CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ MỐI QUAN HỆ GIỮA CẢM NHẬN VỀ CHẤT LƯỢNG DỊCH VỤ DU LỊCH VÀ SỰ THỎA MÃN CỦA KHÁCH HÀNG 1.Chất lượng dịch vụ du lịch 1.Dịch vụ du lịch 1.Khái niệm dịch vụ du lịch Du lịch là một ngành kinh tế dịch vụ. Sản phẩm của ngành du lịch chủ yếu là dịch vụ, không tồn tại dưới dạng vật thể, không lưu kho lưu bãi, không chuyển quyền sở hữu khi sử dụng. Do vậy, nó cũng mang những đặc tính chung của dịch vụ. Có rất nhiều khái niệm về dịch vụ.
Trong nền kinh tế thị trường, dịch vụ được coi là mọi thứ có giá trị, khác với hàng hóa vật chất, mà một người hoặc một tổ chức cung cấp cho một người hoặc một tổ chức khác để đổi lấy một thứ gì đó. Khái niệm này chỉ ra các tương tác của con người hay tổ chức trong quá trình hình thành dịch vụ. Đồng thời nó cũng thể hiện quan điểm hướng tới khách hàng bởi vì giá trị của dịch vụ do khách hàng quyết định. Trong lý luận marketing, dịch vụ được coi như là mọi biện pháp hay lợi ích mà một bên có thể cung cấp cho bên kia và chủ yếu là không sờ thấy được và không dẫn đến việc chiếm đoạt một cái gì đó.
Việc thực hiện dịch vụ có thể có và cũng có thể không liên quan đến hàng hóa dưới dạng vật chất của nó. Một khái niệm dịch vụ hiện được sử dụng rộng rãi là khái niệm dịch vụ theo định nghĩa của ISO 9004: 1991 “Dịch vụ là kết quả mang lại nhờ các hoạt động tương tác giữa người cung cấp và khách hàng, cũng như nhờ các hoạt động của người cung cấp để đáp ứng nhu cầu của người tiêu dùng”. 18 Mỗi khái niệm tiếp cận dịch vụ theo một cách khác nhau, nhưng nói chung dịch vụ được hiểu là kết quả của những hoạt động không thể hiện bằng sản phẩm vật chất, nhưng bằng tính hữu ích của chúng và có giá trị kinh tế. Trên cơ sở những khái niệm chung về dịch vụ, khái niệm dịch vụ du lịch có thể hiểu như sau: Dịch vụ du lịch là kết quả mang lại nhờ các hoạt động tương tác giữa những tổ chức cung ứng du lịch và khách du lịch; thông qua các hoạt động tương tác đó để đáp ứng nhu cầu của khách du lịch và mang lại lợi ích cho các tổ chức cung ứng du lịch.
Đặc điểm của dịch vụ du lịch Cũng như dịch vụ nói chung, dịch vụ du lịch có những đặc điểm sau: - Tính phi vật chất Đây là tính chất quan trọng nhất của sản xuất dịch vụ du lịch. Tính phi vật chất đã làm cho du khách không thể nhìn thấy hay thử nghiệm sản phẩm từ trước. Cho nên đối với du khách thì dịch vụ du lịch là trừu tượng khi mà họ chưa một lần tiêu dùng nó. Dịch vụ luôn đồng hành với những sản phẩm vật chất nhưng dịch vụ mãi mãi tồn tại tính phi vật chất của mình.
Do đó du khách thực sự rất khó đánh giá dịch vụ. Chính vì vậy, nhà cung ứng dịch vụ du lịch cần phải cung cấp đầy đủ thông tin và thông tin cần được nhấn mạnh tính lợi ích của dịch vụ chứ không chỉ đơn thuần mô tả quá trình dịch vụ. - Tính đồng thời của sản xuất và tiêu dùng dịch vụ du lịch. Đây là một đặc điểm hết sức quan trọng thể hiện sự khác biệt giữa dịch vụ và hàng hóa.
