Xác định mức sẵn lòng chi trả của hộ gia đình đối với dịch vụ thu gom rác thải sinh hoạt ở thành phố tây ninh

Nghiên cứu mức sẵn lòng chi trả của hộ gia đình cho dịch vụ thu gom rác thải sinh hoạt tại thành phố Tây Ninh, góp phần nâng cao chất lượng dịch vụ.

• Tác giả: Trần Hữu Nam
• Người hướng dẫn: TS. Phạm Khánh Nam
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Tp. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Chính sách công
• Đề tài: Nghiên Cứu Mức Sẵn Lòng Chi Trả Dịch Vụ Thu Gom Rác Thải Sinh Hoạt Tại Thành Phố Tây Ninh
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Tp. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• TRANG PHỤ BÌA
• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG BIỂU
• DANH MỤC HÌNH
• TÓM TẮT LUẬN VĂN
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU ĐỀ TÀI
• 1.1. Đặt vấn đề
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.4. Ý nghĩa của đề tài
• 1.5. Kết cấu của luận văn
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN
• 2.1. Lý thuyết liên quan
• 2.1.1. Khái niệm về tổng giá trị kinh tế
• 2.1.2. Phương pháp đánh giá ngẫu nhiên
• 2.1.2.1. Nội dung của phương pháp
• 2.1.2.2. Các bước thực hiện CVM
• 2.1.2.3. Phương pháp hỏi giá sẵn lòng trả
• 2.1.3. Đo lường phúc lợi
• 2.2. Khảo lược các nghiên cứu liên quan
• 2.2.1. Các nghiên cứu trong nước
• 2.2.2. Các nghiên cứu ngoài nước
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Quy trình nghiên cứu
• 3.2. Tình huống giả định
• 3.3. Mô hình nghiên cứu
• 3.3.1. Mô hình hồi quy
• 3.3.2. Kiểm định mô hình
• 3.3.2.1. Kiểm định độ phù hợp tổng quát
• 3.3.2.2. Kiểm định ý nghĩa của các hệ số hồi quy
• 3.3.2.3. Độ phù hợp của mô hình
• 3.4. Thu thập dữ liệu mẫu điều tra
• 3.4.1. Cấu trúc phiếu phỏng vấn
• 3.4.2. Cách thức thu thập
• 3.4.3. Phương pháp xử lý số liệu
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Hiện trạng quản lý CTR trên địa bàn thành phố Tây Ninh
• 4.1.1. Khối lượng và thành phần CTR sinh hoạt
• 4.1.2. Hiện trạng thu gom và vận chuyển CTR sinh hoạt
• 4.1.3. Đánh giá chung về hệ thống quản lý RTSH ở thành phố Tây Ninh
• 4.2. Đặc điểm kinh tế xã hội của mẫu điều tra
• 4.3. Nhận thức về môi trường và quản lý CTR của HGĐ
• 4.3.1. Vấn đề môi trường quan tâm của HGĐ
• 4.3.2. Nhận thức của người dân về phân loại rác tại nguồn
• 4.4. Đánh giá của người dân về hệ thống thu gom rác hiện tại
• 4.5. Kết quả phân tích mô hình hồi quy
• 4.5.1. Kiểm định độ phù hợp tổng quát
• 4.5.2. Kiểm định sự phù hợp của mô hình
• 4.5.3. Kiểm định mức độ giải thích của mô hình
• 4.5.4. Kết quả kiểm định hiện tượng đa cộng tuyến trong mô hình hồi quy
• 4.5.5. Kết quả hồi quy Binary Logistic
• 4.5.6. Ước lượng Turnbull
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN – KIẾN NGHỊ
• 5.3. Hạn chế của đề tài và hướng nghiên cứu tiếp theo
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nghiên Cứu Mức Sẵn Lòng Chi Trả Dịch Vụ Thu Gom Rác Tại Tây Ninh

Nghiên cứu này tập trung vào việc xác định mức sẵn lòng chi trả của hộ gia đình đối với dịch vụ thu gom rác thải sinh hoạt tại thành phố Tây Ninh. Với sự gia tăng dân số và phát triển kinh tế, lượng rác thải sinh hoạt cũng tăng theo, gây áp lực lớn lên hệ thống quản lý rác thải. Mục tiêu của nghiên cứu là tìm hiểu các yếu tố ảnh hưởng đến mức sẵn lòng chi trả (WTP) của hộ gia đình và đề xuất giải pháp cải thiện dịch vụ thu gom rác thải.

1.1. Ý Nghĩa Của Nghiên Cứu Mức Sẵn Lòng Chi Trả

Nghiên cứu này không chỉ giúp xác định mức WTP mà còn cung cấp thông tin quan trọng cho việc quy hoạch và phát triển dịch vụ thu gom rác thải tại Tây Ninh. Điều này có thể giúp cải thiện chất lượng dịch vụ và nâng cao nhận thức của người dân về vấn đề môi trường.

1.2. Phạm Vi Nghiên Cứu Tại Thành Phố Tây Ninh

Nghiên cứu được thực hiện tại các phường 1, 2, 3 và 4 của thành phố Tây Ninh, nơi có mật độ dân cư cao và lượng rác thải sinh hoạt lớn. Phạm vi nghiên cứu chỉ tập trung vào rác thải sinh hoạt, không bao gồm rác thải y tế hay công nghiệp.

