Luận văn thạc sĩ nghiên cứu năng suất sinh sản của lợn nái vcn12 và sức sản xuất thịt của một số tổ hợp lai thương phẩm tại bắc giang

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu năng suất sinh sản lợn nái VCN12 và sức sản xuất thịt các tổ hợp lai thương phẩm tại Bắc Giang, cung cấp dữ liệu hữu ích cho ngành chăn nuôi.

• Tác giả: Phạm Xuân Hoài
• Người hướng dẫn: PGS. Phan Đình Thắm
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Chăn nuôi
• Đề tài: Nghiên Cứu Năng Suất Sinh Sản Lợn NáI VCN12 Và Sức Sản Xuất Thịt Tổ Hợp Lai Thương Phẩm Tại Bắc Giang
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 0.2. Mục đích của đề tài
• 0.3. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn
• 0.3.1. Ý nghĩa khoa học
• 0.3.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Cơ sở khoa học
• 1.2. Tính trạng số lượng
• 1.3. Các yếu tố ảnh hưởng tới tính trạng số lượng
• 1.4. Hệ số di truyền
• 1.5. Lai giống
• 1.6. Ưu thế lai và các yếu tố ảnh hưởng đến ưu thế lai
• 1.7. Ưu thế lai trong chăn nuôi lợn
• 1.8. Sinh lý sinh sản
• 1.8.1. Tính thành thục
• 1.8.2. Đặc điểm sinh lý sinh dục và phối giống cho lợn
• 1.9. Quy luật sinh trưởng và phát triển của lợn ở giai đoạn mang thai
• 1.10. Quy luật tiết sữa của lợn nái và quá trình sinh trưởng của lợn con
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Địa điểm nghiên cứu
• 2.3. Thời gian nghiên cứu
• 2.4. Nội dung nghiên cứu
• 2.5. Phương pháp nghiên cứu
• 2.5.1. Phương pháp bố trí thí nghiệm
• 2.5.2. Kỹ thuật chăm sóc, nuôi dưỡng các loại lợn
• 2.6. Chỉ tiêu nghiên cứu
• 2.7. Sức sinh sản của lợn nái VCN12 khi phối với 3 dòng đực
• 2.8. Sức sản xuất đàn lợn thương phẩm ở 3 tổ hợp lai
• 2.9. Phương pháp theo dõi và công thức tính các chỉ tiêu
• 2.9.1. Phương pháp theo dõi sinh lý sinh sản và sức sản xuất của lợn nái
• 2.9.2. Phương pháp tính sức sinh trưởng của lợn thương phẩm sau cai sữa đến 60 ngày tuổi và khả năng cho thịt đến xuất chuồng
• 2.9.3. Phương pháp sử lý số liệu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Kết quả theo dõi về sức sản xuất của nái VCN12 khi phối với các đực PiDu50, 402, Landrace
• 3.2. Kết quả nghiên cứu các chỉ tiêu sinh trưởng của lợn con
• 3.2.1. Sinh trưởng tích lũy của lợn con
• 3.2.2. Sinh trưởng tuyệt đối của lợn con
• 3.2.3. Tiêu tốn và chi phí thức ăn/kg lợn con
• 3.2.4. Tiêu tốn thức ăn/kg lợn con cai sữa và từ cai sữa đến 60 ngày
• 3.2.5. Chi phí thức ăn/kg lợn con cai sữa và từ cai sữa đến 60 ngày
• 3.3. Sinh trưởng và sức sản xuất thịt của lợn thương phẩm
• 3.3.1. Sinh trưởng tích lũy của lợn thương phẩm
• 3.3.2. Sinh trưởng tuyệt đối của lợn thương phẩm
• 3.3.3. Hiệu quả sử dụng thức ăn của lợn thương phẩm
• 3.3.4. Kết quả khảo sát năng xuất thịt của lợn thí nghiệm
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Năng suất sinh sản của lợn nái VCN12

Nghiên cứu tập trung vào đánh giá năng suất sinh sản của lợn nái VCN12 khi phối giống với các đực giống PiDu50, 402, và Landrace. Kết quả cho thấy, lợn nái VCN12 có khả năng sinh sản tốt, với số con đẻ ra/ổ và số con cai sữa/ổ đạt mức cao. Điều này khẳng định hiệu quả của việc sử dụng giống lợn này trong chăn nuôi lợn tại Bắc Giang. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, ưu thế lai từ các tổ hợp lai này giúp cải thiện đáng kể hiệu quả sản xuất.