Đối với hàng hóa (vật chất) quá trình sản xuất và tiêu dùng tách rời nhau. Người ta có thể sản xuất hàng hóa ở một nơi khác và ở một thời gian khác với nơi bán và tiêu dùng. Còn đối với dịch vụ không thể như vậy. Do tính đồng thời nên sản phẩm dịch vụ không thể lưu kho được.
19 Dịch vụ được sản xuất và tiêu dùng đồng thời nên cung- cầu dịch vụ cũng không thể tách rời nhau. Cho nên việc tạo ra sự ăn khớp giữa cung- cầu trong du lịch là hết sức quan trọng. - Sự tham gia của khách du lịch trong quá trình tạo ra dịch vụ Đặc điểm này nói lên rằng khách du lịch ở một chừng mực nào đó đã trở thành nội dung của quá trình sản xuất. Sự gặp gỡ giữa khách hàng và người sản xuất là sự tác động qua lại giữa hai chủ thể với nhau.
Sự gắn liền họ trong tác động qua lại này phụ thuộc vào mức độ lành nghề, khả năng cũng như ý nguyện của người tiêu dùng và người cung cấp dịch vụ. Ngoài nội dung kinh tế, những tính chất của con người trong sự tương tác đóng một vai trò quan trọng hơn như cảm giác, sự tin tưởng, tình thân thiện về cá nhân, mối liên kết và những mối quan hệ trong dịch vụ được coi trọng hơn như khi mua những hàng hóa tiêu dùng khác. Dịch vụ gắn liền với những kinh nghiệm chủ quan. Người cung cấp dịch vụ và người tiêu dùng không thể bí mật thay đổi thời gian, địa điểm và các tình tiết liên quan đến cung ứng dịch vụ.
Ngoài trao đổi thương mại, sự tương tác qua lại còn biểu hiện ở sự trao đổi tâm lý. Mức độ hài lòng của khách hàng sẽ phụ thuộc rất nhiều vào sự sẵn sàng cũng như khả năng của nhân viên làm dịch vụ, khả năng thực hiện được ý nguyện của khách hàng. Trong trường hợp này, thái độ và sự giao tiếp với khách hàng còn quan trọng hơn cả các tiêu chí kỹ thuật. Sản xuất và tiêu dùng các loại dịch vụ du lịch luôn đòi hỏi phải tăng cường sự liên hệ của người sản xuất và khách hàng.
Trong thời gian cung cấp dịch vụ những chức năng truyền thống đã gắn liền nhà cung ứng và các khách hàng với nhau. Người tiêu dùng đồng thời trở thành người đồng hành sáng tạo trong quá trình sản xuất dịch vụ. - Tính không chuyển đổi quyền sở hữu dịch vụ 20 Khi mua hàng hóa, người mua có quyền sở hữu đối với hàng hóa và sau đó có thể tùy ý sử dụng như thế nào. Nhưng đối với dịch vụ khi thực hiện thì không có quyền sở hữu nào được chuyển từ người bán sang người mua.
Người mua chỉ là đang mua quyền đối với tiến trình dịch vụ. - Tính không thể di chuyển của dịch vụ du lịch Vì các cơ sở du lịch vừa là nơi sản xuất, vừa là nơi cung ứng dịch vụ nên dịch vụ du lịch thuộc loại không di chuyển được, khách muốn tiêu dùng thì phải đến các cơ sở du lịch. Đặc điểm này của dịch vụ du lịch đòi hỏi các doanh nghiệp du lịch tiến hành các hoạt động xúc tiến, quảng bá mạnh mẽ để kéo được du khách đến với điểm du lịch. - Tính thời vụ của dịch vụ du lịch Dịch vụ du lịch có đặc trưng rất rõ nét ở tính thời vụ.
