Luận văn thạc sĩ áp dụng một số biện pháp kỹ thuật nhằm nâng cao năng suất và hiệu quả chăn nuôi lợn nái bản sinh sản tại đà bắc hòa bình

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu biện pháp kỹ thuật nâng cao năng suất chăn nuôi lợn nái sinh sản tại Đà Bắc, Hòa Bình, hiệu quả kinh tế.

• Tác giả: Dương Mạnh Hùng
• Người hướng dẫn: GS. Nguyễn Duy Hoan
• Trường học: Đại học Nông Lâm - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Chăn nuôi
• Đề tài: Áp dụng một số biện pháp kỹ thuật nhằm nâng cao năng suất và hiệu quả chăn nuôi lợn nái Bản sinh sản tại Đà Bắc - Hòa Bình
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• MỞ ĐẦU
• Tính cấp thiết của đề tài
• Mục tiêu của đề tài
• Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn
• 1. Chương 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Cơ sở khoa học của đề tài
• 1.1.1. Khái niệm về lợn bản địa
• 1.1.2. Giống lợn và phương thức ăn chăn nuôi
• 1.1.3. Năng suất sinh sản của lợn nái và các yếu tố ảnh hưởng
• 1.1.3.1. Năng suất sinh sản của lợn nái
• 1.1.3.2. Các yếu tố ảnh hưởng đến năng suất sinh sản của lợn nái
• 1.1.4. Đặc điểm sinh lý, sinh trưởng của lợn con theo mẹ và các yếu tố ảnh hưởng
• 1.1.4.1. Đặc điểm sinh lý, sinh trưởng của lợn con theo mẹ
• 1.1.4.2. Đặc điểm về sự phát triển của cơ quan tiêu hóa lợn con
• 1.1.4.3. Các yếu tố ảnh hưởng tới khả năng sinh trưởng của lợn con
• 1.2. Tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước
• 1.2.1. Tình hình nghiên cứu trong nước
• 1.2.2. Tình hình nghiên cứu nước ngoài
• 2. Chương 2: ĐỐI TƯỢNG NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 2.2.1. Địa điểm nghiên cứu
• 2.2.2. Thời gian nghiên cứu
• 2.3. Nội dung nghiên cứu
• 2.3.1. Nội dung 1: Đánh giá thực trạng chăn nuôi lợn bản tại một số xã
• 2.3.2. Nội dung 2: Ứng dụng một số biện pháp kỹ thuật để nâng cao năng suất sinh sản của lợn Bản tại một số xã của huyện Đà Bắc, tỉnh Hòa Bình
• 2.4. Phương pháp nghiên cứu
• 2.4.1. Nội dung 1: Đánh giá thực trạng chăn nuôi lợn bản tại một số xã
• 2.4.2. Nội dung 2: Ứng dụng một số biện pháp kỹ thuật để nâng cao năng suất sinh sản của lợn Bản tại một số xã của huyện Đà bắc, tỉnh Hòa Bình
• 2.4.3. Phương pháp xử lý số liệu
• 3. Chương 3: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Kết quả điều tra thực trạng chăn nuôi lợn Bản tại một số xã của huyện Đà Bắc
• 3.1.1. Số lượng và cơ cấu đàn lợn Bản ở các xã của huyện Đà Bắc
• 3.1.2. Phương thức và tập quán chăn nuôi lợn Bản tại huyện Đà Bắc
• 3.1.3. Vệ sinh, phòng bệnh trong chăn nuôi lợn Bản Đà Bắc - Hòa Bình
• 3.1.4. Kết quả điều tra về một số đặc điểm sinh lý và năng suất sinh sản của lợn Bản Đà Bắc
• 3.2. Kết quả ứng dụng một số biện pháp kỹ thuật để nâng cao năng suất sinh sản của lợn Bản tại một số xã của huyện Đà Bắc, tỉnh Hòa Bình
• 3.2.1. Tổng hợp các chỉ tiêu về khả năng sinh sản của lợn Bản Đà Bắc
• 3.2.2. Một số chỉ tiêu kỹ thuật trên đàn lợn mẹ
• 3.2.3. Tỷ lệ nuôi sống của lợn con
• 3.2.4. Khả năng sinh trưởng của lợn con
• 3.2.5. Hiệu quả kinh tế
• KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Kỹ thuật chăn nuôi lợn nái

Kỹ thuật chăn nuôi lợn nái là yếu tố then chốt trong việc nâng cao năng suất chăn nuôi. Tại Đà Bắc, Hòa Bình, việc áp dụng các biện pháp kỹ thuật hiện đại đã giúp cải thiện đáng kể hiệu quả chăn nuôi. Các biện pháp bao gồm quản lý chuồng trại, chế độ dinh dưỡng và phòng bệnh. Chuồng trại được thiết kế đảm bảo thông thoáng, vệ sinh, giảm thiểu nguy cơ dịch bệnh. Chế độ dinh dưỡng được tối ưu hóa với nguồn thức ăn giàu đạm và vitamin, đặc biệt là sử dụng thức ăn tự nhiên sẵn có tại địa phương. Công tác phòng bệnh được chú trọng thông qua tiêm phòng định kỳ và kiểm soát dịch bệnh chặt chẽ.

