Lý thuyết cổ tức và bằng chứng thực nghiệm từ doanh nghiệp niêm yết trên HOSE

Đề tài khảo sát lý thuyết cổ tức và thực nghiệm từ doanh nghiệp niêm yết trên HOSE với dữ liệu thực nghiệm, giải pháp cụ thể cho bài toán thực tế

• Tác giả: Mai Thị Thanh Trà
• Người hướng dẫn: TS. Trần Thị Hải Lý
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế TP.HCM
• Chuyên ngành: Tài Chính – Ngân Hàng
• Đề tài: Nghiên Cứu Lý Thuyết Cổ Tức Và Thực Nghiệm Từ Doanh Nghiệp Niêm Yết Trên HOSE
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ CHÍNH SÁCH CỔ TỨC
• 1.1. Một số khái niệm
• 1.1.1. Cổ tức
• 1.1.2. Yêu cầu / nhu cầu cổ tức
• 1.1.3. Phần bù cổ tức
• 1.1.4. Quyết định trả cổ tức
• 1.1.5. Đáp ứng yêu cầu cổ tức
• 1.2. Các lý thuyết truyền thống
• 1.2.1. Lý thuyết cổ tức không ảnh hưởng tới giá trị công ty

Tóm tắt

I. Cơ sở lý thuyết về chính sách cổ tức

Chương này trình bày các khái niệm cơ bản liên quan đến cổ tức và chính sách cổ tức. Cổ tức được hiểu là phần lợi nhuận sau thuế mà công ty chi trả cho cổ đông. Yêu cầu cổ tức phản ánh mong muốn của nhà đầu tư về việc nhận cổ tức từ cổ phiếu họ nắm giữ. Phần bù cổ tức là mức giá mà nhà đầu tư sẵn sàng trả cao hơn cho cổ phiếu trả cổ tức so với cổ phiếu không trả cổ tức. Quyết định trả cổ tức của nhà quản lý doanh nghiệp không chỉ dựa trên lợi nhuận mà còn phải xem xét đáp ứng yêu cầu cổ tức của nhà đầu tư. Lý thuyết cổ tức không ảnh hưởng đến giá trị công ty của Miller và Modigliani (1961) đã chỉ ra rằng trong một thị trường hoàn hảo, chính sách cổ tức không tác động đến giá cổ phiếu. Tuy nhiên, các lý thuyết khác như lý thuyết tín hiệu và lý thuyết chi phí đại diện cho thấy rằng chính sách cổ tức có thể ảnh hưởng đến giá trị công ty.

1.1. Khái niệm cổ tức

Cổ tức là phần lợi nhuận mà công ty phân phối cho cổ đông. Nó có thể được trả bằng tiền mặt hoặc cổ phiếu. Cổ tức không chỉ là một phần của lợi nhuận mà còn là một yếu tố quan trọng trong việc thu hút và giữ chân nhà đầu tư. Các công ty thường phải cân nhắc giữa việc tái đầu tư lợi nhuận để phát triển và việc trả cổ tức cho cổ đông. Quyết định này có thể ảnh hưởng đến lợi nhuận doanh nghiệp và giá trị cổ phiếu. Theo lý thuyết, nếu một công ty có chính sách trả cổ tức ổn định, điều này có thể tạo ra sự tin tưởng từ phía nhà đầu tư và làm tăng giá trị cổ phiếu trong ngắn hạn.

1.2. Phần bù cổ tức

Phần bù cổ tức là sự chênh lệch giá mà nhà đầu tư sẵn sàng trả cho cổ phiếu trả cổ tức so với cổ phiếu không trả cổ tức. Khi nhà đầu tư có xu hướng thích cổ tức, họ sẽ trả giá cao hơn cho cổ phiếu trả cổ tức. Điều này dẫn đến việc cổ phiếu trả cổ tức thường có giá trị thị trường cao hơn. Phần bù cổ tức không chỉ phản ánh tâm lý của nhà đầu tư mà còn có thể ảnh hưởng đến quyết định của nhà quản lý trong việc trả cổ tức. Nếu phần bù cổ tức cao, nhà quản lý có thể quyết định trả cổ tức để đáp ứng nhu cầu của nhà đầu tư, từ đó làm tăng giá trị cổ phiếu của công ty.