Tại các thời điểm khác nhau trong năm, trong tháng, trong tuần, trong ngày, đối với từng loại dịch vụ, cường độ cầu du lịch chênh nhau một cách rõ rệt. Chính đặc tính cầu cao điểm của dịch vụ dẫn đến tình trạng cung cầu dễ mất cân đối, vừa gây lãng phí cơ sở vật chất lúc trái vụ và có nguy cơ giảm sút khi gặp cầu cao điểm. Vì vậy các doanh nghiệp du lịch thường đưa ra các chương trình khuyến mại khách đi nghỉ trái vụ khi cầu giảm hoặc tổ chức quản lý tốt hàng chờ khi cầu cao điểm. - Tính trọn gói của dịch vụ du lịch Dịch vụ du lịch thường là những dịch vụ trọn gói bao gồm các dịch vụ cơ bản, dịch vụ bổ sung và dịch vụ đặc trưng.
Dịch vụ cơ bản là những dịch vụ chính mà nhà cung ứng du lịch cung cấp cho khách hàng nhằm thỏa mãn nhu cầu cơ bản, không thể thiếu được với khách hàng như dịch vụ vận chuyển, dịch vụ phòng, dịch vụ nhà hàng, bar… Dịch vụ bổ sung là dịch vụ phụ cung cấp cho khách hàng nhằm thỏa mãn các nhu cầu không bắt buộc như dịch vụ cơ bản nhưng phải có trong chuyến 21 hành trình của du khách. Nhiều khi dịch vụ bổ sung lại có tính chất quyết định cho sự lựa chọn của khách và có ảnh hưởng quan trọng đến sự thỏa mãn toàn bộ của khách hàng đối với dịch vụ trọn gói của doanh nghiệp. Dịch vụ đặc trưng là những dịch vụ thỏa mãn nhu cầu đặc trưng của du khách như tham quan, tìm hiểu, vui chơi giải trí…Việc thỏa mãn các nhu cầu này là nguyên nhân và là mục đích của chuyến du lịch. Tính chất trọn gói của dịch vụ du lịch xuất phát từ nhu cầu đa dạng và tổng hợp của du khách.
Mặt khác nó cũng đòi hỏi tính chất đồng bộ của chất lượng dịch vụ. - Tính không đồng nhất dịch vụ du lịch. Do khách hàng rất muốn được chăm sóc theo những cách riêng của mình nên dịch vụ du lịch thường bị cá nhân hóa và không đồng nhất. Doanh nghiệp du lịch rất khó đưa ra các tiêu chuẩn dịch vụ nhằm làm thỏa mãn tất cả khách hàng trong mọi hoàn cảnh vì sự thỏa mãn đó phụ thuộc vào sự cảm nhận và trông đợi của từng khách hàng.
Các doanh nghiệp du lịch thường gặp sai lầm khi điều khiển các trông đợi của khách hàng không xuất phát từ phía khách hàng, mà thường từ ý muốn chủ quan của họ. Để khắc phục điều này, các nhân viên phục vụ cần có sự đồng cảm, tức là biết đặt bản thân mình vào vị trí của khách hàng để phát hiện ra các nhu cầu và trông đợi của họ thì mới cung cấp dịch vụ đảm bảo sự thỏa mãn khách hàng. Các yếu tố tham gia vào quá trình sản xuất và tiêu dùng dịch vụ du lịch. Căn cứ vào khái niệm dịch vụ du lịch thì các yếu tố cơ bản nhất cấu thành quá trình sản xuất, cung ứng và tiêu dùng dịch vụ du lịch chỉ gồm 2 yếu tố cơ bản là khách du lịch và nhà cung ứng du lịch.
- Khách du lịch. 22 Đối với thị trường du lịch, việc phân loại khách du lịch thực sự rất phức tạp, đặc biệt là về tâm lý. Vì vậy, nhà cung ứng du lịch cần phải tìm hiểu nhu cầu của khách du lịch và nắm vững tâm lý của họ để cung ứng dịch vụ nhằm thỏa mãn các trông đợi của họ. - Nhà cung ứng dịch vụ du lịch Nhà cung ứng dịch vụ du lịch là tất cả các doanh nghiệp du lịch, các tổ chức du lịch cung cấp dịch vụ cho khách du lịch.