Luận án tiến sĩ hóa học nghiên cứu thành phần lipid và hoạt tính chống oxi hóa một số hạt thực vật họ đậu fabaceae ở việt nam

Luận án tiến sĩ hóa học phân tích hóa học nghiên cứu thành phần lipid và hoạt tính chống oxi hóa một số hạt thực vật họ đậu fabaceae, xây dựng cơ sở lý luận, kiểm chứng thực

• Tác giả: Nguyễn Thị Thủy
• Người hướng dẫn: PGS.TS Đoàn Lan Phương
• Trường học: Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam
• Chuyên ngành: Hóa học các hợp chất thiên nhiên
• Đề tài: Nghiên Cứu Lipid Và Hoạt Tính Chống Oxy Hóa Của Hạt Đậu Họ Fabaceae Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ hóa học
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. MỞ ĐẦU
• 2. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Phân loại, đặc điểm thực vật, phân bố của một số loài thực vật thuộc họ Đậu
• 1.2. Tình hình nghiên cứu về thành phần lipid và hoạt tính chống oxi hóa các hạt thực vật thuộc họ Đậu trên thế giới và trong nước
• 1.3. Tổng quan về hóa tính toán
• 3. CHƯƠNG 3: CHIẾT TÁCH VÀ XÁC ĐỊNH HÀM LƯỢNG LIPID TỔNG CÁC MẪU HẠT HỌ ĐẬU
• 3.1. Xác định thành phần lipid trong các mẫu hạt họ Đậu
• 3.2. Xác định thành phần và hàm lượng các lớp chất lipid trong các mẫu hạt họ Đậu
• 3.3. Xác định thành phần và hàm lượng acid béo trong các mẫu hạt họ Đậu
• 3.4. Xác định thành phần và hàm lượng tocopherol
• 3.5. Xác định thành phần và hàm lượng phytosterol
• 3.6. Xác định thành phần và hàm lượng triacylglycerol
• 3.7. Xác định thành phần và hàm lượng phenolic tổng
• 3.8. Phân lập và nhận dạng các phospholipid
• 3.9. Xác định thành phần, hàm lượng các lớp chất phospholipid
• 3.10. Xác định các dạng phân tử các phospholipid của lipid hạt Sưa
• 3.11. Khảo sát hoạt tính chống oxi hóa
• 3.11.1. Xác định hoạt tính chống oxi hóa theo DPPH
• 3.11.2. Khảo sát tiềm năng chống oxi hóa bằng phiếm hàm mật độ (DFT) hiệu năng cao
• 4. KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Hàm lượng lipid tổng và các lớp chất lipid của 11 mẫu hạt họ Đậu nghiên cứu
• 4.1.1. Hàm lượng lipid tổng
• 4.1.2. Thành phần và hàm lượng các lớp chất lipid
• 4.1.3. Thành phần và hàm lượng acid béo
• 4.1.4. Thành phần và hàm lượng tocopherol
• 4.1.5. Thành phần và hàm lượng phytosterol
• 4.1.6. Thành phần và hàm lượng triacylglycerol
• 4.1.7. Thành phần và hàm lượng các phenolic
• 4.1.8. Thành phần và hàm lượng phospholipid của 11 mẫu hạt họ Đậu
• 4.1.9. Thành phần và hàm lượng các phospholipid trong 11 mẫu hạt họ Đậu nghiên cứu
• 4.1.10. Xác định các dạng phân tử phospholipid của mẫu hạt Sưa (Dalbergia tonkinensis Prain)
• 4.2. Kết quả thử hoạt tính chống oxi hóa
• 4.2.1. Kết quả thử nghiệm hoạt tính chống oxi hóa của 11 mẫu lipid hạt họ Đậu nghiên cứu bằng phương pháp DPPH
• 4.2.2. Kết quả khảo sát tiềm năng chống oxi hóa của một số acid phenolic bằng phiếm hàm mật độ (DFT) hiệu năng cao
• 4.3. Kết quả về hóa học
• 4.4. Kết quả khảo sát tác dụng sinh học
• NHỮNG ĐÓNG GÓP MỚI CỦA LUẬN ÁN
• CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về nghiên cứu lipid và hoạt tính chống oxy hóa của hạt đậu họ Fabaceae tại Việt Nam

Nghiên cứu này tập trung vào việc phân tích lipid và hoạt tính chống oxy hóa của các loại hạt đậu thuộc họ Fabaceae tại Việt Nam. Họ Fabaceae là một trong những họ thực vật lớn nhất, với nhiều loài có giá trị dinh dưỡng và dược liệu cao. Lipid trong hạt đậu bao gồm các acid béo, phospholipid, tocopherol, và phytosterol, có vai trò quan trọng trong dinh dưỡng và y học. Hoạt tính chống oxy hóa của các hợp chất này giúp ngăn ngừa các bệnh liên quan đến stress oxy hóa. Nghiên cứu này nhằm cung cấp dữ liệu khoa học về thành phần lipid và tiềm năng ứng dụng của các hạt đậu trong công nghiệp thực phẩm và dược phẩm.

1.1. Mục tiêu nghiên cứu

Mục tiêu chính của nghiên cứu là xác định hàm lượng lipid tổng và các thành phần lipid như acid béo, tocopherol, phytosterol, và phospholipid trong 11 loại hạt đậu thuộc họ Fabaceae. Đồng thời, nghiên cứu đánh giá hoạt tính chống oxy hóa thông qua phương pháp DPPH và sử dụng phiếm hàm mật độ (DFT) để khảo sát tiềm năng chống oxy hóa của các acid phenolic.

1.2. Ý nghĩa thực tiễn

Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc khai thác và sử dụng các loại hạt đậu bản địa của Việt Nam. Các hợp chất lipid và hoạt tính chống oxy hóa có thể ứng dụng trong sản xuất thực phẩm chức năng, mỹ phẩm, và dược phẩm, góp phần phát triển nền công nghiệp dược liệu và thực phẩm bền vững.

II. Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng các phương pháp hiện đại để phân tích lipid và hoạt tính chống oxy hóa. Hàm lượng lipid tổng được xác định bằng phương pháp chiết Soxhlet. Thành phần lipid được phân tích bằng sắc ký khí (GC) và sắc ký lỏng hiệu năng cao (HPLC). Hoạt tính chống oxy hóa được đánh giá thông qua phương pháp DPPH, trong khi tiềm năng chống oxy hóa của các acid phenolic được khảo sát bằng phiếm hàm mật độ (DFT).

2.1. Phương pháp chiết xuất lipid

Phương pháp chiết Soxhlet được sử dụng để tách lipid tổng từ các mẫu hạt đậu. Quá trình này đảm bảo thu được lượng lipid tối đa, làm cơ sở cho các phân tích tiếp theo.

2.2. Phương pháp phân tích thành phần lipid

Thành phần lipid được phân tích bằng sắc ký khí (GC) để xác định các acid béo và sắc ký lỏng hiệu năng cao (HPLC) để định lượng tocopherol, phytosterol, và phospholipid. Các phương pháp này đảm bảo độ chính xác và độ tin cậy cao trong việc xác định thành phần lipid.