II. Dữ liệu và phương pháp nghiên cứu

Chương này mô tả nguồn dữ liệu và phương pháp nghiên cứu được sử dụng để phân tích cổ tức từ các doanh nghiệp niêm yết trên HOSE. Dữ liệu được thu thập từ Sở Giao dịch Chứng khoán TP. Hồ Chí Minh và các báo cáo tài chính của các công ty. Phương pháp thống kê mô tả được áp dụng để phân tích các biến liên quan đến cổ tức và lợi nhuận doanh nghiệp. Các mô hình hồi quy cũng được sử dụng để kiểm tra mối quan hệ giữa quyết định trả cổ tức và phần bù cổ tức. Việc phân tích này giúp xác định xem liệu có sự tương quan giữa quyết định trả cổ tức và phản ứng của nhà đầu tư trên thị trường chứng khoán hay không.

2.1. Nguồn dữ liệu

Nguồn dữ liệu chính được sử dụng trong nghiên cứu này là từ Sở Giao dịch Chứng khoán TP. Hồ Chí Minh và các báo cáo tài chính của các công ty niêm yết. Dữ liệu bao gồm thông tin về quyết định trả cổ tức, giá cổ phiếu, và các chỉ số tài chính khác. Thời gian nghiên cứu được xác định từ năm 2007 đến 2011, nhằm phân tích xu hướng trả cổ tức và phần bù cổ tức trong giai đoạn này. Việc thu thập dữ liệu được thực hiện một cách cẩn thận để đảm bảo tính chính xác và độ tin cậy của kết quả nghiên cứu.

2.2. Phương pháp phân tích

Phương pháp thống kê mô tả được sử dụng để phân tích dữ liệu và nhận diện các biến liên quan đến cổ tức. Các mô hình hồi quy được áp dụng để kiểm tra mối quan hệ giữa quyết định trả cổ tức và phần bù cổ tức. Phân tích tương quan cũng được thực hiện để xác định mức độ liên hệ giữa các biến. Kết quả từ các mô hình hồi quy sẽ giúp làm rõ hơn về tác động của chính sách cổ tức đến giá trị cổ phiếu và phản ứng của nhà đầu tư trên thị trường chứng khoán.

III. Kiểm định lý thuyết đáp ứng yêu cầu cổ tức

Chương này trình bày kết quả kiểm định lý thuyết đáp ứng yêu cầu cổ tức từ các doanh nghiệp niêm yết trên HOSE. Kết quả cho thấy có sự tồn tại của phần bù cổ tức như mong đợi. Nhà đầu tư có xu hướng trả giá cao hơn cho cổ phiếu trả cổ tức, điều này cho thấy rằng cổ tức có ảnh hưởng đến quyết định đầu tư. Tuy nhiên, do tác động của khủng hoảng kinh tế, phần bù cổ tức có xu hướng giảm theo thời gian. Kết quả phân tích cũng cho thấy rằng thu nhập trong tương lai của cổ phiếu trả cổ tức vẫn cao hơn so với cổ phiếu không trả cổ tức, mặc dù không có mối quan hệ thống kê mạnh mẽ giữa quyết định trả cổ tức và phần bù cổ tức.

3.1. Kết quả thực nghiệm

Kết quả thực nghiệm cho thấy rằng quyết định trả cổ tức của các công ty trong giai đoạn 2007 – 2011 có xu hướng tăng. Phần bù cổ tức được ghi nhận cho thấy nhà đầu tư trên thị trường chứng khoán TP. Hồ Chí Minh có xu hướng trả giá cao hơn cho cổ phiếu trả cổ tức. Tuy nhiên, do tác động của khủng hoảng kinh tế, giá trị thị trường của cổ phiếu trả cổ tức giảm nhanh hơn so với cổ phiếu không trả cổ tức. Điều này cho thấy rằng mặc dù có phần bù cổ tức, nhưng các yếu tố bên ngoài có thể ảnh hưởng đến quyết định của nhà đầu tư.

