Nghiên cứu mối liên quan giữa teo niêm mạc dạ dày và ung thư

Nghiên cứu mối liên quan giữa teo niêm mạc dạ dày theo phân loại Kimura Takemoto và tổn thương tiền ung thư ở bệnh nhân viêm dạ dày mạn.

• Tác giả: Nguyễn Thúy Oanh
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Thúy Oanh
• Trường học: Đại học Y Dược TP Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Nội - Tiêu Hóa
• Đề tài: Nghiên Cứu Mối Liên Quan Giữa Teo Niêm Mạc Dạ Dày Và Ung Thư
• Loại tài liệu: Luận Án Tiến Sĩ Y Học
• Năm xuất bản: 2011
• Địa điểm: TP Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TOÀN QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Hệ thống phân loại Kimura – Takemoto
• 1.2. Tần suất các tổn thương tiền ung thư dạ dày
• 1.3. Phân loại tổn thương tiền ung thư dạ dày
• 1.4. Mức độ nguy cơ của các tổn thương tiền ung thư dạ dày
• 1.5. Theo dõi và điều trị tổn thương tiền ung thư dạ dày
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3. Phương pháp đánh giá kết quả và xử lý số liệu
• 2.4. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đặc điểm chung của dân số nghiên cứu
• 3.2. Đặc điểm nội soi
• 3.3. Đặc điểm mô bệnh học
• 3.4. Mối tương quan giữa mức độ lan rộng của teo niêm mạc nội soi với các đặc điểm mô bệnh học tiền ung thư dạ dày
• 3.5. Phân nhóm bệnh nhân theo mức độ nguy cơ nghịch sản và ung thư dạ dày
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 4.1. Đặc điểm chung của dân số nghiên cứu
• 4.2. Đặc điểm nội soi
• 4.3. Đặc điểm mô bệnh học
• 4.4. Mối tương quan giữa mức độ lan rộng của teo niêm mạc nội soi với các hình thái mô bệnh học tiền ung thư dạ dày
• 4.5. Phân nhóm bệnh nhân theo mức độ nguy cơ nghịch sản và ung thư dạ dày
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• PHỤ LỤC
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về mối liên quan giữa teo niêm mạc dạ dày và ung thư

Nghiên cứu mối liên quan giữa teo niêm mạc dạ dày và ung thư dạ dày đã thu hút sự chú ý của nhiều nhà khoa học. Teo niêm mạc dạ dày là tình trạng giảm diện tích niêm mạc, có thể dẫn đến các biến chứng nghiêm trọng. Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng tình trạng này có thể là yếu tố nguy cơ chính dẫn đến ung thư dạ dày. Việc hiểu rõ mối liên quan này là rất quan trọng để phát hiện sớm và điều trị kịp thời.

1.1. Định nghĩa và phân loại teo niêm mạc dạ dày

Teo niêm mạc dạ dày được phân loại theo nhiều tiêu chí khác nhau. Phân loại Kimura - Takemoto là một trong những phương pháp phổ biến nhất. Phân loại này giúp xác định mức độ teo và nguy cơ phát triển ung thư dạ dày.

1.2. Tình hình ung thư dạ dày tại Việt Nam

Tại Việt Nam, ung thư dạ dày là một trong những loại ung thư phổ biến nhất. Theo thống kê, tỷ lệ mắc bệnh đang gia tăng, đặc biệt ở những người có tiền sử teo niêm mạc dạ dày. Việc nhận diện sớm các triệu chứng là rất cần thiết.

II. Vấn đề và thách thức trong nghiên cứu mối liên quan này

Mặc dù có nhiều nghiên cứu về mối liên quan giữa teo niêm mạc dạ dày và ung thư, nhưng vẫn còn nhiều thách thức trong việc xác định chính xác mối quan hệ này. Các yếu tố như di truyền, môi trường và chế độ ăn uống đều có thể ảnh hưởng đến kết quả nghiên cứu. Việc thiếu dữ liệu thống kê cũng là một vấn đề lớn.