II. Vấn Đề Ô Nhiễm Môi Trường Từ Rác Thải Sinh Hoạt Tại Tây Ninh

Tình trạng ô nhiễm môi trường do rác thải sinh hoạt tại Tây Ninh đang trở nên nghiêm trọng. Theo báo cáo, tỷ lệ thu gom rác thải chỉ đạt khoảng 65%, thấp hơn nhiều so với mục tiêu 100% vào năm 2015. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng mà còn làm mất mỹ quan đô thị.

2.1. Tác Động Của Rác Thải Đến Sức Khỏe Cộng Đồng

Rác thải sinh hoạt không được thu gom kịp thời có thể gây ra nhiều bệnh tật cho người dân, đặc biệt là các bệnh liên quan đến đường hô hấp và tiêu hóa. Việc này cũng làm gia tăng nguy cơ lây lan dịch bệnh.

2.2. Tình Trạng Quản Lý Rác Thải Tại Tây Ninh

Hệ thống quản lý rác thải tại Tây Ninh hiện đang gặp nhiều khó khăn. Nguồn lực tài chính hạn chế và thiếu sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng đã dẫn đến tình trạng thu gom rác thải không hiệu quả.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Mức Sẵn Lòng Chi Trả Dịch Vụ Thu Gom Rác

Nghiên cứu sử dụng phương pháp đánh giá ngẫu nhiên (CVM) để xác định mức sẵn lòng chi trả của hộ gia đình. Phương pháp này cho phép thu thập dữ liệu từ các hộ gia đình thông qua bảng hỏi và phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến WTP.

3.1. Quy Trình Nghiên Cứu Sử Dụng CVM

Quy trình nghiên cứu bao gồm việc thiết kế bảng hỏi, thu thập dữ liệu từ hộ gia đình và phân tích số liệu bằng phần mềm thống kê. Điều này giúp xác định các yếu tố ảnh hưởng đến WTP một cách chính xác.

3.2. Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Mức Sẵn Lòng Chi Trả

Nghiên cứu đã xác định được một số yếu tố như giới tính, thu nhập, quy mô hộ gia đình và mức độ hài lòng với dịch vụ thu gom hiện tại có ảnh hưởng lớn đến WTP của hộ gia đình.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Về Mức Sẵn Lòng Chi Trả Tại Tây Ninh

Kết quả nghiên cứu cho thấy mức WTP trung bình của hộ gia đình tại Tây Ninh đối với dịch vụ thu gom rác thải sinh hoạt là 36. Các yếu tố như giới tính, thu nhập và khối lượng rác thải hàng ngày có ảnh hưởng đáng kể đến mức WTP.

4.1. Phân Tích Kết Quả Khảo Sát

Kết quả khảo sát cho thấy có 86,8% sự thay đổi của WTP được giải thích bởi các yếu tố đã được xác định. Điều này cho thấy sự quan tâm của người dân đối với dịch vụ thu gom rác thải.

4.2. Đánh Giá Chất Lượng Dịch Vụ Hiện Tại

Người dân đánh giá chất lượng dịch vụ thu gom rác thải hiện tại còn nhiều hạn chế. Việc cải thiện chất lượng dịch vụ là cần thiết để nâng cao mức độ hài lòng và WTP của hộ gia đình.

V. Kết Luận Và Đề Xuất Giải Pháp Cải Thiện Dịch Vụ Thu Gom Rác

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc nâng cao nhận thức của người dân về ô nhiễm môi trường và cải thiện chất lượng dịch vụ thu gom rác thải là rất quan trọng. Đề xuất các giải pháp như tăng cường tuyên truyền, cải thiện hệ thống thu gom và xã hội hóa dịch vụ thu gom rác thải.

5.1. Đề Xuất Giải Pháp Tăng Cường Nhận Thức

Cần có các chương trình tuyên truyền để nâng cao nhận thức của người dân về tác hại của rác thải sinh hoạt đối với môi trường và sức khỏe cộng đồng.

5.2. Hướng Đến Xã Hội Hóa Dịch Vụ Thu Gom Rác

Xã hội hóa dịch vụ thu gom rác thải có thể giúp cải thiện chất lượng dịch vụ và giảm gánh nặng tài chính cho ngân sách nhà nước. Cần có các chính sách hỗ trợ cho hộ nghèo để họ có thể tiếp cận dịch vụ này.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong giai đoạn 2006 – 2010, tốc độ tăng trưởng GDP bình quân của tỉnh Tây Ninh đạt 13,3% và tiếp tục tăng lên 13,94% trong giai đoạn 2010 – 2011. Sự bứt phá kinh tế cùng tốc độ đô thị hóa nhanh chóng đã kéo theo áp lực gia tăng rác thải sinh hoạt đô thị. Tại thành phố Tây Ninh, khối lượng chất thải rắn sinh hoạt phát sinh năm 2011 ghi nhận ở mức 32,64 tấn/ngày và nhanh chóng chạm mốc khoảng 60 tấn/ngày trong những năm tiếp theo. Dự báo đến năm 2020, con số này sẽ đạt 173 tấn/ngày và chạm ngưỡng 216 tấn/ngày vào năm 2030.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm xuất phát từ thực trạng hệ thống thu gom chất thải rắn sinh hoạt tại thành phố Tây Ninh mới chỉ đáp ứng khoảng 65% khối lượng phát sinh, thấp hơn đáng kể so với mục tiêu thu gom và xử lý 100% chất thải rắn đô thị theo Quyết định số 2046/QĐ-UBND của Ủy ban nhân dân tỉnh Tây Ninh. Nguồn lực ngân sách công bị thâm hụt khi hàng năm phải chi bù lỗ hơn 8 tỷ đồng cho hoạt động thu gom và vận chuyển, trong khi mức phí hiện hành 15.000 đồng/hộ/tháng không đủ bù đắp chi phí vận hành.