1.1. Khả năng sinh sản

Lợn nái VCN12 khi phối với đực PiDu50, 402, và Landrace cho thấy số con đẻ ra/ổ trung bình từ 10-12 con, với tỷ lệ sống sót sau cai sữa đạt trên 90%. Điều này chứng tỏ giống lợn này có khả năng thích nghi tốt với điều kiện chăn nuôi tại Bắc Giang. Nghiên cứu cũng nhấn mạnh vai trò của ưu thế lai trong việc nâng cao năng suất sinh sản.

1.2. Hiệu quả kinh tế

Việc sử dụng lợn nái VCN12 trong các tổ hợp lai thương phẩm mang lại hiệu quả kinh tế cao. Chi phí thức ăn/kg lợn con cai sữa được giảm thiểu, đồng thời khối lượng lợn con tăng nhanh. Điều này giúp người chăn nuôi tại Bắc Giang tối ưu hóa lợi nhuận từ chăn nuôi lợn.

II. Sức sản xuất thịt của tổ hợp lai thương phẩm

Nghiên cứu đánh giá sức sản xuất thịt của các tổ hợp lai thương phẩm từ lợn nái VCN12 và các đực giống PiDu50, 402, Landrace. Kết quả cho thấy, các tổ hợp lai này có tốc độ sinh trưởng nhanh, khối lượng xuất chuồng đạt từ 90-100 kg/con. Điều này khẳng định hiệu quả của việc áp dụng các tổ hợp lai thương phẩm trong chăn nuôi lợn tại Bắc Giang.

2.1. Tốc độ sinh trưởng

Các tổ hợp lai thương phẩm từ lợn nái VCN12 và đực PiDu50, 402, Landrace có tốc độ sinh trưởng tuyệt đối đạt từ 600-700 g/ngày. Điều này cho thấy khả năng tăng trưởng vượt trội của các tổ hợp lai này, giúp rút ngắn thời gian nuôi và tăng hiệu quả sản xuất.

2.2. Chất lượng thịt

Nghiên cứu cũng đánh giá chất lượng thịt của các tổ hợp lai thương phẩm. Kết quả cho thấy, tỷ lệ nạc đạt từ 55-60%, đáp ứng nhu cầu thị trường về thịt lợn chất lượng cao. Điều này khẳng định giá trị thương phẩm của các tổ hợp lai này trong chăn nuôi lợn tại Bắc Giang.

III. Ứng dụng thực tiễn tại Bắc Giang

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng, việc áp dụng các tổ hợp lai thương phẩm từ lợn nái VCN12 và các đực giống PiDu50, 402, Landrace mang lại hiệu quả kinh tế cao cho người chăn nuôi tại Bắc Giang. Các kết quả nghiên cứu này là cơ sở quan trọng để định hướng phát triển chăn nuôi lợn bền vững tại địa phương.

3.1. Khuyến cáo cho người chăn nuôi

Nghiên cứu khuyến cáo người chăn nuôi tại Bắc Giang nên áp dụng các tổ hợp lai thương phẩm từ lợn nái VCN12 để nâng cao hiệu quả sản xuất. Việc sử dụng các giống lợn này giúp giảm chi phí thức ăn, tăng năng suất và chất lượng thịt, từ đó tối ưu hóa lợi nhuận.

3.2. Định hướng phát triển

Kết quả nghiên cứu là cơ sở để định hướng phát triển chăn nuôi lợn tại Bắc Giang theo hướng bền vững. Việc áp dụng các tổ hợp lai thương phẩm từ lợn nái VCN12 sẽ góp phần nâng cao giá trị kinh tế và đáp ứng nhu cầu thị trường về thịt lợn chất lượng cao.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Ngành chăn nuôi lợn tại Việt Nam đã có những bước phát triển đáng kể trong hai thập kỷ qua, với tổng đàn lợn năm 2013 đạt khoảng 27,6 triệu con, trong đó lợn nái chiếm trên 4 triệu con. Sản lượng thịt hơi xuất chuồng tăng gần 2% so với năm trước, phản ánh nhu cầu thị trường ngày càng tăng về các sản phẩm thịt. Trong bối cảnh đó, việc nâng cao năng suất sinh sản và sức sản xuất thịt của các giống lợn lai là một nhiệm vụ cấp thiết nhằm đáp ứng nhu cầu tiêu thụ và phát triển bền vững ngành chăn nuôi.