III. Kết quả và thảo luận

Kết quả nghiên cứu cho thấy sự đa dạng về hàm lượng lipid tổng và thành phần lipid trong các loại hạt đậu thuộc họ Fabaceae. Các acid béo không no như acid linoleic và acid α-linolenic chiếm tỷ lệ cao, có lợi cho sức khỏe. Hoạt tính chống oxy hóa được đánh giá cao, đặc biệt là ở các mẫu có hàm lượng tocopherol và phenolic cao. Phân tích bằng phiếm hàm mật độ (DFT) cho thấy tiềm năng chống oxy hóa mạnh của các acid phenolic.

3.1. Hàm lượng lipid tổng và thành phần lipid

Hàm lượng lipid tổng dao động từ 15% đến 40% tùy loại hạt đậu. Thành phần lipid chủ yếu bao gồm acid béo không no, tocopherol, và phytosterol, trong đó acid linoleic và acid α-linolenic chiếm ưu thế.

3.2. Hoạt tính chống oxy hóa

Các mẫu hạt đậu có hoạt tính chống oxy hóa cao, đặc biệt là những mẫu giàu tocopherol và phenolic. Phương pháp DPPH cho thấy khả năng bẫy gốc tự do mạnh, trong khi phân tích DFT xác nhận tiềm năng chống oxy hóa của các acid phenolic.

IV. Đóng góp và ứng dụng thực tiễn

Nghiên cứu này cung cấp dữ liệu khoa học quan trọng về lipid và hoạt tính chống oxy hóa của các loại hạt đậu họ Fabaceae tại Việt Nam. Kết quả có thể ứng dụng trong sản xuất thực phẩm chức năng, mỹ phẩm, và dược phẩm, góp phần phát triển nền công nghiệp dược liệu và thực phẩm bền vững.

4.1. Ứng dụng trong thực phẩm

Các hợp chất lipid và hoạt tính chống oxy hóa có thể được sử dụng để sản xuất thực phẩm chức năng, giúp cải thiện sức khỏe và ngăn ngừa các bệnh liên quan đến stress oxy hóa.

4.2. Ứng dụng trong dược phẩm

Các hợp chất có hoạt tính sinh học cao từ hạt đậu có tiềm năng ứng dụng trong sản xuất dược phẩm, đặc biệt là các sản phẩm chống lão hóa và bảo vệ sức khỏe tim mạch.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Tài nguyên thực vật Việt Nam phong phú với hơn 10.000 loài thực vật bậc cao có mạch, trong đó có khoảng 564 loài cây chứa dầu và chất béo. Họ Đậu (Fabaceae) là một trong ba họ thực vật có hoa lớn nhất trên thế giới, sở hữu nguồn lipid và các hoạt chất sinh học đa dạng. Thành phần lipid trong hạt họ Đậu không chỉ đóng vai trò dự trữ năng lượng và cấu tạo màng tế bào, mà còn chứa nhiều nhóm chất có giá trị dinh dưỡng, công nghiệp và y dược như các acid béo không no, phospholipid, tocopherol, phytosterol và các hợp chất phenolic.

Tuy nhiên, các công trình nghiên cứu trước đây về lipid thực vật bản địa tại Việt Nam (như công bố của Phạm Văn Nguyên năm 1981, Bùi Kim Anh năm 2005, Đào Văn Hoằng năm 2011) còn tản mạn, quy mô khảo sát hẹp và chưa cập nhật các kỹ thuật phân tích hiện đại. Nhiều loài cây họ Đậu có giá trị kinh tế và dược liệu cao vẫn chưa được đánh giá một cách toàn diện về thành phần hóa học lipid và hoạt tính sinh học. Khoảng trống này thúc đẩy việc thực hiện luận án tiến sĩ hóa học với đề tài: "Nghiên cứu thành phần lipid và hoạt tính chống oxi hóa một số hạt thực vật họ Đậu (Fabaceae) ở Việt Nam", do nghiên cứu sinh Nguyễn Thị Thủy thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS Đoàn Lan Phương và GS.TS Phạm Quốc Long tại Viện Hóa học các Hợp chất thiên nhiên, thuộc Học viện Khoa học và Công nghệ – Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam.

Mục tiêu nghiên cứu của luận án được xác định gồm hai nội dung chính:

1. Xác định hàm lượng và thành phần hóa học của lipid từ một số hạt thực vật họ Đậu (Fabaceae) tại Việt Nam.
2. Đánh giá hoạt tính chống oxy hóa của các mẫu lipid hạt trên mô hình quét gốc tự do DPPH và nghiên cứu cơ chế chống oxy hóa bằng lý thuyết phiếm hàm mật độ hiệu năng cao (DFT).

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu bao gồm 11 loài thực vật thuộc họ Đậu thu thập tại các vùng địa lý sinh thái khác nhau của Việt Nam. Công trình được bảo vệ vào năm 2022 và nhận tài trợ từ Đề tài nghị định thư Việt Nam - Liên bang Đức số 44/2014/HĐ-NĐT.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Tổng quan tài liệu trong luận án hệ thống hóa các thành tựu nghiên cứu về phân loại học, hóa học lipid và hoạt tính sinh học của các loài hạt họ Đậu trên thế giới và tại Việt Nam:

Về mặt phân loại học, họ Đậu (Fabaceae hay Leguminosae) theo hệ thống APG được chia thành các phân họ chính như Phân họ Trinh nữ (Mimosoideae) và Phân họ Đậu (Faboideae/Papilionoideae). Số lượng chi và loài được ghi nhận liên tục tăng theo thời gian: Bentham (1865) thống kê 399 chi và 6.000 loài; Polhill và Raven (1981) ghi nhận 650 chi và 18.000 loài; Lewis và cộng sự (2005, 2013) xác định 751 chi và khoảng 19.500 loài.

Về thành phần acid béo trong lipid hạt họ Đậu, các công bố quốc tế ghi nhận sự chiếm ưu thế của các acid béo không no:

• Mabaleha và cộng sự (2004) nghiên cứu sáu giống Phaseolus vulgaris tại Lesotho, xác định lipid tổng từ 1,5% đến 2,0%, trong đó acid béo không no chiếm 79,67 - 84,24% (chủ yếu là acid $\alpha$-linolenic, linoleic và palmitic).
• Islam và cộng sự (2007) phân tích Vigna unguiculata tại Mỹ, xác định các acid béo chính gồm palmitic, palmitoleic, stearic, oleic, linoleic, linolenic và arachidic.
• Yoshida và nhóm nghiên cứu (2010) khảo sát năm giống Đậu đỏ (Vigna angularis) tại Nhật Bản, phát hiện hàm lượng acid béo không no chiếm từ 70,6% đến 73,8% lipid tổng.
• Lianhe và cộng sự (2012) xác định acid linoleic (60,03%), oleic (17,48%) và palmitic (16,72%) là các acid béo chủ yếu trong hạt Dalbergia odorifera.
• Manuela Renna và cộng sự (2014) khảo sát chi Vicia tại Tunisia, ghi nhận acid linoleic chiếm trên 50% tổng acid béo.
• Knothe và cộng sự (2016) phân tích 6 loại dầu hạt họ Đậu tại Philippines (Centrosema pubescens, Clitoria ternatea, Crotalaria mucronata, Macroptilium lathyroides, Pachyrhizus erosus, Senna alata), phát hiện các acid béo chuỗi dài trên 20 carbon như C22:0 và C24:0.
• Wati và cộng sự (2017) định lượng acid béo của hạt Cassia fistula tại Ấn Độ với hàm lượng acid linoleic đạt 54,3%, oleic đạt 19,2% và palmitic đạt 18,5%.

