Luận văn thạc sĩ nghiên cứu khả năng sinh trưởng và phát triển của một số giống ngô lai mới tại huyện bắc quang tỉnh hà giang

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu khả năng sinh trưởng, phát triển của các giống ngô lai mới tại huyện Bắc Quang, tỉnh Hà Giang, đánh giá tiềm năng năng suất.

• Tác giả: Hoàng Minh Công
• Người hướng dẫn: TS. Trần Trung Kiên
• Trường học: Đại học Thái Nguyên - Trường Đại học Nông Lâm
• Chuyên ngành: Khoa học cây trồng
• Đề tài: Nghiên cứu khả năng sinh trưởng và phát triển của một số giống ngô lai mới tại huyện Bắc Quang, tỉnh Hà Giang
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Cơ sở khoa học của đề tài
• 1.2. Tình hình sản xuất ngô trên thế giới và ở Việt Nam
• 1.2.1. Tình hình sản xuất ngô trên thế giới
• 1.2.2. Tình hình sản xuất ngô ở các châu lục trên thế giới năm 2016
• 1.2.3. Tình hình sản xuất ngô ở một số nước trên thế giới năm 2016
• 1.2.4. Tình hình sản xuất ngô ở Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Vật liệu nghiên cứu
• 2.2. Thí nghiệm khảo nghiệm giống
• 2.3. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 2.3.1. Địa điểm tiến hành đề tài
• 2.3.2. Thời gian nghiên cứu
• 2.4. Nội dung nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu
• 2.4.1. Phương pháp thí nghiệm. Các chỉ tiêu và phương pháp theo dõi, đánh giá
• 2.4.2. Phương pháp xử lý số liệu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Các giai đoạn sinh trưởng và phát triển của các giống ngô trong thí nghiệm vụ Thu Đông 2014 và vụ Xuân 2015 tại Bắc Quang - Hà Giang
• 3.1.1. Giai đoạn tung phấn, phun râu
• 3.1.2. Giai đoạn chín sinh lý
• 3.1.3. Một số đặc điểm hình thái của các giống ngô thí nghiệm vụ Thu đông 2014 và vụ Xuân 2015 tại Bắc Quang – Hà Giang
• 3.1.3.1. Chiều cao cây
• 3.1.3.2. Chiều cao đóng bắp
• 3.1.3.3. Chỉ số diện tích lá
• 3.1.4. Khả năng chống chịu của các giống ngô thí nghiệm vụ Thu Đông 2014 và vụ Xuân 2015 tại Bắc Quang – Hà Giang
• 3.1.4.1. Sâu đục thân. Sâu cắn râu (sâu đục bắp)
• 3.1.4.2. Bệnh khô vằn
• 3.1.4.3. Tỷ lệ đổ gẫy
• 3.1.5. Trạng thái cây, trạng thái bắp và độ bao bắp của các giống ngô tham gia thí nghiệm tại Bắc Quang – Hà Giang
• 3.1.5.1. Trạng thái cây
• 3.1.5.2. Trạng thái bắp
• 3.1.6. Các yếu tố cấu thành năng suất và năng suất của các giống ngô thí nghiệm tại Bắc Quang – Hà Giang
• 3.1.6.1. Số bắp trên cây
• 3.1.6.2. Chiều dài bắp
• 3.1.6.3. Đường kính bắp
• 3.1.6.4. Số hàng trên bắp
• 3.1.6.5. Số hạt trên hàng
• 3.1.6.6. Khối lượng nghìn hạt (P1000 hạt)
• 3.1.6.7. Năng suất lý thuyết
• 3.1.6.8. Năng suất thực thu
• KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu và tính cấp thiết của đề tài

Nghiên cứu khả năng sinh trưởng và phát triển của giống ngô lai mới tại Bắc Quang, Hà Giang là một đề tài quan trọng trong bối cảnh cây ngô đóng vai trò chủ chốt trong nền kinh tế nông nghiệp. Ngô không chỉ là nguồn lương thực chính mà còn là nguyên liệu cho nhiều ngành công nghiệp. Tại Hà Giang, ngô là cây trồng chính sau lúa, nhưng năng suất còn thấp do điều kiện canh tác khó khăn. Việc nghiên cứu và đưa vào sản xuất các giống ngô lai mới có năng suất cao, thích nghi với điều kiện địa phương là cần thiết để nâng cao hiệu quả kinh tế và đáp ứng nhu cầu lương thực.