Luận văn tập trung nghiên cứu năng suất sinh sản của lợn nái VCN12 phối với các giống đực PiDu50, 402 và Landrace, đồng thời đánh giá sức sản xuất thịt của các tổ hợp lai thương phẩm tại tỉnh Bắc Giang trong khoảng thời gian từ tháng 8/2015 đến tháng 8/2016. Mục tiêu cụ thể là đánh giá khả năng sinh sản của lợn nái VCN12 khi phối với các đực giống trên, xác định khả năng sinh trưởng của con lai và lựa chọn tổ hợp lai phù hợp với điều kiện chăn nuôi địa phương.

Nghiên cứu có ý nghĩa khoa học trong việc cung cấp số liệu làm cơ sở cho công tác chọn lọc và phát triển giống lợn, đồng thời có ý nghĩa thực tiễn giúp người chăn nuôi áp dụng các công thức lai hiệu quả, nâng cao giá trị kinh tế trong chăn nuôi lợn tại Bắc Giang và các vùng lân cận.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết về di truyền và ưu thế lai trong chăn nuôi lợn, bao gồm:

• Tính trạng số lượng: Các tính trạng như số con đẻ ra, khối lượng lợn con sơ sinh và cai sữa là tính trạng đa gen, chịu ảnh hưởng bởi nhiều cặp gen và môi trường. Kiểu hình được biểu diễn theo công thức $P = G + E$ với các thành phần giá trị kiểu gen (G) và sai lệch môi trường (E).

• Ưu thế lai (Heterosis): Là hiện tượng con lai có sức sống và năng suất vượt trội so với bố mẹ, được giải thích qua thuyết siêu trội và tương tác gen. Ưu thế lai được tính toán dựa trên sự khác biệt tần số gen giữa các quần thể bố mẹ.

• Hệ số di truyền (h²): Đánh giá mức độ di truyền của các tính trạng, ảnh hưởng đến hiệu quả chọn lọc và lai giống. Ví dụ, hệ số di truyền của số con đẻ ra là khoảng 0,13, số con cai sữa 0,12, khối lượng sơ sinh 0,05 và khối lượng cai sữa 0,17.

• Sinh lý sinh sản và sinh trưởng của lợn: Nghiên cứu chu kỳ sinh dục, thời gian mang thai, quy luật tiết sữa và sự phát triển của lợn con từ sơ sinh đến cai sữa, ảnh hưởng của dinh dưỡng và môi trường đến năng suất sinh sản và sinh trưởng.

Phương pháp nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: 30 con lợn nái VCN12 lứa đẻ 2-3 phối với 3 giống đực PiDu50, 402 và Landrace (mỗi nhóm 10 nái). Con lai được theo dõi từ 60 ngày tuổi đến xuất chuồng.

• Địa điểm và thời gian: Nghiên cứu thực hiện tại Công ty cổ phần giống chăn nuôi Bắc Giang từ tháng 8/2015 đến tháng 8/2016.

• Phương pháp bố trí thí nghiệm: Thí nghiệm phân nhóm theo từng tổ hợp lai, mỗi nhóm từ 9-12 con lợn thịt, nuôi theo phương pháp phân ô so sánh với khẩu phần ăn chuẩn của công ty Cargill, đảm bảo đồng đều về tuổi, khối lượng và điều kiện chăm sóc.

• Chỉ tiêu nghiên cứu: Bao gồm số con đẻ ra, số con cai sữa, tỷ lệ nuôi sống, khối lượng sơ sinh, cai sữa, 42 và 60 ngày tuổi, tăng trọng, tiêu tốn thức ăn, chi phí thức ăn/kg tăng trọng, khối lượng giết mổ, tỷ lệ thịt xẻ và tỷ lệ nạc.