Về các hợp chất vi lượng và chất chống oxy hóa tự nhiên:

• Tocopherol: Ivanov (1998) khảo sát 43 loài thực vật tại Bulgaria; Bagci và đồng nghiệp (2004) phân tích tocochromanol của các loài Leguminosae tại Thổ Nhĩ Kỳ bằng HPLC; Lianhe (2012) xác định tổng tocopherol trong Dalbergia odorifera đạt 511,9 mg/kg dầu; Fernandez và cộng sự (2016) phân tích 50 loài họ Đậu tại Anh và Tây Ban Nha, ghi nhận 8 dẫn xuất tocochromanol với nồng độ tocopherol dao động từ 7,1 đến 151,3 $\mu$g/g.
• Phytosterol: Fuentes (1997) phân tích chi Lupinus; Ryan và cộng sự (2007) khảo sát 5 loài họ Đậu (Phaseolus lunatus, Phaseolus vulgaris, Cicer arietinum, Lens culinaris, Pisum sativum), ghi nhận tổng hàm lượng phytosterol từ 134 đến 242 mg/100g với $\beta$-sitosterol, stigmasterol và campesterol là các thành phần chủ đạo; Lalita (2010) nghiên cứu 5 loài Cassia; Saptarini và cộng sự (2018) định lượng phytosterol trong Đậu đỏ và Đậu cô ve tại Indonesia.
• Hợp chất phenolic: Korus và cộng sự (2007) định lượng phenolic từ 3 giống Phaseolus vulgaris; Berber (2014) khảo sát Adenocarpus complicatus; Orak (2016) phân tích các giống Đậu trắng tại Thổ Nhĩ Kỳ; Goldson Barnaby (2016) khảo sát 5 loài Đậu tại Tây Ấn; Diniyah (2020) định lượng phenol từ Phaseolus lunatus (15,21 - 38,60 mg GAE/g).
• Phospholipid: Yoshida (2005) định lượng PC, PI, PE trên Phaseolus vulgaris; Olennikov (2009) khảo sát Sophora flavescens và Styphnolobium japonicum; Ginka và cộng sự (2017) định lượng phospholipid trên hạt Madia sativa; Liu và cộng sự (2021) nghiên cứu biến đổi phospholipid ở lá Glycine max; Calvano và cộng sự (2020) sử dụng LC-ESI-MS nhận dạng hơn 200 phân tử lipid phân cực trong hạt Lupinus luteus.
• Hoạt tính chống oxy hóa: Các nghiên cứu của Zia-Ul-Haq (2013), Kamagate (2014), Ztotek (2015), Daniela (2017) và Butsayamat (2018) đã chứng minh hoạt tính quét gốc tự do DPPH, ABTS và FRAP từ dịch chiết các bộ phận của cây họ Đậu.

Vị trí của luận án: Kế thừa các phương pháp nghiên cứu quốc tế, luận án tập trung lấp đầy khoảng trống về dữ liệu hóa học lipid của 11 loài hạt họ Đậu bản địa Việt Nam, đi sâu phân lập và nhận dạng cấu trúc các dạng phân tử phospholipid phức tạp bằng phổ khối lượng phân giải cao, đồng thời kết hợp thực nghiệm với hóa học lượng tử DFT để làm rõ cơ chế chống oxy hóa.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết

Luận án dựa trên nền tảng lý thuyết hóa học các hợp chất thiên nhiên và hóa học tính toán:

1. Hóa học lipid và phospholipid: Phân loại lipid thành lipid đơn giản (triacylglycerol, diacylglycerol, monoacylglycerol), lipid phức hợp (glycerophospholipid, sphingolipid) và các dẫn xuất lipid (acid béo, sterol, tocopherol, vitamin tan trong dầu). Cấu trúc glycerophospholipid gồm khung glycerol liên kết với các gốc acyl tại vị trí sn-1, sn-2 và nhóm phosphate gắn đầu phân cực (choline, ethanolamine, inositol, serine, glycerol) tại vị trí sn-3.
2. Lý thuyết hóa học tính toán: Luận án tổng quan phương trình Schrödinger, các phương pháp bán thực nghiệm (semi-empirical), phương pháp ab initio và lý thuyết phiếm hàm mật độ (DFT). Để khảo sát hoạt tính chống oxy hóa của các acid phenolic, luận án sử dụng mức lý thuyết LC-PBE/6-311++G(d,p) trong pha khí, tính toán các thông số phản ứng nội tại (ZPC), năng lượng orbital biên ($E_{HOMO}$, $E_{LUMO}$, khe năng lượng $\Delta E_{L-H}$), năng lượng tự do Gibbs ($rG^0$), năng lượng hoạt hóa Gibbs ($\Delta G^#$), và các cơ chế phản ứng chính:
   • Cơ chế chuyển nguyên tử Hydro (HAT - H-atom transfer)
   • Cơ chế chuyển 1 electron (SET - Single electron transfer)
   • Cơ chế mất proton chuyển electron tuần tự (SPLET - Sequential proton loss-electron transfer)
   • Cơ chế chuyển electron truyền proton tuần tự (SETPT - Sequential electron transfer-proton transfer)
   • Các đại lượng nhiệt động: Entanpi phân ly liên kết (BDE), Năng lượng ion hóa (IE), Ái lực proton (PA), Entanpi phân ly proton (PDE).

Phương pháp nghiên cứu thực nghiệm

Hệ thống phương pháp phân tích hiện đại được áp dụng bao gồm:

• Chiết tách lipid tổng: Chiết tách lipid bằng hệ dung môi hữu cơ thích hợp, xác định hàm lượng lipid tổng (TL) tính theo phần trăm khối lượng chất khô.
• Phân tích các lớp chất lipid: Tách và định lượng các lớp chất lipid trung tính (NL) và lipid phân cực (PoL), triacylglycerol (TG), acid béo tự do (FFA), sterol (ST), hydrocarbon và sáp (W & HC) bằng sắc ký lớp mỏng (TLC) và sắc ký cột (CC).
• Phân tích acid béo: Chuyển hóa acid béo thành methyl ester (FAME) và phân tích định tính, định lượng bằng sắc ký khí (GC) và sắc ký khí ghép khối phổ (GC-MS).
• Phân tích tocopherol và phytosterol: Định lượng các dạng $\alpha, \beta, \gamma, \delta$-tocopherol và các phytosterol ($\beta$-sitosterol, stigmasterol, campesterol...) bằng sắc ký lỏng hiệu năng cao (HPLC) và GC-MS.
• Phân tích phospholipid và nhận dạng dạng phân tử: Tách các phân lớp phospholipid (PC, PE, PI) bằng sắc ký cột. Nhận dạng các dạng phân tử phospholipid (đặc biệt trên mẫu hạt Sưa Dalbergia tonkinensis) bằng phương pháp sắc ký lỏng ghép khối phổ ion hóa phun điện tử (HPLC-ESI-MS/MS), khối phổ phân giải cao (HRMS) ở chế độ quét ion âm $[E^-]$ và ion dương $[E^+]$, thực hiện phân rã đa bậc $MS^1, MS^2, MS^3$.
• Khảo sát hoạt tính chống oxy hóa in vitro: Thử nghiệm khả năng dập tắt gốc tự do DPPH (1,1-diphenyl-2-picrylhydrazyl), xác định hoạt tính quét gốc tự do tại các nồng độ thử nghiệm.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1. Tổng quan

Chương 1 trình bày tổng quan về hệ thống phân loại họ Đậu, đặc điểm thực vật học, vùng phân bố và giá trị sử dụng của 11 loài thực vật nghiên cứu tại Việt Nam. Nội dung chương tổng kết chi tiết các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước về thành phần lipid tổng, acid béo bão hòa và chưa bão hòa (SFA, MUFA, PUFA, đặc biệt là omega-3 và omega-6), các phân lớp phospholipid, phytosterol, tocochromanol và các hợp chất phenolic. Đồng thời, chương 1 giới thiệu cơ sở lý thuyết hóa học tính toán từ phương trình Schrödinger, các phương pháp gần đúng đến phiếm hàm mật độ DFT và tình hình ứng dụng DFT trong nghiên cứu cơ chế chống oxy hóa của các dẫn xuất acid phenolic.

STT	Tên thông thường	Tên khoa học	Phân bố địa lý tại Việt Nam	Công dụng chính theo tài liệu
1	Cà te	Afzelia xylocarpa (Kurz) Craib	Gia Lai, Đắk Lắk, Đồng Nai, Ninh Thuận, Kon Tum, Khánh Hòa, Tây Ninh	Gỗ nhóm 1; hạt non ăn được; vỏ hạt làm thuốc chữa đau răng, đau dạ dày
2	Đậu tương leo	Glycine soja Sieb. & Zucc.	Cao Bằng, Hà Giang, Lạng Sơn	Hạt làm thực phẩm, ép dầu; thân lá làm thức ăn gia súc, phân bón
3	Củ đậu	Pachyrhizus erosus (L.) Urb	Trồng phổ biến khắp cả nước	Củ làm thực phẩm, dưỡng da; lá và hạt có độc dùng trị bệnh ngoài da, làm thuốc trừ sâu
4	Dây Trắc bàm bàm	Dalbergia entadoides Pierre ex Prain	Thừa Thiên Huế, Đồng Nai, TP. Hồ Chí Minh	Hạt có tác dụng lợi tiểu, chống co giật, giảm đau (hạt có độc tính, phụ nữ mang thai kỵ dùng)
5	Cẩm lai	Dalbergia mamosa Pierre	Gia Lai, Kon Tum, Đắk Lắk, Bình Phước, Lâm Đồng, Đồng Nai, Tây Ninh	Gỗ quý dùng trong xây dựng, đồ gỗ cao cấp
6	Sưa	Dalbergia tonkinensis Prain	Quảng Bình, Hà Nội, Vĩnh Phúc, Quảng Ninh, Ninh Bình, Thừa Thiên Huế, Gia Lai, Đồng Nai, Khánh Hòa, Phú Yên, Hòa Bình	Gỗ quý mỹ nghệ; cây có khả năng tạo trầm và cho tinh dầu
7	Muồng hoàng yến	Cassia fistula L.	Gia Lai, Kon Tum, Đắk Lắk, Đắk Nông, Nha Trang, Đà Lạt, Đà Nẵng, TP. Hồ Chí Minh, Thái Nguyên, Hà Nội	Quả ăn được; thân trị kiết lỵ; rễ hạ nhiệt, tăng tiết mật, kháng sinh
8	Đậu ngự	Phaseolus lunatus L.	Trồng phổ biến trong cả nước	Hạt giàu protein làm thực phẩm; hỗ trợ trị sốt
9	Đậu đốm	Phaseolus vulgaris L.	Lai Châu, Lào Cai, Lạng Sơn, Lâm Đồng...	Hạt làm thực phẩm; thân tươi hỗ trợ giảm đường huyết, chống nấm
10	Đậu trứng cuốc	Vigna unguiculata (L.) Walp. cylindrica (L.)	Vùng đồng bằng và trung du Bắc Bộ	Quả và hạt dùng làm thực phẩm
11	Đậu đỏ	Vigna angularis (Willd.) Ohwi & Ohashi	Khánh Hòa, TP. Hồ Chí Minh...	Hạt làm thực phẩm; làm thuốc trị phù thũng, đầy trướng, thấp khớp, mụn nhọt

Chương 2. Đối tượng và phương pháp nghiên cứu

Chương 2 mô tả chi tiết nguồn gốc thu thập 11 mẫu hạt họ Đậu, quy trình xử lý mẫu và các phương pháp phân tích thực nghiệm:

• Quy trình chiết tách lipid tổng và phương pháp xác định hàm lượng lipid bằng cân khối lượng.
• Phương pháp tách phân đoạn các lớp chất lipid bằng sắc ký lớp mỏng phân tích, sắc ký lớp mỏng điều chế và sắc ký cột silica gel.
• Quy trình methyl hóa acid béo và điều kiện phân tích GC/GC-MS để xác định định lượng phần trăm từng acid béo.
• Phương pháp phân tích HPLC xác định thành phần, hàm lượng các đồng phân tocopherol ($\alpha, \beta, \gamma, \delta$) và các hợp chất phytosterol.
• Phương pháp phân tích phenolic tổng số (TPC).
• Quy trình phân lập các phân lớp phospholipid (PE, PC, PI) và kỹ thuật khối phổ ESI-MS/MS, HRMS xác định dạng phân tử phospholipid.
• Phương pháp khảo sát hoạt tính dập tắt gốc tự do DPPH trên dịch chiết methanol.
• Thiết lập các thông số tính toán lượng tử DFT trên phần mềm hóa học tính toán, lựa chọn phiếm hàm LC-PBE và bộ cơ sở 6-311++G(d,p) để tối ưu hóa cấu trúc 8 acid phenolic, tính toán trạng thái chuyển tiếp và các thông số nhiệt động của phản ứng bẫy gốc tự do $HOO^\bullet$.

Chương 3. Kết quả và thảo luận

Chương 3 trình bày toàn bộ các số liệu thực nghiệm và kết quả tính toán hóa học lượng tử:

1. Hàm lượng lipid tổng và các lớp chất lipid: Luận án xác định hàm lượng lipid tổng của 11 mẫu hạt họ Đậu. Thành phần các lớp chất lipid chính gồm lipid trung tính (NL - chiếm tỷ lệ chủ yếu), triacylglycerol (TG), acid béo tự do (FFA), sterol (ST), hydrocacbon và sáp (W & HC), cùng phân đoạn lipid phân cực (PoL).