3.2. Phân tích tương quan

Phân tích tương quan giữa quyết định trả cổ tức và phần bù cổ tức cho thấy có mối liên hệ tích cực. Tuy nhiên, các mô hình hồi quy không cho thấy ý nghĩa thống kê mạnh mẽ. Điều này có thể do chuỗi thời gian nghiên cứu quá ngắn và sự biến động mạnh mẽ của thị trường trong giai đoạn nghiên cứu. Mặc dù có sự tương quan, nhưng các yếu tố khác như khủng hoảng kinh tế có thể đã lấn át tác động của chính sách cổ tức lên giá cổ phiếu.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong giai đoạn 2007 – 2011, thị trường chứng khoán TP. Hồ Chí Minh (HOSE) chứng kiến sự biến động mạnh mẽ về chính sách cổ tức của các doanh nghiệp niêm yết. Theo thống kê, số lượng công ty trả cổ tức có xu hướng tăng, trong khi nhóm không trả cổ tức giảm dần, đặc biệt sau khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2009. Tỷ lệ các công ty tiếp tục duy trì trả cổ tức luôn chiếm ưu thế trên 50%, cho thấy sự ổn định trong chính sách cổ tức của nhiều doanh nghiệp. Mục tiêu nghiên cứu nhằm kiểm chứng lý thuyết đáp ứng yêu cầu cổ tức của Baker và Wurgler (2003) trên thị trường chứng khoán Việt Nam, cụ thể là: (1) xác định liệu nhà đầu tư trên HOSE có thực sự thích cổ tức và sẵn sàng trả giá cao hơn cho cổ phiếu trả cổ tức hay không; (2) đánh giá xem các nhà quản lý doanh nghiệp có quyết định trả cổ tức dựa trên nhu cầu của nhà đầu tư hay không; (3) phân tích ảnh hưởng của quyết định trả cổ tức đến giá trị và thu nhập tương lai của cổ phiếu. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các công ty cổ phần đại chúng niêm yết trên HOSE trong giai đoạn 2007 – 2011. Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp bằng chứng thực nghiệm về mối quan hệ giữa chính sách cổ tức và giá trị cổ phiếu trong bối cảnh thị trường chứng khoán Việt Nam, góp phần hoàn thiện lý thuyết tài chính hành vi và hỗ trợ nhà quản lý trong việc xây dựng chính sách cổ tức hiệu quả.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên lý thuyết đáp ứng yêu cầu cổ tức (A Catering Theory of Dividends) của Malcolm Baker và Jeffrey Wurgler (2003), cho rằng quyết định trả cổ tức của doanh nghiệp chịu ảnh hưởng bởi nhu cầu thay đổi theo thời gian của nhà đầu tư đối với cổ phiếu trả cổ tức. Lý thuyết này nhấn mạnh ba nội dung chính: (1) nhà đầu tư không hoàn toàn lý trí và nhu cầu cổ tức của họ biến động theo thời gian; (2) kinh doanh chênh lệch giá không thể loại bỏ hoàn toàn sự khác biệt giá giữa cổ phiếu trả cổ tức và không trả cổ tức do chi phí và rủi ro; (3) nhà quản lý doanh nghiệp có thể tối đa hóa giá cổ phiếu ngắn hạn bằng cách đáp ứng nhu cầu cổ tức của nhà đầu tư thông qua chính sách trả cổ tức. Ngoài ra, luận văn cũng tham khảo các lý thuyết truyền thống về cổ tức như lý thuyết Miller-Modigliani (1961) về chính sách cổ tức không ảnh hưởng đến giá trị công ty trong thị trường hoàn hảo, lý thuyết “chim trong tay” (Bird in the hand), lý thuyết tác động thuế (Tax Effect), lý thuyết tín hiệu (Signalling) và lý thuyết chi phí đại diện và dòng tiền tự do (Agency Costs and Free Cash Flow). Các khái niệm chuyên ngành được sử dụng bao gồm: cổ tức, phần bù cổ tức (dividend premium), quyết định trả cổ tức, nhu cầu cổ tức của nhà đầu tư, và thu nhập tương lai của cổ phiếu.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu sơ cấp được thu thập từ Sở Giao dịch Chứng khoán TP. Hồ Chí Minh (HOSE) và cơ sở dữ liệu Reuter Việt Nam, bao gồm danh sách công ty niêm yết, lịch sử trả cổ tức, giá đóng cửa cổ phiếu, giá trị sổ sách tài sản và vốn chủ sở hữu trong giai đoạn 2007 – 2011. Cỡ mẫu gồm toàn bộ các công ty cổ phần đại chúng niêm yết trên HOSE trong giai đoạn nghiên cứu, được phân nhóm thành: nhóm công ty trả cổ tức liên tục, nhóm không trả cổ tức liên tục, và nhóm công ty mới niêm yết. Phương pháp phân tích bao gồm thống kê mô tả để đo lường các biến số như tỷ lệ công ty trả cổ tức, phần bù cổ tức (được tính bằng chênh lệch logarit tỷ số giá trị thị trường trên giá trị sổ sách giữa nhóm trả cổ tức và không trả cổ tức), và thu nhập tương lai của cổ phiếu. Phân tích tương quan được sử dụng để xác định mối quan hệ giữa quyết định trả cổ tức và phần bù cổ tức, cũng như giữa quyết định trả cổ tức và thu nhập tương lai. Các mô hình hồi quy đơn biến và hồi quy đồng kết hợp được xây dựng để kiểm định các giả thuyết nghiên cứu, đồng thời kiểm tra tính dừng của chuỗi dữ liệu bằng kiểm định Dickey-Fuller nhằm tránh hiện tượng hồi quy giả. Timeline nghiên cứu tập trung vào giai đoạn 2007 – 2011, với các bước thu thập, xử lý dữ liệu và phân tích thống kê được thực hiện tuần tự.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Xu hướng trả cổ tức tăng trên HOSE: Tỷ lệ công ty bắt đầu trả cổ tức (Initiate) và tiếp tục trả cổ tức (Continue) có xu hướng tăng từ năm 2007 đến 2011, ngoại trừ năm 2009 do ảnh hưởng khủng hoảng tài chính toàn cầu. Ví dụ, tỷ lệ công ty trả cổ tức liên tục duy trì trên 50%, trong khi số công ty không trả cổ tức giảm từ 110 công ty năm 2009 xuống còn khoảng 60 công ty năm 2011.