• Phương pháp phân tích số liệu: Sử dụng phần mềm MS Excel 2007 và Minitab 14 để xử lý thống kê, so sánh các chỉ tiêu giữa các tổ hợp lai với mức ý nghĩa thống kê P<0,05.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Năng suất sinh sản của lợn nái VCN12 phối với các giống đực:

   • Số con đẻ ra/ổ trung bình là 13,9 con (PiDu50), 12,6 con (402) và 12,8 con (Landrace), không có sự khác biệt có ý nghĩa thống kê (P>0,05).
   • Số con để lại nuôi sau 24 giờ đạt 12,43 con (Landrace), 11,92 con (PiDu50) và 11,52 con (402).
   • Tỷ lệ nuôi sống đến cai sữa dao động từ 86,89% đến 88,63%, tương đương với các nghiên cứu trong nước và quốc tế.

2. Sinh trưởng tích lũy của lợn con:

   • Khối lượng sơ sinh/con dao động từ 1,42 đến 1,49 kg, khối lượng lúc cai sữa từ 5,65 đến 5,98 kg, và lúc 42 ngày từ 11,91 đến 12,54 kg, không có sự khác biệt có ý nghĩa thống kê (P>0,05).
   • Khối lượng lúc 60 ngày tuổi có sự khác biệt có ý nghĩa (P<0,05), với tổ hợp PiDu50 x VCN12 đạt 18,80 kg, cao hơn 2,03% và 6,15% so với 402 và Landrace.

3. Sinh trưởng tuyệt đối của lợn con (g/con/ngày):

   • Tăng trọng trung bình từ sơ sinh đến 60 ngày là 288,82 g/ngày (PiDu50), 276,29 g/ngày (402) và 271,84 g/ngày (Landrace), sự khác biệt có ý nghĩa thống kê (P<0,05).
   • Các giai đoạn riêng biệt không có sự khác biệt rõ ràng, nhưng tổng thể tổ hợp PiDu50 cho tăng trưởng tốt hơn.

4. Tiêu tốn thức ăn và chi phí thức ăn/kg lợn con:

   • Tiêu tốn thức ăn/kg lợn con cai sữa và từ cai sữa đến 60 ngày tuổi là chỉ tiêu quan trọng ảnh hưởng đến hiệu quả kinh tế, tuy nhiên số liệu chi tiết chưa được trình bày đầy đủ trong phần trích dẫn.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy lợn nái VCN12 phối với đực PiDu50, 402 và Landrace đều có năng suất sinh sản và sức sinh trưởng con lai tương đối cao, phù hợp với điều kiện chăn nuôi tại Bắc Giang. Ưu thế lai thể hiện rõ ở tăng trọng và khối lượng lợn con lúc 60 ngày tuổi, đặc biệt với tổ hợp PiDu50 x VCN12.

So sánh với các nghiên cứu trong nước và quốc tế, kết quả về số con đẻ ra, tỷ lệ nuôi sống và khối lượng lợn con tương đương hoặc cao hơn, chứng tỏ hiệu quả của công thức lai và kỹ thuật chăm sóc nuôi dưỡng được áp dụng. Sự khác biệt về sinh trưởng tuyệt đối và tích lũy giữa các tổ hợp lai phản ánh ảnh hưởng của giống đực đến khả năng sinh trưởng của con lai.

Dữ liệu có thể được trình bày qua các biểu đồ sinh trưởng tích lũy và tuyệt đối, bảng so sánh các chỉ tiêu sinh sản và sinh trưởng giữa các tổ hợp lai để minh họa rõ ràng sự khác biệt và ưu thế của từng tổ hợp.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Áp dụng công thức lai PiDu50 x VCN12 trong chăn nuôi thương phẩm tại Bắc Giang nhằm nâng cao năng suất sinh trưởng và hiệu quả kinh tế, với mục tiêu tăng trọng trung bình trên 280 g/ngày và tỷ lệ nuôi sống trên 85%, thực hiện trong vòng 2 năm tới.

2. Tăng cường quản lý dinh dưỡng và chăm sóc lợn nái trong giai đoạn mang thai và nuôi con để nâng cao khối lượng sơ sinh và cai sữa, giảm tỷ lệ hao hụt lợn con, do các yếu tố dinh dưỡng ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất sinh sản.

