Nghiên Cứu Sản Xuất Cây Giống Hương Thảo (Rosmarinus officinalis L.) Bằng Kỹ Thuật Nuôi Cấy Mô

Nghiên cứu sản xuất cây giống hương thảo Rosmarinus officinalis bằng kỹ thuật nuôi cấy mô, nâng cao chất lượng và hiệu quả trong nông nghiệp.

• Tác giả: Đinh Thị Mỹ Nhung
• Người hướng dẫn: TS. Võ Châu Tuấn
• Trường học: Đại học Đà Nẵng
• Chuyên ngành: Sinh học thực nghiệm
• Đề tài: Nghiên Cứu Kỹ Thuật Nuôi Cấy Mô Cây Giống Hương Thảo (Rosmarinus officinalis L.)
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Đà Nẵng

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• MỤC LỤC
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Giới thiệu về cây hương thảo
• 1.2. Đặc điểm sinh học của cây hương thảo
• 1.3. Giá trị sử dụng cây hương thảo
• 1.4. Thành phần hóa học có hoạt tính dược học của cây hương thảo
• 1.5. Nghiên cứu nhân giống in vitro ở thực vật
• 1.5.1. Cở sở khoa học nhân giống in vitro
• 1.5.2. Các giai đoạn nhân giống in vitro
• 1.5.3. Ưu điểm và hạn chế của nhân giống in vitro
• 1.5.4. Các yếu tố ảnh hưởng đến quá trình nhân giống in vitro
• 1.6. Tình hình nghiên cứu về cây hương thảo
• 1.6.1. Nghiên cứu ở Việt Nam
• 1.6.2. Nghiên cứu trên Thế Giới
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Phạm vi nghiên cứu
• 2.3. Nội dung nghiên cứu
• 2.4. Phương pháp nghiên cứu
• 2.4.1. Phương pháp nhân chồi in vitro cây hương thảo từ đoạn thân
• 2.4.2. Phương pháp nhân chồi in vitro cây hương thảo từ protocorm
• 2.4.3. Phương pháp tạo rễ in vitro cây hương thảo
• 2.4.4. Phương pháp tạo cây giống hương thảo ngoài vườn ươm
• 2.4.5. Phương pháp xử lí số liệu
• 2.5. Ảnh hưởng của chất ĐHST đến khả năng nhân chồi từ đoạn thân cây hương thảo in vitro
• 2.6. Ảnh hưởng của BAP đến khả năng nhân chồi in vitro từ đoạn thân
• 2.7. Ảnh hưởng của KIN đến khả năng nhân chồi in vitro từ đoạn thân
• 2.8. Ảnh hưởng của BAP và NAA đến khả năng nhân chồi in vitro từ đoạn thân
• 2.9. Ảnh hưởng của TDZ đến khả năng nhân chồi in vitro từ đoạn thân
• 2.10. Ảnh hưởng của chất ĐHST đến khả năng nhân chồi in vitro từ protocorm
• 2.11. Ảnh hưởng của BA đến khả năng nhân chồi từ protocorm
• 2.12. Ảnh hưởng của KIN đến khả năng nhân chồi in vitro từ protocorm
• 2.13. Ảnh hưởng của chất ĐHST đến khả năng tạo rễ in vitro cây hương thảo
• 2.14. Ảnh hưởng của IBA đến sự tạo rễ in vitro hương thảo
• 2.15. Ảnh hưởng của NAA đến sự tạo rễ in vitro
• 2.16. Ảnh hưởng của các yếu tố đến khả năng sống sót và sinh trưởng của cây in vitro trong điều kiện vườn ươm
• 2.16.1. Ảnh hưởng của thời gian thích nghi đến khả năng sống sót của cây in vitro
• 2.16.2. Ảnh hưởng của loại giá thể trồng đến khả năng sinh trưởng của cây in vitro
• 2.16.3. Ảnh hưởng của lượng nước tưới đến khả năng sinh trưởng của cây in vitro
• 2.16.4. Ảnh hưởng của che sáng đến khả năng sinh trưởng của cây in vitro
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về Nghiên cứu Kỹ thuật Nuôi cấy mô cây giống hương thảo

Cây hương thảo (Rosmarinus officinalis L.) là một trong những loài cây có giá trị kinh tế cao, được sử dụng rộng rãi trong ngành thực phẩm và dược phẩm. Nghiên cứu về kỹ thuật nuôi cấy mô cây giống hương thảo không chỉ giúp tăng cường sản xuất mà còn đảm bảo chất lượng cây giống. Việc áp dụng công nghệ sinh học trong sản xuất cây giống hương thảo đang trở thành xu hướng quan trọng nhằm đáp ứng nhu cầu thị trường ngày càng cao.

