Nghiên cứu nhân giống cây bạch đàn chanh (Eucalyptus citriodora) bằng phương pháp nuôi cấy mô

Cây bạch đàn chanh (Eucalyptus citriodora) thuộc họ Myrtaceae, có giá trị kinh tế cao nhờ tinh dầu bạch đàn… 59 trang · Học viện Nông nghiệp Việt Nam · 2021.

• Tác giả: Lê Thị Nhàn
• Người hướng dẫn: ThS. Vũ Hoài Sâm
• Trường học: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Công nghệ sinh học
• Đề tài: Nghiên cứu nhân giống cây bạch đàn chanh (Eucalyptus citriodora) bằng phương pháp nuôi cấy mô
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• TÓM TẮT
• 1. MỞ ĐẦU
• 1.1. Đặt vấn đề
• 1.2. Mục đích nghiên cứu
• 1.3. Yêu cầu
• 2. TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Giới thiệu chung về cây Bạch đàn chanh
• 2.1.1. Nguồn gốc và vị trí, phân loại
• 2.1.2. Đặc điểm thực vật và sinh thái
• 2.1.3. Thành phần hóa học
• 2.1.4. Tình hình phát triển trồng cây bạch đàn chanh
• 2.1.5. Các phương pháp truyền thống nhân giống cây bạch đàn chanh
• 2.2. Kỹ thuật nhân giống nuôi cấy mô tế bào thực vật
• 2.2.1. Giới thiệu về nuôi cấy mô tế bào thực vật
• 2.2.2. Các bước cơ bản của quá trình nhân giống in vitro
• 2.2.3. Môi trường nuôi cấy
• 2.3. Tình hình nghiên cứu nhân giống in vitro cây bạch đàn chanh
• 2.3.1. Kết quả nghiên cứu ngoài nước
• 2.3.2. Kết quả nghiên cứu trong nước
• 3. ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng và vật liệu nghiên cứu
• 3.2. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 3.3. Nội dung nghiên cứu
• 3.4. Phương pháp nghiên cứu
• 3.4.1. Phương pháp nuôi cấy in vitro
• 3.4.2. Phương pháp khử trùng mẫu cấy
• 3.4.3. Phương pháp kế thừa tài liệu
• 3.4.4. Phương pháp bố trí thí nghiệm
• 3.4.5. Phương pháp xử lý số liệu
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Nghiên cứu tạo nguồn vật liệu vô trùng
• 4.1.1. Ảnh hưởng của thời gian khử trùng bằng HgCl2 0,1% đến khả năng tạo mẫu bạch đàn chanh vô trùng
• 4.2. Nghiên cứu nhân nhanh chồi in vitro cây Bạch đàn chanh
• 4.2.1. Ảnh hưởng của BAP đến khả năng nhân nhanh chồi in vitro cây Bạch đàn chanh
• 4.2.2. Ảnh hưởng của Kinetin đến khả năng nhân nhanh chồi in vitro cây Bạch đàn chanh
• 4.2.3. Ảnh hưởng của tổ hợp BAP và IBA/ α-NAA đến khả năng nhân nhanh chồi in vitro cây Bạch đàn chanh
• 4.2.4. Ảnh hưởng của tổ hợp Kinetin và IBA/ α-NAA đến khả năng nhân nhanh chồi in vitro cây Bạch đàn chanh
• 4.3. Nghiên cứu cây hoàn chỉnh
• 4.3.1. Ảnh hưởng của α–NAA đến khả năng tạo cây hoàn chỉnh
• 4.3.2. Ảnh hưởng của IBA đến khả năng tạo cây hoàn chỉnh
• 5. KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về Nghiên cứu Nhân giống Cây Bạch đàn chanh

Cây bạch đàn chanh (Eucalyptus citriodora) thuộc họ Myrtaceae, có giá trị kinh tế cao nhờ tinh dầu bạch đàn chanh được ứng dụng rộng rãi. Tuy nhiên, các phương pháp nhân giống truyền thống gặp nhiều hạn chế. Nghiên cứu nhân giống in vitro bạch đàn chanh mở ra hướng đi mới, giúp tạo ra số lượng lớn cây giống chất lượng cao, đồng đều và sạch bệnh. Phương pháp nuôi cấy mô Eucalyptus citriodora hứa hẹn giải quyết bài toán về nguồn cung cây giống ổn định cho ngành lâm nghiệp và dược liệu. Theo Lã Đình Mới và cộng sự (2002), bạch đàn chanh có nguồn gốc từ Queensland, Australia và đã được du nhập vào Việt Nam.

1.1. Giới thiệu chung về cây Bạch đàn chanh Eucalyptus citriodora

Cây bạch đàn chanh là cây thân gỗ, cao từ 20-40m, vỏ màu xám nhạt hoặc trắng kem. Lá cây có mùi chanh đặc trưng khi vò. Tinh dầu bạch đàn chanh được chiết xuất từ lá và có nhiều ứng dụng trong công nghiệp, y học và đời sống. Nghiên cứu của Tolba và cs. (2015) đã xác định 22 hợp chất trong tinh dầu bạch đàn chanh, chiếm 95,27% lượng dầu, trong đó citronellal là thành phần chính (63,9%).

1.2. Tầm quan trọng của việc nhân giống cây Bạch đàn chanh

Việc nhân giống nhanh cây bạch đàn chanh để cung cấp cây giống số lượng lớn, chất lượng tốt là rất cần thiết. Các phương pháp truyền thống thường cho năng suất thấp, chất lượng kém và tuổi thọ không cao. Nhân giống vô tính bạch đàn chanh bằng nuôi cấy mô khắc phục được các nhược điểm này, tạo ra cây giống đồng đều, sạch bệnh và có khả năng sinh trưởng tốt hơn.

II. Thách thức trong Nhân giống Bạch đàn chanh Truyền thống

Các phương pháp nhân giống truyền thống như gieo hạt và giâm hom gặp nhiều khó khăn. Gieo hạt cho cây con không đồng đều, thời gian sinh trưởng kéo dài và dễ bị thoái hóa giống. Giâm hom có tỷ lệ thành công thấp, phụ thuộc vào mùa vụ và kỹ thuật chăm sóc. Do đó, cần có phương pháp công nghệ nhân giống cây bạch đàn chanh hiệu quả hơn để đáp ứng nhu cầu sản xuất. Theo Đỗ Huy Bích và cộng sự (2004), tinh dầu bạch đàn chanh có nhiều ứng dụng trong y học, nhưng nguồn cung cây giống chất lượng còn hạn chế.

