CHƯƠNG I: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1.1 Một sô' khái niệm cơ bàn ỉ.1 AIDS là gì? AIDS là viết tắt cùa cụm từ tiếng Anh: “Accquired Immunodeficiency Syndrom”. AIDS là giai đoạn cuối của nhiễm HIV, thường biểu hiện bằng các bệnh nhiễm trùng cơ hội và ung thư do hệ thống miễn dịch cùa cơ thể bị suy giảm. Đây là hội chứng mắc phải do vi rút HIV tấn công trực tiếp hệ thống miền dịch, không phai là bệnh suy giảm miền bẩm sinh và không do các nguyên nhân khác [26].2 HIV là gì? HIV là từ viết tất cùa cụm từ liếng Anh : “ Human Immunodefieciency Virus” HIV là vi- rút gây suy giảm miễn dịch ờ người [26].3 Khái niệm vé phòng chống HIV/A1DS Phòng chống HIV/A1DS là cụm từ chì toàn bộ các hoạt dộng dự phòng, chăm sóc và diều trị HIV/AIDS. Các hoạt động dự phòng từ xa nhằm tránh các hành vi có nguy cơ làm lan truyền HIV từ người này sang người khác, như tiêm chích ma tuý, quan hệ tình dục với nhiều người nhất là với những người mua bán dâm, quan hệ tình dục đồng giới [17][19].
• Chống HIV/AIDS bao gồm các hoạt động nhầm tiêu diệt vi rút HIV khi chưa chuyển sang giai đoạn AIDS (hiện nay chưa thực hiện được), làm châm quá trình liến triển cùa bệnh hạn ché' và xừ lý những tác hại do HIV/AIDS gây ra dối với kinh té.4 Thông tin- Giáo dục- Truyền thông Thõng tin- Giáo dục - Truyền thông là biện pháp quyết định cùa chương trình nâng cao nhân thức, thay đổi thái độ và hành vi có liên quan đến HIV/AIDS nhầm làm giâm sự lan truyền HIV, giảm ti lệ mắc, tì lê tử vong và làm giảm tác hại kinh tế-xã hội [26].5 Giáo dục đổng đẳng Giáo dục đổng đẳng là phương pháp giáo dục trong đó sừ dụng người đổng đẳng để có sự thấu cảm, giúp thay đổi thái độ và hành vi được dễ dàng hơn [26], Đồng dẳng là những người có cùng hoàn cảnh, cảnh ngộ, lứa tuổi, trình độ vãn hoá [26]. Trong nghiên cứu này, giáo dục đổng đẳng ờ nơi làm việc là sừ dụng những người lao động để giáo dục về phòng tránh HIV/AIDS cho đổng nghiệp cùa họ tại nơi I làm việc.2 Một sô' đặc điểm dịch tễ học của HIV/AIDS 1.2 Đường láy truyền HIV/AIDS lây truyền qua 3 đường [33]: - Đường máu: HIV lây qua truyền máu, các sản phẩm cùa máu và qua các dụng cụ xuyên chích qua da không được vô trùng (dùng chung bơm kim tiêm, kim châm cứu, xăm tay, xăm mình.) hoặc qua vết thương không dược bào vệ khi tiếp xúc với máu và dịch của bệnh nhân. - Đường tình dục: Đây là con đường làm lây nhiễm HIV nhiều nhất trên thế giới (chiếm 80%). Nam bị nhiễm lầy cho nữ và ngược lại.
Người tình dục đổng giới lây cho nhau do quan hệ tình dục qua hậu môn (với nam) hoặc qua dụng cụ dùng chung (với nữ). - Lây từ mẹ sang con: Mẹ bị nhiễm HIV có thể lây cho con qua nhau thai từ tuấn thứ 21 của thai nghén, trong thời kỳ chu sinh và qua sữa mẹ khi cho con bú. Ngoài ba đường lây trên, hiên nay chưa có bằng chứng về các phương thức lây truyền khác, như bắt tay, ôm hôn, cùng làm việc, ờ cùng nhà hay tắm chung với người nhiễm HIV. HIV không lây truyền qua mồ hôi, nước mắt hất hơi.