1.1. Tình hình sản xuất ngô tại Hà Giang

Hà Giang là tỉnh miền núi phía Bắc với địa hình phức tạp, chủ yếu là núi đá và cao nguyên. Diện tích canh tác ngô lớn nhất vùng Đông Bắc, nhưng năng suất chỉ đạt 76,4% so với trung bình cả nước. Sản xuất ngô tại đây phụ thuộc nhiều vào điều kiện tự nhiên, đầu tư thâm canh thấp, và thiếu hệ thống nghiên cứu ứng dụng. Việc đưa vào các giống ngô lai mới có khả năng chống chịu tốt và năng suất cao là giải pháp quan trọng để cải thiện tình hình.

II. Mục tiêu và ý nghĩa của đề tài

Mục tiêu chính của đề tài là xác định các giống ngô lai mới có thời gian sinh trưởng trung bình, năng suất cao, và thích nghi với điều kiện sinh thái vùng thấp của Hà Giang. Nghiên cứu này không chỉ mang lại ý nghĩa khoa học mà còn có giá trị thực tiễn cao, góp phần chuyển đổi cơ cấu cây trồng, tăng vụ, và nâng cao thu nhập cho nông dân.

2.1. Ý nghĩa khoa học

Đề tài bổ sung dữ liệu khoa học về các giống ngô lai trong điều kiện miền núi phía Bắc, giúp hiểu rõ hơn về khả năng thích ứng và tiềm năng năng suất của các giống mới.

2.2. Ý nghĩa thực tiễn

Kết quả nghiên cứu sẽ chọn ra các giống ngô lai mới có khả năng sinh trưởng tốt, năng suất cao, và ổn định, phù hợp với điều kiện Hà Giang. Điều này góp phần mở rộng diện tích trồng ngô, tăng hiệu quả sản xuất, và cải thiện đời sống nông dân.

III. Phương pháp nghiên cứu và kết quả

Đề tài sử dụng phương pháp thí nghiệm khảo nghiệm giống tại huyện Bắc Quang, Hà Giang, trong hai vụ Thu Đông 2014 và Xuân 2015. Các chỉ tiêu theo dõi bao gồm chiều cao cây, chiều cao đóng bắp, chỉ số diện tích lá, khả năng chống chịu sâu bệnh, và năng suất. Kết quả cho thấy sự chênh lệch về chiều cao cây và năng suất giữa các giống và mùa vụ.

3.1. Giai đoạn sinh trưởng và phát triển

Các giống ngô thí nghiệm được đánh giá qua các giai đoạn sinh trưởng như tung phấn, phun râu, và chín sinh lý. Kết quả cho thấy sự khác biệt rõ rệt về thời gian sinh trưởng giữa các giống và mùa vụ.

3.2. Đặc điểm hình thái và năng suất

Chiều cao cây và chiều cao đóng bắp của các giống ngô thí nghiệm có sự chênh lệch theo mùa vụ, với vụ Xuân có chiều cao cây cao hơn so với vụ Thu Đông. Năng suất thực thu của các giống cũng được ghi nhận, với sự khác biệt đáng kể giữa các giống.

IV. Kết luận và đề xuất

Nghiên cứu đã xác định được các giống ngô lai mới có tiềm năng năng suất cao và thích nghi tốt với điều kiện sinh thái tại Bắc Quang, Hà Giang. Đề xuất đưa các giống này vào sản xuất đại trà để nâng cao năng suất và hiệu quả kinh tế.

4.1. Kết luận

Các giống ngô lai mới được nghiên cứu có khả năng sinh trưởng và phát triển tốt, năng suất cao, và thích nghi với điều kiện địa phương. Đây là cơ sở để đưa các giống này vào sản xuất rộng rãi.

4.2. Đề xuất

Cần tiếp tục nghiên cứu và đánh giá các giống ngô lai mới trong điều kiện sinh thái khác nhau để tìm ra các giống tối ưu. Đồng thời, cần tăng cường công tác khuyến nông và chuyển giao kỹ thuật để nông dân áp dụng hiệu quả các giống mới.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Cây ngô (Zea mays L.) là một trong ba cây lương thực quan trọng trên thế giới, đóng vai trò thiết yếu trong cung cấp lương thực, thức ăn chăn nuôi và nguyên liệu công nghiệp. Năm 2016, diện tích trồng ngô toàn cầu đạt khoảng 181,4 triệu ha với năng suất trung bình 57,3 tạ/ha, sản lượng ước tính trên 1 tỷ tấn. Ở Việt Nam, ngô chiếm 12,9% diện tích cây lương thực có hạt, đứng thứ hai sau lúa, với năng suất trung bình năm 2016 đạt 45 tạ/ha, tương đương 78,5% năng suất thế giới. Tuy nhiên, sản lượng ngô trong nước chưa đáp ứng đủ nhu cầu tiêu dùng, dẫn đến nhập khẩu khoảng 7-8 triệu tấn mỗi năm, với giá trị nhập khẩu lên đến hơn 1,6 tỷ USD.

