Nghiên cứu chưa phân tích chuyên sâu tác động riêng biệt của nhận thức tham nhũng theo từng phân ngành kinh tế cụ thể có tính chất thâm dụng vốn hoặc mức độ tiếp xúc thủ tục hành chính khác nhau.
3. Thước đo tham nhũng: Chỉ số CPI là chỉ số cảm nhận cấp quốc gia, chưa phản ánh được sự khác biệt về mức độ tham nhũng giữa các vùng miền, địa phương hoặc các cấp quản lý vi mô tại Việt Nam.

Hướng nghiên cứu tiếp theo

1. Mở rộng quy mô mẫu nghiên cứu sang các doanh nghiệp đăng ký giao dịch trên sàn UPCoM và các doanh nghiệp vừa và nhỏ (SMEs).
2. Phân tầng mẫu nghiên cứu theo từng nhóm ngành cụ thể (bất động sản, sản xuất, xây dựng, năng lượng...) để đánh giá sự khác biệt về độ nhạy cảm của tiền mặt trước môi trường tham nhũng.
3. Kết hợp thêm các chỉ số thể chế và quản trị cấp địa phương (như Chỉ số Năng lực Cạnh tranh Cấp tỉnh - PCI) để phản ánh chi tiết hơn tác động của môi trường kinh doanh vi mô lên quyết định tài chính doanh nghiệp.

---

Giá trị tham khảo

Khóa luận là tài liệu tham khảo hữu ích cho các nhóm đối tượng sau:

• Sinh viên và học viên chuyên ngành Tài chính – Ngân hàng, Kế toán, Quản trị Kinh doanh: Tham khảo phương pháp xây dựng mô hình kinh tế lượng dữ liệu bảng động, quy trình kiểm định khuyết tật mô hình và ứng dụng phương pháp ước lượng GMM trên phần mềm Stata.
• Nhà nghiên cứu về tài chính doanh nghiệp và kinh tế thể chế: Cung cấp khung tham chiếu thực nghiệm về mối liên hệ giữa các chỉ số thể chế quốc gia (CPI, World Bank) và các quyết định tài chính vi mô tại thị trường chứng khoán Việt Nam.
• Nhà quản trị doanh nghiệp: Tham khảo cơ sở thực tiễn để thiết lập tỷ lệ dự trữ tiền mặt hợp lý, cân đối các khoản mục vốn lưu động, nợ vay và chi tiêu vốn trong các điều kiện môi trường kinh tế biến động.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Khóa luận sử dụng thước đo nào để đại diện cho mức độ tham nhũng và nguồn dữ liệu lấy từ đâu?
Khóa luận sử dụng Chỉ số Nhận thức Tham nhũng (Corruption Perceptions Index - CPI, ký hiệu $\text{CI}$ trong mô hình) do Tổ chức Minh bạch Quốc tế (Transparency International - TI) và Ngân hàng Thế giới (World Bank) công bố hàng năm, sử dụng thang điểm chuẩn hóa từ 0 đến 100 kể từ năm 2012.

2. Mẫu dữ liệu định lượng của nghiên cứu được thu thập từ bao nhiêu doanh nghiệp và trong giai đoạn nào?
Mẫu nghiên cứu bao gồm dữ liệu thứ cấp của 118 doanh nghiệp niêm yết trên hai sàn chứng khoán HOSE và HNX tại Việt Nam, được trích xuất từ cơ sở dữ liệu FiinPro trong giai đoạn 13 năm, từ năm 2010 đến năm 2022.

3. Tỷ lệ nắm giữ tiền mặt (CH) của doanh nghiệp được đo lường bằng công thức nào trong khóa luận?
Theo cơ sở lý thuyết kế toán tài chính (Pascal, 2005; Martinez-Sola và cộng sự, 2013), tỷ lệ nắm giữ tiền mặt ($\text{CH}$) được đo lường bằng tổng giá trị tiền và các khoản tương đương tiền chia cho tổng tài sản của doanh nghiệp.

4. Khóa luận sử dụng các lý thuyết tài chính nền tảng nào để giải thích hành vi nắm giữ tiền mặt?
Khóa luận sử dụng ba lý thuyết cốt lõi gồm: Lý thuyết mô hình đánh đổi (Trade-off Theory của Ferreira & Vilela, 2004), Lý thuyết trật tự phân hạng (Pecking Order Theory của Myers & Majluf, 1984), và Lý thuyết dòng tiền tự do (Free Cash Flow Theory của Jensen, 1986), kết hợp với 4 động cơ giữ tiền của Keynes (1936) và Bates cùng cộng sự (2009).