2.1. Các yếu tố nguy cơ khác ảnh hưởng đến ung thư dạ dày

Ngoài teo niêm mạc, các yếu tố như nhiễm H. pylori, chế độ ăn uống không lành mạnh và di truyền cũng có thể làm tăng nguy cơ ung thư dạ dày. Việc nghiên cứu các yếu tố này là cần thiết để có cái nhìn toàn diện hơn.

2.2. Khó khăn trong việc chẩn đoán sớm

Chẩn đoán sớm ung thư dạ dày thường gặp khó khăn do triệu chứng không rõ ràng. Nhiều bệnh nhân chỉ được phát hiện khi bệnh đã tiến triển nặng. Điều này đòi hỏi các phương pháp chẩn đoán hiệu quả hơn.

III. Phương pháp nghiên cứu mối liên quan giữa teo niêm mạc và ung thư

Để nghiên cứu mối liên quan giữa teo niêm mạc dạ dày và ung thư dạ dày, nhiều phương pháp đã được áp dụng. Các nghiên cứu lâm sàng, phân tích mô học và khảo sát dịch tễ học là những phương pháp phổ biến. Những phương pháp này giúp xác định mối liên hệ giữa các yếu tố nguy cơ và sự phát triển của ung thư.

3.1. Nghiên cứu lâm sàng và phân tích mô học

Nghiên cứu lâm sàng giúp theo dõi sự phát triển của bệnh trong thời gian dài. Phân tích mô học cho phép xác định các thay đổi tế bào trong niêm mạc dạ dày, từ đó đánh giá nguy cơ ung thư.

3.2. Khảo sát dịch tễ học

Khảo sát dịch tễ học giúp thu thập dữ liệu về tỷ lệ mắc bệnh và các yếu tố nguy cơ trong cộng đồng. Những dữ liệu này rất quan trọng để xây dựng các chiến lược phòng ngừa hiệu quả.

IV. Ứng dụng thực tiễn từ nghiên cứu mối liên quan này

Nghiên cứu mối liên quan giữa teo niêm mạc dạ dày và ung thư dạ dày không chỉ có giá trị lý thuyết mà còn có ứng dụng thực tiễn trong y học. Việc phát hiện sớm và điều trị kịp thời có thể giảm thiểu nguy cơ phát triển ung thư. Các phương pháp điều trị hiện đại cũng đang được áp dụng để cải thiện tình trạng bệnh nhân.

4.1. Phát hiện sớm và điều trị kịp thời

Việc phát hiện sớm tình trạng teo niêm mạc dạ dày có thể giúp bác sĩ đưa ra các biện pháp điều trị kịp thời, từ đó giảm thiểu nguy cơ ung thư. Các phương pháp nội soi và sinh thiết là rất quan trọng trong quá trình này.

4.2. Các phương pháp điều trị hiện đại

Hiện nay, nhiều phương pháp điều trị ung thư dạ dày đã được phát triển, bao gồm phẫu thuật, hóa trị và xạ trị. Những phương pháp này giúp cải thiện tỷ lệ sống sót cho bệnh nhân.

V. Kết luận và tương lai của nghiên cứu

Mối liên quan giữa teo niêm mạc dạ dày và ung thư dạ dày là một lĩnh vực nghiên cứu quan trọng. Các nghiên cứu hiện tại đã chỉ ra rằng việc theo dõi tình trạng teo niêm mạc có thể giúp phát hiện sớm ung thư. Tương lai của nghiên cứu này cần tập trung vào việc phát triển các phương pháp chẩn đoán và điều trị hiệu quả hơn.

5.1. Tầm quan trọng của việc theo dõi sức khỏe

Việc theo dõi sức khỏe định kỳ giúp phát hiện sớm các dấu hiệu của teo niêm mạc và ung thư dạ dày. Điều này rất quan trọng trong việc giảm thiểu tỷ lệ mắc bệnh.