Tỉnh Hà Giang, vùng núi phía Bắc Việt Nam, có diện tích trồng ngô lớn nhất vùng Đông Bắc với khoảng 53,5 nghìn ha, năng suất trung bình 34,6 tạ/ha, chỉ đạt 76,4% năng suất trung bình cả nước. Đặc điểm địa hình đồi núi dốc, khí hậu nhiệt đới ẩm với lượng mưa trung bình 4.000 mm/năm và số ngày mưa từ 180-200 ngày/năm tạo ra nhiều thách thức trong sản xuất ngô. Việc áp dụng khoa học kỹ thuật còn hạn chế, cùng với việc sử dụng giống ngô lai chưa đồng bộ, khiến năng suất và hiệu quả sản xuất chưa cao.

Mục tiêu nghiên cứu là đánh giá khả năng sinh trưởng và phát triển của một số giống ngô lai mới tại huyện Bắc Quang, tỉnh Hà Giang, nhằm lựa chọn giống ngô lai ưu tú có thời gian sinh trưởng trung bình, năng suất cao và ổn định, thích nghi với điều kiện sinh thái địa phương. Nghiên cứu được thực hiện trong hai vụ Thu Đông 2014 và Xuân 2015 tại xã Việt Hồng, huyện Bắc Quang, với ý nghĩa khoa học bổ sung dữ liệu về giống ngô lai miền núi phía Bắc và ý nghĩa thực tiễn trong việc nâng cao năng suất, chuyển đổi cơ cấu cây trồng, góp phần xóa đói giảm nghèo cho đồng bào dân tộc thiểu số.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết về sinh trưởng và phát triển cây trồng, đặc biệt là cây ngô, bao gồm:

• Lý thuyết sinh trưởng sinh dưỡng và sinh trưởng sinh thực: Quá trình sinh trưởng của cây ngô được chia thành giai đoạn sinh dưỡng (từ nảy mầm đến trỗ cờ) và sinh thực (từ phun râu đến chín sinh lý), ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất và chất lượng hạt.

• Mô hình đánh giá khả năng thích ứng và năng suất giống cây trồng: Đánh giá dựa trên các chỉ tiêu hình thái (chiều cao cây, chiều cao đóng bắp, số lá, chỉ số diện tích lá), khả năng chống chịu sâu bệnh, đổ gãy và các yếu tố cấu thành năng suất (số bắp/cây, chiều dài bắp, số hàng hạt, khối lượng 1000 hạt).

• Khái niệm ưu thế lai và tính ổn định năng suất: Ưu thế lai được đánh giá qua các chỉ số Hmp, Hbp, Hs nhằm xác định giống lai có năng suất vượt trội so với bố mẹ và đối chứng.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Nghiên cứu sử dụng 8 giống ngô lai mới do Viện Nghiên cứu Ngô cung cấp và 1 giống đối chứng NK4300 của Công ty Syngenta Việt Nam. Các giống được khảo nghiệm tại xã Việt Hồng, huyện Bắc Quang, tỉnh Hà Giang trong hai vụ Thu Đông 2014 và Xuân 2015.

• Thiết kế thí nghiệm: Thí nghiệm bố trí theo khối ngẫu nhiên hoàn chỉnh (RCB) với 9 công thức, mỗi công thức 3 lần nhắc lại, diện tích mỗi ô 14 m², mật độ 5,7 vạn cây/ha. Các chỉ tiêu được theo dõi trên 30 cây mẫu mỗi giống.

• Phương pháp phân tích: Thu thập số liệu về các chỉ tiêu sinh trưởng, hình thái, chống chịu sâu bệnh, năng suất và các yếu tố cấu thành năng suất. Xử lý số liệu bằng phần mềm Excel 2010 và phân tích thống kê IRRISTAT 5 với mức ý nghĩa P<0,05.

• Timeline nghiên cứu: Thực hiện trong hai vụ chính, vụ Thu Đông 2014 (gieo ngày 02/9/2014) và vụ Xuân 2015 (gieo ngày 02/3/2015), theo dõi toàn bộ quá trình sinh trưởng đến thu hoạch.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Thời gian sinh trưởng và các giai đoạn phát triển:

   • Thời gian từ gieo đến chín sinh lý của các giống dao động từ 103-109 ngày (vụ Thu Đông) và 113-119 ngày (vụ Xuân).
   • Giống LVN 26 có thời gian sinh trưởng ngắn nhất (103 ngày vụ Thu Đông, 113 ngày vụ Xuân), phù hợp với điều kiện sinh thái Bắc Quang.
   • Khoảng cách giữa ngày tung phấn và phun râu từ 1-2 ngày, tạo điều kiện thuận lợi cho thụ phấn và thụ tinh, hạn chế hiện tượng ngô đuôi chuột.