2.1. Hạn chế của phương pháp nhân giống bằng hạt

Nhân giống bằng hạt thường tạo ra cây con có sự biến dị di truyền lớn, không giữ được các đặc tính tốt của cây mẹ. Thời gian từ khi gieo hạt đến khi cây đạt kích thước đủ lớn để trồng rất dài, ảnh hưởng đến hiệu quả kinh tế. Ngoài ra, cây con từ hạt thường dễ bị nhiễm bệnh và có sức đề kháng kém.

2.2. Khó khăn trong phương pháp nhân giống bằng hom

Phương pháp giâm hom phụ thuộc nhiều vào điều kiện môi trường và kỹ thuật chăm sóc. Tỷ lệ ra rễ của hom thường thấp, đặc biệt là đối với các giống bạch đàn chanh khó ra rễ. Hom giống dễ bị nhiễm bệnh và cần được chăm sóc đặc biệt trong giai đoạn đầu.

III. Phương pháp Nuôi cấy Mô Giải pháp Nhân giống Ưu việt

Phương pháp nuôi cấy mô tế bào thực vật mở ra triển vọng lớn trong việc nhân giống nhanh cây bạch đàn chanh. Kỹ thuật này cho phép tạo ra số lượng lớn cây giống đồng đều, sạch bệnh và giữ nguyên đặc tính di truyền của cây mẹ. Quy trình nhân giống bạch đàn chanh bằng nuôi cấy mô bao gồm các giai đoạn: tạo vật liệu vô trùng, nhân nhanh chồi, tạo rễ và huấn luyện cây con. Theo Hajari và cs (2006), khả năng tái sinh in vitro của mỗi loài bạch đàn, thậm chí các dòng trong cùng một loài có thể khác nhau.

3.1. Ưu điểm vượt trội của nhân giống bằng nuôi cấy mô

Ưu điểm của nhân giống nuôi cấy mô là hệ số nhân giống cao, cây giống đồng đều, sạch bệnh và có khả năng sinh trưởng tốt. Phương pháp này không phụ thuộc vào mùa vụ và có thể sản xuất cây giống quanh năm. Ngoài ra, kỹ thuật nuôi cấy mô tế bào thực vật còn giúp bảo tồn các giống cây quý hiếm.

3.2. Các giai đoạn chính trong quy trình nuôi cấy mô

Quy trình nhân giống in vitro bạch đàn chanh bao gồm các giai đoạn: chọn và khử trùng mẫu cấy, tạo chồi, nhân nhanh chồi, tạo rễ và huấn luyện cây con. Mỗi giai đoạn đòi hỏi điều kiện môi trường và dinh dưỡng khác nhau để đảm bảo sự phát triển tối ưu của cây.

3.3. Môi trường nuôi cấy mô và vai trò của hormone sinh trưởng

Môi trường nuôi cấy mô bạch đàn chanh cần cung cấp đầy đủ các chất dinh dưỡng cần thiết cho sự phát triển của cây. Hormone sinh trưởng thực vật như auxin và cytokinin đóng vai trò quan trọng trong việc điều khiển sự phát triển của chồi và rễ. Tỷ lệ và nồng độ của các hormone này cần được điều chỉnh phù hợp với từng giai đoạn phát triển của cây.

IV. Nghiên cứu Tạo Vật liệu Vô trùng cho Nuôi cấy Mô

Giai đoạn tạo vật liệu vô trùng là bước quan trọng để đảm bảo thành công của quá trình nuôi cấy mô Eucalyptus citriodora. Mẫu cấy cần được khử trùng kỹ lưỡng để loại bỏ các vi sinh vật gây hại mà không làm ảnh hưởng đến khả năng sinh trưởng của cây. Các chất khử trùng thường được sử dụng là HgCl2, NaOCl và cồn. Thời gian và nồng độ khử trùng cần được tối ưu hóa để đạt hiệu quả cao nhất. Theo tài liệu gốc, sử dụng HgCl2 0,1% trong thời gian 7 phút là phù hợp nhất để khử trùng mẫu bạch đàn chanh.

4.1. Phương pháp khử trùng mẫu cấy hiệu quả

Các phương pháp khử trùng mẫu cấy bao gồm sử dụng hóa chất (HgCl2, NaOCl, cồn), nhiệt độ cao và tia UV. Việc lựa chọn phương pháp và nồng độ khử trùng phù hợp phụ thuộc vào loại mẫu cấy và mức độ nhiễm bệnh. Cần đảm bảo khử trùng triệt để mà không gây hại cho mô thực vật.

4.2. Ảnh hưởng của thời gian khử trùng đến khả năng tạo mẫu vô trùng

Thời gian khử trùng có ảnh hưởng lớn đến khả năng tạo mẫu vô trùng. Thời gian quá ngắn có thể không loại bỏ hết vi sinh vật, trong khi thời gian quá dài có thể gây độc cho mô thực vật. Cần xác định thời gian khử trùng tối ưu để đạt hiệu quả cao nhất.

V. Nhân nhanh Chồi In Vitro Bạch đàn chanh Tối ưu Hóa

Giai đoạn nhân nhanh chồi là bước quan trọng để tạo ra số lượng lớn cây giống. Việc sử dụng các chất điều hòa sinh trưởng như BAP và Kinetin có vai trò quan trọng trong việc kích thích sự phát triển của chồi. Nồng độ và tỷ lệ của các chất này cần được điều chỉnh phù hợp để đạt hiệu quả nhân chồi cao nhất. Theo tài liệu gốc, sự kết hợp của BAP và α - NAA là tổ hợp chất hiệu quả nhất để nhân nhanh chồi in vitro cây Bạch đàn chanh và tốt nhất là môi trường MS + 0,25 mg/l BAP + 3 mg/l α - NAA.

5.1. Ảnh hưởng của BAP đến khả năng nhân nhanh chồi

BAP (6-Benzylaminopurine) là một loại cytokinin có tác dụng kích thích sự phân chia tế bào và phát triển của chồi. Nồng độ BAP phù hợp có thể làm tăng số lượng chồi và chiều dài chồi trên mỗi mẫu cấy. Tuy nhiên, nồng độ quá cao có thể gây ức chế sự phát triển của rễ.

5.2. Tác động của Kinetin đến quá trình nhân chồi in vitro

Kinetin là một loại cytokinin khác cũng có tác dụng kích thích sự phát triển của chồi. So với BAP, Kinetin thường có tác dụng yếu hơn nhưng có thể giúp cải thiện chất lượng chồi và giảm thiểu tình trạng stress cho cây.