qua nước, thực phẩm, dùng chung bát đĩa, cốc chén hoặc côn trùng đốt [33].3 Đặc điểm dịch tễ học của nhiễm HIV/AIDS □ Nhiễm H1V là một nhiễm trùng suốt đời: Khác với các nhiễm trùng khác, mầm bệnh chỉ tổn tại một giai đoạn ngắn trong cơ thể, HIV một khi đã tích hợp vào bộ gene cùa tế bào chủ, nó sẽ tồn tại cùng với vật 11 chù cả đời. Thâm chí HIV vẫn tiếp tục sống trong từ thi sau vài ngày. người nhiễm HIV có thể nói có khả năng truyền bệnh cho người khác suốt cả đời mình [9][20]. □ Nhiễm HIV có thời gian ù bệnh kéo dài: Quá trình nhiêm HIV diễn biến qua nhiều giai đoạn, từ so nhiễm qua giai doan I cửa sổ đến giai đoạn nhiễm HIV không có triệu chứng, rổi xuất hiện bệnh hạch dai dẳng toàn thân và cuối cùng là các biểu hiện cận AIDS và AIDS.
Kể từ khi nhiễm HIV dến khi diễn biến thành AIDS trung bình khoảng 10-12 nãm. Trong thời gian đó. người nhiễm HIV, mặc dù không có biểu hiện gì trên lâm sàng song vần luôn có khả năng lây nhiêm cho người khác. Do vây dịch HIV/AIDS lan tràn một cách âm i mà chúng ta không nhìn thấy.
Chì cần phát hiện được một người bị AIDS thì xung quanh dã có nhiên người khác bị nhiễm HIV. Điểu nàj giỏng hình ảnh "tảng băng nổi" trên mặt nước. Những lý do này khiến cho việc phòng chõng AIDS rất khó khàn {9] [20].4 Phòng và điếu trị láy nhiễm HIV/AIDS - Phòng lây nhiễm HIV/AIDS: Có 3 cách phòng lây nhiễm HIV/AIDS [9][20]: - Phòng lây nhiễm qua đường tình dục thông qua việc thực hiện hành vi tình due an toàn cho mỗi cá nhân, bao góm kliõng quan hệ tình dục với người lạ, chung thuỷ với một bạn tình duy nhất và luôn sử dụng bao cao su khi quan hệ tình dục. - Phòng lây nhiễm qua đường máu bẳng cách thực hiện an toàn truyển máu.
- Phòng lây nhiễm từ mẹ sang con thông qua việc giáo dục và tư vân cho mọi phụ nữ ờ độ tuổi sinh đè về nguy cơ bị lây nhiễm HIV. - Điểu trị: Hiện nay chưa có thuốc điều trị dặc hiệu, do vây việc điều trị hiện nay chù yếu nhẳm hạn ché' sự nhân lên cùa HIV và phục hổi miễn dịch [9][20]. chãm sóc và tư vân cho người nhiễm H1V/A1DS: Đế làm tốt công tác này cần chú ý những nguyên tắc sau: (1) Không phân biệt đối xừ; (2) Giữ bí mâi cho người bênh; (3) Đảm bảo thực hiện an toàn khi chăm sóc: (4) Phát hiên và diéu trị sớm các nhiễm trùng cơ hội; (5) Huấn luyện cho bênh nhân và gia đình họ biết cách phát hiện và xữ lý các bệnh thường gặp cũng như các biên pháp dự phòng lây nhiễm khi chăm sóc [9][20].3 Tóm tắt tình hình dịch HIV/AIDS 1.2 Trên thế giới Những ca bệnh đẩu tiên được nhận biết tại Mỹ những nãm 197Ó và trường hợp AIDS đầu tiên được phát hiện năm 1981. Cho đến nay, người ta đã thấy HIV xuất hiện ở khắp nơi trên thế giới.
Ước tính trên toàn cầu tổng sô’ tích luỹ người nhiễm HIV là 50 triệu người vào năm 2000. Cứ mỗi ngày qua di, trung bình có thêm 16.000 người bị nhiễm HIV mới. Hiện nay Châu Phi là lục địa có sõ' người nhiễm HIV cao nhất trẻn thế giới (trên 26 triệu người). Nhưng từ năm 2000, khi số người nhiễm HIV trên thế giới gia tãng thì trọng tâm của dịch lại chuyên sang Châu Á, trong đó có Việt Nam [9].3 Tại Việt Nam Người nhiễm HIV đầu tiên được phát hiện tại Thành phô' Hồ Chí Minh cuối tháng 12/1990.