2. Đặc điểm hình thái cây ngô:

   • Chiều cao cây dao động từ 186,7 cm đến 223,7 cm (vụ Thu Đông) và 210,6 cm đến 235,1 cm (vụ Xuân). Giống LVN 111 có chiều cao thấp nhất, thấp hơn đối chứng NK4300 khoảng 10%.
   • Chiều cao đóng bắp chiếm từ 43,4% đến 54,5% chiều cao cây, phù hợp cho khả năng chống đổ và thụ phấn.
   • Số lá trên cây ổn định, dao động từ 18 đến 19,5 lá, không bị ảnh hưởng nhiều bởi điều kiện mùa vụ.
   • Chỉ số diện tích lá (LAI) đạt từ 3,10 đến 4,12 m² lá/m² đất, gần đạt mức tối ưu 4 m²/m², cho thấy tiềm năng quang hợp và năng suất cao.

3. Khả năng chống chịu sâu bệnh và đổ gãy:

   • Các giống có khả năng chống đổ gãy tốt, tỷ lệ cây gãy dưới 15% sau các đợt gió mạnh.
   • Tỷ lệ nhiễm sâu đục thân, sâu đục bắp và bệnh khô vằn thấp, dưới 15% số cây bị ảnh hưởng, thể hiện tính kháng bệnh tốt.

4. Năng suất và các yếu tố cấu thành:

   • Năng suất thực thu của các giống dao động từ 61,1 đến 84,1 tạ/ha (vụ Thu Đông) và 66,8 đến 87,5 tạ/ha (vụ Xuân).
   • Giống LVN 102 và VS 71 cho năng suất cao hơn đối chứng NK4300 từ 5-10%.
   • Các yếu tố như số bắp/cây, chiều dài bắp, số hàng hạt và khối lượng 1000 hạt đều ổn định và có giá trị cao, góp phần nâng cao năng suất.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy các giống ngô lai mới có thời gian sinh trưởng trung bình, phù hợp với điều kiện sinh thái và khí hậu đặc trưng của huyện Bắc Quang, tỉnh Hà Giang. Thời gian sinh trưởng ngắn giúp tăng khả năng bố trí mùa vụ, tận dụng tối đa điều kiện khí hậu và đất đai. Đặc điểm hình thái như chiều cao cây vừa phải, chiều cao đóng bắp hợp lý giúp cây có khả năng chống đổ tốt, giảm thiểu tổn thất do gió bão.

Chỉ số diện tích lá gần đạt mức tối ưu cho thấy các giống có khả năng quang hợp hiệu quả, góp phần tăng năng suất sinh học. Khả năng chống chịu sâu bệnh và đổ gãy của các giống được đánh giá cao, phù hợp với điều kiện canh tác tự nhiên, hạn chế sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, giảm chi phí sản xuất và bảo vệ môi trường.

So sánh với các nghiên cứu trước đây, năng suất của các giống ngô lai mới tại Bắc Quang cao hơn trung bình năng suất ngô của tỉnh Hà Giang (34,6 tạ/ha năm 2016) và gần tiệm cận năng suất ngô trung bình của cả nước (46,7 tạ/ha năm 2017). Điều này khẳng định hiệu quả của việc lựa chọn và ứng dụng giống ngô lai mới phù hợp với điều kiện địa phương.

Dữ liệu có thể được trình bày qua các biểu đồ so sánh chiều cao cây, chiều cao đóng bắp, số lá, chỉ số diện tích lá và năng suất thực thu giữa các giống qua hai vụ, giúp minh họa rõ ràng sự khác biệt và ưu thế của từng giống.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Đưa giống ngô lai LVN 102 và VS 71 vào sản xuất đại trà:

   • Mục tiêu nâng năng suất ngô trung bình của huyện Bắc Quang lên trên 40 tạ/ha trong vòng 2 năm.
   • Chủ thể thực hiện: Trung tâm Khuyến nông tỉnh Hà Giang phối hợp với các đơn vị cung ứng giống và nông dân địa phương.

2. Tăng cường tập huấn kỹ thuật canh tác và phòng trừ sâu bệnh:

   • Đào tạo nông dân về kỹ thuật gieo trồng, bón phân, tưới tiêu và phòng trừ sâu bệnh theo hướng sinh học.
   • Mục tiêu giảm tỷ lệ sâu bệnh dưới 10% và đổ gãy dưới 5% trong 3 vụ tiếp theo.