2. Phần bù cổ tức tồn tại nhưng giảm theo thời gian: Phần bù cổ tức (PD-ND) được đo bằng chênh lệch logarit tỷ số giá trị thị trường trên giá trị sổ sách giữa nhóm trả cổ tức và không trả cổ tức có xu hướng giảm trong giai đoạn nghiên cứu. Mặc dù nhà đầu tư có xu hướng trả giá cao hơn cho cổ phiếu trả cổ tức, nhưng do giá thị trường chung giảm mạnh, phần bù cổ tức giảm từ khoảng 1.15 (năm 2007) xuống thấp hơn vào các năm sau.

3. Thu nhập tương lai của cổ phiếu trả cổ tức cao hơn: Trong 2/3 mẫu quan sát, thu nhập tương lai của cổ phiếu trả cổ tức vẫn cao hơn cổ phiếu không trả cổ tức. Ví dụ, trung bình thu nhập tương lai của nhóm trả cổ tức năm 2009 là 0.48, trong khi nhóm không trả cổ tức thấp hơn, cho thấy cổ phiếu trả cổ tức không bị giảm giá trị trong dài hạn.

4. Mối tương quan giữa quyết định trả cổ tức và phần bù cổ tức: Phân tích tương quan cho thấy có mối liên hệ tích cực giữa quyết định trả cổ tức và phần bù cổ tức, đặc biệt mạnh ở nhóm công ty mới niêm yết. Tuy nhiên, các mô hình hồi quy đơn biến và hồi quy đồng kết hợp không đạt ý nghĩa thống kê do chuỗi thời gian ngắn và biến động thị trường lớn.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy nhà đầu tư trên thị trường chứng khoán TP. Hồ Chí Minh có xu hướng thích cổ tức, thể hiện qua việc trả giá cao hơn cho cổ phiếu trả cổ tức, phù hợp với lý thuyết đáp ứng yêu cầu cổ tức. Tuy nhiên, sự giảm sút phần bù cổ tức theo thời gian phản ánh tác động tiêu cực của khủng hoảng kinh tế và sự suy giảm chung của thị trường chứng khoán, làm lu mờ ảnh hưởng tích cực của chính sách cổ tức. Thu nhập tương lai cao hơn ở cổ phiếu trả cổ tức cho thấy việc trả cổ tức không làm giảm giá trị dài hạn của cổ phiếu, trái ngược với một số lý thuyết truyền thống cho rằng cổ tức có thể làm giảm khả năng tái đầu tư và tăng trưởng. Mối tương quan tích cực giữa quyết định trả cổ tức và phần bù cổ tức ở nhóm công ty mới niêm yết cho thấy nhà quản lý có thể sử dụng chính sách cổ tức như một công cụ thu hút nhà đầu tư trong giai đoạn đầu niêm yết. Tuy nhiên, việc các mô hình hồi quy không có ý nghĩa thống kê có thể do chuỗi dữ liệu ngắn và biến động thị trường mạnh, đồng thời cho thấy các yếu tố bên ngoài như khủng hoảng kinh tế có thể lấn át tác động của chính sách cổ tức. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ xu hướng trả cổ tức, biểu đồ phần bù cổ tức theo năm và bảng so sánh thu nhập tương lai giữa các nhóm cổ phiếu để minh họa rõ nét hơn các phát hiện.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường minh bạch thông tin cổ tức: Các doanh nghiệp nên công bố rõ ràng và kịp thời các chính sách cổ tức nhằm giúp nhà đầu tư hiểu rõ hơn về chiến lược tài chính, từ đó tăng niềm tin và thu hút vốn đầu tư. Thời gian thực hiện: ngay lập tức; Chủ thể: Ban lãnh đạo doanh nghiệp và phòng quan hệ nhà đầu tư.