Mục tiêu cụ thể của luận văn nhằm đo lường mức sẵn lòng chi trả của hộ gia đình đối với dịch vụ thu gom rác thải sinh hoạt được cải thiện, xác định các yếu tố kinh tế – xã hội ảnh hưởng đến mức chi trả này, từ đó đề xuất giải pháp xã hội hóa dịch vụ môi trường đô thị. Nghiên cứu được triển khai trên phạm vi 4 phường nội thị gồm Phường 1, Phường 2, Phường 3 và Phường 4 thuộc thành phố Tây Ninh trong mốc thời gian từ tháng 10 năm 2014 đến tháng 3 năm 2015. Kết quả nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn khi cung cấp căn cứ định lượng giúp nâng tỷ lệ bao phủ dịch vụ từ 65% lên 100%, đồng thời tối ưu hóa biểu phí thu gom rác nhằm giảm bớt gánh nặng chi ngân sách địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết Tổng giá trị kinh tế (Total Economic Value – TEV) được phát triển bởi Munasinghe (1993) và Koop & Smith (1993). Tổng giá trị kinh tế của môi trường bao gồm Giá trị sử dụng (Use Value – UV) và Giá trị phi sử dụng (Non-use Value – NUV). Giá trị sử dụng được cấu thành từ giá trị sử dụng trực tiếp, giá trị sử dụng gián tiếp và giá trị lựa chọn; trong khi giá trị phi sử dụng bao gồm giá trị để lại và giá trị tồn tại. Vì dịch vụ thu gom rác thải là hàng hóa công cộng phi thị trường, phương pháp Đánh giá ngẫu nhiên (Contingent Valuation Method – CVM) được lựa chọn làm khung phân tích cốt lõi.

Dựa trên tổng hợp hơn 1.600 công trình thực nghiệm CVM trên thế giới của Carson và cộng sự (1994) cùng hướng dẫn của Bateman và cộng sự (2002), nghiên cứu áp dụng lý thuyết đo lường phúc lợi Hicksian thông qua hàm hữu dụng gián tiếp của Hanemann (1984, 1989). Hàm hữu dụng gián tiếp xác định mức hữu dụng tối đa mà hộ gia đình nhận được phụ thuộc vào thu nhập khả dụng, giá cả hàng hóa, đặc điểm kinh tế – xã hội và chất lượng môi trường trước và sau khi được cải thiện. Mức sẵn lòng chi trả (WTP) được định nghĩa là khoản tiền tối đa hộ gia đình sẵn lòng bỏ ra để duy trì mức thỏa dụng không đổi khi chất lượng môi trường đô thị được nâng cao.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng kết hợp nguồn dữ liệu thứ cấp từ các báo cáo quy hoạch của Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Tây Ninh cùng nguồn dữ liệu sơ cấp thu thập qua khảo sát bảng hỏi trực tiếp. Timeline nghiên cứu thực địa diễn ra từ tháng 10 năm 2014 đến tháng 3 năm 2015. Cỡ mẫu nghiên cứu gồm 300 hộ gia đình được chọn ngẫu nhiên phân tầng tại 4 phường trung tâm nội thị (Phường 1, 2, 3, 4). Kỹ thuật bảng hỏi sử dụng dạng câu hỏi đóng một giới hạn (Single-bounded dichotomous choice) nhằm loại bỏ sai lệch điểm khởi đầu và giảm áp lực trả lời cho người dân.

Mẫu điều tra 300 hộ được phân bổ đều cho 6 mức giá thầu đề xuất gồm: 18.000 đồng, 20.000 đồng, 25.000 đồng, 30.000 đồng, 50.000 đồng và 80.000 đồng/hộ/tháng (mỗi mức giá khảo sát 50 phiếu). Nghiên cứu lựa chọn mô hình hồi quy Binary Logistic xử lý qua phần mềm SPSS 16.0 kết hợp kỹ thuật ước lượng phi tham số Turnbull. Lý do chọn mô hình Binary Logistic là do biến phụ thuộc mang tính chất nhị phân (nhận giá trị 1 nếu đồng ý chi trả mức giá đề xuất và 0 nếu từ chối), giúp khắc phục hoàn toàn nhược điểm vi phạm giả định xác xuất tuyến tính của phương pháp OLS truyền thống khi biến phụ thuộc bị chặn trong khoảng từ 0 đến 1.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Kết quả phân tích định lượng từ 300 phiếu khảo sát hợp lệ đã chỉ ra các phát hiện cốt lõi:

Thứ nhất, mức sẵn lòng chi trả (WTP) trung bình của các hộ gia đình tại thành phố Tây Ninh đối với dịch vụ thu gom rác thải sinh hoạt được cải thiện đạt khoảng 36.000 đồng/hộ/tháng. Mức WTP này cao hơn gấp 2,4 lần so với mức phí thu gom rác đang áp dụng thực tế tại địa phương là 15.000 đồng/hộ/tháng.

