Luận văn thạc sĩ khoa học lâm nghiệp nghiên cứu những nguyên nhân dẫn đến sự thay đổi trong sử dụng đất trên địa bàn thônbản xã chiềng hạc và chiềng khoi huyện yên châu tỉnh sơn la

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu nguyên nhân thay đổi sử dụng đất tại Chiềng Hạc, Chiềng Khoi, Yên Châu, Sơn La. Phân tích sâu sắc và chi tiết.

• Trường học: Trường Đại Học Nông Lâm
• Chuyên ngành: Quản Lý Tài Nguyên
• Đề tài: Nghiên Cứu Nguyên Nhân Thay Đổi Sử Dụng Đất Tại Chiềng Hạc Và Chiềng Khoi, Yên Châu, Sơn La
• Loại tài liệu: Luận Văn
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Sơn La

Mục lục chi tiết

• Lời cảm ơn
• Danh mục các bảng
• Danh mục các biểu đồ
• Danh mục các sơ đồ
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ TÌNH HÌNH SỬ DỤNG ĐẤT TRÊN THẾ GIỚI VÀ VIỆT NAM
• 1.1. Trên thế giới
• 1.2. Tình hình sử dụng đất ở Việt Nam
• 1.3. Hệ thống chính sách quản lý đất đai ở Việt Nam
• 1.3.1. Thời kỳ trước đổi mới
• 1.3.2. Thời kỳ đổi mới
• 1.3.3. Luật bổ sung một số điều của Luật đất đai năm 1998
• 1.3.4. Luật bổ sung một số điều của Luật đất đai năm 2001
• 1.3.5. Một số chính sách cơ bản trong quản lý sử dụng đất
• 2. CHƯƠNG 2: MỤC TIÊU, ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 2.2. Đối tượng nghiên cứu
• 2.3. Giả thuyết nghiên cứu
• 2.4. Quan điểm nhận thức
• 2.4.1. Một số khái niệm về hệ thống sử dụng đất
• 2.4.2. Đặc điểm của hệ thống sử dụng đất
• 2.4.3. Quan điểm đánh giá hệ thống sử dụng đất
• 2.4.4. Phân loại hệ thống sử dụng đất
• 2.5. Phương pháp nghiên cứu
• 2.5.1. Chọn điểm nghiên cứu
• 2.5.2. Thu thập số liệu thứ cấp
• 2.5.3. Thu thập số liệu sơ cấp
• 2.5.4. Xử lý số liệu
• 2.6. Giới hạn đề tài
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội
• 3.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 3.1.1.1. Vị trí địa lý, địa hình, khí hậu thời tiết
• 3.1.1.2. Tài nguyên rừng
• 3.1.2. Tình hình kinh tế - xã hội
• 3.1.2.1. Tình hình dân số, lao động
• 3.1.2.2. Tình hình sản xuất các ngành
• 3.1.3. Khái quát tình hình cơ bản của hai xã
• 3.2. Hiện trạng và thay đổi của các hệ thống sử dụng đất
• 3.2.1. Hệ thống sử dụng đất cách đây 10 năm
• 3.2.2. Hệ thống sử dụng đất ở vùng nghiên cứu hiện nay
• 3.2.2.1. Hệ thống sử dụng đất nông nghiệp
• 3.2.2.2. Sử dụng đất lâm nghiệp
• 3.3. Nguyên nhân dẫn đến sự thay đổi trong sử dụng đất
• 3.3.1. Sự gia tăng dân số
• 3.3.2. Thị trường
• 3.3.3. Cơ sở hạ tầng
• 3.3.4. Các chính sách
• 3.4. Tác động của sự thay đổi trong sử dụng đất
• 3.4.1. Thay đổi trong sử dụng đất ảnh hưởng đến yếu tố kinh tế
• 3.4.2. Thay đổi trong sử dụng đất ảnh hưởng đến yếu tố sinh thái
• 3.4.3. Nhận thức của người dân về thay đổi trong sử dụng đất đến kinh tế - xã hội và sinh thái
• 3.4.3.1. Thay đổi về kinh tế - xã hội
• 3.4.3.2. Thay đổi về sinh thái
• 3.5. Đề xuất một số giải pháp để sử dụng đất bền vững
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Nguyên nhân thay đổi sử dụng đất

Việc nguyên nhân thay đổi sử dụng đất tại Chiềng Hạc và Chiềng Khoi, Yên Châu, Sơn La có thể được phân tích qua nhiều yếu tố khác nhau. Đầu tiên, sự biến động trong quản lý đất đai là một trong những nguyên nhân chính dẫn đến sự thay đổi này. Theo các nghiên cứu, việc áp dụng các chính sách đất đai mới đã tạo điều kiện thuận lợi cho người dân trong việc sử dụng đất, nhưng cũng gây ra nhiều bất cập trong việc quản lý và phân phối. Một ví dụ điển hình là sự thay đổi trong chính sách đất đai từ năm 1988 đến nay, đã dẫn đến việc chuyển nhượng, cho thuê và thừa kế đất, làm thay đổi cấu trúc sử dụng đất trong khu vực.