1.1. Đặc điểm sinh học của cây hương thảo

Cây hương thảo có nguồn gốc từ vùng Địa Trung Hải, thuộc họ Hoa môi. Cây có chiều cao từ 1,5 đến 2 m, lá màu xanh, hoa có màu trắng, hồng hoặc tím. Cây ưa sáng và có khả năng chịu hạn tốt, nhưng không chịu được úng nước.

1.2. Giá trị sử dụng của cây hương thảo

Cây hương thảo không chỉ được sử dụng làm gia vị trong ẩm thực mà còn có nhiều công dụng trong y học. Tinh dầu của cây có tác dụng chống viêm, giảm căng thẳng và hỗ trợ trí nhớ. Hương thảo cũng được coi là biểu tượng của tình yêu và lòng trung thành.

II. Vấn đề và thách thức trong sản xuất cây giống hương thảo

Mặc dù cây hương thảo có nhiều giá trị, nhưng việc sản xuất cây giống hiện nay gặp nhiều khó khăn. Tỷ lệ nảy mầm từ hạt rất thấp (10-20%) và phương pháp giâm cành không hiệu quả. Do đó, cần tìm ra phương pháp sản xuất cây giống hiệu quả hơn để đáp ứng nhu cầu thị trường.

2.1. Tình trạng sản xuất cây giống hương thảo tại Việt Nam

Hiện tại, cây giống hương thảo chủ yếu được sản xuất từ hạt và giâm cành, nhưng cả hai phương pháp này đều có hạn chế về số lượng và chất lượng cây giống.

2.2. Những thách thức trong kỹ thuật nuôi cấy mô

Kỹ thuật nuôi cấy mô đòi hỏi điều kiện vô trùng và môi trường nuôi cấy phù hợp. Việc lựa chọn chất điều hòa sinh trưởng và điều kiện nuôi cấy là rất quan trọng để đạt được hiệu quả cao trong sản xuất cây giống.

III. Phương pháp nuôi cấy mô cây giống hương thảo hiệu quả

Để sản xuất cây giống hương thảo, cần áp dụng các phương pháp nuôi cấy mô tiên tiến. Việc xác định loại và nồng độ chất điều hòa sinh trưởng là rất quan trọng để đạt được tỷ lệ nhân giống cao và chất lượng cây giống tốt.

3.1. Quy trình nhân chồi in vitro từ đoạn thân

Quy trình này bao gồm việc cắt đoạn thân, xử lý bằng chất điều hòa sinh trưởng và nuôi cấy trong môi trường thích hợp để tạo ra chồi mới.

3.2. Quy trình tạo rễ in vitro cho cây hương thảo

Sau khi tạo chồi, cần áp dụng các phương pháp tạo rễ để đảm bảo cây giống có khả năng sống sót cao khi được chuyển ra ngoài vườn ươm.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu cây giống hương thảo

Kết quả nghiên cứu cho thấy việc áp dụng kỹ thuật nuôi cấy mô đã giúp tăng cường sản xuất cây giống hương thảo với chất lượng tốt hơn. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc sử dụng các chất điều hòa sinh trưởng phù hợp có thể nâng cao tỷ lệ nhân giống và chất lượng cây giống.

4.1. Kết quả nghiên cứu về chất điều hòa sinh trưởng

Nghiên cứu cho thấy rằng việc sử dụng BAP và NAA có tác dụng tích cực trong việc nhân chồi và tạo rễ cho cây hương thảo.

4.2. Ứng dụng trong sản xuất thực tế

Kết quả nghiên cứu đã được áp dụng vào thực tiễn, giúp tăng cường sản xuất cây giống hương thảo tại các vườn ươm, đáp ứng nhu cầu thị trường.

V. Kết luận và tương lai của nghiên cứu cây giống hương thảo

Nghiên cứu về kỹ thuật nuôi cấy mô cây giống hương thảo đã mở ra hướng đi mới trong sản xuất cây giống. Việc áp dụng công nghệ sinh học không chỉ giúp tăng cường sản xuất mà còn bảo tồn nguồn gen quý hiếm của loài cây này.

5.1. Tương lai của nghiên cứu cây hương thảo

Trong tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu và phát triển các phương pháp nuôi cấy mô để nâng cao hiệu quả sản xuất cây giống hương thảo.