5.2. Hướng nghiên cứu trong tương lai

Tương lai của nghiên cứu cần tập trung vào việc phát triển các phương pháp chẩn đoán mới và cải thiện các phương pháp điều trị hiện có. Nghiên cứu cũng cần xem xét các yếu tố di truyền và môi trường ảnh hưởng đến sự phát triển của ung thư.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Ung thö daï daøy (UTDD) laø moät trong nhöõng ung thö thöôøng gaëp treân theá giôùi cuõng nhö ôû Vieät Nam [15], [88]. Tình hình trong nước cho thấy mặc duø noäi soi daï daøy ñaõ phaùt trieån maïnh meõ vaø nhanh choùng ñeán tuyeán y teá quaän – huyeän, nhöng tæ leä phaùt hieän UTDD ôû giai ñoaïn treã vaãn chöa ñöôïc caûi thieän ñaùng keå: soá lieäu nghieân cöùu cuûa caû hai mieàn Nam Baéc ñeàu cho thaáy ñeán 90 – 95% tröôøng hôïp UTDD ñöôïc phaùt hieän ôû giai ñoaïn treã, vaø vì vaäy tieân löôïng cuûa beänh nhaân xaáu ñi raát nhieàu [4], [12], [17]. Moät nghieân cöùu gaàn ñaây cho thaáy ngay caû khi öùng duïng noäi soi nhuoäm maøu thì vaãn coøn ñeán 88% tröôøng hôïp UTDD ñöôïc phaùt hieän treã [25]. Moät ñieåm ñaùng löu taâm khaùc laø coù ñeán 1/3 soá tröôøng hôïp UTDD phaùt hieän treã ñaõ töøng ñöôïc thaêm doø baèng noäi soi daï daøy trong voøng 6 naêm tröôùc ñoù nhöng khoâng nhaän ra beänh nhaân coù nguy cô cao ñeå theo doõi vaø phaùt hieän sôùm [3].

Caùc soá lieäu treân cho thaáy, ñeå caûi thieän tình hình thöïc teá, vaán ñeà khoâng chæ laø ñaàu tö trang thieát bò kyõ thuaät cao ñeå chaån ñoaùn, maø caàn taäp trung vaøo vieäc nhaän dieän caùc ñoái töôïng coù nguy cô UTDD cao, töø ñoù ñeà ra phöông höôùng theo doõi thích hôïp. Nhöõng tieán boä khoâng ngöøng trong lónh vöïc noäi soi vaø giaûi phaãu beänh tieâu hoùa ñaõ giuùp nhaän dieän moät soá caùc yeáu toá nguy cô UTDD: − Döïa treân moâ beänh hoïc: teo nieâm maïc daï daøy, chuyeån saûn ruoät (CSR) vaø nghòch saûn ñaõ ñöôïc xaùc ñònh chaéc chaén laø caùc toån thöông tieàn ung thö. Moät trong nhöõng tieán boä gaàn ñaây nhaát laø söï ra ñôøi cuûa heä thoáng ñaùnh giaù giai ñoaïn vieâm daï daøy OLGA coù khaû naêng giuùp tieân löôïng möùc ñoä nguy cô hình thaønh UTDD trong töông lai [97], [99], [101]. 2 − Döïa treân noäi soi: Phaân loaïi vieâm daï daøy treân noäi soi theo heä thoáng Sydney tuy ñöôïc söû duïng raát phoå bieán vaø ñaït ñöôïc söï thoáng nhaát cao khi moâ taû toån thöông, nhöng laïi khoâng giuùp tieân löôïng nguy cô UTDD.