1.1. Quản lý chuồng trại

Quản lý chuồng trại là yếu tố quan trọng trong kỹ thuật chăn nuôi lợn nái. Chuồng trại cần được thiết kế đảm bảo thông thoáng, sạch sẽ, tránh ẩm ướt. Việc sử dụng hệ thống làm mát và sưởi ấm giúp duy trì nhiệt độ ổn định, đặc biệt trong giai đoạn lợn nái sinh sản. Chuồng trại cũng cần được vệ sinh định kỳ để ngăn ngừa dịch bệnh.

1.2. Chế độ dinh dưỡng

Chế độ dinh dưỡng đóng vai trò quyết định trong nâng cao năng suất chăn nuôi. Thức ăn cho lợn nái cần đảm bảo giàu đạm, vitamin và khoáng chất. Việc sử dụng thức ăn tự nhiên như rau xanh, củ quả giúp giảm chi phí và tăng chất lượng sản phẩm. Ngoài ra, cần bổ sung thức ăn công nghiệp để đảm bảo đủ dinh dưỡng cho lợn nái trong giai đoạn sinh sản.

II. Nâng cao năng suất chăn nuôi

Nâng cao năng suất chăn nuôi là mục tiêu chính của các biện pháp kỹ thuật được áp dụng tại Đà Bắc, Hòa Bình. Các biện pháp này tập trung vào cải thiện năng suất sinh sản của lợn nái, tăng tỷ lệ nuôi sống và sinh trưởng của lợn con. Việc áp dụng các biện pháp kỹ thuật tổng hợp đã giúp tăng số lượng lợn con đẻ ra và giảm tỷ lệ hao hụt trong giai đoạn theo mẹ. Đồng thời, các biện pháp này cũng góp phần nâng cao hiệu quả kinh tế cho người chăn nuôi.

2.1. Cải thiện năng suất sinh sản

Cải thiện năng suất sinh sản của lợn nái sinh sản là yếu tố quan trọng trong nâng cao năng suất chăn nuôi. Các biện pháp bao gồm chọn lọc giống tốt, quản lý chặt chẽ quá trình phối giống và chăm sóc lợn nái trong giai đoạn mang thai. Việc sử dụng các giống lợn bản địa có khả năng thích nghi tốt với điều kiện địa phương cũng góp phần tăng năng suất sinh sản.

2.2. Tăng tỷ lệ nuôi sống lợn con

Tăng tỷ lệ nuôi sống lợn con là mục tiêu quan trọng trong chăn nuôi lợn tại Đà Bắc. Các biện pháp bao gồm chăm sóc lợn con ngay sau khi sinh, đảm bảo nhiệt độ và dinh dưỡng phù hợp. Việc sử dụng các loại thức ăn bổ sung và vắc-xin phòng bệnh cũng giúp giảm tỷ lệ hao hụt và tăng khả năng sinh trưởng của lợn con.

III. Chăn nuôi lợn tại Đà Bắc Hòa Bình

Chăn nuôi lợn tại Đà Bắc là một trong những ngành kinh tế quan trọng của địa phương. Với điều kiện tự nhiên thuận lợi, người dân đã áp dụng các biện pháp kỹ thuật hiện đại để nâng cao năng suất và hiệu quả chăn nuôi. Các biện pháp này bao gồm cải thiện chuồng trại, tối ưu hóa chế độ dinh dưỡng và tăng cường công tác phòng bệnh. Kết quả là năng suất chăn nuôi đã được cải thiện đáng kể, góp phần nâng cao thu nhập cho người dân.

3.1. Điều kiện tự nhiên và kinh tế

Điều kiện tự nhiên và kinh tế tại Đà Bắc Hòa Bình là yếu tố thuận lợi cho chăn nuôi lợn sinh sản. Với khí hậu mát mẻ và nguồn thức ăn tự nhiên phong phú, người dân có thể tận dụng để phát triển chăn nuôi. Ngoài ra, các chính sách hỗ trợ của nhà nước cũng giúp người dân tiếp cận các biện pháp kỹ thuật hiện đại.

3.2. Hiệu quả kinh tế

Hiệu quả kinh tế từ chăn nuôi lợn tại Đà Bắc đã được cải thiện đáng kể nhờ áp dụng các biện pháp kỹ thuật. Việc tăng năng suất sinh sản và giảm tỷ lệ hao hụt đã giúp người dân tăng thu nhập và cải thiện đời sống. Đồng thời, các sản phẩm từ chăn nuôi cũng đáp ứng được nhu cầu thị trường, góp phần phát triển kinh tế địa phương.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Chăn nuôi lợn bản địa giữ vai trò trụ cột trong sinh kế của đồng bào các dân tộc thiểu số tại các huyện miền núi phía Bắc, cung cấp nguồn thực phẩm đặc sản giá trị cao và tạo thu nhập bền vững. Theo số liệu thống kê tại huyện Đà Bắc, tỉnh Hòa Bình, tổng đàn lợn toàn huyện đạt 15.076 con, trong đó lợn Bản chiếm tới 8.469 con (tương đương 55,07% tổng đàn). Tuy nhiên, tập quán chăn thả tự do chiếm đến 63,33% và chuồng trại tạm bợ chiếm 63,33% đang khiến đàn lợn nái đối mặt với tình trạng năng suất sinh sản thấp, tỷ lệ hao hụt lợn con theo mẹ cao và khoảng cách lứa đẻ kéo dài trên 7 đến 8 tháng.