5.2. Đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo

Cần nghiên cứu sâu hơn về các yếu tố ảnh hưởng đến quá trình nuôi cấy mô và tìm kiếm các chất điều hòa sinh trưởng mới để cải thiện quy trình sản xuất.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Cây hương thảo (Rosmarinus officinalis L.) là một loài thực vật thuộc họ Hoa môi, có nguồn gốc từ vùng Địa Trung Hải, được sử dụng rộng rãi trong ngành dược liệu, thực phẩm và cây cảnh nhờ mùi hương dễ chịu và các hoạt tính sinh học quý giá. Tại Việt Nam, cây hương thảo mới được nhập khẩu và trồng thử nghiệm ở một số tỉnh miền Trung và miền Nam, tuy nhiên nguồn giống chủ yếu là hạt với tỉ lệ nảy mầm thấp chỉ khoảng 10-20%, đồng thời giá thành cao do phải nhập khẩu. Phương pháp giâm cành hiện tại cũng cho hệ số nhân giống thấp và chất lượng cây giống không đồng đều, gây khó khăn trong việc mở rộng sản xuất quy mô lớn.

Trước bối cảnh nhu cầu về cây hương thảo ngày càng tăng trong các lĩnh vực dược phẩm, hương liệu và cây cảnh, việc nghiên cứu và phát triển kỹ thuật nhân giống hiệu quả là cấp thiết. Kỹ thuật nuôi cấy mô thực vật (in vitro) được xem là giải pháp tiềm năng để nhân nhanh cây giống sạch bệnh, chất lượng cao với hệ số nhân lớn, đồng thời có thể chủ động sản xuất quanh năm không phụ thuộc vào điều kiện môi trường.

Luận văn tập trung nghiên cứu xây dựng quy trình sản xuất cây giống hương thảo bằng kỹ thuật nuôi cấy mô, xác định các loại và nồng độ chất điều hòa sinh trưởng (ĐHST) thích hợp cho các giai đoạn nhân chồi, tạo rễ in vitro, cũng như điều kiện ươm trồng cây con trong vườn ươm tại Bán đảo Sơn Trà, Đà Nẵng. Thời gian nghiên cứu từ tháng 7/2021 đến 6/2022. Kết quả nghiên cứu góp phần cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn cho việc phát triển nguồn giống hương thảo chất lượng, giá thành hợp lý, đáp ứng nhu cầu thị trường trong nước.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình nghiên cứu về nuôi cấy mô thực vật và nhân giống in vitro, trong đó:

• Tính toàn năng của tế bào thực vật: Mỗi tế bào thực vật chứa đầy đủ thông tin di truyền để phát triển thành cây hoàn chỉnh khi được nuôi cấy trong điều kiện thích hợp. Quá trình phân hóa và phản phân hóa tế bào là cơ sở cho việc tái sinh mô và nhân giống in vitro.

• Ảnh hưởng của chất điều hòa sinh trưởng (ĐHST): Các nhóm auxin (IAA, NAA, IBA) và cytokinin (BAP, KIN, TDZ) đóng vai trò quan trọng trong việc điều khiển sự phân chia tế bào, hình thành chồi và rễ. Tỷ lệ và nồng độ các chất này ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả nhân giống.

• Môi trường nuôi cấy MS (Murashige và Skoog, 1962): Môi trường dinh dưỡng chuẩn được sử dụng phổ biến trong nuôi cấy mô, bổ sung các chất ĐHST và nguồn cacbon (saccharose) để hỗ trợ sinh trưởng mô.

• Các giai đoạn nhân giống in vitro: Bao gồm khử trùng mẫu, tái sinh mô, nhân nhanh chồi, tạo rễ và chuyển cây ra môi trường tự nhiên (vườn ươm), mỗi giai đoạn có yêu cầu điều kiện và chất ĐHST riêng biệt.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Nguyên liệu nghiên cứu là đoạn thân có mắt lá và protocorm của cây hương thảo in vitro được nuôi cấy từ hạt sạch bệnh tại phòng thí nghiệm Nuôi cấy mô và tế bào thực vật, Đại học Sư phạm - Đại học Đà Nẵng.

• Phương pháp chọn mẫu: Mẫu được chọn là đoạn thân dài 0,5 cm và protocorm 1,5 tháng tuổi, được xử lý vô trùng và nuôi cấy trên môi trường MS bổ sung các nồng độ khác nhau của BAP, KIN, TDZ, NAA, IBA.

• Phân tích số liệu: Các thí nghiệm được bố trí theo phương pháp ngẫu nhiên hoàn toàn, lặp lại 3 lần. Số liệu thu thập gồm số chồi/mẫu, chiều cao chồi, tỉ lệ tạo rễ, số rễ/chồi, chiều dài rễ, tỉ lệ sống sót và sinh trưởng cây con trong vườn ươm. Phân tích thống kê sử dụng kiểm định Duncan (p<0,05) bằng phần mềm SAS.