1.1. Tác động của chính sách và pháp luật

Chính sách đất đai tại Việt Nam đã trải qua nhiều lần sửa đổi, trong đó có Luật Đất đai năm 1993 và các nghị định liên quan. Những thay đổi này không chỉ ảnh hưởng đến sử dụng đất mà còn tác động sâu sắc đến kinh tế và xã hội của địa phương. Cụ thể, việc áp dụng luật đất đai đã khuyến khích người dân tham gia vào sản xuất nông nghiệp, nhưng cũng dẫn đến sự cạnh tranh khốc liệt trong việc sử dụng đất. Các nghiên cứu cho thấy, sự không đồng bộ trong chính sách và thực tế đã tạo ra những khó khăn trong việc thực hiện quyền sử dụng đất của người dân, đặc biệt là ở các vùng sâu, vùng xa như Chiềng Hạc và Chiềng Khoi.

II. Biến động trong sử dụng đất

Sự biến động sử dụng đất tại Chiềng Hạc và Chiềng Khoi không chỉ đơn thuần là sự thay đổi về diện tích mà còn liên quan đến sự chuyển đổi trong cách thức sản xuất nông nghiệp. Theo thống kê, diện tích đất nông nghiệp đã giảm do sự chuyển đổi sang các loại cây trồng khác hoặc do việc bỏ hoang đất. Điều này gây ra không chỉ vấn đề về an ninh lương thực mà còn ảnh hưởng đến môi trường sinh thái. Ngoài ra, sự gia tăng dân số và nhu cầu về nhà ở cũng đã dẫn đến việc sử dụng đất không hợp lý, làm giảm diện tích đất nông nghiệp và tăng cường sự cạnh tranh giữa các loại hình sử dụng đất.

2.1. Tác động môi trường

Sự thay đổi trong sử dụng đất đã gây ra nhiều tác động tiêu cực đến môi trường. Việc chuyển đổi từ đất nông nghiệp sang đất ở hoặc đất công nghiệp đã dẫn đến tình trạng xói mòn đất, ô nhiễm nguồn nước và giảm đa dạng sinh học. Các nghiên cứu chỉ ra rằng, những biến đổi này không chỉ ảnh hưởng đến địa lý Yên Châu mà còn tác động đến toàn bộ hệ sinh thái khu vực. Cần có các biện pháp quản lý và bảo vệ môi trường hiệu quả hơn để giảm thiểu những tác động tiêu cực này.

III. Quản lý và phát triển đất đai

Quản lý đất đai hiệu quả là yếu tố quan trọng trong việc duy trì sự bền vững của sử dụng đất. Các chính sách quản lý đất đai cần được thiết kế để khuyến khích sự phát triển bền vững, bao gồm việc bảo vệ nguồn tài nguyên đất, giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường và tạo điều kiện cho người dân tham gia vào quá trình quản lý. Việc áp dụng các công nghệ mới trong quản lý đất đai cũng cần được xem xét để nâng cao hiệu quả sử dụng đất.

3.1. Đề xuất giải pháp

Để cải thiện tình hình sử dụng đất tại Chiềng Hạc và Chiềng Khoi, cần có một hệ thống quản lý đất đai chặt chẽ hơn, bao gồm việc áp dụng các công nghệ thông tin trong quản lý, tăng cường giáo dục và nâng cao nhận thức cho người dân về giá trị của sử dụng đất bền vững. Ngoài ra, cần có những chính sách hỗ trợ cho các hộ gia đình trong việc chuyển đổi cây trồng và cải thiện kỹ thuật canh tác để tăng năng suất và bảo vệ môi trường.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Việt Nam sở hữu khoảng 24 triệu ha đất dốc trên tổng số 33,1 triệu ha diện tích tự nhiên, đóng vai trò phòng hộ môi trường trọng yếu nhưng chịu áp lực thoái hóa nghiêm trọng. Tại huyện Yên Châu, tỉnh Sơn La, tổng diện tích đất tự nhiên đạt 84.366,9 ha, trong đó đất chưa sử dụng chiếm tỷ lệ rất cao lên đến 43,04% (tương đương 36.309,39 ha), trong khi đất sản xuất nông nghiệp chỉ chiếm 20,14% (16.993,19 ha). Vấn đề nghiên cứu trọng tâm xuất phát từ tập quán du canh nương rẫy kéo dài và việc khai thác rừng quá mức, dẫn đến suy giảm độ phì nhiêu của đất, gia tăng xói mòn và gây thiếu nước sinh hoạt trầm trọng trong mùa khô kéo dài từ tháng 11 đến tháng 4 năm sau.