Thứ hai, mô hình hồi quy Binary Logistic đạt độ phù hợp tổng quát cao với hệ số Nagelkerke R Square đạt 0,868. Điều này chứng minh rằng 86,8% sự biến thiên trong quyết định sẵn lòng chi trả của hộ gia đình được giải thích bởi các biến độc lập đưa vào mô hình, 13,2% còn lại do các yếu tố ngẫu nhiên ngoài mô hình.

Thứ ba, nghiên cứu xác định được 6 biến độc lập có ý nghĩa thống kê tác động trực tiếp đến quyết định chi trả (p < 0,05), bao gồm: Giới tính của chủ hộ (nam giới có xu hướng chi trả cao hơn), Tổng thu nhập hàng tháng của hộ gia đình (tác động thuận chiều, thu nhập tăng 1 triệu đồng làm tăng đáng kể xác suất đồng ý), Số thành viên đi làm có thu nhập (tác động thuận chiều), Khối lượng rác thải sinh hoạt phát sinh hàng ngày (tác động thuận chiều), Mức độ hài lòng với dịch vụ hiện tại (tác động nghịch chiều, hộ không hài lòng có WTP cao hơn) và Quy mô hộ gia đình (tác động nghịch chiều).

Thứ tư, biến mức giá đề xuất mang hệ số hồi quy âm có ý nghĩa thống kê cao, phản ánh quy luật kinh tế học chuẩn xác: mức giá thầu tăng từ 18.000 đồng lên 80.000 đồng/tháng khiến tỷ lệ đồng ý chi trả giảm từ trên 85% xuống dưới 20%.

Thảo luận kết quả

Phân tích sâu về nguyên nhân cho thấy, thu nhập và khối lượng rác thải là động lực chính thúc đẩy mức sẵn lòng chi trả. Khi thu nhập tăng lên, người dân có xu hướng chi tiêu nhiều hơn cho chất lượng cuộc sống và an toàn sức khỏe. Hơn nữa, những hộ phát sinh khối lượng rác lớn hàng ngày gặp khó khăn trong việc tự xử lý nên có nhu cầu bức thiết đối với dịch vụ thu gom chuyên nghiệp. Ngược lại, quy mô hộ gia đình tác động nghịch chiều do các hộ đông nhân khẩu phải gánh chịu nhiều khoản chi tiêu sinh hoạt thiết yếu khác, dẫn đến ngân sách khả dụng dành cho dịch vụ môi trường bị thu hẹp.

Đặc biệt, kết quả chỉ ra có 42,42% hộ gia đình chưa hài lòng với hệ thống thu gom hiện tại do phương tiện thu gom thô sơ, thời gian thu gom không cố định và tình trạng rò rỉ nước rỉ rác gây mùi hôi. Nhóm hộ không hài lòng này sẵn sàng trả mức phí cao hơn nhằm yêu cầu dịch vụ được chuẩn hóa: thu gom tận nhà 7 ngày/tuần bằng xe ép rác chuyên dụng composite dung tích 660 lít.

Kết quả này hoàn toàn tương đồng với các công trình nghiên cứu quốc tế của Afroz và cộng sự (2008, 2010) tại Dhaka và Kuala Lumpur, nghiên cứu của Huang và Ho (2005) tại Đài Loan, cũng như các nghiên cứu trong nước của Nguyễn Văn Song (2011) tại Hà Nội và Nguyễn Thị Thu Huệ (2011) tại TP.HCM. Trong thực tế, toàn bộ dữ liệu xác xuất lựa chọn theo 6 mức giá thầu có thể được trực quan hóa thông qua Biểu đồ đường cong cầu phi thị trường (WTP Demand Curve) và Bảng phân phối tần số tích lũy Turnbull, giúp các nhà làm chính sách dễ dàng nhận diện ngưỡng giá tối ưu có tỷ lệ đồng thuận cao nhất của cộng đồng.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu thực nghiệm, 4 nhóm giải pháp chiến lược được đề xuất nhằm nâng cao hiệu quả thu gom rác thải sinh hoạt và thúc đẩy xã hội hóa tại thành phố Tây Ninh:

1. Điều chỉnh và tái cấu trúc biểu phí dịch vụ thu gom rác thải sinh hoạt: Ban hành lộ trình tăng phí dịch vụ từ mức hiện hành 15.000 đồng/hộ/tháng lên mức 30.000 – 36.000 đồng/hộ/tháng trong giai đoạn 2015 – 2017. Mức điều chỉnh này phù hợp với mức chi trả kỳ vọng của 86,8% hộ dân được giải thích trong mô hình, hướng tới mục tiêu tự chủ tài chính 100% cho đơn vị vận hành vào năm 2020. Chủ thể thực hiện: Ủy ban nhân dân tỉnh Tây Ninh phối hợp cùng Sở Tài chính và Sở Tài nguyên và Môi trường.