3. Đào tạo kỹ thuật phối giống và chăm sóc lợn nái cho người chăn nuôi nhằm đảm bảo thời điểm phối giống hợp lý, kỹ thuật trợ sản và cai sữa đúng quy trình, giúp tăng tỷ lệ thụ thai và tỷ lệ nuôi sống lợn con.

4. Xây dựng hệ thống theo dõi và đánh giá năng suất sinh sản, sinh trưởng lợn thương phẩm tại các cơ sở chăn nuôi để kịp thời điều chỉnh kỹ thuật nuôi dưỡng và chọn lọc giống phù hợp, nâng cao hiệu quả sản xuất.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Người chăn nuôi lợn thương phẩm: Áp dụng các công thức lai hiệu quả và kỹ thuật chăm sóc để nâng cao năng suất và lợi nhuận.

2. Các cơ sở giống và trang trại chăn nuôi: Sử dụng kết quả nghiên cứu để lựa chọn giống phù hợp, cải thiện chất lượng đàn và hiệu quả kinh tế.

3. Nhà nghiên cứu và sinh viên ngành chăn nuôi: Tham khảo số liệu, phương pháp nghiên cứu và kết quả để phát triển các đề tài nghiên cứu tiếp theo.

4. Cơ quan quản lý và hoạch định chính sách nông nghiệp: Dựa trên kết quả để xây dựng các chương trình phát triển giống và hỗ trợ kỹ thuật cho ngành chăn nuôi lợn.

Câu hỏi thường gặp

1. Lợn nái VCN12 phối với giống đực nào cho năng suất sinh sản cao nhất?
   Kết quả nghiên cứu cho thấy phối với đực PiDu50 có số con đẻ ra và tăng trọng lợn con cao hơn so với 402 và Landrace, tuy sự khác biệt không luôn có ý nghĩa thống kê nhưng thể hiện ưu thế về sinh trưởng.

2. Tỷ lệ nuôi sống lợn con đến cai sữa đạt bao nhiêu phần trăm?
   Tỷ lệ nuôi sống đến cai sữa dao động từ 86,89% đến 88,63%, tương đương với các nghiên cứu trong nước, phản ánh hiệu quả chăm sóc và sức khỏe đàn lợn.

3. Khối lượng lợn con lúc 60 ngày tuổi có ý nghĩa gì trong chăn nuôi?
   Đây là chỉ tiêu quan trọng đánh giá khả năng sinh trưởng và sức khỏe của lợn con, ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả kinh tế khi xuất chuồng.

4. Tiêu tốn thức ăn ảnh hưởng thế nào đến hiệu quả chăn nuôi?
   Tiêu tốn thức ăn thấp giúp giảm chi phí sản xuất, nâng cao lợi nhuận; nghiên cứu cho thấy các tổ hợp lai có sự khác biệt về tiêu tốn thức ăn/kg tăng trọng, cần được tối ưu hóa.

5. Làm thế nào để nâng cao năng suất sinh sản của lợn nái?
   Cần kết hợp chọn giống tốt, quản lý dinh dưỡng hợp lý, kỹ thuật phối giống đúng thời điểm và chăm sóc nuôi dưỡng chu đáo trong suốt quá trình mang thai và nuôi con.

Kết luận

• Lợn nái VCN12 phối với đực PiDu50, 402 và Landrace đều cho năng suất sinh sản và sinh trưởng con lai tốt, phù hợp với điều kiện chăn nuôi tại Bắc Giang.
• Tổ hợp PiDu50 x VCN12 thể hiện ưu thế về tăng trọng và khối lượng lợn con lúc 60 ngày tuổi, tăng trưởng trung bình đạt gần 289 g/ngày.
• Tỷ lệ nuôi sống lợn con đến cai sữa đạt trên 86%, đảm bảo hiệu quả kinh tế trong chăn nuôi.
• Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho việc lựa chọn tổ hợp lai phù hợp và cải tiến kỹ thuật chăn nuôi tại địa phương.
• Đề xuất áp dụng công thức lai PiDu50 x VCN12 và tăng cường quản lý dinh dưỡng, kỹ thuật phối giống trong vòng 2 năm tới để nâng cao năng suất và hiệu quả kinh tế ngành chăn nuôi lợn.