Mục tiêu cụ thể của luận văn là nhận diện toàn diện các nguyên nhân cốt lõi dẫn đến sự thay đổi trong các hệ thống sử dụng đất tại cấp thôn bản, đồng thời đánh giá tác động đa chiều của những biến động này tới các nguồn tài nguyên, điều kiện kinh tế hộ gia đình và trật tự xã hội. Phạm vi không gian nghiên cứu được triển khai tại xã Chiềng Hạc (gồm 16 bản, 758 hộ với 4 dân tộc cùng sinh sống) và xã Chiềng Khoi (gồm 6 bản, 561 hộ thuần nông dân tộc Thái) thuộc huyện Yên Châu, tỉnh Sơn La. Dữ liệu thực địa được thu thập tập trung trong 4 tháng, từ ngày 01/11/2001 đến ngày 01/03/2002. Kết quả nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn, cung cấp luận cứ khoa học để xây dựng chính sách quản lý đất đai phù hợp, hướng đến mục tiêu nâng độ che phủ rừng toàn huyện vượt mức 35,8% và tạo sinh kế bền vững cho đồng bào vùng cao.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết hệ thống sử dụng đất bền vững của Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc phối hợp cùng Trung tâm Nghiên cứu Nông Lâm kết hợp Quốc tế. Khung lý thuyết này đòi hỏi sự cân bằng đồng thời giữa 3 trụ cột: bền vững môi trường sinh thái, hiệu quả kinh tế và công bằng xã hội. Bên cạnh đó, luận văn tích hợp mô hình công nghệ canh tác nông nghiệp trên đất dốc với 4 dạng thức kỹ thuật từ mô hình canh tác cơ bản đến mô hình kết hợp lâm nghiệp và cây ăn quả có dải cây phân xanh họ đậu bảo vệ đất.

Hệ thống khái niệm chủ đạo bao gồm:

• Loại hình sử dụng đất: Dạng sử dụng đất chính tại nông thôn được phân định theo phương thức canh tác như đất trồng trọt có tưới, đất không tưới hoặc đất lâm nghiệp.
• Kiểu sử dụng đất: Dạng mô tả cụ thể hơn loại hình sử dụng đất gắn liền với chế độ quản lý kỹ thuật.
• Hệ thống sử dụng đất: Tập hợp các kiểu sử dụng đất trong mối quan hệ tương tác, hỗ trợ lẫn nhau trên một không gian xác định.
• Nương cố định: Hình thức canh tác đất dốc liên tục không còn chu kỳ bỏ hóa với hệ số sử dụng đất đạt 100%.
• Thể chế quản lý đất đai: Khung pháp lý từ Luật Đất đai năm 1993, Nghị định 64/CP về giao đất nông nghiệp và Nghị định 02/CP, Nghị định 163/CP về giao khoán đất lâm nghiệp.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn kết hợp chặt chẽ giữa thông tin thứ cấp và dữ liệu sơ cấp. Dữ liệu thứ cấp gồm các báo cáo địa chính, niên giám thống kê giai đoạn 1993 - 2001 của huyện Yên Châu. Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua phương pháp đánh giá nhanh nông thôn có sự tham gia cùng các đợt khảo sát thực địa trực tiếp trên nương rẫy.

Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu: Tác giả áp dụng phương pháp chọn mẫu phân tầng có chủ đích kết hợp ngẫu nhiên tại 3 bản đại diện cho các tiểu vùng sinh thái và tộc người:

• Bản Tôm (xã Chiềng Khoi, người Thái có diện tích lúa nước lớn): Phỏng vấn 16 hộ trên tổng số 116 hộ (tỷ lệ 13,8%).
• Bản Huổi Toi (xã Chiềng Hạc, người Thái có ít lúa nước): Phỏng vấn 18 hộ trên tổng số 47 hộ (tỷ lệ 38,3%).
• Bản Bó Kiếng (xã Chiềng Hạc, người H'mông thuần canh tác đất dốc): Phỏng vấn 16 hộ trên tổng số 22 hộ (tỷ lệ 72,7%). Tổng cỡ mẫu khảo sát trực tiếp là 50 hộ gia đình cùng 22 cuộc phỏng vấn sâu lãnh đạo và già làng tại 22 bản.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích: Toàn bộ số liệu định lượng được mã hóa và xử lý bằng phần mềm thống kê chuyên dụng nhằm phân tích thống kê mô tả, so sánh tỷ lệ cơ cấu đất đai và năng suất cây trồng qua các giai đoạn. Phương pháp phân tích định tính dựa trên nhận thức của người dân bản địa được chọn để giải thích sâu sắc các tập quán canh tác truyền thống và phản ứng của nông hộ trước chính sách giao đất. Toàn bộ timeline thu thập dữ liệu diễn ra liên tục trong 4 tháng từ cuối năm 2001 đến đầu năm 2002.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, có sự chuyển đổi căn bản từ phương thức nương rẫy du canh sang nương cố định gắn liền với cuộc cách mạng giống mới. Chu kỳ bỏ hóa phục hồi đất trước đây kéo dài từ 7 đến 10 năm đã bị rút ngắn xuống còn 1 đến 2 năm, thậm chí triệt tiêu hoàn toàn. Nông dân chuyển mạnh sang trồng giống ngô lai năng suất cao như giống ngô VN10, đạt năng suất từ 33,7 đến 36,9 tạ/ha, tăng gấp 2,5 lần so với giống ngô địa phương chỉ đạt 12 đến 15 tạ/ha.