2. Thành phần và hàm lượng acid béo: Luận án phân tích thành phần acid béo của 11 loài. Kết quả ghi nhận các acid béo bão hòa chính gồm acid palmitic (C16:0), stearic (C18:0), arachidic (C20:0) và behenic (C22:0). Nhóm acid béo không no chiếm ưu thế tuyệt đối, chủ yếu là acid oleic (18:1(n-9)), acid linoleic (18:2(n-6)) và acid $\alpha$-linolenic (18:3(n-3)).

3. Thành phần tocopherol và phytosterol: Luận án xác định thành phần các dẫn xuất tocochromanol, trong đó $\gamma$-tocopherol và $\alpha$-tocopherol là hai thành phần chủ đạo, thể hiện mối tương quan với hàm lượng các acid béo không no đa nối đôi ($\alpha$-linolenic và linoleic). Thành phần phytosterol được xác định với sự chiếm ưu thế của $\beta$-sitosterol (chiếm tỷ lệ phần trăm cao nhất trong tổng phytosterol), đi kèm với stigmasterol, campesterol và campestanol.

4. Thành phần triacylglycerol và phenolic tổng: Luận án định lượng thành phần các triglyceride phân bố trong lipid hạt và xác định hàm lượng phenolic tổng số của 11 mẫu hạt nghiên cứu.

5. Phân tích phospholipid và giải mã cấu trúc phân tử phospholipid hạt Sưa (Dalbergia tonkinensis Prain):

   • Luận án định lượng hàm lượng các phân lớp phospholipid chính (PC, PE, PI) trong lipid tổng của 11 mẫu hạt.
   • Tập trung phân tích chuyên sâu cấu trúc các dạng phân tử phospholipid trong hạt Sưa bằng kỹ thuật khối phổ phân giải cao HRMS và ESI-MS/MS ở các chế độ đo ion âm và ion dương:
     • Lớp chất Phosphatidylethanolamine (PE): Phân tích tín hiệu ion âm $[M-H]^-$ trên phổ $MS^1$, phân tích phân mảnh $MS^2$ xác định các dạng phân tử như PE (16:0/18:2) tại $m/z$ 714,5006; PE (16:0/18:1) tại $m/z$ 716,5344; PE (18:2/18:2) tại $m/z$ 738,5053; PE (18:1/18:2) tại $m/z$ 740,5298; PE (18:0/18:2) tại $m/z$ 742,5452.
     • Lớp chất Phosphatidylcholine (PC): Phân tích tín hiệu ion dương $[M+H]^+$ trên $MS^1$ (như $m/z$ 758,5691 và $m/z$ 782,5676) kết hợp với mảnh ion âm dạng adduct formate $[M+HCOO]^-$ ($m/z$ 802,5536; $m/z$ 826,5629) và ion mất methyl $[M-CH_3]^-$ ($m/z$ 742,5305; $m/z$ 766,5450) trên phổ $MS^2, MS^3$ để xác định cấu trúc PC (16:0/18:2) và các đồng phân liên quan.
     • Lớp chất Phosphatidylinositol (PI): Phân tích tín hiệu ion âm $[M-H]^-$ trên $MS^1$ và các mảnh phân rã trên phổ $MS^2$ tại $m/z$ 833,5123 và $m/z$ 861,5467 để xác định các dạng phân tử PI tương ứng.

6. Kết quả thử hoạt tính chống oxy hóa và tính toán lượng tử DFT:

   • Hoạt tính khử gốc tự do DPPH của dịch chiết 11 mẫu hạt họ Đậu được đánh giá, chỉ ra mối liên hệ giữa khả năng kháng oxy hóa với hàm lượng phenolic tổng và tocopherol.
   • Khảo sát DFT hiệu năng cao: Cấu trúc không gian tối ưu của 8 acid phenolic (trong đó có acid gallic - GALA, acid caffeic - CAFA, acid chlorogenic - CHLA, acid ferulic - FERA) được tính toán ở mức lý thuyết LC-PBE/6-311++G(d,p) trong pha khí. Luận án xác định năng lượng các orbital biên ($E_H, E_L$, khe năng lượng $\Delta E_{L-H}$), các thông số phản ứng nội tại (ZPC), năng lượng tự do Gibbs ($rG^0$), năng lượng hoạt hóa tự do Gibbs ($\Delta G^#$), và cấu trúc trạng thái chuyển tiếp (TS) trong phản ứng chuyển nguyên tử hydro (HAT) giữa các acid phenolic với gốc tự do $HOO^\bullet$.

Kết quả và những đóng góp mới

Luận án đã đạt được những kết quả và đóng góp mới sau:

1. Về mặt học thuật và dữ liệu khoa học:

   • Cung cấp bộ dữ liệu thực nghiệm có tính hệ thống về hàm lượng lipid tổng, phân bố các lớp chất lipid (trung tính, phân cực, acid béo tự do, sterol, triacylglycerol) của 11 loài hạt thực vật họ Đậu thu thập tại các vùng sinh thái của Việt Nam.
   • Định lượng chi tiết thành phần các acid béo, làm sáng tỏ tỷ lệ các acid béo chưa bão hòa có hoạt tính sinh học cao (như acid oleic, linoleic, $\alpha$-linolenic) trong từng loài.
   • Định lượng đồng thời các chất chống oxy hóa tự nhiên gồm các dạng tocopherol ($\alpha, \gamma$-tocopherol), các hợp chất phytosterol ($\beta$-sitosterol, stigmasterol, campesterol) và phenolic tổng.
   • Lần đầu tiên giải mã và định danh đầy đủ cấu trúc các dạng phân tử phospholipid (PE, PC, PI) trong mẫu hạt Sưa (Dalbergia tonkinensis Prain) bằng kỹ thuật khối phổ hiện đại LC-MS/MS và HRMS đa bậc.
   • Ứng dụng thành công hóa học tính toán DFT ở mức lý thuyết LC-PBE/6-311++G(d,p) để làm sáng tỏ cơ chế bẫy gốc tự do $HOO^\bullet$ (thông qua cơ chế HAT) và các đặc trưng nhiệt động, động học của các acid phenolic tự nhiên.