3. Xây dựng mô hình trình diễn và nhân rộng quy mô sản xuất:

   • Thiết lập các mô hình trình diễn giống mới tại các xã trọng điểm, đánh giá hiệu quả thực tế.
   • Mục tiêu nhân rộng diện tích giống mới lên 50% diện tích ngô toàn huyện trong 3 năm.

4. Nghiên cứu tiếp tục cải tiến giống và kỹ thuật canh tác phù hợp với điều kiện địa phương:

   • Tập trung vào giống có khả năng chịu hạn, chịu rét và chống chịu sâu bệnh tốt hơn.
   • Chủ thể thực hiện: Viện Nghiên cứu Ngô phối hợp với Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên và các đơn vị liên quan.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà nghiên cứu và chuyên gia nông nghiệp:

   • Lợi ích: Cung cấp dữ liệu khoa học về sinh trưởng, phát triển và năng suất của giống ngô lai mới tại vùng miền núi.
   • Use case: Phát triển các đề tài nghiên cứu tiếp theo về giống cây trồng và kỹ thuật canh tác.

2. Cơ quan quản lý và hoạch định chính sách nông nghiệp:

   • Lợi ích: Cơ sở để xây dựng chính sách hỗ trợ phát triển giống ngô lai phù hợp với điều kiện địa phương.
   • Use case: Lập kế hoạch phát triển nông nghiệp vùng miền núi, đảm bảo an ninh lương thực.

3. Trung tâm khuyến nông và các tổ chức chuyển giao công nghệ:

   • Lợi ích: Tham khảo kết quả nghiên cứu để tổ chức tập huấn, chuyển giao giống và kỹ thuật cho nông dân.
   • Use case: Xây dựng mô hình trình diễn, nhân rộng giống ngô lai mới.

4. Nông dân và doanh nghiệp sản xuất giống cây trồng:

   • Lợi ích: Lựa chọn giống ngô lai có năng suất cao, thích nghi tốt, giảm thiểu rủi ro trong sản xuất.
   • Use case: Áp dụng giống mới vào sản xuất, nâng cao hiệu quả kinh tế và thu nhập.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao cần chọn giống ngô lai mới cho vùng miền núi như Bắc Quang?
   Giống ngô lai mới có khả năng sinh trưởng, phát triển tốt, năng suất cao và ổn định hơn so với giống cũ. Đặc biệt, giống mới thích nghi với điều kiện khí hậu, đất đai miền núi, giúp tăng hiệu quả sản xuất và giảm thiểu rủi ro do sâu bệnh và thời tiết bất lợi.

2. Các giống ngô lai mới có khả năng chống chịu sâu bệnh như thế nào?
   Các giống nghiên cứu có tỷ lệ nhiễm sâu đục thân, sâu đục bắp và bệnh khô vằn dưới 15%, thể hiện khả năng chống chịu tốt, giúp giảm thiểu tổn thất và giảm nhu cầu sử dụng thuốc bảo vệ thực vật.

3. Thời gian sinh trưởng của các giống ngô lai mới có phù hợp với điều kiện Bắc Quang không?
   Thời gian sinh trưởng trung bình từ 103 đến 119 ngày, thuộc nhóm sinh trưởng trung ngày, phù hợp với điều kiện khí hậu và lịch thời vụ của huyện Bắc Quang, giúp tăng hiệu quả sản xuất và bố trí mùa vụ hợp lý.

4. Năng suất thực thu của các giống ngô lai mới so với giống đối chứng như thế nào?
   Năng suất thực thu của các giống mới dao động từ 61,1 đến 87,5 tạ/ha, trong đó một số giống như LVN 102 và VS 71 cho năng suất cao hơn giống đối chứng NK4300 từ 5-10%, thể hiện tiềm năng năng suất vượt trội.

5. Làm thế nào để nhân rộng và ứng dụng giống ngô lai mới vào sản xuất đại trà?
   Cần phối hợp giữa các cơ quan nghiên cứu, khuyến nông và nông dân để tổ chức tập huấn kỹ thuật, xây dựng mô hình trình diễn, cung cấp giống chất lượng và hỗ trợ kỹ thuật canh tác phù hợp nhằm nhân rộng diện tích và nâng cao hiệu quả sản xuất.