• Timeline nghiên cứu: Thời gian thực hiện từ tháng 7/2021 đến tháng 6/2022, bao gồm các giai đoạn: chuẩn bị mẫu và môi trường, nuôi cấy nhân chồi và tạo rễ in vitro, ươm trồng cây con trong vườn ươm, thu thập và xử lý số liệu.

• Điều kiện nuôi cấy: Nhiệt độ 25 ± 2°C, cường độ ánh sáng 3000 lux, chu kỳ chiếu sáng 16 giờ/ngày, pH môi trường 5,8, khử trùng ở 121°C, áp suất 1 atm trong 20 phút.

• Phương pháp ươm trồng: Cây con in vitro được chuyển sang vườn ươm tại Bán đảo Sơn Trà, Đà Nẵng, thử nghiệm các điều kiện khác nhau về cơ chất trồng (xơ dừa, đất cát, phân chuồng hoai mục), chế độ tưới nước (1-2 lần/ngày), độ che sáng (30-70%) và thời gian thích nghi (5-15 ngày).

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Ảnh hưởng của BAP đến nhân chồi từ đoạn thân: Môi trường MS bổ sung 1,5 mg/L BAP cho hệ số nhân chồi cao nhất với 35,5 chồi/mẫu, chiều cao chồi đạt 2,70 cm sau 2 tháng nuôi cấy. Nồng độ BAP cao hơn (2,0 mg/L) làm giảm số lượng và chiều cao chồi (30,5 chồi/mẫu, 2,5 cm).

2. Ảnh hưởng của KIN đến nhân chồi từ đoạn thân: Tối ưu ở 0,75 mg/L KIN với 12,6 chồi/mẫu và chiều cao 1,72 cm, thấp hơn đáng kể so với BAP. Nồng độ KIN cao (2,0 mg/L) gây ức chế phát sinh chồi.

3. Phối hợp BAP và NAA: Môi trường MS với 1,5 mg/L BAP và 0,5 mg/L NAA tạo ra 20,3 chồi/mẫu, chiều cao chồi 2,44 cm, thấp hơn so với chỉ dùng BAP 1,5 mg/L nhưng chồi phát triển tốt.

4. Ảnh hưởng của TDZ: TDZ kích thích hình thành thể protocorm thay vì chồi, với nồng độ 1,0-1,5 mg/L TDZ tạo nhiều protocorm nhưng ức chế sự phát sinh chồi mới.

5. Nhân chồi từ protocorm: Môi trường MS bổ sung 1,0-1,5 mg/L BAP cho số chồi cao nhất 15,25-16,71 chồi/mẫu sau 6 tuần, vượt trội so với KIN (6,25 chồi/mẫu ở 1,0 mg/L).

6. Tạo rễ in vitro: Môi trường MS bổ sung IBA 1,0 mg/L và NAA 0,5 mg/L cho kết quả tạo rễ tốt nhất với số rễ/chồi và chiều dài rễ cao sau 4 tuần.

7. Ươm trồng cây con trong vườn ươm: Cơ chất xơ dừa: đất cát: phân chuồng hoai mục (1:1:1) cho tỉ lệ sống sót trên 90% và chiều cao cây trung bình 12 cm sau 2 tháng. Tưới phun sương 2 lần/ngày và độ che sáng 30% là điều kiện tối ưu cho sinh trưởng cây con.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy BAP là cytokinin hiệu quả nhất trong việc nhân chồi in vitro cây hương thảo, phù hợp với các nghiên cứu trước đây trên nhiều loài thực vật dược liệu và hoa cảnh. Nồng độ 1,5 mg/L BAP cân bằng tốt giữa số lượng và chất lượng chồi, trong khi nồng độ cao hơn gây ức chế do quá tải hormone. KIN có tác dụng yếu hơn, phù hợp cho các trường hợp cần kiểm soát số lượng chồi thấp hơn.

Sự phối hợp BAP và NAA giúp cân bằng giữa sinh trưởng chồi và kích thích tạo rễ sau này, tuy nhiên không vượt trội so với BAP đơn lẻ trong giai đoạn nhân chồi. TDZ thúc đẩy hình thành thể protocorm, mở ra hướng nghiên cứu mới về nhân giống theo thể này, tương tự như kỹ thuật nhân giống lan.

Nhân chồi từ protocorm cho hiệu quả cao, đặc biệt với BAP, cho thấy protocorm là nguồn nguyên liệu tiềm năng để nhân nhanh cây giống. Tạo rễ in vitro hiệu quả với IBA và NAA phù hợp với đặc tính auxin kích thích phát sinh rễ.

