MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài: Xã hội ngày càng phát triển, nhu cầu đi lại của con người ngày càng cao, thế nhưng khi bước chân ra đường tham gia giao thông ta thường xuyên bắt gặp những hình ảnh “thiếu văn hóa” và rất “quậy” của một số người, đặc biệt là nhóm thanh niên, không những gây phản cảm mà còn mang lại nguy hiểm cho chính bản thân và người khác khi cùng tham gia giao thông. Theo điều tra của Uỷ ban An toàn giao thông quốc gia (ATGTQG), gần 80% số người bị xử lý khi tham gia giao thông có độ tuổi từ 16 đến 35; gần 80% sinh viên khi đi xe máy không có giấy phép lái xe; 95% sinh viên điều khiển xe sai kỹ thuật (*). Đặc biệt, nhiều học sinh Trung học phổ thông (THPT) không có giấy phép lái xe vẫn sử dụng xe máy phân khối lớn đến trường.
Đây chính là đối tượng quan trọng mà gia đình, nhà trường, xã hội cần phối hợp giáo dục, tuyên truyền về văn hóa giao thông. Thực tế cho thấy, địa phương nào chú trọng đến việc tuyên truyền, giáo dục về Luật Giao thông thì tai nạn giao thông cũng giảm hẳn. Những điều có thể coi là thiếu văn hoá và không đáng có nhưng lại xảy ra rất phổ biến trên đường phố. Đó là khi có vụ va quẹt giao thông trên đường phố dẫn tới cãi vã, xô xát, hàng trăm người đang tham gia giao thông hiếu kỳ đổ dồn sự chú ý vào đây.
Tắc đường là lẽ đương nhiên. Qua các con số thống kê cho thấy, thủ phạm gây ra các vụ tai nạn giao thông có đến hơn 80% đều thuộc lỗi chủ quan của người tham gia giao thông. Con số này nói lên rằng, ý thức chấp hành luật pháp cũng như nếp sống văn hoá của người tham gia giao thông còn rất kém. Điều này thuộc về việc đào tạo và cấp bằng cho người điều khiển các phương tiện giao thông ở nhiều nơi bị buông lỏng và sơ sài.
Một vấn đề nổi cộm hiện nay là giáo dục an toàn giao thông trong nhà trường, đặc biệt là tại các trường học phổ thông chưa đạt hiệu quả cao. Chưa đủ tuổi điều (*) Theo tài liệu tuyên truyền ATGTĐB năm 2013 (Bộ GTVT – UBATGTQG – Trường CĐ GTVT III). 7| LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com khiển xe máy, không có bằng lái xe, vượt đèn đỏ, lạng lách đánh võng… các lỗi vi phạm đó dường như hội tụ đủ trong những em học sinh đang hàng ngày đến trường. Vẫn có rất nhiều học sinh chưa đủ tuổi đi xe máy đến trường với những hình ảnh phản cảm như chở ba, không đội mũ bảo hiểm đang gây bức xúc trong dư luận.
Bên cạnh đó, không chỉ có học sinh, ngay cả phụ huynh và người tham gia giao thông cũng rất kém ý thức, luôn luôn ứng phó linh hoạt với mọi tình huống như đứng đón con tràn lề đường, tắc đường thì cứ cố len lên vỉa hè, đi ngược đường.khiến đường đã tắc lại càng thêm tắc. Chỉ cần trực tiếp tham gia giao thông trong vài giờ đồng hồ, bất kỳ ai cũng có thể nhận thấy sự “thiếu văn hóa” của người tham gia giao thông. Các phương tiện tham gia giao thông trên đường như một bầy ong vỡ tổ mạnh ai nấy đi, không phân biệt làn đường, vạch phân làn, vượt xe khác chẳng theo bất kỳ một quy định nào. Tình trạng phóng nhanh, vượt ẩu, vượt đèn đỏ, đi vào đường ngược chiều, đường cấm, bóp còi inh ỏi diễn ra như chuyện thường ngày ở bất cứ nơi đâu, đặc biệt tại những nơi không có cảnh sát giao thông.