5. Những phương pháp kinh tế lượng nào đã được tác giả triển khai trong khóa luận?
Tác giả đã áp dụng quy trình phân tích kinh tế lượng toàn diện gồm: Thống kê mô tả, phân tích ma trận tương quan, kiểm định VIF, hồi quy dữ liệu bảng (Pooled OLS, FEM, REM), kiểm định Hausman, kiểm định phương sai thay đổi và tự tương quan Wooldridge, cùng phương pháp ước lượng FGLS và GMM (DGMM/SGMM) để xử lý nội sinh.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Trương Văn Ngoan đã hoàn thành việc phân tích thực nghiệm tác động của nhận thức tham nhũng và các nhân tố vi mô, vĩ mô đến chính sách nắm giữ tiền mặt của 118 doanh nghiệp niêm yết trên HOSE và HNX giai đoạn 2010–2022. Thông qua việc ứng dụng phương pháp ước lượng GMM trên dữ liệu bảng động, nghiên cứu đã giải quyết các khuyết tật nội sinh và chứng minh mối liên hệ có ý nghĩa thống kê giữa môi trường thể chế với hành vi thanh khoản của doanh nghiệp. Các phát hiện và hệ thống khuyến nghị trong khóa luận cung cấp luận cứ khoa học quan trọng cho công tác quản trị dòng tiền doanh nghiệp và hoàn thiện chính sách thị trường vốn tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

chương 1 giải thích cấu trúc của khóa luận. Các chương tiếp theo sẽ sử dụng nội dung mà tác giả đưa ra ở đây để làm cơ sở. 9 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT & LƯỢC KHẢO NGHIÊN CỨU Chương 2: Tổng hợp các cơ sở lý thuyết và các học thuyết liên quan về Nắm giữ tiền mặt và Nhận thức tham nhũng. Từ đó đưa ra các yếu tố tác động đến việc nắm giữ tiền mặt bên cạnh yếu tố tham nhũng mà bài chúng tôi đưa ra.

Bên cạnh đó, chương 2 cũng trình bày những bài nghiên cứu thực nghiệm trước đó có liên quan đã được công bố trước đó ở trong và ngoài nước. CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ THAM NHŨNG VÀ NẮM GIỮ TIỀN MẶT DOANH NGHIỆP. Khái niệm về tham nhũng. Tham nhũng Nền kinh tế mở và hội nhập đã và đang dẫn đến “Tham nhũng” trở thành một trong những thách thức mà chính phủ, các tập đoàn lớn cũng như các doanh nghiệp và thị trường đang phải đối mặt.

Tham nhũng đang là mối đè dọa rất lớn ảnh hưởng đến nền kinh tế của mỗi quốc gia không chỉ về kinh tế mà còn về chính trị. Tham nhũng là hành vi của công chức nhằm khai thác quyền lực công vì lợi ích riêng của họ (Jain, 2001). Tham nhũng làm xoi mòn lòng tin của công chúng vào chính phủ, lãng phí nguồn lực công và gây ra bất công xã hội. Vào năm (2012) Ngân hàng Thế giới ước tính cái giá phải trả cho tham nhũng là không ít hơn 2,6 nghìn tỷ USD trên toàn Thế giới, Ngân hàng Thế giới (2017) ước tính rằng các doanh nghiệp và cá nhân phải trả khoảng 1,5 nghìn tỷ USD (tương đương 2% GDP toàn cầu) mỗi năm để hối lộ.

Vì vậy, tham nhũng đã trở thành một trong những vấn đề nan giải nhất trong thế giới thực và thế giới học thuật. Một số nghiên cứu trước đây chứng minh rằng tham nhũng ảnh hưởng tiêu cực đến nhiều vấn đề kinh tế vĩ mô như đầu tư quốc gia và tăng trưởng kinh tế (Brunetti và cộng sự, 1998; Doh và Teegen, 2003; Mauro, 1995; Zakharov, 2018), dịch vụ chăm sóc sức khỏe và giáo dục (Gupta và Tiongson, 2000), đầu tư trực tiếp nước ngoài và tăng trưởng kinh tế (Lambsdorff và Cornelius, 2000). Tuy nhiên, ở cấp độ vi mô, mối quan hệ giữa môi trường tham nhũng và các 10 quyết định tài chính doanh nghiệp vẫn còn gây tranh cãi. Một mặt, một số nghiên cứu trước đây thừa nhận rằng chính sách tài chính doanh nghiệp là một kênh tiềm năng để tránh việc tìm kiếm đặc lợi (McChesney, 1987).