Thứ hai, cơ cấu sử dụng đất có sự phân hóa sâu sắc giữa hai địa bàn nghiên cứu. Tại xã Chiềng Khoi, đất nông nghiệp chiếm 34,20% (1.084,30 ha), đất lâm nghiệp có rừng chiếm 56,31% (1.784,60 ha) và đất chưa sử dụng chỉ còn 4,48% (142,10 ha). Ngược lại, xã Chiềng Hạc có diện tích đất chưa sử dụng rất lớn lên tới 43,37% (3.885,50 ha), đất lâm nghiệp có rừng chiếm 40,85% (3.659,10 ha) và đất nông nghiệp chỉ chiếm 13,87% (1.242,87 ha), trong đó nương rẫy chiếm tới 966,05 ha.

Thứ ba, chính sách đất đai và đầu tư hạ tầng tạo ra bước ngoặt lớn về tổ chức sản xuất. Tại Chiềng Khoi, 100% hộ dân được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và tiếp cận điện lưới quốc gia từ năm 1999, thúc đẩy thâm canh giống lúa lai Sán ưu 63 đạt năng suất 60 tạ/ha. Tại Chiềng Hạc, do địa hình chia cắt và chưa có điện lưới tại 4 bản vùng cao, phương thức canh tác vẫn phụ thuộc chính vào nương rẫy luân canh ngô lai và sắn lưu niên từ 2 đến 3 năm.

Thứ tư, an ninh lương thực được cải thiện đáng kể nhưng nguy cơ suy thoái môi trường đất dốc tăng cao. Thu nhập từ bán nông sản hàng hóa chiếm hơn 70% tổng thu nhập tiền mặt của các hộ người H'mông tại bản Bó Kiếng, tuy nhiên việc thâm canh liên tục không có dải cây bảo vệ đã làm tầng đất mặt bị xói mòn mạnh mẽ.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính dẫn đến các biến động trên xuất phát từ 5 động lực: áp lực gia tăng dân số với quy mô bình quân 5 đến 6 nhân khẩu mỗi hộ, sự mở rộng của thị trường tiêu thụ nông sản, tiến bộ khoa học kỹ thuật về giống lai, chính sách giao đất giao rừng và sự nâng cấp của trục giao thông Quốc lộ 6.

So sánh với các nghiên cứu của các chuyên gia nông lâm nghiệp tại vùng Tây Bắc, kết quả hoàn toàn đồng nhất khi khẳng định việc chuyển sang nương cố định độc canh ngô và sắn làm tăng sản lượng tức thời nhưng làm cạn kiệt nhanh chóng độ phì nhiêu của đất sau 3 đến 5 vụ gieo trồng liên tục.

Về phương thức trực quan hóa, toàn bộ các động thái thay đổi này được minh họa sinh động thông qua biểu đồ cột so sánh chu chuyển diện tích các loại đất giữa hai thời kỳ, kết hợp cùng bảng ma trận phân loại cơ cấu thu nhập theo từng nhóm tộc người Thái, H'mông và Xinh Mun. Điều này chứng minh rằng việc cấp quyền sử dụng đất lâu dài là điều kiện tiên quyết để thúc đẩy nông dân đầu tư vào các biện pháp bảo vệ đất dốc lâu bền.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, đẩy nhanh tiến độ rà soát, giao đất lâm nghiệp gắn liền với cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất lâu dài cho các hộ gia đình. Mục tiêu cụ thể là hoàn thành giao khoán 100% diện tích 36.309,39 ha đất chưa sử dụng và đất rừng còn tồn đọng trên địa bàn huyện Yên Châu. Thời gian thực hiện từ năm 2003 đến năm 2005 do Ủy ban nhân dân huyện Yên Châu chủ trì, phối hợp cùng Phòng Địa chính và Ủy ban nhân dân các xã.

Thứ hai, triển khai quy hoạch vùng canh tác đất dốc và áp dụng đồng bộ các mô hình nông lâm kết hợp bền vững. Mục tiêu chuyển đổi 1.500 ha đất nương rẫy có độ dốc trên 15 độ sang canh tác theo kỹ thuật dải cây phân xanh họ đậu kết hợp trồng cây ăn quả giá trị cao như xoài, nhãn ghép và mận. Biện pháp này hướng đến mục tiêu giảm thiểu từ 40% đến 50% lượng đất bị xói mòn rửa trôi trong giai đoạn 2004 - 2007, do Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cùng Trung tâm Khuyến nông huyện thực hiện.