5.3. Tổ hợp BAP và IBA α NAA Giải pháp tối ưu nhân chồi

Sự kết hợp giữa cytokinin (BAP hoặc Kinetin) và auxin (IBA hoặc α-NAA) có thể tạo ra hiệu quả hiệp đồng, giúp tăng cường khả năng nhân chồi và tạo rễ. Tỷ lệ và nồng độ của các chất này cần được điều chỉnh phù hợp để đạt hiệu quả cao nhất.

VI. Nghiên cứu Tạo Cây Hoàn chỉnh từ Chồi Nuôi cấy Mô

Giai đoạn tạo rễ là bước cuối cùng để tạo ra cây hoàn chỉnh từ chồi nuôi cấy mô. Việc sử dụng các chất điều hòa sinh trưởng như α-NAA và IBA có vai trò quan trọng trong việc kích thích sự phát triển của rễ. Nồng độ và thời gian xử lý cần được tối ưu hóa để đạt tỷ lệ ra rễ cao nhất. Theo tài liệu gốc, môi trường MS bổ sung IBA/ α - NAA có nồng độ từ 0,0 - 1,0 mg/l không phù hợp để tạo rễ in vitro Bạch đàn chanh.

6.1. Ảnh hưởng của α NAA đến khả năng tạo rễ in vitro

α-NAA (α-Naphthaleneacetic acid) là một loại auxin tổng hợp có tác dụng kích thích sự phát triển của rễ. Nồng độ α-NAA phù hợp có thể làm tăng số lượng rễ và chiều dài rễ trên mỗi chồi. Tuy nhiên, nồng độ quá cao có thể gây ức chế sự phát triển của chồi.

6.2. Tác động của IBA đến quá trình tạo rễ in vitro

IBA (Indole-3-butyric acid) là một loại auxin tự nhiên cũng có tác dụng kích thích sự phát triển của rễ. So với α-NAA, IBA thường có tác dụng nhẹ nhàng hơn và ít gây độc cho cây.

VII. Ứng dụng và Triển vọng của Nhân giống Nuôi cấy Mô

Nghiên cứu nhân giống cây bạch đàn chanh bằng phương pháp nuôi cấy mô mở ra triển vọng lớn cho việc sản xuất cây giống bạch đàn chanh quy mô lớn, đáp ứng nhu cầu trồng rừng và sản xuất dược liệu. Phương pháp này có thể được ứng dụng để cải thiện giống bạch đàn chanh, tạo ra các giống cây kháng bệnh và có năng suất cao hơn. Ứng dụng nuôi cấy mô trong lâm nghiệp giúp bảo tồn các giống cây quý hiếm và đa dạng hóa nguồn gen. Theo Nguyễn Xuân Dũng và cs (1995), tinh dầu bạch đàn chanh từ Việt Nam có thành phần hóa học tương tự như tinh dầu từ các nước khác, cho thấy tiềm năng phát triển sản xuất tinh dầu trong nước.

7.1. Ứng dụng thực tiễn của nuôi cấy mô trong lâm nghiệp

Nuôi cấy mô có thể được ứng dụng để nhân giống nhanh các giống cây lâm nghiệp quý hiếm, tạo ra các giống cây có năng suất cao và khả năng chống chịu tốt với điều kiện môi trường khắc nghiệt. Phương pháp này cũng giúp bảo tồn đa dạng sinh học và phục hồi các khu rừng bị suy thoái.

7.2. Triển vọng cải thiện giống bạch đàn chanh bằng nuôi cấy mô

Nuôi cấy mô có thể được kết hợp với các kỹ thuật di truyền để tạo ra các giống bạch đàn chanh có hàm lượng tinh dầu cao hơn, khả năng kháng bệnh tốt hơn và thích nghi với các điều kiện sinh thái khác nhau. Điều này sẽ giúp nâng cao hiệu quả kinh tế của việc trồng bạch đàn chanh.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Cây Bạch đàn chanh (Eucalyptus citriodora Hook., danh pháp đồng nghĩa Corymbia citriodora (Hook.) K.D.Hill & L.A.S.Johnson) thuộc họ Sim (Myrtaceae), là loài thân gỗ thẳng có chiều cao từ 20 đến 40(-50) m, có nguồn gốc đặc hữu từ bang Queensland (Australia) và đã được nhập trồng tại nhiều vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới trên thế giới. Bên cạnh giá trị cung cấp gỗ cứng phục vụ xây dựng và bột giấy, lá cây Bạch đàn chanh chứa hàm lượng tinh dầu cao với cấu tử chính là citronellal (chiếm từ 60% đến hơn 80%), có đặc tính kháng khuẩn, kháng nấm, chống viêm và xua đuổi côn trùng, được ứng dụng rộng rãi trong y học cổ truyền, công nghiệp dược phẩm và hương liệu.

Tại Việt Nam, cây Bạch đàn chanh đã được di thực và trồng rải rác từ khoảng 40 năm trước ở một số địa phương như Vĩnh Phúc, Quảng Ninh, Long An. Tuy nhiên, việc phát triển diện tích trồng quy mô lớn đang gặp khó khăn do các phương pháp nhân giống truyền thống (gieo hạt và giâm cành) bộc lộ nhiều hạn chế: hạt giống có tỷ lệ nảy mầm không đồng đều, phân ly di truyền cao; phương pháp giâm cành phụ thuộc lớn vào độ tuổi cây mẹ (thường chỉ hiệu quả ở cây dưới 2 năm tuổi), hệ số nhân thấp và cây giống dễ nhiễm sâu bệnh. Trong khi đó, kỹ thuật nhân giống in vitro (nuôi cấy mô tế bào thực vật) mang lại nhiều ưu thế như hệ số nhân cao, độ đồng đều di truyền tuyệt đối, làm sạch bệnh và duy trì độ trẻ hóa sinh lý của mô cây. Mặc dù nhiều loài bạch đàn khác (Eucalyptus urophylla, E. exserta, các dòng bạch đàn lai UP, UE) đã được nhân giống thành công trong nước, quy trình vi nhân giống cây Bạch đàn chanh tại Việt Nam vẫn chưa được công bố.