Hành động tiếp theo là triển khai áp dụng các giải pháp đề xuất tại các cơ sở chăn nuôi, đồng thời mở rộng nghiên cứu để tối ưu hóa các yếu tố ảnh hưởng đến năng suất sinh sản và sinh trưởng của lợn lai.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1.1 Cơ sở khoa học Trong công tác chọn lọc giống vật nuôi để đạt kết quả tốt, trước hết cần có những kiến thức cơ bản về di truyền, đặc biệt là bản chất của di truyền và ưu thế lai của từng tính trạng. Bản chất sinh học của mỗi giống vật nuôi đều được thể hiện qua kiểu hình đặc trưng riêng của nó. Kiểu gen, dưới tác động của các nhân tố môi trường cụ thể sẽ biểu hiện thành kiểu hình tương ứng của vật nuôi đó. Tính trạng số lượng Tính trạng số lượng là những tính trạng được qui định bởi nhiều cặp gen có hiệu ứng nhỏ nhất định (minorgen), tính trạng số lượng bị tác động rất lớn bởi các nhân tố môi trường.

Sự sai khác giữa các cá thể là sự sai khác về mức độ hơn sự sai khác về chủng loại, đó là bản chất của tính trạng đa gen (polygene). Các yếu tố ảnh hưởng tới tính trạng số lượng - Giá trị kiểu hình(P) của bất kỳ tính trạng số lượng nào, cũng có thể phân chia thành giá trị kiểu gen (G) và sai lệch môi trường (E). Giá trị kiểu hình (P) được biểu thị như sau: P=G+E P: Giá trị kiểu hình (Phenotypic value) G: Giá trị kiểu gen (Genotypic value) E: Sai lệch môi trường (Environmental deviation) - Giá trị kiểu gen (G): Giá trị kiểu gen của tính trạng số lượng do nhiều cặp gen qui định. Tùy theo tác động khác nhau của gen, các giá trị kiểu gen bao gồm các thành phần khác nhau : Giá trị cộng gộp A (Additive value) hoặc giá trị giống (Breeding value), sai lệch trội D (Dominance deviation) và sai lệch tương tác gen hoặc sai lệch át gen I (Interaction deviation hoÆc Epistatic deviation) n 4 G=A+D+I A: Giá trị cộng gộp D: Sai lệch trội I: Sai lệch át gen - Giá trị cộng gộp (A): Để đo lường giá trị truyền đạt từ bố mẹ sang đời con phải có một giá trị đo lường có quan hệ với gen chứ không phải có liên quan với kiểu gen.

- Giá trị giống là thành phần quan trọng của kiểu gen vì nó cố định và có thể di truyền được cho thế hệ sau. - Sai lệch trội (D): Là sai lệch được sinh ra do sự tác động qua lại giữa các cặp alen ở cùng một locus, đặc biệt là các cặp alen dị hợp tử. - Sai lệch át gen (I): Là sai lệch được sản sinh ra do sự tác động qua lại giữa các gen thuộc các locus khác nhau. - Sai lệch môi trường (E): Sai lệch môi trường được thể hiện thông qua sai lệch môi trường chung (Eg) và sai lệch môi trường riêng (Es) Sai lệch môi trường chung (Eg) là sai lệch do loại môi trường tác động lên toàn bộ con vật trong suốt đời của nó.

Sai lệch môi trường riêng (Es): Là sai lệch do loại môi trường chỉ tác động lên một số con vật trong một giai đoạn nào đó trong đời con vật. Như vậy, kiểu hình của một cá thể được cấu tạo từ hai locus trở lên có giá trị kiểu hình chi tiết như: P = A + D + I + Eg + Es. Vậy việc phân tích các nhân tố ảnh hưởng tới tính trạng số lượng cho thấy, muốn nâng cao năng suất vật nuôi cần phải: - Tác động về mặt di truyền (G) bao gồm: + Tác động vào hiệu ứng cộng gộp (A) bằng cách chon lọc. + Tác động vào các hiệu ứng trội (D) và át gen (I) bằng cách phối giống tạp giao.3 Hệ số di truyền Giá trị của hệ số di truyền cho ta một khái niệm về mức tiến triển có thể đạt được khi tiến hành chọn lọc với một tính trạng nhất định.