Đến tháng 12/1998 dịch đã lan tràn ra 61/61 tình thành. Đến cuối ngày 31/5/2003, ước tính số người dược phát hiện nhiễm HIV trên toàn quốc là 66.520 , trường hợp, trong đó có 10.689 đã từ vong [8], Những trường hợp nhiễm HIV tại Việt Nam, tập trung chủ yếu xẩy ra ở những người có hành vi nguy cơ cao như nghiện, chích ma tuý, mại dâm. Tỳ lệ nghiện chích ma tuý bị nhiễm H1V hiện nay, theo ước tính vào khoảng 80%. Với tốc độ lan tràn nhanh như vậy, ước tính tới năm 2005, Việt Nam có khoảng 197.000 người nhiễm HIV, trong đó 51.286 bệnh nhân AIDS và 46.202 từ vong do AIDS [4][6][9][39].4 HIV/AIDS và doanh nghiệp 1.IDS đã và đang tán công vào các doanh nghiệp trên thế giới Theo báo cáo gần đây nhất cùa Tổ chức Lao động Quốc lê' (ILO) thì tính chung trên toàn cầu hiện nay có trên 25 triệu người lao động nhiễm HIV/AIDS, chiếm gần 2/3 tổng sô' người nhiễm HIV/AIDS hiện đang còn sống [38].
Một báo cáo cùa cơ quan tư vấn lao động Nam Phi (tháng 4 năm 2000) cho biết hiện có trên 1/4 lực lượng lao động ờ nước này đã bị nhiễm HIV/AIDS và ước tính ti lệ này sẽ lãng lên tới 30% vào năm 2005 [29][31 ][33]. Cũng vào tháng 4 năm 2002, Ban lãnh dạo Gold Field, một mỏ vàng lớn thứ 2 của Nam Phi cho biết, hiện có khoảng 26,5% trong tổng sô' trên 50.000 công nhân cùa 13 họ dã nhiễm HIV/AIDS, gây tổn thất cho doanh nghiệp bình quân từ 4 đến 10 đô la Mỹ trên mỗi ounce vàng khai thác được [29][31 ][33]. Theo Tổ chức Y tế Thé' giới (WHO), đến nãm 2050, HIV và Lao sẽ vẫn là 2 bệnh dịch chù yếu ờ các nước dang phát triển. Như vậy, nhiễm HIV/AIDS đã.
đang và sẽ tiếp tục gây nhiều ảnh hường lâu dài, nghiêm trọng tới sự phát triển kinh tế, xã hội của mỗi quốc gia và tính mạng, sức khoẻ của mỗi người dân trên hành tinh này [21][31].3 Nguy co láy nhiễm HIV/AIDS đôi vói các doanh nghiệp Việt Nam Hiện nay, HIV/AIDS không còn chỉ khu trú trong nhóm ma tuý, mại dâm mà dã có nhiều dấu hiệu chứng tò HIV/AIDS đã lan ra cộng đổng dân cư bình thường, trong đó có cộng đổng nhân viên trong các doanh nghiệp cũng đã bị H1V/AIDS tân công. Điển hình là ở một nhà máy nhựa cùa Hải Phòng, trong tháng 7 nảm 1999 đã phát hiện được hàng chục công nhân nhiễm HIV [3O][31 ]. Các doanh nghiệp bị HIV/AIDS tấn công bời các "nguy cơ gián tiếp” hoặc "nguy cơ bên trong" vì những lý do sau [3][10][11 ][29][31 ]: - Người lao động trong các doanh nghiệp đại đa sô' sống xa gia đình, thiếu thốn tình càm, sống rải rác trong các nhà trọ, thiếu sự quản lý ngoài giờ làm việc. - Người lao động ít tiếp cận được với các thông tin nên nhiều người chưa hiếu biết vê nguy cơ lây nhiễm HIV/AIDS và chưa biết cách phòng tránh HIV/A1DS.
- Người lao động thường nghĩ rằng họ không thể nhiễm HIV/AIDS vì họ là người tử tế không liên quan đến mại dâm và ma tuý. - Xung quanh doanh nghiệp, nhà máy, xí nghiệp thường có nhiêu loại dịch vụ, trong đó có những dịch vụ giải trí “trá hình”, là “môi trường" thu hút nhân viên của doanh nghiệp. - Thực tê khảo sát cũng cho thấy có một sô' người lao động đã có những hành vi nguy cơ lây nhiễm HIV cao như mua, bán dâm, quan hệ với nhiều bạn tình không dùng BCS; liêm chích ma tuý, xảm trô mình, làm đẹp mà không biốt dùng dụng cụ sạch. 14 - Số đóng lao động còn ở độ tuổi thanh niên (nhất là trong các ngành may mặc, chế biến thực phẩm, xây dựng.