Trong giai đoạn ươm trồng, việc lựa chọn cơ chất trồng, chế độ tưới và che sáng ảnh hưởng rõ rệt đến tỉ lệ sống và sinh trưởng cây con, phù hợp với điều kiện khí hậu Đà Nẵng. Các dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh số chồi/mẫu theo nồng độ BAP, KIN; biểu đồ tỉ lệ sống và chiều cao cây theo điều kiện ươm trồng.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Áp dụng quy trình nhân chồi in vitro với môi trường MS bổ sung 1,5 mg/L BAP để đạt hệ số nhân chồi cao nhất (35,5 chồi/mẫu) trong vòng 2 tháng, nhằm tăng năng suất sản xuất cây giống hương thảo.

2. Sử dụng phối hợp BAP 1,5 mg/L và NAA 0,5 mg/L trong giai đoạn tạo rễ in vitro để đảm bảo cây con phát triển rễ khỏe, chuẩn bị tốt cho giai đoạn ươm trồng.

3. Ươm trồng cây con trên cơ chất xơ dừa: đất cát: phân chuồng hoai mục (1:1:1), tưới phun sương 2 lần/ngày và che sáng 30% trong vườn ươm tại Đà Nẵng, giúp cây đạt tỉ lệ sống trên 90% và chiều cao trung bình 12 cm sau 2 tháng.

4. Khuyến khích nghiên cứu tiếp tục phát triển kỹ thuật nhân giống theo thể protocorm sử dụng TDZ, nhằm đa dạng hóa phương pháp nhân giống và nâng cao hiệu quả sản xuất cây giống.

5. Đào tạo và chuyển giao công nghệ nuôi cấy mô cho các cơ sở sản xuất cây giống dược liệu và cây cảnh trong vòng 1-2 năm tới, nhằm chủ động nguồn giống chất lượng, giảm chi phí nhập khẩu.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà nghiên cứu và giảng viên trong lĩnh vực sinh học thực nghiệm, công nghệ sinh học thực vật: Luận văn cung cấp dữ liệu khoa học chi tiết về kỹ thuật nuôi cấy mô và ảnh hưởng của các chất ĐHST trên cây hương thảo, làm tài liệu tham khảo cho nghiên cứu và giảng dạy.

2. Doanh nghiệp sản xuất cây giống dược liệu và cây cảnh: Áp dụng quy trình nhân giống in vitro hiệu quả để nâng cao năng suất, chất lượng cây giống, giảm chi phí và thời gian sản xuất.

3. Nông dân và nhà vườn trồng cây hương thảo: Nắm bắt kỹ thuật ươm trồng cây con in vitro trong vườn ươm, tối ưu điều kiện sinh trưởng để nâng cao tỉ lệ sống và chất lượng cây trồng.

4. Cơ quan quản lý và phát triển nông nghiệp, dược liệu: Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng chính sách hỗ trợ phát triển nguồn giống sạch bệnh, thúc đẩy sản xuất cây dược liệu quy mô lớn, bền vững.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao chọn kỹ thuật nuôi cấy mô để nhân giống cây hương thảo?
   Kỹ thuật nuôi cấy mô cho phép nhân nhanh số lượng lớn cây giống sạch bệnh, đồng đều về chất lượng, không phụ thuộc vào mùa vụ, giúp khắc phục hạn chế của phương pháp nhân giống truyền thống như hạt hoặc giâm cành.

2. Nồng độ BAP nào là tối ưu cho nhân chồi in vitro cây hương thảo?
   Nồng độ 1,5 mg/L BAP trên môi trường MS được xác định là tối ưu, cho số chồi trung bình 35,5 chồi/mẫu và chiều cao chồi 2,7 cm sau 2 tháng nuôi cấy.

3. Vai trò của TDZ trong nghiên cứu này là gì?
   TDZ kích thích hình thành thể protocorm, một dạng mô đặc biệt có thể được sử dụng để nhân giống theo hướng mới, tuy nhiên TDZ ức chế sự phát sinh chồi trực tiếp từ đoạn thân.

4. Điều kiện ươm trồng nào giúp cây con in vitro sinh trưởng tốt nhất?
   Cơ chất xơ dừa: đất cát: phân chuồng hoai mục (1:1:1), tưới phun sương 2 lần/ngày và độ che sáng 30% là điều kiện tối ưu giúp cây đạt tỉ lệ sống trên 90% và chiều cao trung bình 12 cm sau 2 tháng.

5. Làm thế nào để chuyển cây in vitro ra môi trường tự nhiên thành công?
   Cần có giai đoạn thích nghi trong vườn ươm từ 5-15 ngày, rửa sạch môi trường nuôi cấy, điều chỉnh độ ẩm, ánh sáng và tưới nước phù hợp để cây quen dần với điều kiện tự nhiên, tránh sốc môi trường gây chết cây.