Nghiên cứu này được triển khai nhằm giải quyết vấn đề cốt lõi: Nâng cao năng suất sinh sản của lợn nái Bản và cải thiện tỷ lệ nuôi sống của lợn con giai đoạn theo mẹ thông qua một gói giải pháp kỹ thuật tổng hợp. Mục tiêu cụ thể gồm: Đánh giá thực trạng chăn nuôi lợn Bản tại 3 xã đại diện (Mường Chiềng, Giáp Đắt, Hiền Lương); ứng dụng đồng bộ quy trình thú y phòng bệnh, dinh dưỡng bổ sung men vi sinh và chăm sóc đỡ đẻ để nâng tỷ lệ sống lợn con cai sữa lên trên 90%, đồng thời rút ngắn chu kỳ sinh sản của lợn mẹ.

Nghiên cứu được thực hiện từ tháng 8/2018 đến tháng 8/2019 trên địa bàn huyện Đà Bắc, tỉnh Hòa Bình. Ý nghĩa của đề tài được lượng hóa qua các chỉ số sản xuất thực tế: Giúp tăng khối lượng cai sữa của lợn con ở 28 ngày tuổi thêm trên 20%, giảm tỷ lệ mắc tiêu chảy dưới 10% và tăng hiệu quả kinh tế trên mỗi ổ đẻ thêm 30% đến 35%, đóng góp cơ sở dữ liệu quan trọng cho chiến lược bảo tồn nguồn gen vật nuôi bản địa Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự tích hợp của các lý thuyết sinh học và mô hình chăn nuôi gia súc sinh sản:

1. Lý thuyết di truyền và sinh lý sinh sản gia súc: Năng suất sinh sản của lợn nái là một tính trạng phức hợp có hệ số di truyền thấp (h² dao động từ 0,03 đến 0,15), đồng nghĩa với việc ngoại cảnh và kỹ thuật chăm sóc nuôi dưỡng đóng vai trò quyết định đến 85% - 97% năng suất thực tế. Các chỉ tiêu then chốt gồm số con sơ sinh sống/ổ, khối lượng sơ sinh/con, tỷ lệ nuôi sống đến cai sữa và khoảng cách lứa đẻ.

2. Mô hình cân bằng hệ vi sinh đường ruột bằng Probiotic: Dựa trên nguyên lý ức chế cạnh tranh sinh học, việc bổ sung vi khuẩn có lợi (Bacillus subtilis, Lactobacillus plantarum, Pediococcus acidilactici) với mật độ 10⁸ - 10⁹ CFU/g giúp ổn định hệ vi nhung mao ruột, tăng tiết enzyme nội sinh (protease, amylase, cellulase) và giảm độc lực của vi khuẩn gây bệnh E. coli.

3. Hệ thống khái niệm nền tảng:

• Lợn bản địa: Giống vật nuôi hình thành qua quá trình thích nghi tự nhiên lâu đời, có tầm vóc nhỏ (30 - 35 kg), khả năng chịu kham khổ cao nhưng tốc độ sinh trưởng chậm.
• Sinh trưởng tuyệt đối và tương đối: Tốc độ tích lũy khối lượng tính theo gam/con/ngày và tỷ lệ phần trăm tăng trưởng theo từng mốc thời gian (sơ sinh, 7, 14, 21, 28 ngày tuổi).
• Quy trình an toàn sinh học vùng cao: Kiểm soát dịch tễ chủ động qua lịch tiêm phòng vắc-xin kết hợp cải tiến chuồng ấm cách ly gió lùa.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu áp dụng phương pháp tiếp cận đa chiều kết hợp điều tra xã hội học nông thôn và thực nghiệm đối chứng trên động vật:

• Nguồn dữ liệu: Dữ liệu thứ cấp thu thập từ Chi cục Chăn nuôi và Thú y tỉnh Hòa Bình và Phòng Nông nghiệp huyện Đà Bắc. Dữ liệu sơ cấp thu thập qua điều tra PRA (Đánh giá nhanh nông thôn có sự tham gia) và theo dõi trực tiếp sổ nhật trình theo dõi đàn lợn thí nghiệm.
• Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu:
  • Mẫu điều tra thực trạng: Khảo sát 60 hộ chăn nuôi tại 3 xã Mường Chiềng, Giáp Đắt và Hiền Lương (chọn ngẫu nhiên 20 hộ/xã có chăn nuôi lợn Bản quy mô từ 2 đến 10 con).
  • Mẫu thí nghiệm: Chọn 40 con lợn nái Bản có chửa lứa 2 đến lứa 4, độ tuổi 2 - 3 năm, khối lượng đồng đều (32,67 - 32,89 kg), phân bố đều vào 2 nghiệm thức: Lô đối chứng (20 nái, chăn nuôi theo tập quán cũ) và Lô thí nghiệm (20 nái, áp dụng gói kỹ thuật tổng hợp gồm vắc-xin Circo, Dịch tả, E.coli, tiêm sắt cho lợn con ở 3 và 10 ngày tuổi, sưởi ấm ổ đẻ và bổ sung men Bio-One liều 4g/kg thức ăn nái và 3g/kg thức ăn lợn con).
• Phương pháp phân tích và lý do lựa chọn: Số liệu được xử lý thống kê sinh học trên phần mềm Excel 2016 và ngôn ngữ R (phiên bản 3.2) sử dụng gói lệnh psych và phân tích phương sai ANOVA (kiểm định Tukey HSD). Phương pháp này cho phép kiểm soát chính xác sai số ngoại cảnh, xác định độ tin cậy và sự sai khác có ý nghĩa thống kê ở mức xác suất P < 0,05 giữa hai lô thí nghiệm.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình theo dõi liên tục 40 ổ lợn từ lúc sinh ra đến 28 ngày tuổi đã mang lại các kết quả định lượng cụ thể:

1. Cải thiện tỷ lệ nuôi sống lợn con: Ở lô thí nghiệm, tỷ lệ sống của lợn con từ sơ sinh đến khi cai sữa (28 ngày tuổi) đạt 94,80%, trong khi lô đối chứng chỉ đạt 78,50% (chênh lệch 16,30%). Biện pháp úm giữ nhiệt kết hợp tiêm phòng vắc-xin E.coli cho mẹ và sát trùng rốn đã ngăn chặn triệt để hội chứng tiêu chảy sơ sinh và chết do lạnh.

2. Gia tăng khối lượng cai sữa và tốc độ sinh trưởng: Khối lượng sơ sinh bình quân hai lô tương đương nhau (khoảng 0,45 - 0,48 kg/con). Tuy nhiên, đến 28 ngày tuổi, lợn con lô thí nghiệm đạt khối lượng bình quân 5,95 kg/con, cao hơn rõ rệt so với lô đối chứng chỉ đạt 4,62 kg/con (tăng trưởng cao hơn 28,78%). Tốc độ sinh trưởng tuyệt đối ở lô thí nghiệm đạt trên 196 g/con/ngày so với mức 148 g/con/ngày ở lô đối chứng.

3. Rút ngắn thời gian hồi phục thể trạng của lợn mẹ: Lợn nái ở lô thí nghiệm sau khi cai sữa lợn con ở 28 ngày tuổi có tỷ lệ động dục lại trong vòng 7 - 10 ngày đạt 85%, trong khi ở lô đối chứng thời gian cai sữa kéo dài tới 60 ngày khiến thời gian động dục lại kéo dài từ 15 đến 22 ngày.

4. Hiệu quả kinh tế vượt trội: Sau khi trừ toàn bộ chi phí vắc-xin, thuốc thú y, men vi sinh và điện sưởi (khoảng 185.000 đồng/ổ), lợi nhuận thuần tính trên 1 ổ lợn nái ở lô thí nghiệm cao hơn lô đối chứng từ 650.000 đến 820.000 đồng nhờ số con cai sữa nhiều hơn và trọng lượng xuất bán cao hơn.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính dẫn đến sự bứt phá về năng suất ở lô thí nghiệm là sự kết hợp đồng bộ giữa việc bổ sung enzyme tiêu hóa từ chế phẩm Bio-One và việc tiêm sắt hữu cơ kịp thời ở 3 và 10 ngày tuổi. Trong sinh lý lợn con, hàm lượng sắt dự trữ trong gan chỉ đủ dùng trong 3 ngày đầu đời, trong khi sữa mẹ chỉ cung cấp khoảng 1 mg sắt/ngày (nhu cầu thực tế là 7 mg/ngày). Việc tiêm bù sắt giúp ngăn ngừa bệnh thiếu máu thiếu sắt, duy trì sắc tố hồng hào và kích thích tế bào miễn dịch hoạt động.

Khi so sánh với các nghiên cứu trước đây tại tỉnh Hòa Bình, kết quả này vượt trội so với ghi nhận của một số khảo sát truyền thống (thường có khối lượng cai sữa ở 60 ngày tuổi chỉ đạt 5,20 kg và tỷ lệ sống dưới 80%). Nghiên cứu quốc tế trên các giống lợn bản địa như lợn Moo Lat (Lào) hay lợn Hairless (Mexico) cũng chứng minh rằng nếu không can thiệp thú y dự phòng, tỷ lệ hao hụt giai đoạn theo mẹ luôn ở mức 20% - 25%.

Dữ liệu của nghiên cứu có thể được trực quan hóa tối ưu thông qua biểu đồ cột kép so sánh tỷ lệ sống qua các mốc 7, 14, 21, 28 ngày giữa hai lô, kết hợp đồ thị đường biểu diễn động thái tăng khối lượng theo tuần tuổi và bảng cân đối thu chi kinh tế chi tiết cho từng ổ đẻ.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Chuẩn hóa quy trình úm và cắt rốn sát trùng: Người chăn nuôi cần thực hiện ngay việc làm ô úm có bóng điện sưởi 100W, lót rơm khô dày 10 - 15 cm và sát trùng rốn bằng cồn Iod 5% trong vòng 30 phút sau sinh; mục tiêu duy trì nhiệt độ ổ úm từ 30°C đến 32°C trong 7 ngày đầu, áp dụng thường xuyên tại 100% hộ chăn nuôi lợn nái.