Mục đích nghiên cứu của đề tài là bước đầu xác định môi trường và điều kiện thích hợp cho quy trình nhân giống in vitro cây Bạch đàn chanh nhằm tạo nguồn cây giống chất lượng cao phục vụ trồng rừng và sản xuất dược liệu. Để đạt mục đích này, đề tài đặt ra 3 yêu cầu/nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:

1. Xác định được thời gian khử trùng bằng dung dịch HgCl₂ 0,1% thích hợp nhất để tạo nguồn vật liệu vô trùng từ đoạn đốt thân cây mẹ.
2. Xác định được loại và nồng độ chất điều hòa sinh trưởng (nhóm cytokinin đơn lẻ và kết hợp với auxin) cho khả năng nhân chồi in vitro đạt hệ số cao nhất và chất lượng chồi tốt nhất.
3. Xác định được loại và nồng độ chất điều hòa sinh trưởng thuộc nhóm auxin (IBA, α-NAA) thích hợp cho quá trình kích thích ra rễ tạo cây hoàn chỉnh in vitro.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Cây Bạch đàn chanh (Eucalyptus citriodora Hook.) 6 năm tuổi đang được lưu giữ tại Vườn bảo tồn cây thuốc thuộc Trung tâm Nghiên cứu Nguồn gen và Giống dược liệu Quốc gia – Viện Dược liệu.
• Vật liệu thí nghiệm: Đoạn đốt của cành non dài khoảng 2 cm chứa ít nhất một mắt ngủ sinh lý.
• Phạm vi không gian: Phòng Công nghệ Sinh học, Trung tâm Nghiên cứu Nguồn gen và Giống dược liệu Quốc gia – Viện Dược liệu.
• Phạm vi thời gian: Từ tháng 03/2021 đến tháng 08/2021.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận được xây dựng dựa trên cơ sở lý thuyết về vi nhân giống thực vật (micropropagation) và nguyên lý cân bằng hormone nội sinh - ngoại sinh trong điều khiển quá trình phát sinh hình thái mô tế bào thực vật. Mô hình 5 giai đoạn nhân giống in vitro theo George (1993) được áp dụng, tập trung chuyên sâu vào 3 giai đoạn đầu: khử trùng tạo nguồn mẫu ban đầu, nhân nhanh chồi và kích thích tạo rễ in vitro. Môi trường dinh dưỡng nền tảng được sử dụng xuyên suốt là môi trường Murashige & Skoog (MS, 1962), kết hợp điều chỉnh các chất điều hòa sinh trưởng gồm nhóm cytokinin (6-Benzylaminopurine - BAP, Kinetin) và nhóm auxin (Indole-3-butyric acid - IBA, α-Naphthalene acetic acid - α-NAA).

Phương pháp nghiên cứu thực nghiệm được tiến hành chi tiết như sau:

• Xử lý và khử trùng mẫu cấy: Đoạn cành non thu thập từ cây mẹ 6 năm tuổi được rửa sạch dưới vòi nước chảy, cắt thành đoạn 3–4 cm có mắt ngủ, ngâm rửa trong dung dịch xà phòng loãng 10 phút, xả sạch bọt. Mẫu đưa vào tủ cấy vô trùng (box cấy), tráng nước cất vô trùng 3–4 lần, xử lý khử trùng bề mặt bằng dung dịch thủy ngân clorua (HgCl₂ 0,1%) theo các mức thời gian khảo sát (3, 5, 7, 9 phút), sau đó tráng lại 3–4 lần bằng nước cất vô trùng. Mẫu được cắt bỏ 2 đầu tiếp xúc hóa chất, lấy đoạn 1–2 cm chứa mắt ngủ cấy vào môi trường MS cơ bản.
• Điều kiện nuôi cấy tiêu chuẩn: Môi trường MS bổ sung 30 g/l saccharose/đường, 6 g/l agar, độ pH được chỉnh về 5,8 trước khi khử trùng bằng nồi hấp áp lực ở 121°C, áp suất 1 atm trong 20 phút. Phòng nuôi duy trì nhiệt độ 24 ± 2°C, độ ẩm tương đối 70%, cường độ ánh sáng 2.000 lux với chu kỳ quang 14 giờ chiếu sáng / 10 giờ tối.
• Bố trí thí nghiệm: Thiết kế thí nghiệm theo khối hoàn toàn ngẫu nhiên (CRD/RCD). Mỗi công thức thí nghiệm được lặp lại 3 lần, mỗi lần theo dõi 10 mẫu cấy (tổng dung lượng mẫu n = 30 mẫu/công thức).
• Thu thập và xử lý số liệu: Theo dõi các chỉ tiêu gồm tỷ lệ mẫu chết (%), tỷ lệ mẫu nhiễm (%), tỷ lệ mẫu sống (%), tỷ lệ nảy chồi sơ cấp (%), tỷ lệ tạo cụm chồi (%), số chồi trung bình/mẫu (chồi), chiều cao chồi trung bình (cm), số lá trung bình/chồi (lá), trạng thái chất lượng chồi (phân cấp theo thang định tính: chồi chết/hóa nâu, mảnh yếu, trung bình, mập xanh) và tỷ lệ tạo rễ (%). Dữ liệu được xử lý thống kê bằng phần mềm Microsoft Excel và IRRISTAT 5.0, tính toán sai số thí nghiệm (CV%) và phân tách chênh lệch có ý nghĩa thống kê ở mức ý nghĩa 5% (LSD₀.₀₅).

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Mở đầu

Chương này nêu rõ tính cấp thiết của đề tài xuất phát từ giá trị kinh tế và dược liệu của cây Bạch đàn chanh, thực trạng khan hiếm nguồn cây giống chất lượng do các phương pháp truyền thống kém hiệu quả, cùng sự thiếu hụt nghiên cứu nhân giống in vitro đối với loài cây này tại Việt Nam. Tác giả xác định rõ mục tiêu tổng quát, 3 nhiệm vụ cụ thể của đề tài nhằm từng bước xây dựng quy trình nhân giống hoàn chỉnh trong phòng thí nghiệm.