2. Về mặt thực tiễn và định hướng ứng dụng:

   • Cung cấp cơ sở khoa học cho việc khai thác, chế biến dầu hạt họ Đậu làm nguồn cung cấp acid béo thiết yếu và chất chống oxy hóa tự nhiên phục vụ công nghiệp thực phẩm, mỹ phẩm và dược phẩm.
   • Mở ra hướng nghiên cứu tận dụng nguồn nguyên liệu hạt từ các loài cây lâm nghiệp, nông nghiệp bản địa có giá trị kinh tế.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Dựa trên nội dung và phạm vi nghiên cứu được trình bày trong văn bản luận án:

• Hạn chế: Nghiên cứu tập trung vào 11 loài hạt họ Đậu đại diện; việc giải mã chi tiết các dạng phân tử phospholipid chuyên sâu bằng HRMS và MS/MS mới được thực hiện trên đối tượng hạt Sưa (Dalbergia tonkinensis); khảo sát hoạt tính sinh học thực nghiệm chủ yếu dừng ở mô hình in vitro quét gốc tự do DPPH; các tính toán hóa học lượng tử DFT cho acid phenolic được thực hiện trong môi trường pha khí mô hình.
• Hướng nghiên cứu tiếp:
  1. Mở rộng giải mã cấu trúc phân tử phospholipid và các lipid phân cực phức tạp trên toàn bộ các loài hạt họ Đậu còn lại.
  2. Mở rộng đánh giá hoạt tính sinh học trên các mô hình chống oxy hóa in vitro khác (ABTS, FRAP) và các thử nghiệm in vivo, thử nghiệm bảo vệ tế bào gan, kháng viêm.
  3. Mở rộng tính toán DFT trong môi trường dung môi liên tục (như nước, lipid) để mô phỏng chính xác hơn điều kiện sinh học.
  4. Nghiên cứu công nghệ chiết xuất, tinh sạch và xây dựng tiêu chuẩn cơ sở cho các sản phẩm dầu hạt giàu hoạt tính sinh học.

Giá trị tham khảo

Công trình luận án mang lại giá trị tham khảo cụ thể cho các nhóm đối tượng:

• Nghiên cứu sinh, học viên cao học và giảng viên chuyên ngành Hóa học các hợp chất thiên nhiên, Hóa sinh học, Hóa Dược và Thực vật học: Cung cấp phương pháp luận chuẩn mực về quy trình chiết tách, phân đoạn và phân tích thành phần lipid thực vật. Đặc biệt là quy trình kỹ thuật sử dụng LC-MS/MS, HRMS ($MS^1, MS^2, MS^3$) để phân tích phân mảnh nhận dạng cấu trúc phân tử các phospholipid.
• Các nhà nghiên cứu trong lĩnh vực Hóa học tính toán: Cung cấp quy trình ứng dụng phiếm hàm mật độ DFT (LC-PBE/6-311++G(d,p)) để khảo sát cơ chế phản ứng chống oxy hóa, tính toán trạng thái chuyển tiếp và các thông số nhiệt động của các hợp chất phenolic tự nhiên.
• Các nhà công nghệ thực phẩm, dược phẩm và nông nghiệp: Cung cấp bảng dữ liệu thành phần hóa học, hàm lượng dầu, tỷ lệ acid béo thiết yếu, tocopherol và phytosterol của 11 loài hạt họ Đậu bản địa, phục vụ nghiên cứu phát triển thực phẩm chức năng, dầu thực vật dinh dưỡng và dược mỹ phẩm.

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án đã tiến hành nghiên cứu trên những loài thực vật họ Đậu cụ thể nào tại Việt Nam?
Luận án khảo sát 11 loài thực vật thuộc họ Đậu gồm: Cà te (Afzelia xylocarpa), Đậu tương leo (Glycine soja), Củ đậu (Pachyrhizus erosus), Dây Trắc bàm bàm (Dalbergia entadoides), Cẩm lai (Dalbergia mamosa), Sưa (Dalbergia tonkinensis), Muồng hoàng yến (Cassia fistula), Đậu ngự (Phaseolus lunatus), Đậu đốm (Phaseolus vulgaris), Đậu trứng cuốc (Vigna unguiculata cylindrica) và Đậu đỏ (Vigna angularis).

2. Kỹ thuật phân tích nào được sử dụng để xác định các lớp chất và dạng phân tử phospholipid trong luận án?
Luận án sử dụng sắc ký cột (CC) để phân tách các lớp phospholipid chính (PC, PE, PI), kết hợp với kỹ thuật sắc ký lỏng khối phổ ion hóa phun điện tử (HPLC-ESI-MS/MS) và khối phổ phân giải cao (HRMS) ở chế độ đo ion âm $[E^-]$ và ion dương $[E^+]$ với các phân rã đa bậc $MS^1, MS^2, MS^3$.

3. Các dạng phân tử phospholipid cụ thể nào đã được nhận dạng trong hạt Sưa (Dalbergia tonkinensis)?
Trong hạt Sưa, luận án đã xác định được:

• Dạng phân tử PE: PE (16:0/18:2) tại $m/z$ 714,5006; PE (16:0/18:1) tại $m/z$ 716,5344; PE (18:2/18:2) tại $m/z$ 738,5053; PE (18:1/18:2) tại $m/z$ 740,5298; PE (18:0/18:2) tại $m/z$ 742,5452.
• Dạng phân tử PC: PC (16:0/18:2) với ion dương $[M+H]^+$ tại $m/z$ 758,5691 và adduct formate $[M+HCOO]^-$ tại $m/z$ 802,5536; PC (18:2/18:2) tại $m/z$ 782,5676 và $m/z$ 826,5629.
• Dạng phân tử PI: Các phân tử PI có tín hiệu ion âm $[M-H]^-$ tại $m/z$ 833,5123 và $m/z$ 861,5467.

4. Phương pháp hóa học tính toán nào được luận án áp dụng để giải thích cơ chế chống oxy hóa?
Luận án áp dụng lý thuyết phiếm hàm mật độ (DFT) hiệu năng cao ở mức lý thuyết LC-PBE/6-311++G(d,p) trong pha khí để tính toán năng lượng orbital biên ($E_H, E_L$), năng lượng tự do Gibbs ($rG^0$), năng lượng hoạt hóa Gibbs ($\Delta G^#$) và xác định cấu trúc trạng thái chuyển tiếp (TS) cho phản ứng chuyển nguyên tử hydro (HAT) giữa các acid phenolic (GALA, CAFA, CHLA, FERA) với gốc tự do $HOO^\bullet$.

5. Nhóm acid béo và phytosterol nào chiếm ưu thế trong các mẫu hạt họ Đậu nghiên cứu?
Trong thành phần acid béo, nhóm acid béo không no chiếm ưu thế với các acid chính là oleic (18:1(n-9)), linoleic (18:2(n-6)) và $\alpha$-linolenic (18:3(n-3)). Trong thành phần phytosterol, $\beta$-sitosterol là hợp chất chiếm tỷ lệ phần trăm cao nhất so với phytosterol tổng, bên cạnh stigmasterol, campesterol và campestanol.