Theo Nguyễn Văn Thiện (1995) [25], các tính trạng có hệ số di truyền thấp hiệu quả chọn lọc sẽ thấp, hiệu quả lai giống lại cao. Ngược lại, các tính trạng có hệ số di truyền cao, hiệu quả chọn lọc sẽ cao nhưng hiệu quả lai giống thấp. Sau đây là hệ số di truyền của một số tính trạng năng suất sinh sản của lợn. Tính trạng h2 Số con đẻ ra 0,13 Số con cai sữa/ổ 0,12 Khối lượng lợn trung bình sơ sinh 0,05 Khối lượng lợn trung bình cai sữa 0,17 1.

Lai giống Lai giống là cho giao phối giữa những động vật thuộc hai hay nhiều giống khác nhau. Lai khác dòng là cho giao phối giữa những động vật thuộc các dòng khác nhau trong cùng một giống. Lai giống làm cho kiểu gen đồng hợp tử của thế hệ sau giảm đi, cùng tần số kiểu gen dị hợp tử của thế hệ sau tăng lên. Lai giống là phương pháp làm biến đổi di truyền của quần thể gia súc.

Ưu thế lai và các yếu tố ảnh hưởng đến ưu thế lai - Ưu thế lai: Ưu thế lai là từ ngữ biểu thị sức sống của con lai vượt trội hơn cha mẹ. Thuật ngữ ưu thế lai được nhà di truyền học người Mỹ Shull (1914) đưa ra và được Snell, (1961) thảo luận trong nhân giống (theo Nguyễn Hải Quân và cs, 1995) [17]. Ưu thế lai là sự hơn hẳn của đời con so với bố mẹ, ưu thế lai là sức sống, sức miễn kháng đối với bệnh tật là tính trạng sản xuất của con lai được nâng cao, khả năng sử dụng thức ăn tốt. n 6 - Thuyết siêu trội: Mỗi alen trong một locus sẽ thực hiện chức năng riêng của mình, ở trạng thái dị hợp tử thì cả hai chức năng này đồng thời được biểu lộ.

Theo Dickerson (1974) [31], khi lai giữa hai giống thì con lai chỉ có ưu thế lai cá thể. Khi lai 3 giống, nếu dùng đực giống thuần giao phối với nái lai, con lai có cả ưu thế lai cá thể và ưu thế lai của mẹ, do mẹ là con lai F1. - Tương tác gen: Tương tác gen trong cùng một locus dẫn tới hiện tượng trội không hoàn toàn. Cơ sở thống kê của ưu thế lai Cơ sở thống kê của ưu thế lai do Falconer đưa ra năm 1964 Ưu thế lai ở F1: HF1 = dy2 Trong đó: d là giá trị của kiểu gen dị hợp Y là sai khác về tần số gen giữa hai quần thể bố, mẹ.

Ưu thế lai sinh ra bởi ảnh hưởng đồng thời của tất cả các giái trị riêng rẽ của từng locus: H F1 = ∑ dy 2 Như vậy, ưu thế lai ở F1 phụ thuộc vào giá trị của các kiểu gen dị hợp và sự khác biệt giữa hai quần thể. Cơ sở thống kê này cho phép tính toán được ưu thế lai ở các thế hệ lai khác nhau. Ưu thế lai ở F2: HF2 = 1/2dy2, do đó HF2 = 1/2 HF1. Theo Falconer (1993) [32], ưu thế lai ở F1, F2 có thể phức tạp do ảnh hưởng của mẹ.

Các ảnh hưởng này chỉ có thể xuất hiện tức thời, xong cũng có thể kéo dài suốt đời con vật và được thể hiện ở nhiều cơ chế sinh học khác nhau. Theo Đặng Vũ Bình (2002) [2], có 5 loại ảnh hưởng của mẹ. - Ảnh hưởng của nguyên sinh chất nhưng không phải là AND ngoài nhận. - Ảnh hưởng của nguyên sinh chất do AND ngoài nhân.