Chương 2: Tổng quan tài liệu

Tác giả tổng thuật toàn diện các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước liên quan đến đề tài:

• Tổng quan về đối tượng Bạch đàn chanh: Phân loại học từ Giới Plantae đến Loài Corymbia citriodora (Eucalyptus citriodora), đặc điểm hình thái thân gỗ, vỏ bong mảng, phiến lá có mùi sả chanh đặc trưng, sinh thái thích nghi rộng từ vùng nóng ẩm đến khô hạn và chịu được sương giá nhẹ (-3°C). Phân tích thành phần hóa thực vật của tinh dầu với hàm lượng citronellal chiếm ưu thế tuyệt đối (60,66% - 80,1%), kết hợp các hợp chất phụ như isopulegol, citronellol, caryophyllene, cùng các dẫn xuất flavonoid, tannin và citriodoral trong vỏ cây. Tác dụng dược lý được dẫn chứng gồm kháng khuẩn đường hô hấp, chống nấm, chống oxy hóa, giảm đau, chống viêm và xua đuổi côn trùng.
• Kỹ thuật nuôi cấy mô tế bào thực vật: Khái quát cơ sở sinh học của tính toàn năng tế bào, 5 giai đoạn vi nhân giống, vai trò của dinh dưỡng khoáng đa lượng - vi lượng (MS), nguồn carbon hữu cơ, pH và cơ chế tác động của các chất điều hòa sinh trưởng thực vật (Auxin và Cytokinin).
• Tình hình nghiên cứu vi nhân giống: Khái quát các nghiên cứu quốc tế trên loài E. citriodora của Thiri Myo Nyunt & Thanda Aye (2019), Abd El-Azeem và cộng sự (2019), Koriesh và cộng sự (2003); đồng thời đối chiếu với các quy trình vi nhân giống các loài bạch đàn khác tại Việt Nam như Eucalyptus urophylla dòng U6 (Trần Thị Lệ, Hoàng Thị Thu Giang, 2012), bạch đàn lai UP (Triệu Thị Thu Hà, Cấn Thị Lan, 2015), UE35 và UE56 (Đặng Ngọc Hùng, 2009), U29C3 (Đoàn Thị Mai và cs, 2000).

Chương 3: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Trình bày chi tiết nguồn gốc vật liệu thu mẫu (cây 6 năm tuổi tại Viện Dược liệu), thời gian (tháng 3 đến tháng 8/2021) và 3 nội dung nghiên cứu thực nghiệm với 7 thí nghiệm độc lập:

1. Thí nghiệm 1: Ảnh hưởng của thời gian khử trùng bằng HgCl₂ 0,1% (3, 5, 7, 9 phút) trên nền MS cơ bản, theo dõi trong 6 tuần.
2. Thí nghiệm 2: Ảnh hưởng của nồng độ BAP (0; 0,25; 0,5; 0,75; 1,0 mg/l) đến nhân nhanh chồi, theo dõi trong 4 tuần.
3. Thí nghiệm 3: Ảnh hưởng của nồng độ Kinetin (0; 0,25; 0,5; 0,75; 1,0 mg/l) đến nhân nhanh chồi, theo dõi trong 4 tuần.
4. Thí nghiệm 4: Ảnh hưởng của tổ hợp BAP (cố định ở nồng độ tối ưu 0,25 mg/l) kết hợp IBA hoặc α-NAA (0,1; 0,2; 0,3 mg/l) đến nhân chồi, theo dõi trong 4 tuần.
5. Thí nghiệm 5: Ảnh hưởng của tổ hợp Kinetin (cố định ở nồng độ tối ưu 0,75 mg/l) kết hợp IBA hoặc α-NAA (0,1; 0,2; 0,3 mg/l) đến nhân chồi, theo dõi trong 4 tuần.
6. Thí nghiệm 6: Ảnh hưởng của nồng độ α-NAA (0; 0,2; 0,4; 0,6; 0,8; 1,0 mg/l) đến khả năng tạo rễ chồi in vitro, theo dõi trong 4 tuần.
7. Thí nghiệm 7: Ảnh hưởng của nồng độ IBA (0; 0,2; 0,4; 0,6; 0,8; 1,0 mg/l) đến khả năng tạo rễ chồi in vitro, theo dõi trong 4 tuần. Toàn bộ công thức tính toán tỷ lệ, chỉ tiêu hình thái và quy trình xử lý số liệu thống kê được mô tả chuẩn hóa.

Chương 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Chương này phân tích toàn bộ kết quả thực nghiệm đạt được qua từng nội dung nghiên cứu:

• Tạo nguồn vật liệu vô trùng ban đầu: Phân tích mối tương quan giữa thời gian xử lý HgCl₂ 0,1% với tỷ lệ nhiễm nấm khuẩn và độc tính gây chết mô. Xác định thời gian khử trùng 7 phút là công thức tối ưu, cho tỷ lệ mẫu sống đạt 56,67% và tỷ lệ nảy chồi sơ cấp đạt 46,67%.
• Khả năng nhân nhanh chồi in vitro bằng cytokinin đơn chất: Đánh giá hiệu quả của BAP và Kinetin. Môi trường MS bổ sung 0,25 mg/l BAP cho số chồi đạt 5,2 chồi/mẫu với tỷ lệ tạo cụm chồi 93,33%; trong khi Kinetin đạt kết quả cao nhất ở nồng độ 0,75 mg/l với 4,7 chồi/mẫu và tỷ lệ tạo cụm chồi 86,67%. Mặc dù Kinetin cho chiều cao và số lá nhỉnh hơn, BAP vẫn vượt trội về hệ số nhân chồi và chất lượng chồi mập khỏe.
• Hiệu quả của tổ hợp cytokinin và auxin trong nhân nhanh chồi: Tổ hợp MS + 0,25 mg/l BAP + 0,3 mg/l α-NAA mang lại kết quả cao nhất toàn bộ nghiên cứu với 6,3 chồi/mẫu, chiều cao chồi trung bình 3,3 cm, số lá đạt 6,5 lá/chồi, chồi mập xanh. Ngược lại, việc kết hợp Kinetin với α-NAA làm suy giảm khả năng phân hóa chồi (chỉ đạt từ 2,5 đến 3,2 chồi/mẫu).
• Thử nghiệm tạo cây hoàn chỉnh (tạo rễ in vitro): Khảo sát α-NAA và IBA từ 0,0 đến 1,0 mg/l trên nền MS đầy đủ khoáng. Tỷ lệ ra rễ đạt tối đa rất thấp: 16,67% ở 0,8 mg/l α-NAA và 33,33% ở 1,0 mg/l IBA. Đáng chú ý, toàn bộ các mẫu ra rễ sau 4 tuần đều bị hiện tượng héo vàng lá, rễ rời rạc, mô chết dần và không thể phát triển thành cây con hoàn chỉnh khỏe mạnh.

Chương 5: Kết luận và đề nghị

Đúc kết 3 kết luận cốt lõi về thời gian khử trùng, công thức môi trường nhân chồi tối ưu và đánh giá hạn chế của môi trường tạo rễ; đồng thời đề xuất 2 hướng nghiên cứu mở rộng tập trung vào tối ưu hóa thành phần khoáng và kỹ thuật ra rễ ex vitro.