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Nguyễn Thị Thủy là một công trình nghiên cứu hệ thống về thành phần hóa học lipid và hoạt tính chống oxy hóa của 11 loài hạt thực vật họ Đậu tại Việt Nam. Bằng việc kết hợp các kỹ thuật thực nghiệm hiện đại như GC-MS, HPLC, LC-MS/MS, HRMS và mô hình hóa học lượng tử DFT (LC-PBE/6-311++G(d,p)), luận án đã định lượng toàn diện các lớp chất lipid, acid béo, tocopherol, phytosterol, nhận dạng chi tiết các dạng phân tử phospholipid của hạt Sưa và làm sáng tỏ cơ chế dập tắt gốc tự do của các acid phenolic. Kết quả của luận án đóng góp nguồn dữ liệu khoa học có giá trị cao cho chuyên ngành Hóa học các hợp chất thiên nhiên và định hướng ứng dụng nguồn dầu hạt thực vật bản địa trong thực phẩm, y dược.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN 1. Phân loại, đặc điểm thực vật, phân bố của một số loài thực vật thuộc họ Đậu 1. Phân loại họ Đậu Theo định nghĩa của hệ thống APG (Angiosperm Phylogeny Group) thì họ Đậu (danh pháp khoa học: Fabaceae), từ đồng nghĩa: Leguminosae (hay Fabaceae sensu lato) là một họ trong bộ Đậu [5]. Trên thế giới số lượng các chi và loài của cây họ Đậu được các nhà khoa học rất quan tâm và đưa ra được các số liệu qua từng giai đoạn.

Năm 1865, Bentham và các cộng sự đã thống kê được họ Đậu có 399 chi và 6. Đến năm 1981, Polhill và Raven cho biết họ Đậu có 650 chi và 18. Vào năm 2005, Lewis và cộng sự đã đưa ra được bản tóm tắt bách khoa về các chi họ Đậu và thống kê được họ Đậu có 727 chi và 19. Tháng 3 năm 2013, một lần nữa Lewis và cộng sự đã xác định được họ Đậu có 751 chi và 19.500 loài, kết quả này đã được sự đồng thuận rất cao từ các nhà khoa học trên thế giới [9].

Như vậy số lượng các chi và loài cây họ Đậu được ghi nhận tăng lên đáng kể trong vòng 150 năm qua. - Phân họ Trinh nữ (Mimosoideae) hay họ Trinh nữ (Mimosaceae). - Phân họ Đậu (Faboideae hay Papilionoideae) hay họ Fabaceae nghĩa hẹp hay họ Papilionaceae. Các loài đa dạng tập trung nhiều trong các phân họ Trinh nữ (Mimosoideae) và phân họ Đậu (Faboideae), đây là họ thực vật có hoa lớn thứ ba, sau họ Phong lan và họ Cúc [5].

Đặc điểm thực vật, phân bố, giá trị sử dụng của quả, hạt thực vật của 11 loài thực vật thuộc họ Đậu ở Việt Nam Họ Đậu phân bố ở hầu hết các nơi trên thế giới, tập trung chủ yếu ở vùng có khí hậu nhiệt đới và cận nhiệt đới. Cụ thể, chúng phân bố nhiều ở các quốc gia: Thái Lan, Campuchia, Myanma, Lào, Trung Cuốc, Đài Loan, Angola, Zambia, Hàn Cuốc, Nhật Bản, Nga, Đài Loan, Ấn Độ, Costa Rica, Mexico, Ecuador, Peru, Phillipin, Indonesia, 5 Singapo, Malaixia, Myanma, Campuchia, Tây Ban Nha, Úc [1, 10]… Còn ở Việt Nam, phân bố và công dụng của 11 loài thực vật thuộc họ Đậu nghiên cứu trong luận án được tìm hiểu ở bảng 1.1 như sau: Bảng 1. Đặc điểm thực vật, phân bố, giá trị sử dụng của 11 loài thực vật được nghiên cứu thuộc họ Đậu ở Việt Nam [1, 10, 11] Tên Phân bố địa lý Tên khoa TT thông Đặc điểm thực vật học Việt Nam Công dụng thường Qủa đầu to, dài 15 cm, rộng 6 Gỗ loại 1. - 9 cm, dày 2 - 3 cm, hóa gỗ Hạt non có mạnh khi già, màu nâu thẫm Gia Lai, Đắc thể ăn chứa từ 7 - 8 hạt, nằm ngang, Afzelia Lắc, Đồng Nai, được.

Hạt hình trứng dài 25 - 30 mm, xylocarpa Ninh Thuận, cũng được 1 Cà te dày 18 - 24 mm, màu nâu (Kurz) Kon Tum, làm thuốc thẫm hay màu đen, gốc có áo Craib Khánh Hòa, sắc ngậm hạt cứng màu da cam. Hạt Tây Ninh chữa đau hình trụ có cạnh, vỏ hạt cứng răng và đau màu đen, dây rốn cứng màu dạ dày. Quả Đậu tương thẳng hoặc hơi cong, có chiều dài từ 2 tới Hạt làm 7 cm hoặc hơn. Quả có màu thực phẩm, sắc biến động từ vàng trắng ép lấy dầu.

Glycine Cao Bằng, Hà Đậu tới vàng sẫm. Một quả chứa Thân, lá 2 soja Sieb. Giang, Lạng tương leo từ 1 tới 5 hạt, nhưng hầu hết làm thức ăn & Zucc. các giống quả thường từ 2 gia súc đến 3 hạt.

Hạt có nhiều hình hoặc phân dạng khác nhau: hình thận, bón. hình bầu dục, tròn dẹt. 6 Tên Phân bố địa lý Tên khoa TT thông Đặc điểm thực vật học Việt Nam Công dụng thường Củ làm thực phẩm, chống khô, chống nứt Quả thuôn dài, hơi dẹt, hơi có nẻ và làm lông, không cuống, dài Được trồng ở mịn da. Lá Pachyrhiz khoảng 10 - 12 cm, được khắp các địa và hạt độc, 3 us erosus Củ đậu ngăn vách nhiều rãnh ngang, phương trong được dùng (L.) Urb thường chứa từ 4-9 hạt.

trị ghẻ lở, các bệnh ngoài da, làm thuốc trừ sâu hại cây trồng. Hạt có tác dụng lợi tiểu, giúp Quả đậu hình thận, dày. Hạt chống co có kích cỡ khoảng 1,5 x 0,5 - giật và 0,6 cm. Quả dài trung bình Thừa Thiên giảm đau.

Dalbergia khoảng 45 - 60 cm, có khi lên Huế, Đồng Tuy nhiên, entadoides Dây Trắc 4 tới 1 - 1,2 m, rộng 5 - 7 cm, Nai, Thành hạt bàm Pierre ex bàm bàm eo giữa các hạt, nội bì mỏng. phố Hồ Chí bàm có độc Prain Hạt tròn dẹt, nhẵ n, màu nâu, Minh tính, kỵ thai đường kính 4 - 5 cm, có vỏ nên phụ nữ dày cứng như sừng. mang thai tuyệt đối không được dùng. 7 Tên Phân bố địa lý Tên khoa TT thông Đặc điểm thực vật học Việt Nam Công dụng thường Gia Lai, Kon Gỗ tốt, Tum, Đắc Lắc, được dùng Dalbergia Quả đậu hình trái xoan thuôn, Bình Phước , trong xây 5 mamosa Cẩm lai nhọn ở hai đầu.