2. Triển khai lịch tiêm phòng vắc-xin và bổ sung vi chất bắt buộc: Trạm Thú y huyện phối hợp với UBND các xã hướng dẫn hộ chăn nuôi tiêm vắc-xin Dịch tả và E.coli cho nái chửa ở tuần thứ 10 và 14 của thai kỳ; tiêm Fe-Dextran liều 200 mg cho lợn con vào ngày tuổi thứ 3 và thứ 10; mục tiêu giảm tỷ lệ chết do tiêu chảy và thiếu máu xuống dưới 5% trong năm đầu áp dụng.

3. Bổ sung men vi sinh Probiotic vào khẩu phần hàng ngày: Các hộ gia đình trộn đều men vi sinh Bio-One với tỷ lệ 4 g/kg thức ăn nái mang thai/nuôi con và 3 g/kg thức ăn tập ăn của lợn con từ 7 ngày tuổi; mục tiêu nâng cao hệ số tiêu hóa xơ và protein sẵn có, duy trì liên tục trong suốt chu kỳ sinh sản.

4. Chuyển đổi phương thức nuôi thả rông sang bán chăn thả có kiểm soát: Chính quyền địa phương và Hội Nông dân hỗ trợ kỹ thuật khoanh vùng sân chơi có rào chắn 20 - 50 m²/hộ kết hợp trồng bổ sung rau xanh; lộ trình từ nay đến năm 2028 chuyển đổi ít nhất 70% số hộ từ thả rông sang bán chăn thả an toàn sinh học.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ khuyến nông và nhân viên thú y cơ sở: Nắm vững quy trình phòng bệnh bằng vắc-xin chuyên sâu và kỹ thuật can thiệp dinh dưỡng cho lợn nái bản địa, ứng dụng trực tiếp vào các lớp tập huấn kỹ thuật chăn nuôi nông hộ tại địa bàn miền núi.

2. Chủ trang trại, gia trại và nông hộ chăn nuôi đặc sản: Tham khảo các định mức kỹ thuật về thức ăn phối trộn, lịch bổ sung chế phẩm sinh học và kỹ thuật đỡ đẻ để giảm tỷ lệ hao hụt đàn con, tối ưu hóa lợi nhuận kinh tế từ giống lợn Bản Hòa Bình.

3. Nhà nghiên cứu và sinh viên ngành Chăn nuôi - Thú y: Sử dụng các dẫn liệu thực nghiệm, phương pháp bố trí thí nghiệm đối chứng sinh học và mô hình xử lý dữ liệu R-ANOVA làm tài liệu tham khảo cho các công trình nghiên cứu bảo tồn nguồn gen bản địa.

4. Các nhà hoạch định chính sách phát triển nông nghiệp địa phương: Khai thác các số liệu điều tra cơ cấu đàn và thực trạng chăn nuôi để xây dựng các đề án phát triển chuỗi giá trị thịt lợn đặc sản OCOP và chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao cần phải tiêm sắt cho lợn con bản địa ở 3 và 10 ngày tuổi? Lợn con sinh ra chỉ có khoảng 50 mg sắt dự trữ, trong khi nhu cầu sinh trưởng cần 7 mg/ngày mà sữa mẹ chỉ cung cấp tối đa 1 mg/ngày. Việc tiêm 2 mũi Fe-Dextran vào ngày thứ 3 và thứ 10 giúp lợn con tránh bệnh thiếu máu, tăng sức đề kháng và hạn chế hiện tượng còi cọc, tăng trọng nhanh hơn 25%.

2. Chế phẩm sinh học Bio-One đem lại lợi ích cụ thể gì cho lợn nái và lợn con? Chế phẩm Bio-One cung cấp hàng tỷ bào tử lợi khuẩn Bacillus và Lactobacillus cùng hệ enzyme phân giải tinh bột, đạm. Khi bổ sung 3 - 4 g/kg thức ăn, chế phẩm giúp cân bằng hệ vi sinh đường ruột, triệt tiêu vi khuẩn gây tiêu chảy, giảm mùi hôi chuồng nuôi và tăng hiệu quả hấp thu thức ăn thô xanh.

3. Vì sao nên cai sữa cho lợn con bản địa ở thời điểm 28 ngày tuổi thay vì để 60 ngày như tập quán cũ? Cai sữa sớm ở 28 ngày tuổi khi lợn con đã biết ăn thức ăn tập ăn giúp lợn mẹ nhanh phục hồi thể trạng, giảm hao mòn cơ thể, rút ngắn thời gian động dục lại xuống còn 7 - 10 ngày, từ đó nâng số lứa đẻ của lợn nái từ 1,3 lứa lên 1,8 - 2,0 lứa/năm.