Thứ ba, đầu tư nâng cấp mạng lưới hạ tầng giao thông liên bản và hệ thống thủy lợi vùng cao. Mục tiêu là kiên cố hóa 45 km đường giao thông vào 4 bản người H'mông xã Chiềng Hạc và xây dựng 15 công trình cấp nước tự chảy nhằm cung cấp đủ nước sinh hoạt, phục vụ thâm canh 250 ha lúa nước vụ xuân. Thời gian triển khai từ năm 2003 đến năm 2006 do Ban Quản lý dự án huyện Yên Châu điều hành theo phương châm Nhà nước và nhân dân cùng làm.

Thứ tư, mở rộng chính sách tín dụng ưu đãi và kiện toàn mạng lưới khuyến nông viên cơ sở. Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cần giải ngân vốn vay trung hạn từ 5 đến 10 triệu đồng cho ít nhất 80% hộ nghèo vùng cao, đồng thời tổ chức 120 lớp tập huấn kỹ thuật ủ phân hữu cơ và gieo trồng giống mới định kỳ hàng năm giai đoạn 2003 - 2008 dưới sự điều phối của Hội Nông dân và Ban Khuyến nông xã.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Thứ nhất, các nhà hoạch định chính sách và cơ quan quản lý nhà nước cấp tỉnh, huyện. Luận văn cung cấp hệ thống dữ liệu vi mô thực chứng cấp thôn bản, giúp xây dựng phương án quy hoạch đất đai chi tiết, lồng ghép hiệu quả các nguồn vốn đầu tư từ Chương trình 661 và Chương trình phát triển kinh tế xã hội các xã đặc biệt khó khăn vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Thứ hai, cán bộ kỹ thuật khuyến nông, lâm nghiệp và phát triển nông thôn. Những người làm công tác thực địa có thể ứng dụng các bài học thực tế về chuyển đổi cơ cấu cây trồng, khắc phục nhược điểm độc canh ngô lai và phổ biến kỹ thuật làm đất dốc hạn chế xói mòn cho đồng bào dân tộc thiểu số.

Thứ ba, học viên cao học, sinh viên và nghiên cứu sinh các chuyên ngành Lâm học, Quản lý đất đai và Kinh tế nông nghiệp. Công trình là tài liệu tham khảo giá trị về phương pháp luận nghiên cứu kết hợp giữa đánh giá nông thôn có sự tham gia với công cụ phân tích thống kê định lượng trên phần mềm chuyên ngành.

Thứ tư, các tổ chức phi chính phủ và ban điều hành dự án phát triển quốc tế. Tài liệu mang lại cái nhìn sâu sắc về sự khác biệt văn hóa canh tác giữa các tộc người Thái, H'mông, Xinh Mun, làm cơ sở thiết kế các chương trình can thiệp nước sạch nông thôn và bảo vệ sinh thái rừng đầu nguồn lưu vực sông Đà.

Câu hỏi thường gặp

Nguyên nhân cốt lõi nào thúc đẩy quá trình chuyển đổi từ nương du canh sang nương cố định tại Yên Châu? Áp lực gia tăng dân số tự nhiên cùng tiến trình thực hiện Nghị định 64/CP về giao đất nông nghiệp ổn định lâu dài là động lực chính. Quỹ đất trống suy giảm khiến chu kỳ bỏ hóa từ 7 đến 10 năm bị triệt tiêu hoàn toàn, buộc 100% nông hộ chuyển sang canh tác cố định liên tục để đảm bảo nhu cầu lương thực hàng năm.

Giống ngô lai VN10 tạo ra những tác động kinh tế và môi trường cụ thể ra sao? Giống ngô lai VN10 giúp năng suất tăng vọt lên mức 33,7 đến 36,9 tạ/ha, cao gấp 2,5 lần giống ngô bản địa, mang lại hơn 70% thu nhập tiền mặt cho nhiều nông hộ. Tuy nhiên, việc trồng thuần loài liên tục trên sườn dốc mà không có biện pháp che phủ đã làm gia tăng tốc độ rửa trôi tầng đất mặt nghiêm trọng.

Tập quán sử dụng đất giữa dân tộc Thái và dân tộc H'mông có điểm gì khác biệt? Người Thái định cư tại thung lũng ven suối, sở hữu truyền thống thâm canh lúa nước đạt 60 tạ/ha kết hợp vườn nhà và nuôi cá. Trong khi đó, người H'mông cư trú ở độ cao trên 800 m, hoàn toàn không có ruộng lúa nước nên sinh kế dựa hoàn toàn vào nương rẫy trồng ngô, sắn và chăn thả gia súc tự nhiên.

Việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất tác động như thế nào đến hành vi của nông dân? Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất giúp người dân an tâm về quyền lợi lâu dài trên mảnh đất của mình. Điển hình tại xã Chiềng Khoi, 100% hộ có sổ đỏ đã chủ động vay vốn tín dụng, đầu tư phân bón thâm canh lúa nước và trồng cây ăn quả lâu năm thay vì phá rừng làm nương rẫy mới.