Các doanh nghiệp có xu hướng sử dụng các chính sách công bố thông tin không minh bạch hơn để đối phó với môi trường tham nhũng ngày càng gia tăng (Durnev và Fauver, 2008; Stulz, 2005). Mặt khác, các nghiên cứu khác cho rằng doanh nghiệp coi môi trường tham nhũng là cơ hội để đạt được lợi thế cạnh tranh. Các công ty sẵn sàng hối lộ để nhận được dịch vụ công thuận lợi (“tiền bôi trơn”) hoặc để giảm thiểu sự xâm hại của nhà nước (“tiền bảo vệ”) (Claessens và cộng sự, 2008; Tahoun, 2014; Wei và Kaufmann, 1999; Xu et al. Ngoài ra, Svensson (2003) nhận thấy rằng các doanh nghiệp ở Uganda trả “tiền bôi trơn” cho các quan chức nhà nước có quyền lực tác động trực tiếp đến hoạt động kinh doanh của họ.

Cai và cộng sự (2004), Wang và You (2012) tìm thấy bằng chứng hỗ trợ cho cả hai cơ chế ở Trung Quốc. Tuy nhiên, các nghiên cứu trước đây cũng phát hiện ra rằng tham nhũng ảnh hưởng đến việc đưa ra quyết định và hiệu quả hoạt động của công ty. Nhận thức tham nhũng (Corruption Perceptions Index – CPI) Một chỉ số được tổ chức (Transparency International - TI) công bố mỗi năm. CPI đo lường mức độ tham nhũng được xem là tồn tại trong các cơ quan chính phủ và các tổ chức công cộng ở một quốc gia cụ thể.

CPI dựa trên dữ liệu và thông tin từ nhiều nguồn, chẳng hạn như các cuộc khảo sát về doanh nghiệp và chuyên gia. Điểm số từ 0 đến 100 được sử dụng để hiển thị kết quả cuối cùng của CPI. Điểm cao hơn cho thấy môi trường ít tham nhũng hơn. Mối quan hệ giữ tham nhũng và nhận thức tham nhũng (CPI) Mối quan hệ giữa CPI và tham nhũng là đặc biệt quan trọng.

CPI không phải là một đo lường trực tiếp của tham nhũng. Thay vào đó, nó là một chỉ số thể hiện sự nhận thức của mọi người về mức độ tham nhũng trong một quốc gia. Mặc dù không thể đo lường tham nhũng trực tiếp, CPI thường được coi là một chỉ số tiêu biểu cho 11 mức độ tham nhũng tại một quốc gia vì nó phản ánh ý kiến của các chuyên gia và doanh nghiệp có kiến thức về tình trạng tham nhũng của quốc gia đó. Chỉ số CPI càng cao đồng nghĩa với việc môi trường trong kinh doanh và hành chính của doanh nghiệp, quốc gia đó đáng tin cậy hơn và ít bị ảnh hưởng bởi tham nhũng và ngược lại.

Tóm lại, chỉ số nhận thức tham nhũng càng cao ( hiểu biết sâu và rõ về vấn đề tham nhũng) thì doanh nghiệp có xu hướng nắm giữ nhiều tiền mặt hơn. • Đo lường Quoc Trung Tran (2020), sử dụng thước đo kết hợp về tham nhũng là Chỉ số (CPI) được Tổ chức Minh bạch Quốc tế và Ngân hàng Thế giới công bố hàng năm. Các thước đo từ hai trang cung cấp thông tin này chắc chắn để nghiên cứu và là các chỉ số tổng hợp được tạo ra từ các nguồn thông tin liên quan đến tham nhũng khác nhau phản ánh cả các thước đo bên trong và bên ngoài. Do đó, chúng được coi là những đại diện tốt nhất cho tham nhũng (Asiedu và Freeman, 2009) và được dùng phổ biến trong các nghiên cứu trước đây (Chen và cộng sự, 2015; Thakur và Kannadhasan, 2019).

Theo như thông tin trước đây, vào 2012; thang đo CPI là từ 0 đến 10. Tuy nhiên, từ năm 2012 thang đo được thay thế bằng thang đo từ 0 đến 100. Giá trị CPI càng thấp thể hiện tham nhũng càng cao. • Mối quan hệ giữa tham nhũng và độ nhạy cảm của dòng tiền Almeida và cộng sự (2004), cho thấy các doanh nghiệp tích lũy tiền từ dòng tiền; do đó, trong bài viết này, chúng tôi mở rộng hướng nghiên cứu này bằng cách điều tra xem tham nhũng ảnh hưởng như thế nào đến việc nắm giữ tiền mặt và độ nhạy cảm của dòng tiền trên toàn thế giới.