Những năm gần đây, tình hình vi phạm luật an toàn giao thông vẫn gia tăng và diễn biến phức, mặc dù Chính phủ, các cơ quan chức năng đã áp dụng rất nhiều biện pháp kiềm chế tai nạn giao thông, nhưng chưa mang lại hiệu quả rõ rệt. Qua tìm hiểu, việc phân tích thực trạng kiến thức, thái độ, hành vi (KAB) của nhóm thanh niên đô thị trong thực hiện an toàn giao thông có thể là phương pháp thích hợp trong nghiên cứu luận văn này. Để thay đổi hành vi của con người đòi hỏi phải mất rất nhiều thời gian và phải thay đổi cả thái độ và hành vi ứng xử của con người trong cách thức tham gia giao thông an toàn. Trăn trở từ những vấn đề đó tôi quyết định chọn đề tài luận văn hướng đến việc tìm hiểu “Kiến thức, thái độ, hành vi thực hiện an toàn giao thông của nhóm thanh niên đô thị - nghiên cứu trường hợp tại Thành phố Hà Nội”.
Nghiên cứu nhằm góp thêm những khuyến nghị nâng cao nhận thức và hành vi tham gia 8| LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com giao thông của nhóm thanh niên trở nên “văn hóa” hơn, đẹp hơn, an toàn hơn trong mắt người Việt Nam và bạn bè quốc tế. Tổng quan nghiên cứu: Đã có nhiều nghiên cứu về vấn đề thực hiện an toàn giao thông đô thị từ nhiều cách tiếp c ận khác nhau. Dưới đây sẽ điểm qua một số công trình chủ yếu. “Hành vi vi phạm luật giao thông đường bộ khi tham gia giao thông của học sinh Trung học cơ sở (THCS) và nguyên nhân của chúng” – (2012) của tác giả Nguyễn Như Chiến – Học viện cảnh sát nhân dân.
Chỉ ra những hành vi vi phạm Luật giao thông đường bộ (GTĐB) của học sinh THCS: Đi không đúng phần đường, chở người quá quy định, đi xe dàn hàng ngang, tụ tập dưới lòng đường, không theo tín hiệu đèn, đi xe buông hai tay bốc đầu, phóng nhanh, vượt rẽ ẩu, đi xe kéo theo xe khác, và một số các vi phạm khác… Nguyên nhân vi phạm Luật Giao thông đường bộ (GTĐB) khi tham gia giao thông của học sinh Trung học cơ sở (THCS): Biết quy định của Luật GTĐB nhưng cảnh sát giao thông (CSGT) thấy lỗi vi phạm của học sinh mà không xử lý, chưa có thói quen thực hiện quy định chung, biết quy định của Luật GTĐB nhưng thấy người lớn đi được thì đi theo, không biết quy định của Luật GTĐB, biết quy định của Luật giao thông đường bộ nhưng nghĩ tiện lợi cho mình, biết quy định của Luật GTĐB nhưng theo bạn bè, biết quy định của Luật GTĐB nhưng do trường không xử lý vi phạm Luật GTĐB, nguyên nhân khác: đường lồi lõm, rác thải, phế liệu bừa bãi. Những kênh nhận thức về Luật GTĐB của Học sinh THCS: Giảng dạy về Luật GTĐB của nhà trường, truyền hình, truyền thanh, báo chí, quan sát người đi lại, bản thân học hỏi bạn bè, gia đình hướng dẫn, tuyên truyền nhắc nhở xử lý của CSGT, tuyên truyền giáo dục và hoạt động khác của Đội, do nhân tố khác. Tác giả chưa chỉ ra được hết đầy đủ các yếu tố (Kiến thức - thái độ - hành vi) KAP để thấy rõ hành vi thực hiện an toàn giao thông, mới chỉ dừng lại ở hành vi, 9| LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nguyên nhân dẫn đến vi phạm luật GTĐB và một số kênh nhận biết thông tin về Luật GTĐB. “ Kiến thức-thái độ-thực hành về đội mũ bảo hiểm đúng cách và tuân thủ luật giao thông ở học sinh khối 6, 7 trường THCS Chu Văn An thị xã Thủ Dầu Một – Bình Dương (2009)” – Tác giả Lê Tăng Tú Mỹ, Trần Thiện Thuần.