4. Chi phí áp dụng gói kỹ thuật tổng hợp cho một lứa đẻ lợn nái là bao nhiêu? Tổng chi phí bổ sung cho 1 ổ đẻ (gồm vắc-xin phòng 3 bệnh cho mẹ, vắc-xin cho con, 2 mũi sắt, men vi sinh Bio-One và tiền điện sưởi ấm) ước tính khoảng 180.000 đến 200.000 đồng, nhưng mang lại giá trị gia tăng trên 700.000 đồng nhờ số con sống tăng thêm 1 - 2 con/ổ.

5. Nuôi lợn Bản theo phương thức bán chăn thả có làm mất đi chất lượng thịt thơm ngon tự nhiên không? Phương thức bán chăn thả kết hợp sân chơi tự nhiên và thức ăn tận dụng (ngô, cám gạo, rau xanh) bổ sung men vi sinh không làm biến đổi cấu trúc cơ thịt. Ngược lại, việc kiểm soát dịch bệnh và dinh dưỡng tốt giúp thịt săn chắc, thơm ngon và an toàn vệ sinh thực phẩm hơn nuôi thả rông.

Kết luận

• Áp dụng đồng bộ gói giải pháp kỹ thuật (vắc-xin dự phòng, bổ sung men vi sinh Bio-One, tiêm sắt và sưởi ấm) đã nâng tỷ lệ sống của lợn con theo mẹ từ 78,50% lên 94,80%.
• Khối lượng cai sữa ở 28 ngày tuổi của lợn con đạt 5,95 kg/con, cao hơn 28,78% so với phương thức chăn nuôi truyền thống.
• Thời gian động dục trở lại của lợn mẹ sau cai sữa được rút ngắn xuống còn 7 - 10 ngày, tạo tiền đề nâng cao hệ số lứa đẻ/nái/năm.
• Hiệu quả kinh tế thuần tăng thêm từ 30% đến 35% trên mỗi ổ lợn sinh sản, khẳng định tính khả thi cao trong điều kiện nông hộ miền núi.
• Khuyến nghị các cơ quan khuyến nông địa phương sớm nhân rộng quy trình kỹ thuật này trên toàn huyện Đà Bắc và các vùng lân cận; các chủ hộ chăn nuôi hãy chủ động liên hệ trạm thú y để tiếp nhận quy trình chuyển giao kỹ thuật nhằm nâng cao năng suất và gia tăng thu nhập bền vững ngay từ chu kỳ chăn nuôi tới.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Cơ sở khoa học của đề tài 1. Khái niệm về lợn bản địa Khái niệm lợn bản địa: Việt Nam là nước có nhiều giống lợn rất đặc trưng cho từng vùng sinh thái như vùng đồng bằng châu thổ có lợn Ỉ, lợn Móng Cái, lợn Lang Hồng. Các vùng núi và trung du có các giống lợn Mường Khương, lợn Mẹo (lợn Bản H’Mông), lợn Táp Ná, lợn Hạ Lang, Lợn Vân Pa… Qua đây có thể cho thấy lợn bản địa là lợn có nguồn gốc, xuất sứ tại các địa phương, có đặc điểm ngoại hình và khả năng sản xuất tương đối đồng nhất, được người dân chăn nuôi trong một thời gian dài tại địa phương.

Lợn bản địa ở Hoà Bình là giống lợn đã có tại đây từ hàng trăm năm, do có nhiều ưu điểm nên được các dân tộc Mường, Dao trong tỉnh Hoà Bình chăn nuôi đã từ lâu đời. Giống lợn và phương thức ăn chăn nuôi 1. Giống lợn Theo Tổng cục thống kê (2018) thì Việt Nam là một trong những nước có ngành chăn nuôi lợn phát triển. Số đầu lợn trong cả nước có sự biến động lớn giữa các năm.

Từ năm 2011, tổng đàn lợn là 27,06 triệu con, tăng lên cao nhất năm 2016 với 29,08 triệu con và có xu hướng giảm dần ở 2 năm tiếp theo. Tính đến năm 2018, tổng số đầu lợn trong cả nước đạt 27,33 triệu con, trong đó 23,27 triệu lợn thịt, 3,99 triệu lợn nái và còn lại là lợn đực giống. Tuy nhiên, mật độ lại không đồng đều giữa các vùng. Đồng bằng Sông Hồng chiếm 25%, Miền núi và trung du phía Bắc chiếm 26%, Bắc trung bộ và duyên hải miền trung 18%, Tây Nguyên 7&, Đông Nam Bộ 12% và đồng bằng Sông Cửu Long 12% (2018).

Giống lợn nái địa phương, tại các tỉnh phía Bắc các giống như Móng Cái, Mường Khương, nhóm lợn Lang vẫn được sử dụng phổ biến trong sản xuất. Tuy nhiên, trong nhiều năm do chưa được chú ý chọn lọc và cải tiến năng suất nên năng suất, chất lượng chưa cao. Tăng khối lượng dưới 300 g/con/ngày, tỷ lệ nạc từ 37- 38%, ước tính nước ta hiện nay có khoảng 540 ngàn lợn nái nội. Hiện nay, đàn lợn đực giống chủ yếu là lợn ngoại và lợn lai, còn lợn nội hầu như rất ít.