2. Hiện đại hóa trang thiết bị và chuẩn hóa quy trình thu gom: Thay thế toàn bộ xe thu gom thô sơ cũ kỹ bằng xe đẩy tay composite dung tích 660 lít có nắp đậy kín và đầu tư bổ sung 3 đến 5 xe tải cuốn ép rác chuyên dụng nhằm triệt tiêu hoàn toàn tình trạng rò rỉ nước rỉ rác và phát tán mùi hôi. Thiết lập lịch trình thu gom cố định 7 ngày/tuần tại các tuyến đường chính và hẻm nhỏ trước năm 2018. Chủ thể thực hiện: Công ty Cổ phần Công trình Đô thị Tây Ninh.

3. Mở rộng mạng lưới thu gom và đẩy mạnh phân loại rác tại nguồn: Quy hoạch mở rộng tuyến thu gom đến 100% các tuyến hẻm thuộc 4 phường nội thị, nâng tỷ lệ thu gom rác từ 65% lên 90% vào năm 2018 và đạt 100% vào năm 2020 theo đúng định hướng Quyết định số 2046/QĐ-UBND. Đồng thời, tổ chức các đợt tuyên truyền phân loại rác tái chế nhằm giảm 20% khối lượng rác chôn lấp. Chủ thể thực hiện: Phòng Tài nguyên và Môi trường thành phố Tây Ninh phối hợp cùng Ủy ban nhân dân các phường 1, 2, 3, 4.

4. Xây dựng cơ chế khuyến khích xã hội hóa và chính sách an sinh: Ban hành quy chế đấu thầu công khai dịch vụ thu gom rác nhằm thu hút từ 2 đến 3 đơn vị tư nhân tham gia đầu tư; đồng thời thiết lập chính sách miễn giảm 50% mức phí dịch vụ cho 100% hộ nghèo và hộ cận nghèo trên địa bàn trong giai đoạn 2016 – 2020. Chủ thể thực hiện: Ủy ban nhân dân thành phố Tây Ninh.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn mang lại giá trị thực tiễn và học thuật sâu sắc cho 4 nhóm đối tượng cụ thể:

1. Cơ quan quản lý nhà nước và nhà hoạch định chính sách đô thị (Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Tây Ninh, UBND thành phố Tây Ninh): Cung cấp bằng chứng thực nghiệm về mức sẵn lòng chi trả trung bình 36.000 đồng/hộ/tháng để xây dựng biểu giá dịch vụ thu gom rác mới, giúp xóa bỏ khoản trợ cấp bù lỗ hơn 8 tỷ đồng/năm từ ngân sách nhà nước. Use case: Xây dựng đồ án điều chỉnh đơn giá dịch vụ công ích đô thị giai đoạn 2015 – 2020.

2. Doanh nghiệp dịch vụ môi trường và các nhà đầu tư tư nhân: Giúp doanh nghiệp nắm bắt dung lượng thị trường, mức độ chấp nhận giá và yêu cầu kỹ thuật của 300 hộ dân đối với quy trình thu gom bằng xe ép chuyên dụng. Use case: Lập phương án tài chính và dự toán dòng tiền cho đề án đấu thầu xã hội hóa thu gom chất thải rắn.

3. Giảng viên, nhà nghiên cứu và học viên cao học chuyên ngành Chính sách công, Kinh tế tài nguyên và Quản lý môi trường: Đóng vai trò là tài liệu tham khảo chuẩn mực về quy trình ứng dụng phương pháp CVM với câu hỏi một giới hạn và kỹ thuật hồi quy Binary Logistic trong định giá tài sản phi thị trường tại Việt Nam. Use case: Sử dụng làm case study mẫu trong giảng dạy kinh tế lượng ứng dụng và phân tích chính sách.

4. Các tổ chức phi chính phủ và mạng lưới cộng đồng bảo vệ môi trường: Cung cấp hiểu biết toàn diện về hành vi xả rác và rào cản phân loại rác của người dân tại đô thị loại 3. Use case: Thiết kế các chiến dịch truyền thông thay đổi nhận thức cộng đồng về bảo vệ cảnh quan đô thị và giảm thiểu rác thải nhựa.

Câu hỏi thường gặp

Phương pháp Đánh giá ngẫu nhiên (CVM) được áp dụng như thế nào trong nghiên cứu này? Phương pháp CVM thiết lập một thị trường giả định với kịch bản dịch vụ thu gom rác được nâng cấp (thu gom 7 ngày/tuần bằng xe composite 660 lít chống mùi hôi). Bằng kỹ thuật câu hỏi đóng một giới hạn, 300 hộ gia đình được hỏi ngẫu nhiên về việc đồng ý hay từ chối chi trả cho 6 mức giá thầu đề xuất từ 18.000 đồng đến 80.000 đồng/hộ/tháng.

Mức sẵn lòng chi trả (WTP) trung bình của người dân thành phố Tây Ninh là bao nhiêu so với mức phí thực tế? Mức WTP trung bình được ước lượng qua mô hình đạt khoảng 36.000 đồng/hộ/tháng, cao gấp 2,4 lần so với mức phí thu gom thực tế theo quy định cũ là 15.000 đồng/hộ/tháng. Điều này khẳng định người dân sẵn sàng chi trả thêm để được thụ hưởng dịch vụ vệ sinh môi trường có chất lượng tốt hơn.