Kết luận

• Đã xác định được một số giống ngô lai mới có thời gian sinh trưởng trung bình, năng suất cao và ổn định, phù hợp với điều kiện sinh thái huyện Bắc Quang, tỉnh Hà Giang.
• Các giống như LVN 102 và VS 71 thể hiện ưu thế vượt trội về năng suất và khả năng chống chịu sâu bệnh, đổ gãy.
• Đặc điểm hình thái và chỉ số diện tích lá của các giống phù hợp với yêu cầu kỹ thuật canh tác và điều kiện khí hậu địa phương.
• Nghiên cứu góp phần bổ sung dữ liệu khoa học về giống ngô lai miền núi phía Bắc, làm cơ sở cho việc lựa chọn giống và phát triển sản xuất.
• Đề xuất nhân rộng giống ngô lai ưu tú, tăng cường tập huấn kỹ thuật và nghiên cứu tiếp tục nhằm nâng cao năng suất và hiệu quả kinh tế trong sản xuất ngô tại vùng miền núi.

Hành động tiếp theo: Khuyến khích các cơ quan chức năng và nông dân áp dụng giống ngô lai ưu tú vào sản xuất, đồng thời tiếp tục nghiên cứu cải tiến giống và kỹ thuật canh tác phù hợp với điều kiện địa phương để phát triển bền vững ngành ngô tỉnh Hà Giang.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Cơ sở khoa học của đề tài Trong sản xuất nông nghiệp, giống có vai trò rất quan trọng góp phần nâng cao năng suất và sản lượng cây trồng. Khả năng thích ứng của giống với các điều kiện sinh thái rất khác nhau. Vì vậy, muốn phát huy hiệu quả tối đa của giống, cần tiến hành nghiên cứu và đánh giá khả năng thích ứng cũng như tiềm năng năng suất của các giống mới trước khi đưa ra sản xuất đại trà, từ đó tìm ra những giống thích hợp nhất đối với từng vùng sinh thái.

Ngày nay sản xuất ngô muốn phát triển theo hướng hàng hoá với sản lượng cao, quy mô lớn nhằm phục vụ nhu cầu thị trường, cần phải có các biện pháp hữu hiệu như thay thế các giống cũ, năng suất thấp bằng các giống mới năng suất cao, chống chịu tốt. Đặc biệt là ở các tỉnh Trung du và miền núi phía Bắc, sử dụng giống có khả năng chống chịu tốt, cho năng suất cao sẽ góp phần phát huy hiệu quả kinh tế của giống, đồng thời góp phần xoá đói giảm nghèo cho đồng bào các dân tộc thiểu số. Trong những năm gần đây, việc chọn tạo và đưa vào thử nghiệm vào sản xuất những giống ngô lai mới có năng suất cao, ổn định và thích nghi với những vùng sinh thái khác nhau là vấn đề rất quan trọng góp phần đưa nhanh các giống ngô tốt vào sản xuất đại trà nhằm nâng cao năng suất, sản lượng ngô. Vì vậy cần phải đánh giá một cách khách quan, kịp thời có cơ sở khoa học về những giống mới ở các vùng khác nhau nhằm đánh giá tính khác biệt, độ đồng nhất, độ ổn định, khả năng thích ứng, khả năng chống chịu sâu bệnh và điều kiện ngoại cảnh bất thuận cũng như chất lượng và hiệu quả kinh tế của giống mới.

Để xác định được những giống ngô lai có triển vọng đưa vào sản xuất đại trà, góp phần làm tăng năng suất và sản lượng ngô của tỉnh Hà Giang, chúng tôi tiến hành thực nghiên cứu khả năng sinh trưởng, phát triển của một số giống ngô lai thí nghiệm trong điều kiện sinh thái của tỉnh. Xuất phát những cơ sở khoa học trên, chúng tôi đã tiến hành thực hiện đề tài này. Tình hình sản xuất ngô trên thế giới và ở Việt Nam 1. Tình hình sản xuất ngô trên thế giới Cây ngô có địa bàn phân bố và thích ứng rộng rãi, trải rộng hơn 90 vĩ tuyến từ dưới 40o Nam (lục địa Châu Úc, Nam Châu Phi), ở Liên Xô (cũ) và Canada đến 58o Bắc, ở Nam bán cầu (Newzealand) ngô được trồng đến vĩ độ 42 - 43o.

Ngoài ra, ngô còn là cây điển hình ứng dụng nhiều thành tựu khoa học kỹ thuật mới về các lĩnh vực: Di truyền học, chọn giống, công nghệ sinh học, cơ giới hóa… vào công tác nghiên cứu và sản xuất. Ngô là cây trồng có tỷ lệ tăng trưởng khá nhanh cả về diện tích, năng suất và sản lượng. Giai đoạn 2012 – 2016 tỷ lệ tăng trưởng về diện tích là 2,4%; năng suất 15,9% và sản lượng là 18,8%.1: Tình hình sản xuất ngô thế giới 2012 - 2016 Chỉ tiêu Diện tích Năng suất Sản lượng Năm (triệu ha) (tạ/ha) (triệu tấn) 2012 177,0 49,4 875,1 2013 184,2 55,2 1.040,2 Nguồn: FAOSTART (2018), USDA (2018)[26],[27] Năng suất ngô thế giới tăng lên qua các thời kỳ đã cho thấy các tiến bộ kỹ thuật đã được áp dụng trong canh tác ngô, đặc biệt là sự thay đổi về giống. Các giống ngô lai đã được trồng phổ biến trên thế giới thay thế các giống thụ phấn tự do năng suất thấp.