---

Kết quả và đóng góp

1. Kết quả thực nghiệm chi tiết có số liệu

Hiệu quả khử trùng mẫu vật liệu đoạn thân:

Công thức	Thời gian (phút)	Tỷ lệ mẫu chết (%)	Tỷ lệ mẫu nhiễm (%)	Tỷ lệ mẫu sống (%)	Tỷ lệ mẫu nảy chồi (%)
CT1	3	10,00	60,00	30,00	23,33
CT2	5	13,33	43,33	43,33	36,67
CT3	7	20,00	23,33	56,67	46,67
CT4	9	33,33	20,00	46,67	33,33

Hiệu quả nhân nhanh chồi đơn bằng BAP (sau 4 tuần):

Nồng độ BAP (mg/l)	Tỷ lệ tạo cụm chồi (%)	Số chồi/mẫu (chồi)	Chiều cao chồi (cm)	Số lá/chồi (lá)	Trạng thái chồi
0,0 (Đối chứng)	0,00	0,0	0,0	0,0	Chết, hóa nâu (-)
0,25	93,33	5,2	2,7	6,0	Chồi mập, lá xanh (+++)
0,50	83,33	4,7	2,9	5,5	Chồi mập, lá xanh (+++)
0,75	86,67	4,9	2,2	5,8	Chồi trung bình, lá xanh (++)
1,00	70,00	3,4	1,8	4,2	Chồi mảnh yếu, kém xanh (+)

Chỉ số thống kê: CV% số chồi = 2,6%, chiều cao = 4,6%, số lá = 3,4%; LSD₀.₀₅ lần lượt là 0,18; 0,17; 0,28.

Hiệu quả nhân nhanh chồi đơn bằng Kinetin (sau 4 tuần):

Nồng độ Kinetin (mg/l)	Tỷ lệ tạo cụm chồi (%)	Số chồi/mẫu (chồi)	Chiều cao chồi (cm)	Số lá/chồi (lá)	Trạng thái chồi
0,0 (Đối chứng)	0,00	0,0	0,0	0,0	Chết, hóa nâu (-)
0,25	66,67	1,9	2,2	5,1	Chồi mập, lá xanh (+++)
0,50	76,67	3,1	2,6	5,4	Chồi mập, lá xanh (+++)
0,75	86,67	4,7	3,1	6,2	Chồi mập, lá xanh (+++)
1,00	83,33	3,5	2,3	5,7	Chồi mập, lá xanh (+++)

Chỉ số thống kê: CV% số chồi = 3,4%, chiều cao = 6,6%, số lá = 3,3%; LSD₀.₀₅ lần lượt là 0,17; 0,25; 0,28.

Hiệu quả của tổ hợp BAP (0,25 mg/l) với IBA và α-NAA (sau 4 tuần):

Công thức	Nồng độ IBA (mg/l)	Nồng độ α-NAA (mg/l)	Số chồi/mẫu (chồi)	Chiều cao chồi (cm)	Số lá/chồi (lá)	Trạng thái chồi
CT1 (Đ/C: 0,25 BAP)	0,0	0,0	5,3	2,8	5,9	Chồi mập, lá xanh (+++)
CT2	0,1	0,0	3,1	2,2	5,3	Chồi trung bình (++)
CT3	0,2	0,0	4,2	2,4	5,5	Chồi mập, lá xanh (+++)
CT4	0,3	0,0	5,1	2,5	5,7	Chồi mập, lá xanh (+++)
CT5	0,0	0,1	3,4	2,4	6,1	Chồi trung bình (++)
CT6	0,0	0,2	5,5	2,9	5,7	Chồi mập, lá xanh (+++)
CT7	0,0	0,3	6,3	3,3	6,5	Chồi mập, lá xanh (+++)

Chỉ số thống kê: CV% số chồi = 9,2%, chiều cao = 4,2%, số lá = 3,4%; LSD₀.₀₅ lần lượt là 0,76; 0,20; 0,35.

Hiệu quả của tổ hợp Kinetin (0,75 mg/l) với IBA và α-NAA (sau 4 tuần):

Công thức	Nồng độ IBA (mg/l)	Nồng độ α-NAA (mg/l)	Số chồi/mẫu (chồi)	Chiều cao chồi (cm)	Số lá/chồi (lá)	Trạng thái chồi
CT1 (Đ/C: 0,75 Kin)	0,0	0,0	4,5	2,8	5,9	Chồi mập, lá xanh (+++)
CT2	0,1	0,0	2,7	1,7	4,3	Chồi trung bình (++)
CT3	0,2	0,0	3,6	2,4	5,2	Chồi mập, lá xanh (+++)
CT4	0,3	0,0	4,8	2,7	5,7	Chồi mập, lá xanh (+++)
CT5	0,0	0,1	3,2	2,1	4,5	Chồi trung bình (++)
CT6	0,0	0,2	2,9	1,8	4,8	Chồi trung bình (++)
CT7	0,0	0,3	2,5	1,5	4,1	Chồi trung bình (++)

Chỉ số thống kê: CV% số chồi = 9,2%, chiều cao = 4,9%, số lá = 3,7%; LSD₀.₀₅ lần lượt là 0,56; 0,19; 0,33.

Khảo sát khả năng tạo rễ in vitro bằng α-NAA và IBA (sau 4 tuần):

• Với α-NAA: Tỷ lệ tạo rễ ở các nồng độ 0,0; 0,2; 0,4 và 1,0 mg/l đều bằng 0,00%; nồng độ 0,6 mg/l đạt 10,00%; nồng độ 0,8 mg/l đạt 16,67%.
• Với IBA: Tỷ lệ tạo rễ ở các nồng độ 0,0; 0,2 và 0,4 mg/l bằng 0,00%; nồng độ 0,6 mg/l đạt 13,33%; 0,8 mg/l đạt 20,00%; 1,0 mg/l đạt 33,33%.
• Đánh giá sức sống: Các chồi tạo rễ bị hiện tượng vàng lá, mô sẹo gốc xốp, rễ đứt rời khi gắp khỏi môi trường, toàn bộ mẫu cấy héo khô và chết sau 4 tuần.

2. Đề xuất và kiến nghị của tác giả

• Cần mở rộng các nghiên cứu bổ sung riêng rẽ và phối hợp đa dạng các chất điều hòa sinh trưởng khác nhau ở các dải nồng độ rộng hơn để hoàn thiện từng công đoạn của quy trình nhân giống.
• Cần tập trung nghiên cứu điều chỉnh thành phần dinh dưỡng khoáng trong môi trường nuôi cấy (như giảm nồng độ đa lượng MS), kiểm soát điều kiện nuôi cấy và thử nghiệm các phương pháp kích thích tạo rễ in vitro cũng như phương pháp ra rễ ex vitro trực tiếp trên giá thể vườn ươm đối với cây Bạch đàn chanh.