Mô hình nông lâm kết hợp nào mang lại hiệu quả cao nhất cho địa phương? Mô hình canh tác đất dốc kết hợp dải cây phân xanh họ đậu với cây ăn quả như xoài, nhãn và cây lâm nghiệp lấy gỗ bản địa là tối ưu nhất. Phương thức này giúp giảm thiểu trên 40% lượng đất xói mòn, cải tạo độ ẩm đất và đa dạng hóa nguồn thu nhập cho nông hộ vùng cao.

Kết luận

• Luận văn đã xác định rõ 5 nhóm nguyên nhân chi phối sự thay đổi sử dụng đất gồm dân số, thị trường, tiến bộ kỹ thuật giống lai, hạ tầng giao thông và khung chính sách đất đai.
• Quá trình chuyển đổi từ nương du canh sang nương cố định làm tăng sản lượng lương thực ngắn hạn nhưng gây suy thoái đất dốc nghiêm trọng nếu thiếu kỹ thuật chống xói mòn.
• Sự phân hóa sử dụng đất giữa xã Chiềng Hạc và Chiềng Khoi phản ánh rõ rệt ảnh hưởng của điều kiện địa hình, nguồn nước tưới và tập quán canh tác theo tộc người.
• Việc giao đất lâm nghiệp và cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất ổn định lâu dài là điều kiện tiên quyết để thúc đẩy nông dân đầu tư bảo vệ tài nguyên rừng đầu nguồn.
• Áp dụng các mô hình nông lâm kết hợp bền vững là con đường chiến lược duy nhất để giải quyết hài hòa bài toán an ninh lương thực và bảo vệ cân bằng sinh thái.

Đóng góp khoa học lớn nhất của công trình là xây dựng bộ dữ liệu thực chứng cấp thôn bản đầu tiên về động thái sử dụng đất tại huyện Yên Châu, lấp đầy khoảng trống thông tin giữa cấp xã và cấp cơ sở. Hướng nghiên cứu tiếp theo trong giai đoạn 2003 - 2005 cần tập trung lượng hóa mức độ suy giảm dinh dưỡng đất theo các công thức luân canh cụ thể. Các cấp chính quyền địa phương và nhà khoa học cần khẩn trương phối hợp ứng dụng ngay các gói giải pháp kỹ thuật nông lâm kết hợp vào kỳ kế hoạch sản xuất tiếp theo.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 ‘TONG QUAN VE TINH HÌNH SỬ DỤNG ĐẤT TREN THE GIỚI VA VIET NAM LA. TREN THE GIỚI Tài nguyên đất trên toàn cầu có 13530 triệu ha. Hiện nay trên thể giới đất đang được canh tác chiếm khoảng 10,6% tổng diện tích đất và còn một tiém nang lớn hơn 14.7% đất nông nghiệp có thé đưa vào trồng trot, phần lớn tiếm nang đất này là ở Bắc, Nam Mỹ, Châu Phi và Châu ĐạẾ Dương tức khoảng 1000 triệu ha đất có khả năng nông nghiệp, đa số là đất Oxisols và Vetisol.(23] 'Ở Châu A, mac dù chiếm 38% dan số thé giới nhưng chỉ có 20% đất nông, nghiệp toàn cầu, trong đó 77% đất canh tác. Đất đốc ở Châu A chiếm khoảng 35% tổng diện tích đất của các nước dan§'át triển (27).

Tiếm năng đất trồng trot nhờ nước trời nhìn chung là khá lớn, khoảng 407 triệu ha, trong đó xấp xỉ 282 triệu ha đang trồng trot và có khoảng 100 triệu ha nằm trong vùng nhiệt đối ẩm của Đông ‘Nam A, phần lớn những diện tích này ( khoảng 40-60 triều ha) là đất đốc, chua nhiệt đổi, loại đất này trước đây, với dude rùng tự nhiên bao phủ đến nay do hoạt động của con người nên rừng đã bị phá và thảm thực vật đã chuyển thành cây bụi và cỏ.[24} Trên thế giới trải qua nhiều thế kỷ trong quá trình sản xuất, con người đã có. những phương thí s0dhing đất thay đổi phù hợp với từng đối tượng cụ thể. Đứng, trước nhu cầu về lương thực của thế giới các nhà khoa học đã tìm tòi, nghiên cứu thir nghiệm một số mô hình sử dung đất trên phạm vi toàn thế giới và đã đạt được những kết quả khả quan. Nhiều công trình trên thế giới đã được xác nhân như dùng cây họ đậu, cây phân xanh trồng xen với cây trồng chính có tác dụng trong việc che phủ, chống được sự rửa trôi, bào mòn đất và ánh sáng trực xạ của mat trời đồng thời làm.

giảm sự mất mùa, tăng đạm của đất, cung cấp một lượng phân đáng kể cho cay trồng, có tác dung bảo vệ đất tốt (Coste 1935; Bertrand 1967; Prillenet 1990).|4] Bằng chứng lịch sử cho thấy việc phá huỷ rừng là do các cộng đồng người sống ở bén lễ xã hội và giới hạn địa lý gây ra, họ buộc phải thích ứng với hoàn cảnh sống ngật nghèo bằng cách phá huỷ môi trường tự nhiên dễ bị tổn thương và sau đó. họ lại chính là nạn nhân của tình trang lam dụng tài nguyên thiên nhiên 46. "Sự suy thoái đất không phải chỉ do phối hợp của các yếu tổ môi trường và sự buông thả trong chiến lược quản lý đất, nhưng đúng hơn là do phá vỡ các biện pháp kỹ thuật canh tác lâu bến được người din sử dung” (Redclift 1984; Blaike 1985). Sự thay đổi cđân số nông thôn để phù hợp với diện tích đất trồng trọt đã bắt đầu từ nữa thế kỹ trước và còn tiếp tục cho đến tận bay giờ.