Bài nghiên cứu sử dụng mô hình KAP để xác định tỷ lệ học sinh khối 6,7 trong việc đội mũ bảo hiểm. “Nghiên cứ về hành vi tham gia giao thông của sinh viên trường đại học sư phạm – Đại Học Đà Nẵng – (2010) Ngô Thị Lệ Thủy chỉ ra những biểu hiện hành vi vi tham gia giao thông của SV trường ĐHSP- ĐHĐN Bài nghiên cứu cũng chỉ ra nhận thức của SV về tầm quan trọng, ý nghĩa của việc chấp hành nghiêm chỉnh luật an toàn giao thông, hiểu biết của SV về luật an toàn giao thông. Mức độ tuân thủ (vi phạm ) luật an toàn giao thông của SV(thường xuyên, thỉnh thoảng, hiếm khi, không bao giờ…). Nguyên nhân SV vi phạm luật an toàn giao thông.
Tuy nhiên lại không sử dụng cách tiếp cận KAP để nghiên cứu. “Thái độ tham gia giao thông của học sinh Trung học phổ thông (THPT) trên địa bàn Thành Phố Hà Nội” – (2010) của Bùi Đức Trọng. Tìm hiểu thực trạng thái độ tham gia giao thông của học sinh trung học phổ thông trên địa bàn Thành phố Hà Nội. Đưa ra một số đề xuất, kiến nghị nhằm góp phần nâng cao nhận thức và hành vi tuân thủ quy tắc an toàn giao thông của học sinh, hạn chế những sai phạm đáng tiếc xảy ra ở lửa tuổi này.
Nâng cao ý thức và thực hành an toàn giao thông khi các em trưởng thành. Thêm một bài viết về vấn đề an toàn giao thông chưa áp dụng tiếp cận KAP. Bài viết“ Để kiềm chế tai nạn giao thông ở Việt Nam” – của Phạm Công Hà (Tạp chí LĐXH 2003). Chỉ ra nguyên nhân và những giải pháp cụ thể về Tai nạn giao thông ở Việt Nam.
10 | LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Về Nguyên nhân: Thiếu chiến lược, quy hoạch phù hợp về phát triển kết cấu hạ tầng, các văn bản hướng dẫn luật giao thông đường bộ chậm ban hành, buông lỏng quản lý trật tự, kỷ cương trong giao thông, chính quyền địa phương chưa thật sự quan tâm, đội ngũ cán bộ công chức còn nhiều tiêu cực, công tác giáo dục tuyên truyền phổ biến pháp luật chưa tốt… Về giải pháp: Ưu tiên phát triển kết cấu hạ tầng, phát triển vận tải công cộng, thành lập doanh nghiệp nhà nước công ích,tăng cường công tác tuần tra, củng cố khâu sát hạch cấp giấy phép lái xe, đánh dấu số lần vi phạm trên giấy phép lái xe, không để học sinh chưa đủ tuổi lái xe. Tương tự như trên tác giả không sử dụng KAP để nghiên cứu. Bài “ Giao thông nội đô những vấn đề đặt ra” – của Tô Ngọc Doanh – (Tạp chí Con số và Sự kiện 2001). Chỉ ra; thực trạng giao thông nội đô Việt Nam, nguyên nhân bất ổn.
Nhấn mạnh đến cơ sở hạ tầng, không sử dụng đúng công năng của vỉa hè, vận tải hành khách công cộng không đáp ứng… Bài báo“Tình trạng ách tắc giao thông Hà Nội và phương hướng giải quyết” – của Nguyễn Văn Bức – (Tạp chí Xã hội học 1993). Chỉ ra những giải pháp: Ưu tiên vốn ngân sách phát triển hệ thống cầu đường, tôn trọng cảnh quan thiên nhiên độc đáo, lập dự án keu gọi vốn đầu tư nước ngoài, coi mục tiêu chống ách tắc giao thông là trọng tâm, tăng cương quản lý xây dựng hoàn chỉnh hệ thống bến bãi, có cơ chế trợ giá thu hút đầu tư phát triển giao thông.