Những yếu tố nào tác động mạnh nhất đến quyết định đồng ý chi trả của hộ gia đình? Mô hình Binary Logistic giải thích 86,8% biến thiên và chỉ ra 6 yếu tố quan trọng: thu nhập hộ gia đình, số người có việc làm, khối lượng rác thải và giới tính chủ hộ tác động thuận chiều; trong khi quy mô số người trong hộ và mức độ hài lòng với dịch vụ hiện tại tác động nghịch chiều đến WTP.

Tại sao tỷ lệ thu gom rác sinh hoạt tại thành phố Tây Ninh trước nghiên cứu chỉ đạt khoảng 65%? Nguyên nhân chủ yếu do phương tiện thu gom thô sơ, kinh phí ngân sách hạn chế khiến đơn vị thu gom chưa thể vươn tới các ngõ hẻm nhỏ và khu dân cư thưa thớt; cùng với việc 45% hộ dân chưa đăng ký dịch vụ do lịch trình thu gom không cố định, buộc họ phải tự đốt hoặc chôn lấp rác.

Luận văn đóng góp giải pháp gì cho bài toán thâm hụt ngân sách hơn 8 tỷ đồng hàng năm của địa phương? Luận văn cung cấp căn cứ khoa học để điều chỉnh nâng mức phí thu gom tiệm cận mức WTP 36.000 đồng/hộ/tháng. Mức thu mới này tạo nguồn thu bền vững cho doanh nghiệp vận hành, giải phóng hơn 8 tỷ đồng trợ cấp ngân sách hàng năm để tái đầu tư vào hạ tầng xử lý rác hiện đại.

Kết luận

• Luận văn đã ứng dụng thành công phương pháp CVM trên mẫu điều tra 300 hộ gia đình tại 4 phường nội thị thành phố Tây Ninh, chứng minh tính khả thi của việc lượng hóa giá trị kinh tế dịch vụ môi trường phi thị trường.
• Xác định mức sẵn lòng chi trả (WTP) trung bình của hộ gia đình đạt khoảng 36.000 đồng/hộ/tháng, tạo tiền đề vững chắc để điều chỉnh biểu phí dịch vụ thu gom rác vốn duy trì ở mức thấp 15.000 đồng/hộ/tháng.
• Mô hình hồi quy Binary Logistic đạt độ giải thích cao 86,8%, làm sáng tỏ tác động của 6 biến số kinh tế – xã hội then chốt gồm thu nhập, việc làm, quy mô hộ, giới tính, khối lượng rác và mức độ hài lòng.
• Cung cấp cơ sở thực chứng giúp tháo gỡ điểm nghẽn thâm hụt ngân sách hơn 8 tỷ đồng/năm, đồng thời mở đường cho lộ trình nâng tỷ lệ thu gom rác từ 65% lên 100% đến năm 2020 theo Quyết định số 2046/QĐ-UBND.
• Đề xuất hệ thống 4 giải pháp đồng bộ kết hợp giữa điều chỉnh biểu phí, hiện đại hóa xe gom rác composite 660 lít và thu hút doanh nghiệp tư nhân qua cơ chế xã hội hóa minh bạch.

Lộ trình tiếp theo đòi hỏi chính quyền địa phương cần khẩn trương hoàn thiện khung pháp lý đấu thầu dịch vụ thu gom rác trong giai đoạn 2016 – 2018 và triển khai nghiên cứu chi phí đầu tư công nghệ xử lý rác chuyên sâu. Hãy bắt đầu tham khảo và ứng dụng các phát hiện từ luận văn ngay hôm nay để tối ưu hóa chính sách quản lý chất thải rắn đô thị tại địa phương!

Trích đoạn nội dung tài liệu

đặt vấn đề của người điều tra, cách chọn mẫu làm cho câu trả lời của các cá nhân không đúng với giá trị thực. Theo Turner (1995) có một số trở ngại tiềm ẩn đối với nhà phân tích thiếu thận trọng sẽ làm sai lệch: (1) Nói ít đi WTP: Cho rằng bản chất giả thuyết của phương pháp CVM làm cho câu trả lời của các cá nhân không đúng với sự thật, có xu hướng nói bớt đi cái giá mà người ta sẽ thực sự trả. Tuy vậy phần bớt này tương đối nhỏ nên không phải vấn đề nghiêm trọng. (2) WTP hay WTA: Bạn sẵn lòng trả bao nhiêu WTP để có tài sản môi trường này hoặc bạn sẵn lòng nhận bao nhiêu WTA để bồi thường cho việc từ bỏ tài sản môi trường này.

Khi đem so sánh giữa WTP và WTA bao giờ WTA cũng cao hơn WTP rất nhiều. Theo Turner, Pearce, Bateman (1995) khi đem so sánh 2 dạng trên các nhà phân tích cho rằng WTA cao hơn WTP rất nhiều, trên lý thuyết WTP và WTA có giá trị tương đương nhưng thực tế khác nhau hoàn toàn. WTP được thể hiện mức độ ưa thích của một cá nhân về một mặt hàng nào đó. Ở 12 đây mặt hàng đó là dịch vụ thu gom RTSH, là một mặt hàng mà chỉ khi cá nhân nhận thức được hậu quả của việc ô nhiễm môi trường; lợi ích của việc hưởng thụ không khí trong lành, để đánh giá người dân về WTP bao nhiêu tiền để được hưởng những lợi ích khi dịch vụ thu gom RTSH được triển khai.