2. Xây dựng chính sách cổ tức linh hoạt theo nhu cầu nhà đầu tư: Do nhu cầu cổ tức của nhà đầu tư thay đổi theo thời gian, doanh nghiệp cần thường xuyên khảo sát và điều chỉnh chính sách cổ tức phù hợp để tối ưu hóa giá trị cổ phiếu. Thời gian thực hiện: hàng năm; Chủ thể: Ban quản trị và bộ phận tài chính.

3. Đẩy mạnh đào tạo và nâng cao nhận thức nhà quản lý về lý thuyết tài chính hành vi: Giúp nhà quản lý hiểu rõ hơn về tác động tâm lý của nhà đầu tư đối với cổ tức, từ đó đưa ra quyết định chính sách cổ tức hiệu quả hơn. Thời gian thực hiện: 6 tháng đến 1 năm; Chủ thể: Các tổ chức đào tạo, trường đại học và doanh nghiệp.

4. Phát triển hệ thống phân tích dữ liệu thị trường và dự báo nhu cầu cổ tức: Sử dụng công nghệ phân tích dữ liệu lớn để theo dõi biến động nhu cầu cổ tức và dự báo xu hướng, hỗ trợ nhà quản lý trong việc ra quyết định chính sách cổ tức. Thời gian thực hiện: 1-2 năm; Chủ thể: Các công ty chứng khoán, tổ chức nghiên cứu thị trường.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà quản lý doanh nghiệp niêm yết: Giúp hiểu rõ hơn về tác động của chính sách cổ tức đến giá trị cổ phiếu và nhu cầu của nhà đầu tư, từ đó xây dựng chiến lược cổ tức phù hợp nhằm tối đa hóa giá trị công ty.

2. Nhà đầu tư cá nhân và tổ chức: Cung cấp kiến thức về cách thức nhà đầu tư phản ứng với cổ tức, giúp họ đưa ra quyết định đầu tư thông minh hơn dựa trên phân tích phần bù cổ tức và thu nhập tương lai.

3. Chuyên gia tài chính và phân tích thị trường: Hỗ trợ trong việc đánh giá chính sách cổ tức của các doanh nghiệp trên thị trường Việt Nam, đồng thời áp dụng lý thuyết tài chính hành vi vào phân tích thị trường thực tế.

4. Giảng viên và sinh viên ngành Tài chính – Ngân hàng: Là tài liệu tham khảo quý giá để nghiên cứu sâu về chính sách cổ tức, lý thuyết tài chính hành vi và các phương pháp phân tích dữ liệu tài chính thực nghiệm.

Câu hỏi thường gặp

1. Lý thuyết đáp ứng yêu cầu cổ tức là gì?
   Lý thuyết này cho rằng nhà đầu tư có nhu cầu thay đổi theo thời gian đối với cổ phiếu trả cổ tức, và họ sẵn sàng trả giá cao hơn cho cổ phiếu trả cổ tức khi nhu cầu tăng. Do đó, nhà quản lý doanh nghiệp có thể điều chỉnh chính sách cổ tức để đáp ứng nhu cầu này, tối đa hóa giá cổ phiếu ngắn hạn.

2. Phần bù cổ tức được đo lường như thế nào?
   Phần bù cổ tức được tính bằng chênh lệch logarit tỷ số giá trị thị trường trên giá trị sổ sách giữa nhóm cổ phiếu trả cổ tức và không trả cổ tức. Đây là chỉ số phản ánh mức độ nhà đầu tư trả giá cao hơn cho cổ phiếu trả cổ tức.

3. Tại sao phần bù cổ tức giảm trong giai đoạn nghiên cứu?
   Phần bù cổ tức giảm chủ yếu do ảnh hưởng của khủng hoảng kinh tế và sự suy giảm chung của thị trường chứng khoán, làm giảm giá trị cổ phiếu nói chung, lấn át tác động tích cực của chính sách cổ tức.

4. Quyết định trả cổ tức ảnh hưởng thế nào đến thu nhập tương lai của cổ phiếu?
   Kết quả nghiên cứu cho thấy cổ phiếu trả cổ tức có thu nhập tương lai cao hơn cổ phiếu không trả cổ tức trong đa số trường hợp, cho thấy việc trả cổ tức không làm giảm giá trị dài hạn của cổ phiếu.

5. Tại sao các mô hình hồi quy không có ý nghĩa thống kê?
   Nguyên nhân chính là chuỗi thời gian nghiên cứu ngắn và biến động thị trường mạnh do khủng hoảng kinh tế, khiến các yếu tố bên ngoài lấn át tác động của chính sách cổ tức, làm giảm độ tin cậy của các mô hình hồi quy.