Hien, sự phát triển các nhà máy thủy điện cũng dễ ding đẩy người dân ra khỏi miền đất của ho để đến định cư& những vùng đất cao hơn. Cũng tương tự như vậy sifting cường trồng các cây hàng năm với nhiều loài và giống mới đã làm thay đổi Ñuồn tài nguyên của các nhóm khác. Kết quả là, trong tất cả các trường hợp, đã đẩy nhiều người dân hơn nữa lên các vùng cao, và cuộc sống của họ phụ thuộc mạnh mé hơn vào đất rừng. Nguồn tài nguyên không ngừng bị suy giảm.

Các vì dụ có thể tìm thấy ở bất kỳ quốc gia nào ở Nam và Đông Nam châu A.{10} Người ta có thể chia đùa trình phát triển nông nghiệp của loài người thành ba giai đoạn (Cao Liêm, 1990).[14] © Giai đoạf ly Là giai đoạn làm nông nghiệp thủ công. Có thể xem thời gian này con người vữa chuyển từ hái lượm sang chăn nuôi, trồng trọt. Những công cụ sử die@i@he sin xuất nông nghiệp còn thô sơ đơn giản. Nó cách đây khoảng 14 đến \uighin năm (vào thời kỳ đổ đá giữa).

Thời kỳ này nhìn chung ao động đơn giản. Con người đầu tư vào sin xuất nông nghiệp chủ yếu ở dang lao động sống, cộng với những kinh nghiệm mà họ truyền tụng lại cho nhau. Su phát triển của nông nghiệp còn chưa rộng rãi, chỉ tập chung ở một số vùng xem là "cái nôi" của sự phát triển loài người; vùng Trung Cận Đông, Ấn Độ, Trung Quốc. Theo Gorman (1969) nên nông nghỉ trồng trọt xuất hiện cách đây khoảng 16 đến 18 nghìn năm.

Có thể nông nghiệp đã xuất hiện ở Thái Lan vào khoảng 7000 đến 9000 năm trước công nguyên. Vang Tây A là nơi trồng lúa mì, đại mach và nuôi city, dé vào khoảng 6000 năm trước công nguyên. Vùng Đông Nam A là nơi đầu tiên trồng lúa nước, nuôi lợn, gà, vào khoảng 3000 nghìn năm trước công nguyên. Vang Trung Bắc Mỹ bat đầu trồng ngô vào khoảng 6000 năm trước công nguyên, bí đô vào khoảng 3000 năm trước công nguyên.

Cũng ở day lần đầu tiên người ta trồng lac, sắn, khoai tay (Grigg, 1974). «Giai đoạn 2: Là giai đoạn làm nông nghiệp với các vật tư, kỹ thuật cao, được gọi là giai đoạn cơ giới hoá nông: nghiệp. Trong giai đoạn này, con người đầu tư vào nhiều công cụ, kỹ thuật afiim tạo năng suất cao. Thực hiện 5 Co ki hoá, thủy lợi hoá, hoá học hod, điện khí hoá và sinh học hóa.

Do sự tác động 6 at, con người đã làmt Vay đổi tự nhiên một cách đáng kể. "Phần lớn người ta nghĩ đến khai thác tiềm Hằng của thiên nhiên, trong đó chủ yếu là thực vat, động vật và đất dai Sit dụng nhiều máy móc, con người đã dùng quá nhiều đất đốt, làm 6 nhiễm môi trường, đặc biệt là các nhiên liệu thuộc hoá thạch. Thuốc trừ sâu điệt cỏ. phân hóa học, thuốc kích thích đã Ñữ-dụng tmột cách quá nhiều, làm 6 nhiễm đến môi trường dat, nước không khí B6j chung là môi trường sống nổi riêng của con người Hàng loạt các cánh rừng tự Bhiên vùng nhiệt đi võ cing quí giá về nhiều mặt đã bị t thống tự nhiên bị phá vỡ và cũng biết bao nhiều các hệ phá huỷ.

Biết bao nhiếhệ thống mới xuất hiện, Vi những iy Gt, những thiên ti, bạn hén, bệnh dich, những biến đổi thst thường về thời tiế'` (Út léí, động đất. đã xuất hiện trong những năm quả. Cũng rất tự nhiên, khi con người đã phá vỡ những cân bằng vốn có của trai đất theo quy luật, những cân bing khác sẽ được thiết lập. Với sự xuất hiện những cân bằng mới, con người đã phải thích nghỉ đấn nếu họ còn có thể.