Còn WTA là ngược lại khi họ không thích một điều gì đó, họ cũng sẽ sẵn lòng trả một mức giá nào đó để tránh nó hoặc sẵn lòng chấp nhận mức đền bù nào đó để chịu đựng điều mà họ không thích. So sánh khi hỏi về WTP, người được hỏi thường trả lời WTP tối thiểu, nhưng khi hỏi về WTA họ sẽ trả lời mức chấp thuận tối đa, vì WTP chịu ảnh hưởng bởi giới hạn thu nhập của người được phỏng vấn còn WTA thì không bị ảnh hưởng. Điều này có thể được giải thích rằng sự ưa thích là lựa chọn của con người không hoàn toàn giống nhau. Phương pháp phỏng vấn trực tiếp thường được áp dụng nhiều trong tất cả các nghiên cứu, nhất là trong phương pháp định giá ngẫu nhiên, nó giúp người điều tra và người được phỏng vấn gần gũi thân thiện dễ dàng trao đổi các thông tin, đưa ra nhiều tình huống giả định, đồng thời kết hợp nhiều dẫn chứng, minh họa để chứng minh tình huống nào tốt nhất để người được hỏi so sánh lựa chọn, kết quả chất lượng cuộc phỏng vấn được tốt hơn.

Hạn chế của phương pháp này đòi hỏi người đi điều tra phải nắm vững chuyên môn yêu cầu mục đích của việc điều tra, các tình huống giả định để phân tích, tốn nhiều thời gian, chi phí và công sức. (3) Thiên lệch một phần – toàn phần: Nếu người lần đầu tiên được hỏi WTP cho một phần tài sản và sau đó được hỏi đánh giá cho toàn bộ thì số tiền được phát biểu là như nhau vì tổng ngân sách của họ ổn định, do đó dễ sai lệch khi hỏi quy mô rộng lớn. (4) Thiên lệch điểm khởi đầu: Do ban đầu gợi ý cho người trả lời đưa ra mức trả khởi đầu từ thấp đến cao hoặc từ cao xuống thấp, thì việc lựa chọn mức khởi đầu này sẽ ảnh hưởng đến sự trả lời WTP của họ. Ở đây ta hỏi từ mức cao xuống mức thấp và 13 mức khởi đầu đã được tính toán trên phương tiện đầu tư và cả khu vực.

(5) Thiên lệch theo phương tiện: Khi xây dựng câu hỏi WTP người thiết kế điều tra phải xác định rõ phương tiện đóng góp. Với mỗi phương tiện đóng góp khác nhau như: bằng tiền mặt, bằng tài khoản thì mức WTP cũng khác nhau. Tùy thuộc vào điều kiện cụ thể mà chúng ta xác định phương tiện đóng góp hay sử dụng nhất để tránh trở ngại này.2 Các bước thực hiện CVM Bước 1: Xác định các mục tiêu cụ thể Xây dựng các công cụ cho điều tra gồm các phương tiện mà dựa trên nguyên lý để tìm ra WTP/WTA của các cá nhân và để thực hiện các việc đó cần: − Thiết kế một kịch bản giả thuyết. − Nên hỏi câu hỏi WTP hay WTA bởi vì trong mỗi hoàn cảnh khác nhau thì phương cách trả lời khác nhau.

− Tạo ra một kịch bản để người phỏng vấn sẽ thuận tiện nhất trong việc trả lời WTP hay WTA. Ví dụ: Những người có nhận thức cao, những người có hiểu biết cao thì cách thức tiếp cận của chúng ta là hỏi trực tiếp, trả lời thẳng bằng tiền. Những người nghèo, thu nhập thấp có trình độ thấp nhưng vẫn hiểu được giá trị của hàng hoá môi trường, chúng ta hỏi có sẵn sàng đóng góp bằng ngày công lao động không, thì họ sẽ đồng ý, từ đóng góp đó sẽ quy được ra tiền. Bước 2: Thiết kế câu hỏi Bước này là bước quyết định ban đầu của cuộc điều tra, bao gồm cách tiến hành điều tra bằng gửi thư điện tử, gọi điện hay điều tra trực tiếp người dân; kích thước mẫu tiến hành điều tra bao nhiêu, đối tượng điều tra là ai và các thông tin liên quan khác trong bảng hỏi.

Câu trả lời cho những vấn đề này là dựa vào những thông tin khác nhau 14 như tầm quan trọng của vấn đề định giá, tổng họp các câu hỏi được hỏi, và chi phí tiến hành điều tra. Bản thân cuộc phỏng vấn nhìn chung ảnh hưởng bởi tổng hợp các câu hỏi vì nó thường dễ dàng hơn để giải thích xung quanh thông tin được yêu cầu trả lời. Người phỏng vấn thường phải tiến hành điều tra trong thời gian dài do người được hỏi thiếu thông tin về vấn đề nghiên cứu. Trong một số trường hợp, những sự giúp đỡ cần thiết là cung cấp video hay tranh ảnh màu cho đối tượng hỏi để họ hiểu được điều kiện giả định mà họ sẽ định giá.