Heä thoáng ñaùnh giaù möùc ñoä lan roäng cuûa tình traïng teo nieâm maïc daï daøy treân noäi soi (TNMNS) theo Kimura vaø Takemoto ñaõ ra ñôøi töø laâu vaø ñöôïc söû duïng phoå bieán ôû Nhaät Baûn [66], nhöng maõi cho ñeán gaàn ñaây môùi khaúng ñònh ñöôïc moái lieân quan vôùi möùc ñoä nguy cô UTDD thoâng qua keát quaû cuûa nhieàu coâng trình nghieân cöùu tieàn cöùu vôùi côõ maãu lôùn vaø theo doõi keùo daøi haøng thaäp nieân [107], [110]. Caùc nghieân cöùu naøy cho thaáy nhöõng beänh nhaân coù bieåu hieän TNMNS ôû caùc möùc ñoä töø vöøa ñeán naëng coù nguy cô UTDD cao ngay caû sau khi ñaõ ñieàu trò tieät tröø H. Tuy nhieân, cho ñeán nay heä thoáng naøy chuû yeáu vaãn coøn laø kinh nghieäm cuûa caùc nhaø noäi soi Nhaät Baûn. − ÔÛ nöôùc ta coù raát ít nghieân cöùu veà vieâm daï daøy döïa treân heä thoáng OLGA vaø chöa coù nghieân cöùu naøo döïa treân phaân loaïi Kimura – Takemoto.

Treân theá giôùi, cuõng chöa coù nghieân cöùu naøo veà moái lieân quan giöõa möùc ñoä lan roäng cuûa TNMNS theo heä thoáng Kimura – Takemoto vôùi caùc ñaëc ñieåm moâ beänh hoïc tieàn ung thö daï daøy. Ñaây caùc vaán ñeà caàn ñöôïc nghieân cöùu nhaèm hieåu roõ vaø xaùc ñònh caùc ñoái töôïng nguy cô UTDD cao moät caùch toaøn dieän döïa treân caû hình aûnh noäi soi vaø moâ beänh hoïc. 3 Muïc tieâu nghieân cöùu 1. Khaûo saùt ñaëc ñieåm TNMNS theo phaân loaïi Kimura – Takemoto ôû beänh nhaân vieâm daï daøy maïn.

Khaûo saùt moái lieân quan giöõa caùc toån thöông tieàn ung thö daï daøy treân moâ beänh hoïc ôû beänh nhaân vieâm daï daøy maïn. Khảo sát moái lieân quan giöõa TNMNS vôùi moät soá toån thöông tieàn ung thö treân moâ beänh hoïc ôû beänh nhaân vieâm daï daøy maïn. Phaân nhoùm beänh nhaân vieâm daï daøy maïn theo möùc ñoä nguy cô nghòch saûn vaø UTDD döïa treân ñaëc ñieåm TNMNS vaø caùc hình thaùi moâ beänh hoïc tieàn ung thö daï daøy. 4 Chöông 1 TOÅNG QUAN TAØI LIEÄU 1.

HEÄ THOÁNG PHAÂN LOAÏI KIMURA - TAKEMOTO Heä thoáng phaân loaïi Kimura – Takemoto ñöôïc xaây döïng döïa treân neàn taûng laø ñöôøng phaân chia ranh giôùi giöõa vuøng teo nieâm maïc vaø vuøng khoâng teo nieâm maïc, coøn ñöôïc goïi laø “bôø teo nieâm maïc” treân noäi soi. Döïa treân vò trí cuûa bôø teo nieâm maïc, heä thoáng naøy phaân loaïi vaø ñaùnh giaù möùc ñoä naëng cuûa tình traïng teo nieâm maïc daï daøy treân noäi soi. Khaùi nieäm bôø teo nieâm maïc treân noäi soi Nguoàn: Kimura K. An endoscopic recognition of the atrophic border and its significance in chronic gastritis.