Kết luận

• Xây dựng thành công quy trình nhân giống cây hương thảo bằng kỹ thuật nuôi cấy mô với môi trường MS bổ sung 1,5 mg/L BAP cho hệ số nhân chồi cao nhất 35,5 chồi/mẫu sau 2 tháng.
• Phối hợp BAP 1,5 mg/L và NAA 0,5 mg/L hiệu quả trong giai đoạn tạo rễ in vitro, giúp cây con phát triển rễ khỏe mạnh.
• Điều kiện ươm trồng tối ưu tại vườn ươm Đà Nẵng gồm cơ chất xơ dừa: đất cát: phân chuồng hoai mục (1:1:1), tưới phun sương 2 lần/ngày, che sáng 30%, đạt tỉ lệ sống trên 90%.
• TDZ kích thích hình thành thể protocorm, mở hướng nghiên cứu nhân giống mới cho cây hương thảo.
• Đề xuất chuyển giao công nghệ và áp dụng quy trình nhân giống in vitro trong sản xuất cây giống dược liệu, góp phần phát triển bền vững ngành cây cảnh và dược liệu tại Việt Nam.

Khuyến khích các cơ sở sản xuất cây giống áp dụng quy trình này, đồng thời mở rộng nghiên cứu ứng dụng kỹ thuật nhân giống mô cho các loài cây dược liệu khác.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Giới thiệu về cây hương thảo 1. Đặc điểm sinh học của cây hương thảo Hương thảo, cái tên Rosmarinus được đặt theo tiếng Latin, trong đó Ros nghĩa là sương, marinus có nghĩa là biển, gọi đầy đủ là Sương của biển, ý nói về nguồn gốc của loại cây này là trên bờ biển vùng Địa Trung Hải. Sau này cây được trồng nhiều ở Bắc Phi, Tây Á và Nam châu Âu.

Ở nước ta được trồng nhiều ởmiền Nam và miền Trung. Khi trồng hương thảo tỏa ra mùi hương thơm ngát, mùi tinh dầu cực thơm và dễ chịu. Mùi thơm của hương thảo có thể khuyếch tán trong phòng rộng 15 m2 vẫn ngửi thấy. Mùi thơm cây hương thảo có thể giúp tinh thần thoải mái, giải tỏa stress nhanh nhất, giúp chống buồn ngủ đối với nhân viên văn phòng hoặc đối với phụ nữ sau sinh con thì tinh dầu của hương thảo sẽ làm cho các mẹ thấy thoải mái thư giãn hơn khi chăm sóc con nhỏ và gia đình.

Theo Kohler (1887) trong cuốn cây cỏ làm thuốc: Cây hương thảo xuất xứ từ vùng Địa Trung Hải, là dạng cây thân gỗ, thẳng đứng có phân cành, chiều cao cây có thể đạt từ 1,5 – 2 m. Lá thường màu xanh ở trên, phần dưới lá trắng giống như có lớp phấn lốm đốm bao phủ, chiều dài lá 2 – 4 cm và rộng 2 – 5 mm. Hoa có màu trắng, hồng, tím hoặc màu xanh. Hương thảo mọc thành bụi, lá kim và xung quanh năm thưởng nở hoa vào 2 mùa xuân và hạ.

Hương thảo nở hoa nhỏ li ti màu tim tím, xinh xắn nhẹ nhàng như tên gọi “hương thảo”. Cây thuộc họ bạc hà, mùi thơm thoang thoảng hương cay. Cây hương thảo dễ dàng trồng và chăm sóc. Đất trồng hương thảo đòi hỏi phải tơi xốp, thoáng nước, tốt nhất là trồng trên đất cát pha.

Cây thích hợp trồng ở nơi có nhiều ánh sáng (ít nhất phải 6 – 8 giờ có ánh sáng mặt trời), 5 phát triển mạnh trong môi trưởng ẩm, không thể chịu được nhiệt độ quá lạnh (hương thảo không thể chịu được mùa đông dưới -10C). Cây có khả năng chịu hạn nhưng không chịu được úng nước. Ngoài ra hương thảo mới trồng cần được tưới nước thường xuyên trong tuần đầu tiên hoặc tuần thứ 2 để giúp nó phát triển, nhưng sau khi đã thích nghi cây cần được tưới ít nước hơn. trong giai đoạn phát triển cây có thể chịu được điều kiện khô hạn trong thời gian dài.