Ở Mỹ và các nước phát triển khác ngô lai được phổ biến và mở rộng nhanh chóng. Năm 1933, ngô lai ở vùng vành đai ngô ở Mỹ chỉ chưa đầy 1% nhưng 10 năm sau đã đạt 78%. Đến năm 1965, 100% diện tích ngô vùng vành đai và 95% diện tích ngô toàn nước Mỹ đã trồng ngô lai. 6 Cây ngô được trồng rộng rãi trên toàn thế giới, nhưng có sự phân bố không đồng đều giữa các châu lục.

Do trình độ khoa học kỹ thuật và khả năng đầu tư kinh tế vào sản xuất ngô của mỗi châu lục khác nhau nên diện tích, năng suất, sản lượng ngô giữa các châu lục trên thế giới có sự chênh lệch rất lớn. Tình hình sản xuất ngô ở các châu lục trên thế giới năm 2016 Diện tích Năng suất Sản lượng Vùng (triệu ha) (tạ/ha) (triệu tấn) Châu Mỹ 70,1 78,1 547,4 Châu Á 63,5 51,1 324,1 Châu Âu 17,7 66,2 117,4 Châu Phi 36,3 19,3 70,6 Châu Úc 0,08 81,7 0,6 Nguồn: FAOSTAT, 2018[26] Châu Mỹ dẫn đầu về diện tích (70,1 triệu ha) và sản lượng ngô (547,4triệu tấn). Châu Á năng suất chỉ đứng thứ 4 (hơn Châu Phi) nhưng diện tích trồng ngô lớn thứ 2 đạt 63,5triệu ha. Châu Úc có diện tích ngô thấp nhất (0,08 triệu ha) nhưng năng suất (81,7 tạ/ha) cao nhất.

Diện tích trồng ngô của châu Phi đạt 36,3 triệu ha nhưng trình độ canh tác còn lạc hậu nên năng suất ngô chỉ đạt 19,3 tạ/ha, chỉ bằng 24,7% năng suất so với Châu Mỹ. Xu hướng phát triển sản xuất ngô trên thế giới có nhiều thay đổi, trước đây sản lượng ngô tập trung chủ yếu ở Mỹ (chiếm 50% sản lượng ngô của thế giới) nhưng khoảng 20 năm trở lại đây diện tích và sản lượng ngô tăng đáng kể ở các khu vực khác nhau, tốc độ tăng trưởng cao được đánh dấu ở các nước khu vực Châu Á đặc biệt là Trung Quốc, Ấn Độ. Nguyên nhân là do nhu cầu sử dụng ngô ở các nước đang phát triển ngày càng tăng, vì vậy để đáp ứng nhu cầu của xã hội cần phải tăng sản lượng ngô theo hướng nâng cao năng suất trên đơn vị diện tích bằng cách khai thác tiềm năng năng suất của giống với điều kiện thâm canh tối ưu nhất.3: Tình hình sản xuất ngô ở một số nước trên thế giới năm 2016 Diện tích Năng suất Sản lượng Nước (triệu ha) (tạ/ha) (triệu tấn) Mỹ 35,2 109,6 384,8 Trung Quốc 36,8 59,7 219,6 Brazil 16,7 51,8 86,5 Mexico 7,5 34,7 26,0 Indonesia 3,5 29,6 10,2 Canada 1,3 99,6 13,2 Nguồn: Số liệu thống kê của USDA (2018)[27] Mỹ là nước đứng đầu thế giới về sản lượng, Mỹ cũng là một trong những nước có năng suất ngô cao trên thế giới. Năm 2016, năng suất ngô của Mỹ đạt 109,6 tạ/ha trên diện tích gieo trồng là 35,1 triệu/ha và sản lượng đạt 384,8 triệu tấn.

Trung Quốc là nước có diện tích đứng đầu thế giới (36,8 triệu ha) tuy nhiên do năng suất thấp hơn Mỹ (đạt 59,7 tạ/ha) nên sản lượng ngô của Trung Quốc đứng thứ hai trên thế giới sau Mỹ. Hiện nay, Mỹ và Trung Quốc là hai quốc gia có diện tích trồng ngô lớn nhất và cao gấp nhiều lần so với các quốc gia khác trên thế giới. Các nước khác như Đức, Hy Lạp, Israel,. mặc dù năng suất ngô cao nhưng sản lượng vẫn còn thấp do diện tích trồng ngô chưa được mở rộng.