Chúng tôi cho rằng tham nhũng có thể ảnh hưởng đến độ nhạy cảm của dòng tiền thông qua hai cơ chế. Thứ nhất, theo Svensson (2003), Thakur và Kannadhasan (2019), Wang and You (2012), Xu và cộng sự (2017), các nhà quản lý doanh nghiệp có động cơ cao hơn để tích lũy nhiều tiền hơn từ dòng tiền để chuẩn bị cho việc chi trả hối lộ trong để thu được lợi ích từ những cơ hội tham nhũng. 12 Thứ hai, các nhà quản lý doanh nghiệp cơ hội tận dụng môi trường tham nhũng để tăng quyền sở hữu cổ đông bằng cách tiết kiệm nhiều tiền hơn từ dòng tiền. Theo lý thuyết đại diện, các nhà quản lý có hướng đi khác là sử dụng nguồn lực của công ty để đầu tư vào các dự án không mang lại lợi nhuận nhằm phục vụ lợi ích của chính họ thay vì tối đa hóa tài sản của cổ đông (Jensen và Meckling, 1976) và do đó họ có khả năng nắm giữ nhiều tiền mặt hơn cần thiết cho việc đầu tư quá mức của họ vào những dự án không mang lại lợi nhuận này (Jensen, 1986).

Trong môi trường tham nhũng cao, các doanh nghiệp có nhiều khả năng đưa hối lộ hơn. Khái niệm về tiền mặt • Khái niệm Theo từ điển kinh tế học, tiền mặt (CH) theo nghĩa hẹp, thì đó là tiền được NHNN phát hành và nằm trong tay công chúng hoặc ngoài hệ thống ngân hàng. Còn theo nghĩa rộng hơn thì tiền mặt (CH) được hiểu là những thứ có thể sử dụng trực tiếp để chi trả, thanh toán cho các khoản giao dịch. Do đó, Tiền mặt được coi là có tính thanh khoản cao nhất và được xem là thước đo trả nợ của doanh nghiệp.

Nắm giữ tiền mặt là một vấn đề đáng chú ý bởi bất kì một doanh nghiệp cũng cần phải có khả năng thanh khoản. Do đó, doanh nghiệp có thể trả hết nợ đúng thời hạn và kể cả đang trong giai đoạn khó khăn. Theo các nghiên cứu về tài chính, thì tiền mặt bao gồm các khoản tiền và tương đương tiền, tương đương tiền có thể hiều là các khoản có thể chuyển đổi thành tiền trong khoản thời gian ngắn hạn: “Tín phiếu kho bạc, kỳ phiếu và các khoản tiền gửi ngắn hạn ở ngân hàng”, Từ góc độ tài chính, theo Pascal (2005) “ Tiền mặt được xác định bởi tiền và các khoản tương đương tiền của doanh nghiệp”. Theo Chen và Chuang (2009), các công ty có xu hướng nắm giữ tiền mặt để hạn chế chi phí giao dịch và cũng nhằm mục đích ngăn chặn sự mất mát đầu tư nguồn vốn ngắn hạn (những dự án đầu tư có rủi ro cao, tạo ra giá trị không cao trong tương lai).

Theo quan điểm của nhiều nhà đầu tư, do bởi họ là người ngoài công ty nên họ thường thấy khoản mục tiền mặt trên bảng cân đối kế toán nhiều thì bao giờ cũng yên tâm hơn các công 13 ty có lượng dự trữ tiền mặt ít hơn. Nguyễn Minh Kiều (2013) đã đưa ra một khái niệm chung để hiểu hơn về khái niệm tiền mặt. Theo đó, tiền mặt được xác định là các khoản tiền có sẵn để sử dụng bất cứ lúc nào cho mục đích tài chính, bao gồm cả tiền mặt có trong quỹ của doanh nghiệp và tiền trong tài khoản thanh toán tại các ngân hàng. Các loại đầu tư chứng khoán ngắn hạn khác được xem như tài sản tương đương tiền mặt có hiệu quả nhất, vì chúng có thể dễ dàng chuyển đổi thành tiền mặt.

Trong kế toán, tiền mặt được tính bằng tổng số tiền và các tài sản tương đương tiền, bao gồm cả các khoản đầu tư chứng khoán ngắn hạn. Do đó, tiền mặt đóng vai trò quan trọng trong việc đánh giá tài sản lưu động của doanh nghiệp và có ý nghĩa quan trọng đối với hoạt động tài chính và quản lý rủi ro của họ. Theo nghị định số 222/2013/NĐ-CP định nghĩa như sau: Tiền mặt là tiền giấy, tiền kim loại do Ngân hàng Nhà Nước phát hành. • Đo lường Nắm giữ tiền mặt, theo Martinez-Sola và đồng nghiệp (2013), được đo lường bằng cách chia số tiền mặt, các khoản tương đương tiền mặt của doanh nghiệp cho tổng tài sản.