Tự nhiên vốn rất cân bằng và thực hiện rất đúng những quy luật của nó. Ai khong tôn trọng tự nhiên, sẽ phải nhận hậu quả. Những năm gần đây, nhiều phản ứng của tự nhiên đã cảnh tỉnh con người buộc họ phải có những phương sách, những chiến lược bảo vệ thiên nhiên. Có thể xem từ đó mà giai đoạn 3 ra đời.

+ ˆ Giai đoạn 3: Là giai đoạn nông lâm nghiệp một cách hệ thống. Có thể ni, sau khi khai thác thiên nhiên một cách qué mức, chỉ cốt lợi nhuận về mat kinh tế, thiên nhiên đã tr lời, đã phản ứng và làm cho con người gin như thức tỉnh hơn. Thế giới và sự vật luôn tồn tại như một hệ thống. Tác động vào khâu.

này, khâu khác sẽ thay đổi theo, kiểu như "dứt dây động rừng”. Chat hết rừng, nước không thấm xuống đất kịp, lũ lụt sẽ xẩy ra, mat đất sẽ nóng lên, lạnh di thất thường, bão dong sẽ dẫn tới. Sử dụng quá nhiều chất đốt hoá thạch, các chất hoá học sẽ dẫn tới ting zôn bị phá hu, hiệu ứng nhà kính xuất hiện, trái đất nóng lên, nước đá ở hai cực tan ra, mực nước biển sẽ ding cao, nhấế Chì những vũng đất ven biển. Một chuỗi những ảnh hưởng day chuyển mang dy tỉnh hệ thống xuất hiện đài vô tận, và hậu quả của nó sẽ khôn lường.

Bởi vậy những năm gần đây, con nEời đã biết sử dung đất bền vững, hợp lý Người ta đã biết đánh giá hiệu quả sử dung đất dai một cách toàn điện, thông qua hiệu quả tổng hợp. Một mô hình sử dung đái có lợi nhuận kinh tế cao, chưa hẳn đã được đánh giá cao mà còn phải xem xét các mặt xã hội, môi trường sinh thái, tính đa dạng, bên vững của nó. Ban thân người sử dựâg đất đã bat đấu có những nhận thức tốt vẻ hệ thống. Trong từng quốc gia có nhữtg tổ chúc giúp sử dung đất hợp lý Trong thế gii li có những tổ chức liên kế các quốc gia và các tổ chức của các quốc gia vào chương trình chung toàn cầu.

Từ đó, sử dụng đất mang tính hệ thống thiết lập không chỉ ở từng địa phương, áe eẻ (bế giới. Các nước phát triển có trách nhiệm giúp đỡ các nước kém phát triểXÊyn dựng kink tế, sử dung đất hợp lý, bền vũng, bởi một lẽ tất cả chúng ta đều sống trong Ngôi nhà sinh thái "quả đi Sự suy thoái của đất đai do sử dụng không hợp lý của con người là một trong những nguy cơ đe doa cuộc sống lâu bến của triệu triệu. sinh mệnh trên trái đất chúng ta ngày nay. Đặc biệt, sự thoái hoá của vùng.

đất đốc ở Châu á và Đông Nam á được coi như là một kẻ thù đối vớisự phát triển của nhiều nước trong vùng này của. Philippin là một trong những nước thuộc ving Đông Nam á. Người nông dan và những người phổ cập sớm nhận ra điều đó, Được sự hỗ trợ của nhiều tổ chức “quốc tế, hệ thống sử dụng đất bền vững được khởi xướng, thực hiện, đào tạo và phổ cập ở đây từ những năm 1970. Một trong những phương thức sử dụng đất có hiệu quả cao lâu bền trên đất đốc đó là mô hình SALT (Sloping Agricultural Land Technology) đã được trung tâm phát triển đời sống nông thôn Basptit Mindanao Philippines tổng kết, hoàn thiện và phát triển.

Cho đến nay, sau gần 15 năm kể từ lúc bắt đầu chương trình này họ đã thử nghiệm và hoàn thiện được 4 mô hình kỹ thuật canh tác nông nghiệp đất dốc. Các mô hình đó không chỉ được ứng dụng và phát triển rộng rãi ở Philippin mà còn được các nhóm công tác quốc tế và khu vực ghỉ nhận và ứng dụng, đó là cá ïnô hình (7): ‘Mo hinh J. Kỹ thuật canh tác nông nghiệp đất đốc (Sloping agricultural Land Technology), viết tit là SALT! M6 hình 2. Kinh tế nông súc Tết hop đơn giản (Simple agrolivestock technology), viết tắt là SALT2.

Kỹ thuật canh tác nông lâm kết hợp bên vững (Suitanable Agro- Forest Land Technology), viet tất là SALTS.