Một hay hai Lâm Đồng, dựng, đóng Pierre hạt trong mỗi quả. Đồng Nai, Tây đồ gỗ cao Ninh cấp Quảng Bình, Gỗ tốt, Quả dạng đậu, hình bầu dục Hà Nội, Vĩnh được dùng thuôn dài, dài 5-7,5 cm, rộng Phúc Quảng trong xây khoảng 2-2,5 cm. Quả chứa Ninh, Ninh Dalbergia dựng, mỹ 1-2 hạt, mỗi hạt có đường Bình, Thừa 6 tonkinensis Sưa nghệ. Cây kính khoảng 8-9 mm, hình Thiên Huế, Prain có khả năng thận dẹp.

Quả khi chín không Gia Lai, Đồng tạo trầm và tự nứt. Nai, Khánh cho tinh Hòa, Phú Yên, dầu. Hòa Bình Quả ăn Gia Lai, Kon được, thân Quả dạng quả Đậu hình trụ, Tum, Đắc Lắc, có tác dụng hơi có đốt, dài 20 - 60 cm Đắc Nông, trị kiết, rễ Muồng Cassia hoặc hơn, đường kính quả 15 Nha Trang, Đà hạ nhiệt, 7 hoàng fistula L. -25 mm, mang nhiều hạt trái Lạt, Đà Nẵng, hoa tăng yến xoan rộng, khi khô có vỏ Sài Gòn, Thái tiết mật, cứng, Nguyên, Hà kháng sinh, Nội.

chống siêu khuẩn… Quả đậu thuôn, dài khoảng 5 Được trồng ở Hạt khô Phaseolus 8 Đậu ngự - 12 cm, rộng khoảng 2,5 cm, khắp các địa được dùng lunatus L. đầu quả thường có mũi nhọn; phương trong làm thực 8 Tên Phân bố địa lý Tên khoa TT thông Đặc điểm thực vật học Việt Nam Công dụng thường chứa 2 - 4 hạt. Tùy theo từng cả nước. phẩm giàu giống trồng mà kích cỡ và protein.

màu sắc của hạt khác nhau Ngoài ra (màu có thể đồng nhất hay có còn có tác vằn, đốm trắng, xanh, vàng, dụng trị sốt. Hạt dùng làm thực Quả đậu dài, hơi cong hay Được trồng ở phẩm. Thân gần như thẳng, có nhiều màu nhiều nơi, đặc (tươi) có sắc khác nhau (xanh, vàng, Phaseolus biệt các vùng tác dụng Đậu đốm hay có sọc đỏ tía, …). 9 vulgarisan núi cao: Lai làm giảm trắng Hạt dạng hình trứng, hình cầu d L.

Châu, Lào Cai, lượng hay hình bầu dục, với nhiều Lạng Sơn, đường màu sắc khác nhau, tùy theo Lâm Đồng… trong máu, từng giống trồng. chống nấm… Vigna unguiculat Quả đậu dài, rủ xuống, mang Được trồng a (L.) Đậu nhiều hạt. Hạt đậu hình thận, nhiều ở vùng Quả làm 10 Walp. trứng vỏ ngoài có nhiều đốm màu đồng bằng và thực phẩm cylindrica cuốc nâu đậm hoặc nhạt; tương tự trung du Bắc (L.

như màu vỏ trứng chim cuốc. 9 Tên Phân bố địa lý Tên khoa TT thông Đặc điểm thực vật học Việt Nam Công dụng thường Hạt dùng làm thực phẩm, làm Quả đậu dạng hình trụ dài, thuốc trị Vigna kích thước 6 - 12 x 0,5 cm; thùy thũng, angularis Khánh Hòa, màu vàng rơm, màu nâu hoặc đầy trướng, 11 (Willd.) Đậu đỏ TP Hồ Chí màu đen (tùy theo từng giống sưng phù Ohwi & Minh… trồng). Mỗi quả có 6 - 14 hạt. chân tay, Ohashi Hạt hình trụ hay hình thận.

vàng da, đái đỏ, phong thấp, mụn nhọt… 1. Tình hình nghiên cứu về thành phần lipid và hoạt tính chống oxi hóa các hạt thực vật thuộc họ Đậu trên thế giới và trong nước 1. Tổng quan về thành phần lipid hạt thực vật 1. Lipid Lipid là những hợp chất hữu cơ tự nhiên rất phong phú có trong tế bào cơ thể sống của động vật, thực vật và vi sinh vật.

Lipid có khả năng hòa tan trong các dung môi hữu cơ như chloroform, benzene, ether và rượu…Lipid là lớp chất tự nhiên có nhiều chức năng sinh học khác nhau: chúng kết hợp với carbohydrate và protein để tạo thành thành phần chủ yếu của tất cả các tế bào thực vật và động vật. Ở thực vật, lipid tồn tại dưới dạng cấu trúc và dự trữ. Lipid dự trữ ở thực vật chủ yếu trong quả và hạt ở dạng dầu. Ở dạng cấu trúc, lipid có trong thành phần chính của màng tế bào và bảo vệ lớp bề mặt của tế bào [12].

Trong những năm gần đây, các nhà khoa học đã tìm ra các bằ ng chứng chỉ ra rằ ng một số các hợp chất như: sphingosin 1- phosphate; diacylglycerol và phosphatidylinositol phosphate; các prostaglandin; các hormone steroid ví dụ estrogene, testosterone và cortisol; và các oxysterol… là một phần quan trọng trong quá trình truyền tín hiệu tế bào [13]. 10 Ngoài ra, chúng ảnh hưởng đến hiệu suất, hỗ trợ và sử lý sai sót của màng tế bào. Tham gia vào quá trình phân chia các tế bào và bào quan, là thành phần không thể thiếu của quá trình quang hợp [14]. Lipid còn cung cấp các vitamin A, D, E, F, K và F cho cơ thể sống và là nguồn năng lượng dự trữ (37,6.106 J/kg), quy định các quá trình trao đổi chất.

Lipid góp phần tạo ra kết cấu, tính cảm vị đặc trưng của nhiều thực phẩm. Về cấu trúc hóa học, trong hạt thực vật nói chung và trong hạt thực vật họ Đậu nói riêng, lipid được chia làm ba nhóm chính: lipid đơn giản, lipid phức hợp, và các dẫn xuất lipid. Lipid đơn giản là lipid có hai bán phần cấu trúc gồm một số loại như: glyceryleste (este của glycerol và acid béo: các Triacylglycerol, monoacylglycerol và diacylglycerol. Lipid phức hợp có nhiều hơn hai bán phần cấu trúc như: phospholipid (gồm một số loại: phosphatidylcholine (PC), phosphatidylethanolamine (PE), phosphatidylserine (PS) và phosphatidylinositol (PI).); acid phosphoric và các nhóm khác chứa nitơ; acid phosphatidic là diacylglycerol được este hóa để gắn thêm acid phosphoric; sphongolipid, chất dẫn xuất của ceramide.

Các dẫn xuất lipid: Chúng xuất hiện hoặc được giải phóng khỏi hai nhóm chính khác do thủy phân các khối xây dựng cho các lipid đơn giản và phức hợp, chúng bao gồm: acid béo và rượu; vitamin hòa tan trong chất béo như vitamin A, D, E và K; các hydrocarbon; các sterol [1].