Trong quá trình điều tra thì phỏng vấn là quan trọng nhất. Tuy nhiên, quá trình điều tra bằng gửi thư điện tử với mục đích tỉ lệ trả lời cao có thể cũng khá đắt. Điều tra bằng cách gọi điện hoặc gửi thư điện tử rất ngắn gọn. Điều tra bằng cách gọi điện thoại có thể chi phí thấp hơn nhưng thông thường rất khó để hỏi những câu hỏi CVM đối với đối tượng hỏi bởi vì giới hạn số lượng xung quanh thông tin yêu cầu.

Trong trường hợp giả định tiến hành bằng gửi thư điện tử thì người điều tra muốn khảo sát một mẫu rộng, trên nhiều vùng địa lý và hỏi những câu hỏi về vị trí cụ thể và lợi ích của nó; cái mà dễ dàng được miêu tả trong bài viết. Bước 3: Thiết kế mẫu điều tra thực tế Đây là một phần quan trọng và khó nhất trong quy trình. Câu hỏi phỏng vấn gồm có 3 phần: Phần thứ nhất: Các câu hỏi liên quan đến nhận thức và thái độ của người trả lời đối với môi trường. Phần thứ hai: Các câu hỏi mô tả tình hình hiện tại liên quan đến môi trường, vấn đề tồn tại và cách thức trả tiền.

Phần thức ba: Thu thập thông tin đặc điểm kinh tế xã hội của người trả lời. 15 Bước 4: Xử lý số liệu Bước này là bước tiến hành tổng họp những thông tin thu được và xử lý số liệu. Những phiếu phỏng vấn không hợp lệ sẽ bị loại bỏ, những thông tin thu thập hợp lệ sẽ được tổng hợp trên cơ sở đó xây dựng các biến để phân tích. Bước 5: Ước lượng mức WTP Bước này là bước hoàn thành phân tích và báo cáo kết quả.

Dữ liệu được phân tích bằng các phần mềm thống kê để xác định các thông số cần thiết cho báo cáo như trung bình của mẫu, WTP trung bình Sau khi đã tính toán xong thì chúng ta cũng cần phải phân tích độ nhạy tức là xem xét sự thay đổi của giá trị đã tính toán trước sự biến động của thị trường. Cụ thể, xem xét liên quan đến tỷ số chiết khấu và biến động về giá trị ròng trong thực hiện đưa vào phân tích chi phí-lợi ích môi trường và đó là kết quả chúng ta đề xuất cho các nhà hoạch định chính sách và sử dụng.3 Phương pháp hỏi giá sẵn lòng trả Mục đích chính của CVM là để suy ra giá trị mà người ta gán cho loại “hàng hoá” đang nghiên cứu va khả năng chi trả thực tế. Hỏi các cá nhân về số tiền tối đa mà họ sẵn lòng trả để sử dụng hay bảo tồn hàng hóa, dịch vụ môi trường nào đó hay số tiền đền bù mà họ sẵn lòng chấp nhận để từ bỏ hàng hóa, dịch vụ môi trường. Việc chọn WTA hay WTP tùy thuộc trạng thái môi trường và quyền sở hữu của người được hỏi đối với tài nguyên môi trường.

Xác định cách hỏi mức WTP/WTA a) Câu hỏi mở: Người trả lời được yêu cầu nói WTP tối đa của họ, phỏng vấn viên không đưa ra một mức giá nào cụ thể. Câu hỏi mở tạo cho người trả lời sự tự do diễn đạt ý tưởng của họ chứ không trả lời theo khuôn mẫu định sẵn. Tuy nhiên, một số người không có khả năng trả lời một số câu hỏi sẽ dẫn đến 16 kết quả thiếu thông tin. Câu hỏi mở giúp tránh được thiên lệch từ phía người hỏi nhưng có thể bị thiên lệch từ phía người trả lời.

Thông tin phong phú nhưng xử lý thông tin và phân tích dữ liệu khó hơn. b) Bidding games: Phỏng vấn viên đưa ra mức giá đầu tiên và yêu cầu người được phỏng vấn trả lời. Nếu được trả lời "có", phỏng vấn viên sẽ đưa ra giá ngày càng cao cho đến khi người được phỏng vấn trả lời "không" và ngược lại. Đây chính là WTP tối đa của người trả lời.

Với cách hỏi này, thông thường trong các nghiên cứu, người tổ chức thường chia số mẫu phỏng vấn thành nhiều nhóm và mỗi nhóm sẽ có một mức giá khởi đầu khác nhau. Nhược điểm lớn nhất của phương pháp này là các sai lệch xảy ra trong mức giá khởi đầu. Mức giá khởi đầu quá cao hay quá thấp đều ảnh hưởng đến kết quả cuối cùng của nghiên cứu. c) Payment card: Một loạt các mức giá được viết lên thẻ và người trả lời được yêu cầu chọn một mức giá.

Cách hỏi này thường đem lại WTP thấp, vì trong một loạt mức giá được ghi trên thẻ thì các mức giá thấp thường được người trả lời chú ý hơn. d) Câu hỏi đóng : Có hai cách hỏi dưới đây Single - bounded dichotomous choice: Tiến hành phân khoản từ mức WTP kì vọng cao nhất đến WTP kì vọng thấp nhất.