Cây thường bị thối rễ và sẽ chết trong môi trường quá ẩm ướt. Do đó, những nơi trồng hương thảo người ta thường chọn cách trồng cây trong các thùng, khay hoặc chậu. Cây trồng trên các vật dụng này có thể đặt cách mặt đất một khoảng không gian để cây có thể thoát nước nhanh khi tưới, không duy trì độ ẩm cao dưới rễ cây và khi mùa đông đến có thể duy chuyển vào nơi tránh lạnh. Giá trị sử dụng cây hương thảo - Giá trị văn hóa Hương thảo nói đến lòng trung thành, tình yêu và trí nhớ, tượng trưng cho tình yêu phụ nữ vững bền, mạnh mẽ dù rằng tình yêu đến chậm.

Ngày xưa, các chàng trai Hy Lạp thường tặng lá hương thảo cho người mình yêu. Hiện nay, tại Anh cũng như tại vài xứ ở châu Âu, cô dâu trong ngày cưới vẫn còn dắt lên tóc lá hương thảo. Các bác sĩ thời La Mã khuyên bệnh nhân buộc một bó hương thảo đặt dưới gối khi cần phải quyết định, suy nghĩ những việc khó khăn. Từ thời xưa, người cổ đại của nhiều nền văn hóa khác nhau coi hương thảo là một loại cây thiêng liêng, có thể kết nối sự sống và cái chết.

Người Hy Lạp và người La Mã đốt lá hương thảo tại các đền thờ và xem hương thảo như là biểu tượng của sự tri ân và ghi nhận lòng trung thành. Trong suốt thời trung cổ, người ta đeo vòng hoa hương thảo để mang lại may mắn và bảo vệ họ khỏi những linh hồn ma quỷ, ma thuật và phù thủy. Hương thảo cũng giúp bảo vệ chống lại bệnh dịch và các bệnh truyền nhiễm. Người 6 Anh đeo hương thảo xung quanh cổ họ để ngăn ngừa cảm lạnh hoặc bao bọc xung quanh cánh tay phải họ để nâng cao tinh thần.

Ở Hoa Kỳ, người người còn trồng hương thảo trong sân vườn gia đình vừa để làm cảnh, vừa để sử dụng như một loại gia vị trong các món ăn. - Giá trị thực phẩm, tạo hương liệu Ngày nay, hương thảo là một loại thảo dược ẩm thực phổ biến được sử dụng trong nhiều món ăn ngon. Lá tươi và khô thường được sử dụng trong các món ăn truyền thống ở Địa Trung Hải. Trong cây hương thảo có hương vị cay, se và rất thơm, được bổ sung vào nhiều loại thực phẩm.

Khi bị đốt cháy, lá cây tạo ra một mùi mù tạt riêng biệt, mùi tương tự như gỗ đốt, có thể sử dụng làm gia vị để ướp thực phẩm khi làm món nướng. Cây hương thảo tươi không thể cung cấp một cách dễ dàng cho tất cả các địa điểm trên toàn thế giới. Tuy nhiên, cây khô mất chất lượng chậm, làm cho việc lưu trữ và vận chuyển dễ dàng hơn so với cây tươi. - Giá trị trong y học Hương thảo là một loại thảo dược có nhiều công hiệu với sức khỏe.

Cây được sử dụng như một loại thuốc đông y với các tác dụng chống viêm, chống béo phì, điều trị bệnh đau dạ dày, rối loạn tiêu hóa, chống lại tình trạng co giật cơ dẫn đến co rút các bắp thịt sau mỗi lần gắng sức tập thể thao, làm ấm cơ thể, giúp cân bằng trí óc, giảm căng thẳng, làm tươi mát không khí và còn có tác dụng chống muỗi. Trong y học dân gian, các bộ phận của cây Hương thảo chủ yếu được dùng để uống có tác dụng chống viêm, đau đầu, đau bụng, chống co thắt, viêm khớp, bệnh gút, dạ dày, chữa lành vết thương, lợi tiểu, giảm đau, chống thấp khớp và là thuốc trầm cảm (Holmes, 1999; Martínez và cs, 2012; Karakurum và cs, 2014; Sasikumar, 2012). 7 Chiết xuất Hương thảo có hoạt tính chống oxy hóa tốt hơn so với chất oxy tổng hợp butylated hydroxyanisole, trolox và axit ascorbic. Hơn nữa, axit carnosic và axit rosmarinic có hoạt tính chống oxy hóa cao hơn đáng kể so với hydroxytoluene butylated và α-tocophenol (Romano và cs, 2009).