3. Đóng góp khoa học của đề tài

Đây là công trình nghiên cứu thực nghiệm đầu tiên tại Việt Nam về kỹ thuật nhân giống in vitro trên đối tượng Bạch đàn chanh (Eucalyptus citriodora Hook.). Đề tài đã xây dựng thành công quy trình khử trùng mẫu đốt thân cây mẹ trưởng thành bằng dung dịch HgCl₂ 0,1% và xác định được môi trường nhân nhanh cụm chồi tối ưu (MS + 0,25 mg/l BAP + 0,3 mg/l α-NAA), đồng thời phát hiện hiện tượng bất thụ tạo rễ trên nền môi trường MS nguyên khoáng, cung cấp dữ liệu thực nghiệm quan trọng cho các nghiên cứu tiếp theo.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận chỉ ra một số giới hạn thực tiễn và hướng phát triển tiếp theo:

• Hạn chế: Đề tài chưa thiết lập được quy trình tạo rễ in vitro thành công để thu được cây hoàn chỉnh có khả năng sống sót; các nồng độ auxin (IBA, α-NAA) khảo sát chỉ mới dừng lại ở phạm vi từ 0,0 đến 1,0 mg/l trên nền môi trường MS giữ nguyên nồng độ khoáng; chưa tiến hành được giai đoạn thuần hóa và đánh giá tỷ lệ sống của cây con ngoài vườn ươm (ex vitro). Thời gian thực hiện đề tài giới hạn từ tháng 3 đến tháng 8/2021.
• Hướng nghiên cứu tiếp theo:
  1. Thử nghiệm giảm nồng độ khoáng môi trường cơ bản xuống 1/2 MS, 1/4 MS hoặc 0,2 MS kết hợp với nồng độ auxin cao hơn (1,5 - 2,5 mg/l IBA) tương tự các khuyến cáo quốc tế.
  2. Khảo sát bổ sung than hoạt tính, đổi nguồn auxin hoặc phối hợp thêm các chất kích thích ra rễ khác.
  3. Nghiên cứu kỹ thuật xử lý xung auxin ngọn chồi (pulse treatment) trước khi cấy thẳng ra giá thể nhằm tạo rễ ex vitro, rút ngắn thời gian trong phòng thí nghiệm.

---

Giá trị tham khảo

Khóa luận có giá trị tham khảo chuyên môn cao cho các nhóm đối tượng:

• Sinh viên, học viên cao học và nghiên cứu viên: Thuộc các chuyên ngành Công nghệ sinh học thực vật, Nông học, Lâm sinh, Trồng trọt và Quản lý nguồn gen dược liệu.
• Nội dung có giá trị ứng dụng trực tiếp:
  • Quy trình khử trùng và xử lý mẫu đốt thân cây gỗ lâu năm sạch khuẩn, giữ tỷ lệ sống và nảy chồi cao.
  • Công thức môi trường nhân nhanh chồi Bạch đàn chanh (MS + 0,25 mg/l BAP + 0,3 mg/l α-NAA + 30 g/l saccharose + 6 g/l agar, pH 5,8) đạt hệ số nhân 6,3 chồi/mẫu.
  • Phân tích đối chứng chuyên sâu về đáp ứng mô giữa hai nhóm Cytokinin (BAP vs. Kinetin) và tương tác với Auxin (IBA vs. α-NAA) ở cây thân gỗ.
  • Tư liệu thực nghiệm cảnh báo về sự không tương thích của môi trường MS đầy đủ khoáng trong giai đoạn kích thích ra rễ ở loài Bạch đàn chanh.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Phương pháp và thời gian khử trùng nào đạt hiệu quả tốt nhất đối với mẫu đốt thân cây Bạch đàn chanh trong nghiên cứu?
Mẫu đốt non dài 3–4 cm chứa mắt ngủ lấy từ cây 6 năm tuổi, sau khi rửa sạch bằng xà phòng loãng 10 phút, được khử trùng bằng dung dịch HgCl₂ 0,1% trong thời gian 7 phút. Công thức này đạt hiệu quả cao nhất với tỷ lệ mẫu sống 56,67%, tỷ lệ nảy chồi đạt 46,67%, tỷ lệ nhiễm nấm khuẩn là 23,33% và tỷ lệ chết do độc tính là 20,00% sau 6 tuần theo dõi.

2. Giữa BAP và Kinetin, chất nào cho hiệu quả nhân nhanh chồi đơn lẻ tốt hơn và ở nồng độ bao nhiêu?
BAP cho hiệu quả nhân chồi vượt trội hơn Kinetin. Ở nồng độ tối ưu của BAP là 0,25 mg/l, tỷ lệ tạo cụm chồi đạt 93,33%, số chồi/mẫu đạt 5,2 chồi và chồi mập xanh (+++). Trong khi đó, Kinetin đạt kết quả cao nhất ở nồng độ 0,75 mg/l với tỷ lệ tạo cụm chồi 86,67% và 4,7 chồi/mẫu.

3. Công thức môi trường tối ưu nhất để nhân nhanh chồi in vitro cây Bạch đàn chanh được xác định trong đề tài là gì?
Môi trường tối ưu nhất là nền MS + 0,25 mg/l BAP + 0,3 mg/l α-NAA (bổ sung 30 g/l saccharose, 6 g/l agar, pH 5,8). Công thức này cho hệ số nhân chồi cao nhất đạt trung bình 6,3 chồi/mẫu, chiều cao chồi trung bình đạt 3,3 cm, số lá trung bình đạt 6,5 lá/chồi, chồi phát triển mập khỏe, lá xanh tốt.

4. Kết quả khảo sát khả năng tạo rễ in vitro của chồi Bạch đàn chanh diễn ra như thế nào?
Thử nghiệm trên môi trường MS nguyên khoáng bổ sung α-NAA (0,0–1,0 mg/l) chỉ cho tỷ lệ tạo rễ cao nhất là 16,67% (ở 0,8 mg/l), còn bổ sung IBA (0,0–1,0 mg/l) cho tỷ lệ tạo rễ cao nhất là 33,33% (ở 1,0 mg/l). Tuy nhiên, sau 4 tuần, tất cả các mẫu cấy có rễ đều bị khô héo lá, rễ rời rạc và cây bị chết hoàn toàn, cho thấy dải nồng độ và môi trường MS này chưa thích hợp để tạo cây hoàn chỉnh.