Kết luận

• Nhà đầu tư trên thị trường chứng khoán TP. Hồ Chí Minh có xu hướng thích cổ tức, thể hiện qua việc trả giá cao hơn cho cổ phiếu trả cổ tức.
• Quyết định trả cổ tức của doanh nghiệp có mối liên hệ tích cực với phần bù cổ tức, đặc biệt ở nhóm công ty mới niêm yết.
• Thu nhập tương lai của cổ phiếu trả cổ tức thường cao hơn so với cổ phiếu không trả cổ tức, phản ánh giá trị dài hạn không bị suy giảm.
• Biến động thị trường và khủng hoảng kinh tế làm giảm phần bù cổ tức và ảnh hưởng đến ý nghĩa thống kê của các mô hình hồi quy.
• Nghiên cứu đề xuất các giải pháp nâng cao minh bạch thông tin, xây dựng chính sách cổ tức linh hoạt và phát triển công cụ phân tích dữ liệu để hỗ trợ nhà quản lý doanh nghiệp.

Next steps: Mở rộng chuỗi thời gian nghiên cứu, áp dụng các mô hình phân tích đa biến và tích hợp yếu tố kinh tế vĩ mô để tăng độ chính xác và tính ứng dụng của kết quả.

Các nhà quản lý doanh nghiệp và nhà đầu tư nên cân nhắc kỹ lưỡng chính sách cổ tức trong bối cảnh thị trường biến động, đồng thời áp dụng các kiến thức tài chính hành vi để tối ưu hóa giá trị cổ phiếu và lợi ích đầu tư.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, giới thiệu và kết luận đề tài có 3 chƣơng chính: Chƣơng 1: Cơ sở lý thuyết về chính sách cổ tức Chƣơng 2: Dữ liệu và Phƣơng pháp Chƣơng 3: Kiểm định lý thuyết đáp ứng yêu cầu cổ tức từ các doanh nghiệp niêm yết trên HOSE. 123doc 11 GIỚI THIỆU Miller và Modigliani (1961) đã đặt một dấu ấn quan trọng trong lĩnh vực nghiên cứu chính sách cổ tức khi công bố và chứng minh lý thuyết về chính sách cổ tức không liên quan đến giá cổ phiếu trong thị trƣờng vốn hoàn hảo và hiệu quả. Trong lý thuyết ông đã công bố, không nhà đầu tƣ có lý trí nào có sở thích trội hơn giữa cổ tức và tăng vốn. Ngoài ra, trên thị trƣờng còn có giao dịch chênh lệch giá để đảm bảo rằng chính sách cổ tức là không liên quan đến giá trị công ty.

Từ đó đến nay, không ít lý thuyết đã đề cập đến vấn đề giả định thị trƣờng hoàn hảo có những hạn chế nhất định trong thực tế và do đó chính sách cổ tức là có tác động đến giá trị công ty nhƣ: “Chim trong tay - Bird in the hand”, “Tác động của thuế - Tax-Effect”, “Tín hiệu từ cổ tức - The Information Content of Dividends (Signalling)”, “Chi phí đại diện và dòng tiền tự do - Agency Costs and Free Cash Flow”. Một hƣớng nghiên cứu mới thuộc trƣờng phái tài chính hành vi cho rằng cổ tức có tác động đến giá trị công ty do phản ứng của nhà đầu tƣ trƣớc việc công ty thay đổi quyết định trả cổ tức. “Lý thuyết đáp ứng yêu cầu cổ tức - A Catering Theory of Dividends” đƣợc đề xuất bởi Malcom Baker và Jeffrey Wurgle cho rằng nhà đầu tƣ thể hiện thái độ của họ đối với cổ tức thông qua phần bù cổ tức: họ sẽ trả giá cao hơn cho cổ phiếu trả cổ tức (đặt một phần bù lên giá cổ phiếu) nếu họ thích cổ tức và ngƣợc lại; theo đó nhà quản lý có thể nhận biết thái độ của nhà đầu tƣ đối với cổ tức và đƣa ra quyết định trả hay không trả cổ tức phù hợp với yêu cầu của nhà đầu tƣ. Lý thuyết đáp ứng yêu cầu cổ tức đề cập tới 3 nội dung cơ bản.

Đầu tiên, do vấn đề tâm lý hoặc thể chế, một số nhà đầu tƣ không có thông tin đầy đủ và nhu cầu của họ thay đổi theo thời gian với những cổ phiếu trả cổ tức. Thứ hai, kinh doanh chênh lệch giá thất bại trong việc điều tiết giá giữa cổ phiếu trả cổ tức và không trả cổ tức. Và thứ ba, các nhà quản lý hƣớng đến đáp ứng nhu cầu của nhà đầu tƣ bằng cách trả cổ tức khi các nhà đầu tƣ đặt mức giao cao hơn cho cổ phiếu trả cổ tức và ngƣng trả cổ tức khi các nhà đầu tƣ yêu thích các cổ phiếu không trả cổ tức hơn. 123doc 12 Theo đó, lý thuyết đáp ứng yêu cầu cổ tức đề cao khả năng nhu cầu cổ tức của nhà đầu tƣ bị ảnh hƣởng bởi tình cảm.