Trong đó, về cơ cấu đàn đực giống giữa các miền cũng khác nhau: miền Nam lợn Pietrain và lai Pietrain x Duroc chiếm tỷ lệ cao (trên 68%), còn lại là các giống thuần Yorkshire, Landrace, Duroc, lai Yorkshire x Landrace, Pietrain x Landrace và Master; miền Bắc chủ yếu là con lai Landrace x Yorkshire; sau đó là Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn 4 các giống thuần Landrace, Yorkshire, Duroc và một số giống của PIC. Phương thức chăn nuôi Đặc điểm nổi bật nhất trong thời gian qua của ngành chăn nuôi lợn nước ta là bên cạnh phương thức chăn nuôi truyền thống, chăn nuôi trang trại tập trung hình thành và có xu hướng ngày càng phát triển, nhất là từ khi có nghị quyết 03/2000/NQ-CP ngày 02/02/2000 của Chính phủ về phát triển kinh tế trang trại. Đây là xu thế phổ biến trên toàn thế giới và là hướng chuyển dịch cơ cấu kinh tế quan trọng trong sản xuất chăn nuôi nói chung và chăn nuôi lợn nói riêng ở nước ta nhằm nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm thịt lợn đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của người tiêu dùng. Việc sử dụng các phương thức chăn nuôi khác nhau tùy vào điều kiện kinh tế và trình độ chăn nuôi của từng hộ gia đình, từng đặc điểm kinh tế xã hội của mỗi vùng.

Hiện nay ở nước ta đang tồn tại cả ba phương thức chăn nuôi lợn, gồm:  Chăn nuôi nông hộ nhỏ lẻ Đây là phương thức chăn nuôi phổ biến trong cả nước, chiếm khoảng 75 – 80 % về đầu con, nhưng sản lượng chỉ chiếm khoảng 65 – 70 % tổng sản lượng thịt lợn sản xuất cả nước; quy mô chăn nuôi dao động từ 1-10 con/hộ; thức ăn đầu tư chủ yếu là tận dụng sản phẩm nông nghiệp sản xuất và khai thác tại chỗ các sản phẩm trồng trọt và sản phẩm ngành nghề phụ (làm đậu, nấu rượu, làm mì) do đó giảm chi phí đầu tư thức ăn; con giống chủ yếu là giống địa phương hoặc giống có tỷ lệ máu nội cao (F1: nội x ngoại). Phương thức này có năng suất chăn nuôi thấp, khả năng tham gia thị trường của sản phẩm thấp do lợi nhuận chia cho thương lái (chi phí thu gom, vận chuyển, kiểm dịch và chất lượng). Đặc biệt với phương thức chăn nuôi nông hộ nhỏ lẻ, các cơ quan chức năng cũng như người chăn nuôi không thể kiểm soát được đầu vào (giống, thức ăn) và đầu ra (lợn giống, lợn thịt) trong chăn nuôi lợn, do đó gây nên những rủi ro tiềm tàng về con giống, về dịch bệnh, về vệ sinh an toàn thực phẩm… nên có thể nói rằng chăn nuôi lợn Việt Nam chưa có tính bền vững cao. Phương thức chăn nuôi lợn nông hộ nhỏ lẻ đang có xu hướng giảm dần và trong tương lai sẽ không tồn tại hoặc được cải tiến dần thành chăn nuôi gia trại.

 Chăn nuôi gia trại Đây là phương thức chăn nuôi có sự kết hợp những kinh nghiệm chăn nuôi truyền thống và kỹ thuật chăn nuôi tiên tiến. Mục đích chăn nuôi đã mang đậm tính hàng hóa. Đặc trưng của phương thức này là: quy mô đàn lợn từ 10 - 30 nái, hoặc từ 10 - 50 lợn thịt/gia trại có mặt thường xuyên; ngoài các phụ phẩm nông nghiệp thì Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn 5 có khoảng 40 % thức ăn công nghiệp được sử dụng nuôi lợn; con giống chủ yếu là con lai có từ 50-75 % máu lợn ngoại trở lên; công tác thú y và chuồng trại đã được chú trọng. Phương thức chăn nuôi nuôi này phổ biến ở các tỉnh Đồng bằng Sông Hồng (Thái Bình, Nam Định, Hải Dương, Hà Tây, Hưng Yên, Hà Nam) và phát triển mạnh hầu khắp trong những năm gần đây.

Năng suất chăn nuôi theo phương thức gia trại tiến bộ hơn nhiều so với phương thức chăn nuôi nông hộ, tuy nhiên năng suất vẫn chưa cao, chưa đáp ứng được nhu cầu thị trường nhất là nhu cầu về chất lượng thịt.  Chăn nuôi trang trại Phương thức chăn nuôi này được phát triển mạnh trong những năm gần đây, tính đến năm 2017, cả nước có 17.475 trang trại chăn nuôi lợn (trong đó 4.990 trang trại lợn nái và 12.485 trang trại lợn thịt chiếm 42,2%/tổng số trang trại chăn nuôi. Trong đó, miền Bắc có 7182 trang trại, chiếm 41,1%, miền Nam có 10.293 trang trại, chiếm 58,9%. Vùng có nhiều trang trại chăn nuôi lợn là Đông Nam Bộ: 6081 trang trại, chiếm 34,8%; tiếp đến là Đồng bằng sông Hồng: 4508 trang trại, chiếm 25,8%; Đồng bằng sông Cửu Long: 2412 trang trại, chiếm 13,8%; Đông Bắc: 1240 trang trại, chiếm 7,1%; Bắc Trung Bộ: 1153 trang trại, chiếm 6,6%; Tây Nguyên 996 trang trại, chiếm 5,7%.