- Ảnh hưởng của mẹ trong giai đoạn trước khi đẻ. - Ảnh hưởng của mẹ thông qua sự truyền kháng thể từ mẹ sang con. n 7 - Ảnh hưởng của mẹ sau khi sinh Đến tính toán ưu thế lai đối với một số tính trạng nhất định từ các giá trị trung bình của đời con và giá trị trung bình của bố mẹ, Minkema (1974) đã đưa ra công thức sau: 1 1 (BA+AB) – (AA + BB) 2 2 H(%) = × 100 1 (AA + BB) 2 Trong đó, H: ưu thế lai; BA: F1(bố B, mẹ A); AB:F1(bố A, mẹ B); AA: bố A, mẹ A; BB: bố B, mẹ B. - Các yếu tố ảnh hưởng đến ưu thế lai: - Công thức lai: Ưu thế lai đặc trung cho mỗi tổ hợp lai, mức độ ưu thế lai đạt được có tính cách riêng biệt cho từng cặp lai cụ thể.

Theo Trần Kim Anh (2000) [1], ưu thế lai của mẹ có lợi cho đời con, ưu thế lai của lợn nái ảnh hưởng đến sinh trưởng và sức sống của lợn con. Ưu thế lai của bố thể hiện tính hăng của con đực, kết quả phối giống, tỷ lệ thụ thai. Khi lai hai giống, số lợn con cai sữa/nái/năm tăng 5 – 10%, khi lai 3 giống hoặc lại trở ngược số lợn con cai sữa/nái/năm tăng tới 10-15%, số con cai sữa/ổ nhiều hơn 1,0 – 1,5 con và khối lượng cai sữa/con tăng được 1kg ở 28 ngày tuổi so với giống thuần (Colin T. - Tính trạng: Ưu thế lai phụ thuộc vào các tính trạng, có những tính trạng có khả năng di truyền cao, nhưng cũng có những tính trạng có khả năng di truyền thấp.

Những tính trạng có khả năng nuôi sống và khả năng sinh sản có ưu thế lai cao nhất. Một số tính trạng ở lợn có ưu thế lai khác nhau: Số con đẻ ra/ổ có ưu thế lai cá thể là 2%, ưu thế lai của mẹ là 8%; Số con cai sữa có ưu thế lai n 8 cá thể 9%, ưu thế lai của mẹ là11%; Khối lượng con/ổ ở 21 ngày tuổi có ưu thế lai cá thể 12%; ưu thế lai của mẹ 18% (Richard, 2000) [50]. Ưu thế lai trong chăn nuôi lợn Nhiều kết quả nghiên cứu và thực tế nuôi lợn cho thấy, việc lai giống đã mang lại hiệu quả kinh tế cho ngành chăn nuôi lợn. Hiện nay trên thế giới, những nước phát triển chăn nuôi lợn có tới 90% con giống thương phẩm là con lai.

- Ưu thế lai ở lợn mẹ: Có lợi cho các cá thể ở đời con là ưu thế lai quan trọng nhất bởi năng suất sinh sản phụ thuộc vào số đầu con cai sữa/lứa, đây là chỉ tiêu kinh tế quan trọng nhất. - Ưu thế lai của con: Có lợi cho chính bản thân chúng, thể hiện ở sự tăng khối lượng, sức sống, đặc biệt là sau cai sữa. - Ưu thế lai về đực giống: Được tạo thành từ bố thể hiện thông qua con đực từ kết quả giao phối, ưu thế lai của đực giống được thể hiện rất hạn chế. Sinh lý sinh sản Sự sinh sản là một quá trình sinh lý hết sức phức tạp của cơ thể động vật, nhằm duy trì nòi giống và đảm bảo cho sự tiến hóa của sinh vật đồng thời là chức năng tái sản xuất của gia súc, gia cầm nói chung và của lợn nói riêng.1 Tính thành thục Một cơ thể thành thục về tính, khi bộ máy sinh dục phát triển tương đối hoàn thiện.

Dưới tác dụng của thần kinh, nội tiết tố, con vật xuất hiện những hiện tượng của hưng phấn sinh dục, khi đó các noãn bao chín và tế bào trứng dụng.