Thay vì nghiên cứu mức độ tổng thể của cổ tức (cổ phiếu trả cổ tức 3% hay 4%), lý thuyết đáp ứng yêu cầu cổ tức tập trung nghiên cứu về nhu cầu đối với cổ phiếu trả cổ tức (nhà đầu tƣ thích cổ phiếu trả cổ tức hay cổ phiếu không trả cổ tức). Và quan trọng nhất, có lẽ lý thuyết đáp ứng yêu cầu cổ tức có cái nhìn ít cực đoan nhất về việc mất bao lâu để nhà quản lý hoặc kinh doanh chênh lệch giá loại bỏ phần bù cổ tức. Trái với những tranh cãi gay gắt cho rằng phần bù cổ tức là không đáng kể, lý thuyết đáp ứng yêu cầu cổ tức thừa nhận phần bù cổ tức là không nhỏ và do đó có liên quan đến quyết định chính sách cổ tức. Dự đoán chính của lý thuyết đáp ứng yêu cầu cổ tức là quyết định trả cổ tức phụ thuộc vào mức độ biến động của phần bù cổ tức trên giá cổ phiếu.

Để kiêm tra giả thuyết này, luận văn đo lƣờng 3 chuỗi dữ liệu. Chuỗi dữ liệu đầu tiên là quyết định trả cổ tức của các công ty hàng năm, đƣợc đo lƣờng bằng tỉ lệ số công ty quyết định bắt đầu trả cổ tức (Initiate), tỉ lệ số lƣợng công ty tiếp tục trả cổ tức (Continue). Chuỗi dữ liệu thứ hai là phần bù cổ tức (PD-ND) là sự khác biệt giữa tỷ số giá trị trị trƣờng trên giá trị sổ sách (Market-to-book ratio) của nhóm cổ phiếu trả cổ tức và nhóm cổ phiếu không trả cổ tức. Trực giác cho thấy rằng phù bù cổ tức có mối liên hệ đồng biến đến nhu cầu của nhà đầu tƣ đối với cổ tức.

Chuỗi dữ liệu thứ ba bài viết đo lƣờng là chênh lệch ở giá trị tƣơng lai của cổ phiếu trả cổ tức và cổ phiếu không trả cổ tức. Về lý thuyết, sự khác biệt ở giá trị tƣơng lai của cổ phiếu trả cổ tức và không trả cổ tức có quan hệ nghịch biến với nhu cầu cổ tức của nhà đầu tƣ – nếu nhu cầu đối với những cổ phiếu trả cổ tức là cao thi giá của cổ phiếu trả cổ tức ở hiện tại có xu hƣớng tăng và do đó thu nhập trong tƣơng lai của chúng có xu hƣớng giảm. Mục tiêu của luận văn này là tìm kiếm bằng chứng thực nghiệm về việc đáp ứng yêu cầu cổ tức của nhà đầu tƣ từ các doanh nghiệp niêm yết trên HOSE. Để thuận tiện cho việc phân tích, luận văn chia cổ phiếu trên thị trƣờng tại mỗi năm thành 3 nhóm: nhóm 1 các công ty liên tục trả cổ tức hoặc không trả trong suốt thời gian nghiên cứu (Sample), nhóm 2 bao gồm tất cả các công ty trả cổ tức / không trả 123doc 13 cổ tức tại từng năm (Total) và nhóm 3 là các công ty mới niêm yết trên thị trƣờng chứng khoán tại năm đó (List) đƣợc tách ra xem xét riêng.

Kết quả thực nghiệm cho thấy quyết định trả cổ tức của các công ty trong giai đoạn 2007 – 2011 trên toàn thị trƣờng có xu hƣớng tăng và có phần bù cổ tức nhƣ mong đợi. Nghĩa là nhà đầu tƣ trên thị trƣờng chứng khoán TP. Hồ Chí Minh có xu hƣớng trả giá cao hơn cho cổ phiếu trả cổ tức. Tuy nhiên, do tác động của khủng hoảng kinh tế giá thị trƣờng chứng khoán trong giai đoạn nghiên cứu giảm liên tục, nên phần bù cổ tức có xu hƣớng giảm theo thời gian (trái với mong đợi).