Các vùng ít phát triển là Tây Bắc, chỉ có 262 trang trại, chiếm 1,5% tổng số trang trại chăn nuôi lợn trên toàn quốc. Phương thức chăn nuôi trang trại chiếm khoảng 15-20% về đầu con, 25-30% về sản lượng thịt; quy mô từ trên 50 nái hoặc trên 300 lợn thịt có mặt thường xuyên (có trường hợp 11 ngàn lợn nái bố mẹ/1 trại). Yêu cầu kỹ thuật trong chăn nuôi lợn công nghiệp rất khắt khe, chỉ có thể sử dụng thức ăn công nghiệp, con giống chủ yếu là lợn ngoại 2 máu hoặc 3 máu, áp dụng công nghệ chuồng trại tiên tiến như: chuồng lồng, chuồng sàn, chuồng có hệ thống làm mát và sưởi ấm cho lợn con, hệ thống máng ăn, núm uống tự động…. Nhờ đó mà năng suất chăn nuôi được nâng cao, khối lượng xuất chuồng bình quân trên 90 kg/con.

Chăn nuôi công nghiệp bằng các giống cao sản nhập ngoại là nguồn cung cấp thực phẩm quan trọng cho các thành phố lớn hiện nay và người tiêu dùng cả nước cũng như xuất khẩu trong tương lai. Tuy nhiên, so với các nước trong khu vực và trên thế giới thì chăn nuôi lợn theo phương thức công nghiệp ở nước ta vẫn còn trong tình trạng thấp kém cả về trình độ công nghệ và năng suất chăn nuôi, khả năng cạnh tranh sản phẩm thịt lợn còn thấp do việc thiếu quản lý hàm lượng các hoạt chất sinh học trong thức ăn công nghiệp, kỹ thuật giết mổ và chế biến thịt lợn còn nhiều hạn chế. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn 6 Nhiều nhà nghiên cứu trong nước và quốc tế đã dành nhiều công sức cho việc nghiên cứu các giống lợn địa phương của Việt Nam (Lê Viết Ly, 1999; Trần Thanh Hải và Lê Đình Phùng, 2009). Đặc điểm nổi bật của các giống lợn địa phương là thích nghi với các điều kiện môi trường sinh thái từng vùng, với các điều kiện chăn nuôi nông hộ, có khả năng kháng bệnh cao, sử dụng được thức ăn giàu chất xơ nhưng nghèo dinh dưỡng, thịt thơm ngon (Lê Viết Ly, 1999; Nguyễn Ngọc Phục và cs, 2010).

Các tỉnh miền núi đang sở hữu nguồn gen lợn bản quý báu, đó là giống lợn Bản: Mường Lay (lợn 14 vú), lợn Hạ Lang, lợn Táp Ná, Lợn Mẹo.Theo điều tra sơ bộ các giống lợn địa phương được người dân các tỉnh miền núi nuôi tại nông hộ theo phương thức thả rông, tự kiếm ăn và không có chuồng trại. Do nuôi chăn thả tự do nên năng xuất không cao, tình hình dịch bệnh không kiểm soát được và thực tế đã có dịch bệnh xảy ra vì vậy việc phát triển đàn cũng gặp khó khăn. Một số hiểu biết về lợn Bản Lợn Bản là nguồn gen quý được nuôi khắp hầu hết tại các tỉnh miền núi phía bắc, trong đó khá phổ biến ở Điện Biên, Hòa Bình, Sơn La. Ở Hòa Bình, lợn Bản thể hiện rõ nét thông qua đàn lợn nái có đặc điểm là lông đen, dài, cứng, da có màu đen tuyền, có trường hợp đen cả mõm và vú, bốn chân.

Tai lợn nhỏ, dựng đứng, chân nhỏ, đi bằng móng, mắt tinh nhanh, mặt nhỏ, mõm dài, nhọn. Đuôi dài nhỏ, lưng hơi võng hoặc thẳng, mình ngắn, lợn trưởng thành bụng gọn, không sệ, vú to và nổi rõ. Dáng lợn đi nhanh nhẹn, khả năng leo đồi rừng khoẻ và nhanh, đặc biệt có khả năng luồn lách trong các bụi rậm và trốn chạy nhanh, khả năng rũi đất rất khoẻ để tìm kiếm thức ăn. Tuổi đẻ lứa đầu của lợn Bản Điện Biên là 451 ngày (Phan Xuân Hảo và Ngọc Văn Thanh, 2010), lợn Bản Hoà Bình có tuổi đẻ lứa đầu là 388,96 ngày (Vũ Đình Tôn và Phan Đăng Thắng, 2009).