5. Nguồn vật liệu ban đầu được lấy từ đâu và có đặc tính sinh học gì đáng lưu ý?
Vật liệu nghiên cứu là các đoạn đốt non dài khoảng 2 cm chứa ít nhất 1 mắt ngủ, được cắt từ cây Bạch đàn chanh (Eucalyptus citriodora Hook.) 6 năm tuổi đang được lưu giữ và bảo tồn tại Vườn bảo tồn cây thuốc thuộc Trung tâm Nghiên cứu Nguồn gen và Giống dược liệu Quốc gia – Viện Dược liệu.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của sinh viên Lê Thị Nhàn đã khảo sát thực nghiệm quy trình nhân giống in vitro cây Bạch đàn chanh (Eucalyptus citriodora Hook.) từ nguồn đốt thân cây mẹ 6 năm tuổi. Nghiên cứu đã xác định được thời gian khử trùng mẫu bằng HgCl₂ 0,1% trong 7 phút cho tỷ lệ nảy chồi 46,67% và công thức môi trường nhân nhanh chồi tối ưu là MS bổ sung 0,25 mg/l BAP và 0,3 mg/l α-NAA đạt 6,3 chồi/mẫu với chất lượng chồi mập xanh. Mặc dù giai đoạn kích thích ra rễ trên nền môi trường MS bổ sung IBA/α-NAA chưa đạt kết quả sống sót, các phát hiện thực nghiệm này đã cung cấp cơ sở dữ liệu quan trọng cho việc tiếp tục tối ưu hóa quy trình vi nhân giống và nhân dòng vô tính cây Bạch đàn chanh tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Bạch đàn chanh (Eucalyptus citriodora Hook.) thuộc họ Myrtaceae là một loại cây thân gỗ thẳng, có kích thƣớc từ trung bình đến lớn, cao 20 - 40(-50) m, đã đƣợc giới thiệu rộng rãi ở các vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới trên thế giới để làm cảnh, trong các dự án trồng rừng và sản xuất gỗ, bột giấy và tinh dầu ( Doran, 1999 ; Orwa và cs, 2009 ). Cây Bạch đàn chanh đƣợc trồng nhiều ở Úc, châu Phi, Nam Mỹ.và đã đƣợc di thực vào Việt Nam. Hiện nay, nhu cầu sử dụng tinh dầu ngày càng tăng. Mặc dù, không phổ biến trong hƣơng liệu nhƣ là tinh dầu Bạch đàn, nhƣng tinh dầu Bạch đàn chanh với hƣơng thơm tƣơi mát và đặc tính kháng khuẩn, diệt côn trùng mạnh mẽ đã trở thành một trong những loại tinh dầu đƣợc sử dụng phổ biến trên thế giới.

Hơn nữa, giá trị hỗ trợ điều trị của tinh dầu Bạch đàn chanh ngày càng đƣợc chứng minh trong hệ thống Y học cổ truyền. Vì những lợi ích rõ ràng về sức khỏe mà nó mang lại nên lƣợng tiêu thụ tinh dầu Bạch đàn chanh ngày càng tăng với tốc độ nhanh. Cùng với sự phát triển của khoa học và kỹ thuật nền công nghệ nuôi cấy mô tế bào thực vật đã và đang đƣợc ứng dụng rộng rãi, có vai trò quan trọng trong lĩnh vực nhân giống bảo quản nguồn gen cây trồng. Nhân giống bằng phƣơng pháp nuôi cấy mô in vitro có ƣu điểm nhƣ cho hệ số nhân giống cao, độ đồng đều cao, bên cạnh đó cây ít sâu bệnh, có độ trẻ hóa cao nên chất lƣợng gỗ tốt hơn những cây giống từ phƣơng pháp gieo hạt ở nhiều loài bạch đàn.

Ở Việt Nam, nghiên cứu nhân giống cây lâm nghiệp và cây Bạch đàn nói chung bằng phƣơng pháp nuôi cấy mô đã đƣợc triển khai ở một số nơi. Tuy nhiên, nhân giống nuôi cấy mô cây Bạch đàn chanh chƣa đƣợc thực hiện. Theo Hajari và cs (2006), khả năng tái sinh in vitro của mỗi loài bạch đàn, thậm chí các dòng trong cùng một loài có thể khác nhau. Vì vậy, để có thể cung cấp giống cây bạch đàn chanh chất lƣợng cao với số lƣợng lớn trong thời gian ngắn đáp ứng nhu cầu trồng rừng và sản xuất dƣợc liệu, chúng tôi tiến hành thực hiện đề tài: “Nghiên cứu nhân giống cây bạch đàn chanh (Eucalyptus citriodora Hook.) bằng phƣơng pháp nuôi cấy mô”.

Mục đích nghiên cứu Bƣớc đầu xác định đƣợc môi trƣờng phù hợp để nhân giống in vitro cây Bạch đàn chanh nhằm tạo nguồn cây giống chất lƣợng phục vụ sản xuất. Yêu cầu - Xác định đƣợc thời gian khử trùng HgCl2 0,1% thích hợp nhất tạo nguồn vật liệu vô trùng. - Xác định đƣợc loại và nồng độ chất điều hòa sinh trƣởng cho khả năng nhân chồi in vitro Bạch đàn chanh cao nhất. - Xác định đƣợc loại và nồng độ chất điều hòa sinh trƣởng thích hợp cho quá trình tạo rễ in vitro (tạo cây hoàn chỉnh).

TỔNG QUAN TÀI LI U 2. Giới thiệu chung về cây Bạch đàn chanh 2. Nguồn gốc và vị trí, phân loại Bạch đàn chanh là loài đặc hữu ở vùng Queensland (Australia). Chúng phân bố ở miền Tây Bắc khu vực Maryborough đến miền bắc Rockhampton và đi về phía tây với chiều dài tới 400 km.

Bạch đàn chanh sinh trƣởng tự nhiên trên những diện tích rộng lớn của vùng cao nguyên giữa Mackay với Cairns và cả ở miền Tây Great Dividing Range đến miền bắc Hughenden (Lã Đình Mỡi và cs, 2002). Bạch đàn chanh (Eucalyptus citriodora Hook.) đƣợc mô tả lần đầu tiên vào năm 1848 bởi William Jackson Hooker trong tạp chí Journal of an Expedition into the Interior of Tropical Australia của Thomas Mitchell.S Johnson đã cho rằng Bạch đàn chanh (E.