Đặc biệt, tốc độ giảm trong tỷ số giá thị trƣờng trên giá sổ sách (MB) của nhóm các công ty trả cổ tức nhanh và mạnh hơn nhiều so với nhóm các công ty không trả cổ tức. Về chênh lệch ở thu nhập trong tƣơng lai của cổ phiếu, 2/3 mẫu quan sát cho thấy thu nhập ở cổ phiếu trả cổ tức vẫn cao hơn thu nhập ở cổ phiếu không trả cổ tức. Số lũy kế trong 3 năm quan sát cũng thể hiện mạnh mẽ kết quả này. Để tìm kiếm mối quan hệ tuyến tính giữa quyết định trả cổ tức với phần bù cổ tức và thu nhập trong tƣơng lai của cổ phiếu tác giả luận văn tiến hành phân tích tƣơng quan và hồi quy giữa quyết định trả cổ tức và phần bù cổ tức, thu nhập của cổ phiếu trong tƣơng lai.

Kết quả tƣơng quan nhƣ kỳ vọng và cao nhất đối với nhóm các công ty mới niêm yết, phần bù cổ tức ở năm trƣớc có tƣơng quan mạnh mẽ với quyết định trả cổ tức của nhóm các công ty mới niêm yết trong năm sau. Đối với quyết định trả tiếp tục trả cổ tức ở mỗi năm (Continue) có tƣơng quan mạnh hơn với phần bù cổ tức của chính năm đó. Trái với mong đợi, tƣơng quan yếu nhất thuộc về nhóm các công ty quyết định bắt đầu trả cổ tức (Initiate). Đối với biến thu nhập trong tƣơng lai, luận văn cũng tìm thấy tƣơng quan mạnh mẽ giữa quyết định bắt đầu trả cổ tức (Initiate) và tiếp tục trả cổ tức (Continue) của năm này với chênh lệch thu nhập trong năm sau giữa nhóm cổ phiếu trả cổ tức và không trả cổ tức.

Mặc dù, tƣơng quan là mạnh mẽ, nhƣng các mô hình hồi quy đơn biến giữa quyết định trả cổ tức và phần bù cổ tức cũng nhƣ chênh lệch thu nhập trong tƣơng lai đều không có ý nghĩa thống kê. Sau khi xem xét tính dừng và hồi quy giả bằng cách sử dụng mô hình hồi quy đồng kết hợp, kết quả của các mô hình hồi quy vẫn không có 123doc 14 ý nghĩa thống kê. Giải thích lý do các mô hình không có ý nghĩa thống kê bài viết cho rằng có thể có 2 nguyên nhân chính. Thứ nhất, chuỗi thời gian nghiên cứu có thể là quá ngắn.

Thứ hai, trong giai đoạn nghiên cứu thị trƣờng có nhiều biến động phức tạp do tác động bên ngoài nhƣ khủng hoảng kinh tế, và cả các tác động bên trong của sự điều chỉnh giá cổ phiếu sau giai đoạn bùng nổ 2007, nên tác động của các yếu tố khác là quá mạnh mẽ đã lấn át tác động của chính sách cổ tức lên giá cổ phiếu. 123doc 15 CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ CHÍNH SÁCH CỔ TỨC 1. Một số khái niệm 1. Cổ tức Cổ tức đƣợc hiểu là một phần lợi nhuận sau thuế của công ty dành để chi trả cho các cổ đông (chủ sở hữu công ty).

Cổ tức còn đƣợc gọi là lợi tức cổ phần. Yêu cầu / nhu cầu cổ tức Yêu cầu / nhu cầu cổ tức đƣợc hiểu là yêu cầu / nhu cầu của nhà đầu tƣ về cổ tức của cổ phiếu mà họ đang nắm giữ. Yêu cầu / nhu cầu của nhà đầu tƣ đối với cổ tức có thể là họ muốn công ty trả cổ tức hoặc không muốn công ty trả cổ tức. Trong đề tài này yêu cầu / nhu cầu cổ tức không hàm ý mức trả cổ tức cụ thể là bao nhiêu (3% hay 4%).

Phần bù cổ tức Về mặt tâm lý, khi nhà đầu tƣ thích một cổ phiếu có đặc tính nào đó thì họ có thể sẵn sàng trả giá cao hơn cho cổ phiếu đó. Cụ thể là, nếu có 2 cổ phiếu A và B giống nhau, cổ phiếu A trả cổ tức và cổ phiếu B không trả cổ tức, thì nhà đầu tƣ thích cổ tức sẽ sẵn sàng trả mức giá cao hơn cho cổ phiếu A, mức giá chênh lệch đó đƣợc gọi là phần bù cổ tức.