Họ Lamiaceae có các hợp chất quan trọng để sản xuất phụ gia thực phẩm và có thể được sử dụng không chỉ cho hương vị thực phẩm mà còn để cải thiện chất lượng tổng thể của sản phẩm và kéo dài thời hạn sử dụng của thực phẩm. Hợp chất dễ bay hơi chẳng hạn như 1,8-cineol, long não và α-Pinene của cây thơm này cũng cho thấy sự nổi bật về hoạt động chống đông máu, chống ung thư vú và ung thư tuyến tiền liệt (Hussain và cs, 2010). Thành phần hóa học có hoạt tính dược học của cây hương thảo Thành phần hóa học của Hương thảo cho thấy sự hiện diện của nhiều chất có chất chống oxy hóa và các hoạt động chống lipoperoxidant đã được chứng minh, cụ thể là axit rosmarinic (RA), acid caffeic (CA), acid chlorogenic, axit carnosolic, rosmanol, carnosol và diterpenes khác nhau, rosmari-diphenol, rosmariquinonevà nhiều chất chống oxy hóa tự nhiên khác. Dầu hương thảo có chứa este (2-6%) chủ yếu là borneol, cineoles và một số tecpen (al- Sereiti và cs, 1999).

Trong số các hợp chất này, CA và RA trở thành tâm điểm của sự chú ý của các nhà nghiên cứu là tác nhân điều trị tiềm năng. RA là este của CA và axit 3,4- dihydroxyphenyllactic và được xác định rộng rãi trong các loài thực vật khác nhau. RA là một hợp chất có bản chất là polyphenol có khả năng kháng khuẩn, chống viêm, kháng virus, chống oxy hóa, chống dị ứng, viêm khớp, hen suyễn…và một số nghiên cứu bước đầu cho thấy nó có tác dụng trong điều trị bệnh Alzheimer. Trong công nghiệp thực phẩm, RA là thành phần có vai trò ngăn ngừa và hỗ trợ chữa dị ứng, viêm loét dạ dày, là chất bảo 8 quản tự nhiên, chất chống oxi hóa có thể kéo dài thời gian bảo quản hải sản tươi sống, một số sản phẩm lên men, là gia vị cần thiết trong nhiều món ăn ( Trần Hoàng Quyên, 2010).

Hoạt động chống oxy hóa của RA mạnh hơn so với vitamin E. Axit carnosic là một chất chống oxy hóa tự nhiên, được sử dụng rộng rãi thực phẩm, y sinh học ngành công nghiệp, ngành công nghiệp mỹ phẩm. Là một phụ gia thực phẩm, chất tạo màu tự nhiên tạo ra màu xanh lá cây. và Cs thuộc Viện Nghiên cứu Y học Sanford-Burnham cho rằng axit carnosic - một thành phần có trong cây Hương thảo - axit carnosic có thể có những ứng dụng lâm sàng cho bệnh ảnh hưởng đến võng mạc, bao gồm thoái hóa điểm vàng liên quan đến tuổi, các bệnh về mắt.

Axit carnosic bảo vệ võng mạc khỏi thoái hóa và tổn thương ánh sáng gây ra trong nuôi cấy tế bào và trong các mô hình động vật gặm nhấm. Trong vài năm, nhóm của Lipton đã phát hiện axit carnosic chống tổn thương các gốc tự do trong não. Lipton và các đồng nghiệp đã thử nghiệm axit carnosic trong một mô hình động vật bị tổn thương thụ thể cảm nhận ánh sáng - là phần mắt chuyển ánh sáng thành tín hiệu điện tử, cho phép nhìn mọi vật. Nghiên cứu cho thấy rằng loài gặm nhấm được điều trị trước bằng axit carnosic đã lưu giữ lớp võng mạc của mắt dày hơn, chứng tỏ các thụ thể cảm nhận ánh sáng đã được bảo vệ ( Lipton và cs, 2012).

Axit ursolic là triterpenoid pentacyclic, có trong các loại trái cây và rau quả khác nhau. Nhiều nghiên cứu gần đây cho thấy rằng axit ursolic có tác động chống ung thư, tác dụng chống viêm, và cảm ứng apoptosis trong một số tế bào ung thư ở người. Đặc biệt, axit ursolic ức chế sự phát triển ung thư vú bằng cách gây di động G1/G2 bắt giữ và điều chỉnh sự biểu hiện của protein quan trọng trong con đường truyền tín hiệu (Yin và cs, 2016). Nghiên cứu nhân giống in vitro ở thực vật 1.

Cở sở khoa học nhân giống in vitro Nuôi cấy in vitro hiện đang được sử dụng như một công cụ để nghiên cứu các vấn đề cơ bản trong khoa học thực vật. Hiện nay, có thể thực hiện với tất cả các cây có giá trị kinh tế với số lượng lớn bằng kỹ thuật nuôi cấy mô. Nuôi cấy mô là thuật ngữ dùng để chỉ quá trình nuôi cấy vô trùng in vitro các bộ phận tách rời khác nhau của thực vật.