Bôø teo nieâm maïc daï daøy ñieån hình Naêm 1966, Takemoto laàn ñaàu tieân phaùt hieän treân maãu beänh phaåm daï daøy ôû moät beänh nhaân nöõ 24 tuoåi coù moät ñöôøng ranh giôùi giöõa hai vuøng daï daøy coù ñaëc ñieåm nieâm maïc hoaøn toaøn khaùc bieät nhau: moät beân ñöôøng ranh 5 giôùi coù nieâm maïc maøu ñoû ñoàng nhaát vaø trôn laùng; trong khi nieâm maïc phía beân kia ñöôøng ranh giôùi thaáp hôn, nhaït maøu hôn, deã daøng quan saùt ñöôïc maïng löôùi maïch maùu naèm phía döôùi vaø ñaët teân cho ñöôøng ranh giôùi naøy laø bôø teo nieâm maïc daï daøy (BTNM) [66]. Bôø teo nieâm maïc laø ranh giôùi giöõa vuøng nieâm maïc daï daøy bò teo vaø vuøng nieâm maïc daï daøy bình thöôøng Kimura vaø cs [67] thöïc hieän moät nghieân cöùu treân 14 beänh nhaân vieâm daï daøy do H. pylori: moãi beänh nhaân ñöôïc sinh thieát nhieàu maãu moâ theo truïc vuoâng goùc vôùi BTNM bao goàm: caùc ñieåm sinh thieát naèm chính xaùc treân vò trí BTNM, caùch BTNM 2cm veà höôùng thaân vò vaø veà höôùng hang vò. Keát quaû giaûi phaãu beänh cho thaáy coù söï khaùc bieät ñaùng keå veà loaïi teá baøo, tình traïng vieâm hoaït ñoäng vaø H.

pylori ôû hai phía cuûa BTNM: phaàn nieâm maïc naèm veà phía thaân vò thaám nhaäp raát nhieàu baïch caàu ña nhaân trung tính vaø baïch caàu ñôn nhaân trong khi phaàn nieâm maïc naèm veà phía hang vò cuûa BTNM coù hieän töôïng teo nieâm maïc vaø CSR. Khi döïa treân thang ñieåm ñaùnh giaù möùc ñoäâ teo nieâm maïc töø 0 ñeán 3, keát quaû cho thaáy ñieåm teo nieâm maïc trung bình cuûa caùc maãu moâ sinh thieát ôû phaàn nieâm maïc phía thaân vò cuûa BTNM, phaàn nieâm maïc naèm ngay treân BTNM vaø naèm veà phía hang vò cuûa BTNM laàn löôït laø 0, 0,6 vaø 1,7 (p < 0,001). Bôø teo nieâm maïc laø ranh giôùi giöõa hai vuøng nieâm maïc daï daøy coù caáu truùc tuyeán moân vò vaø tuyeán thaân vò Kimura vaø Takemoto [66] tieán haønh nghieân cöùu coù kieåm chöùng baèng giaûi phaãu beänh treân 65 beänh nhaân vieâm daï daøy lieân tieáp. Moãi beänh nhaân cuõng ñöôïc sinh thieát nhieàu maãu ôû caùc vò trí naèm treân truïc vuoâng goùc vôùi 6 BTNM, bao goàm: caùc ñieåm sinh thieát naèm chính xaùc treân vò trí BTNM, caùch BTNM 1,2cm veà phía thaân vò vaø veà phía hang vò.

Ngöôøi ñoïc giaûi phaãu beänh khoâng ñöôïc cung caáp thoâng tin veà vò trí laáy maãu sinh thieát. Keát quaû cho thaáy caùc maãu sinh thieát phía hang vò cuûa BTNM coù 82,2% laø tuyeán moân vò, 5,5% tuyeán daïng chuyeån tieáp vaø 12,3% laø tuyeán thaân vò. Trong khi ñoù, taát caû caùc maãu sinh thieát laáy ôû phía thaân vò cuûa BTNM ñeàu laø tuyeán thaân vò. Nhö vaäy chæ trong khoaûng caùch 2,4cm, tæ leä tuyeán thaân vò ñaõ giaûm daàn töø 100% xuoáng coøn 12,3% trong khi tæ leä tuyeán moân vò taêng daàn töø 0 leân ñeán 82,2%.