Những quốc gia dẫn đầu về năng suất ngô như: Israel 340,97 tạ/ha, Kuwait 307,5 tạ/ha, Netherlands 123,4 tạ/ha, Qatar 128 tạ/ha, Tajikistan 121,9 tạ/ha. Tình hình sản xuất ngô ở Việt Nam Cây ngô được trồng ở Việt Nam cách đây khoảng 300 năm, mặc dù đã có lịch sử phát triển rất lâu đời nhưng do cây lương thực quan trọng là cây lúa nước nên trước kia cây ngô chưa được chú trọng. Những năm gần đây cây ngô đã được quan tâm trong sản xuất nông nghiệp bởi hai ưu thế đặc biệt, đó là tiềm năng về năng suất và giá trị sử dụng. 8 Ở Việt Nam, cây ngô được trồng ở tất cả các vùng, các tỉnh trong cả nước.

Qúa trình phát triển sản xuất ngô của Việt Nam từ năm 1960 đến nay có thể chia làm 3 giai đoạn như sau: Giai đoạn 1960 - 1980: Diện tích trồng ngô đã được mở rộng, năm 1960 diện tích ngô của cả nước là 197,6 ngàn ha, nhưng đến năm 1980 đã tăng gấp đôi (389,6 ngàn ha). Giai đoạn này các giống ngô sử dụng trong sản xuất chủ yếu là các giống địa phương và một số giống tổng hợp, hỗn hợp nên năng suất ngô còn rất thấp chỉ đạt 10-11 tạ/ha. Giai đoạn 1980 - 1992: Diện tích ngô tăng chậm, từ 389,6 ngàn ha (1980) lên 478,0 ngàn ha (1992). Tuy nhiên, do phần lớn diện tích trồng ngô sử dụng giống ngô thụ phấn tự do cải tiến nên năng suất ngô đã tăng từ 11 tạ/ha (năm 1980) lên 15,6 tạ/ha (năm 1992).

Giai đoạn 1993 đến nay: Do nhu cầu thức ăn cho chăn nuôi ngày càng tăng, do lợi nhuận mà sản xuất ngô mang lại và do có các chính sách hỗ trợ của chính phủ, sản xuất ngô của Việt Nam đã có sự chuyển biến rõ rệt. Trong những năm qua cây ngô đã được quan tâm cả về bề rộng lẫn chiều sâu. Diện tích trồng ngô tăng rất nhanh, từ 496. Năng suất ngô năm 2017 đạt 46,7 tạ/ha và tổng sản lượng đạt 5,13 triệu tấn.4: Tình hình sản xuất ngô ở Việt Nam giai đoạn 2013 - 2017 Diện tích Năng suất Sản lượng Năm (1000 ha) (tạ/ha) (1000 tấn) 2013 1.131,9 Nguồn: Tổng cục thống kê (2018)[25] 9 Từ năm 1993 đến nay tỷ lệ tăng trưởng trong sản xuất ngô của nước ta rất nhanh.

Để đạt được các kết quả trên là do Đảng và nhà nước đã những chính sách đúng đắn khuyến khích sản xuất phát triển. Ngoài ra còn do sự nỗ lực của các nhà khoa học đã đưa nhanh các tiến bộ kỹ thuật vào sản xuất, đặc biệt việc thay thế các giống ngô thụ phấn tự do năng suất thấp bằng các giống ngô lai đã góp phần tăng nhanh tổng sản lượng ngô ở nước ta. Cuộc cách mạng về ngô lai ở Việt Nam đã thực sự trở thành động lực thúc đẩy ngành sản xuất ngô, góp phần đưa chăn nuôi trở thành ngành sản xuất chính, tăng thu nhập cho người dân, góp phần xoá đói giảm nghèo đặc biệt đối với đồng bào miền núi. Sự phát triển ngô lai ở nước ta đã được Trung tâm cải tạo giống ngô và lúa mì Quốc tế (CIMMYT) và tổ chức Nông Lương liên hiệp quốc (FAO) đánh giá rất cao.

Trong vòng 10 năm, bắt đầu từ năm 1993 nước ta mới đưa ngô lai vào sản xuất đại trà với 12% diện tích, nhưng đến năm 2014 diện tích này đã đạt trên 95%. Hiện nay chúng ta đã đuổi kịp các nước trong khu vực về trình độ nghiên cứu tạo giống ngô lai và đang ở giai đoạn đầu sử dụng công nghệ cao trong tạo giống (công nghệ gen, nuôi cấy bao phấn và noãn).