Keát quaû nghieân cöùu naøy khaúng ñònh BTNM laø ranh giôùi giöõa hai vuøng coù caáu truùc tuyeán nieâm maïc daï daøy khaùc nhau vaø töông öùng vôùi vuøng nieâm maïc chuyeån tieáp treân giaûi phaãu beänh. Nhö vaäy quan saùt ñöôïc BTNM treân noäi soi khoâng phaûi luoân luoân ñoàng nghóa laø beänh nhaân coù tình traïng teo nieâm maïc daï daøy. ÔÛ ngöôøi khoâng coù teo nieâm maïc daï daøy vaãn coù theå quan saùt ñöôïc BTNM; trong tröôøng hôïp naøy thì BTNM laø ranh giôùi giöõa hai vuøng nieâm maïc coù caáu truùc tuyeán moân vò vaø caáu truùc tuyeán thaân vò (hay noùi caùch khaùc laø giöõa vuøng hang vò vaø vuøng thaân vò). Coøn ôû ngöôøi coù vieâm daï daøy maïn teo thì BTNM môùi thöïc söï laø ranh giôùi giöõa vuøng nieâm maïc bò teo vaø vuøng nieâm maïc bình thöôøng.

Thuaät ngöõ “bôø teo nieâm maïc” tuy khoâng chính xaùc vaø coù theå gaây nhaàm laãn cho ngöôøi ñoïc nhöng do yeáu toá lòch söû neân vaãn ñöôïc söû duïng moät caùch phoå bieán trong y vaên cho ñeán hieän nay. Caùc dạng teo nieâm maïc daï daøy treân noäi soi theo Kimura - Takemoto Kimura vaø Takemoto [66] ñeà xuaát moät phaân loaïi caùc möùc ñoä teo nieâm maïc daï daøy treân noäi soi döïa treân vò trí cuûa BTNM. Phaân loaïi naøy goàm hai daïng chính laø daïng ñoùng (daïng C) vaø daïng môû (daïng O):  Daïng ñoùng (daïng C): khi BTNM vaãn coøn quan saùt ñöôïc treân phía bôø cong nhoû.  Daïng môû (daïng O): Khi BTNM khoâng coøn naèm treân bôø cong nhoû nöõa maø ñaõ lan roäng ra thaønh tröôùc vaø thaønh sau daï daøy.

Daïng C vaø daïng O ñöôïc chia thaønh 6 möùc ñoä TNMNS nhö sau :  C-1: BTNM ñi ngang hoaëc naèm thaáp hôn vò trí goùc bôø cong nhoû daï daøy. Caùc daáu hieäu teo nieâm maïc chæ quan saùt ñöôïc ôû vuøng hang vò.  C-2: Baét ñaàu töø phía bôø cong lôùn vuøng hang vò, BTNM tieán ñeán phía maët tröôùc vaø maët sau daï daøy, baêng ngang qua phía bôø cong nhoû taïo ra hình kheùp kín gaàn nhö ñoái xöùng. Caùc daáu hieäu teo nieâm maïc xuaát hieän theo hình paraboân phía treân goùc bôø cong nhoû nhöng chöa vöôït quaù phaàn ½ döôùi cuûa thaân vò.

 C-3: BTNM naèm treân bôø cong nhoû töông töï nhö ôû phaân loaïi C-2 nhöng ñaõ vöôït quaù phaàn ½ döôùi cuûa thaân vò.  O-1: BTNM naèm giöõa bôø cong nhoû vaø thaønh tröôùc daï daøy, song song vôùi truïc doïc cuûa daï daøy.  O-2: BTNM naèm ôû giöõa thaønh tröôùc daï daøy.  O-3: BTNM naèm giöõa thaønh tröôùc vaø bôø cong lôùn.

8 Nguoàn:Kimura K, Takemoto T. Vò trí bôø teo nieâm maïc trong caùc daïng teo nieâm maïc daï daøy treân noäi soi theo phaân loaïi Kimura - Takemoto 1. Caùc möùc ñoä lan rộng của teo nieâm maïc daï daøy treân noäi soi Do hình thaùi vaø vò trí cuûa BTNM lieân quan ñeán ranh giôùi giöõa hai phaàn nieâm maïc coù caáu truùc tuyeán moân vò vaø tuyeán thaân vò, caùch phaân loaïi teo nieâm maïc treân noäi soi cuûa Kimura – Takemoto cuõng coù lieân quan ñeán khaû naêng baøi tieát acid dòch vò cuûa phaàn nieâm maïc ôû vuøng thaân vò.