Luận văn nghiên cứu ảnh hưởng của phân hữu cơ sinh học đến khả năng sinh trưởng và năng suất của giống đậu tương đt51 vụ hè thu 2017 tại huyện võ nhai tỉnh thái nguyên

Nghiên cứu ảnh hưởng của phân hữu cơ sinh học đến sinh trưởng và năng suất đậu tương DT51 vụ hè thu 2017 tại Võ Nhai, Thái Nguyên.

• Tác giả: Dương Thị Thúy
• Người hướng dẫn: PGS-TS Nguyễn Hữu Hồng
• Trường học: Đại học Nông Lâm Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Trồng Trọt
• Đề tài: Nghiên cứu ảnh hưởng của phân bón hữu cơ sinh học đến sinh trưởng và năng suất giống đậu tương ĐT51 vụ hè thu năm 2017 tại huyện Võ Nhai, tỉnh Thái Nguyên
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp đại học
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Mục đích nghiên cứu
• 1.2. Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn của đề tài
• 1.2.1. Ý nghĩa khoa học
• 1.2.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Cơ sở khoa học và cơ sở thực tiễn
• 2.1.1. Cơ sở khoa học
• 2.1.2. Cơ sở thực tiễn
• 2.2. Tình hình sản xuất và nghiên cứu đậu tương trên thế giới và Việt Nam
• 2.2.1. Tình hình sản xuất đậu tương trên thế giới
• 2.2.2. Tình hình nghiên cứu đậu tương trên thế giới
• 2.2.3. Tình hình sản xuất và nghiên cứu đậu tương tại Việt Nam
• 2.2.3.1. Tình hình sản xuất đậu tương ở Việt Nam
• 2.2.3.2. Tình hình nghiên cứu đậu tương ở Việt Nam
• 2.2.3.3. Tình hình sản xuất đậu tương ở Thái Nguyên
• 2.2.4. Vai trò của phân bón với đậu tương
• 2.2.4.1. Vai trò của phân bón hữu cơ với đậu tương
• 3. PHẦN 3: VẬT LIỆU, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP THỰC HIỆN
• 3.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 3.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 3.1.2. Phạm vi nghiên cứu
• 3.2. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 3.2.1. Địa điểm nghiên cứu
• 3.2.2. Thời gian nghiên cứu
• 3.3. Phương pháp nghiên cứu
• 3.3.1. Phương pháp bố trí thí nghiệm
• 3.3.2. Phương pháp trồng và chăm sóc
• 3.3.3. Các chỉ tiêu và phương pháp theo dõi
• 3.3.3.1. Các chỉ tiêu về sinh trưởng
• 3.3.3.2. Chỉ tiêu sinh lý
• 3.3.3.3. Đánh giá mức độ nhiễm sâu bệnh hại
• 3.3.3.4. Các yếu tố cấu thành năng suất
• 4. PHẦN 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Ảnh hưởng của các loại phân bón hữu cơ sinh học đến thời gian sinh trưởng của giống đậu tương ĐT51 vụ Hè Thu 2017 tại huyện Võ Nhai, tỉnh Thái Nguyên
• 4.2. Ảnh hưởng của các loại phân hữu cơ sinh học đến đặc điểm hình thái của giống đậu tương ĐT51 vụ Hè Thu 2017 tại huyện Võ Nhai, tỉnh Thái Nguyên
• 4.2.1. Chiều cao cây
• 4.2.2. Đường kính thân, số cành cấp 1 và số đốt
• 4.3. Ảnh hưởng của các loại phân hữu cơ sinh học đến một số chỉ tiêu sinh lý của giống đậu tương ĐT51 vụ Hè Thu năm 2017 tại huyện Võ Nhai, tỉnh Thái Nguyên
• 4.4. Ảnh hưởng của các loại phân hữu cơ sinh học đến khả năng hình thành nốt sần của giống đậu tương ĐT51 vụ Hè Thu năm 2017 tại huyện Võ Nhai, tỉnh Thái Nguyên
• 4.5. Ảnh hưởng của các loại phân hữu sinh học đến mức độ nhiễm sâu bệnh và khả năng chống đổ của giống đậu tương ĐT51 vụ Hè Thu năm 2017 tại huyện Võ Nhai, tỉnh Thái Nguyên
• 4.6. Ảnh hưởng của các loại phân hữu cơ sinh học đến yếu tố cấu thành năng suất và năng suất của giống đậu tương ĐT51 vụ Hè Thu năm 2017 tại huyện Võ Nhai, tỉnh Thái Nguyên
• 5. PHẦN 5: KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC 1

Tóm tắt

I. Giới thiệu và mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu này tập trung vào việc đánh giá ảnh hưởng của phân hữu cơ sinh học đến sinh trưởng và năng suất của giống đậu tương DT51 trong vụ hè thu 2017 tại Võ Nhai, Thái Nguyên. Mục đích chính là xác định loại phân bón hữu cơ sinh học phù hợp nhất để tối ưu hóa quá trình sinh trưởng và năng suất của cây đậu tương. Nghiên cứu này có ý nghĩa khoa học và thực tiễn, góp phần hoàn thiện quy trình canh tác đậu tương tại địa phương.

1.1. Mục tiêu nghiên cứu

Nghiên cứu nhằm tìm ra loại phân hữu cơ sinh học có ảnh hưởng tích cực nhất đến sinh trưởng và năng suất của giống đậu tương DT51. Các chỉ tiêu đánh giá bao gồm đặc điểm nông sinh học, sinh lý, mức độ nhiễm sâu bệnh, và các yếu tố cấu thành năng suất.

1.2. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn

Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho các nghiên cứu tiếp theo về kỹ thuật canh tác và phân bón hữu cơ. Đồng thời, nghiên cứu góp phần bổ sung giống đậu tương mới vào cơ cấu cây trồng tại Võ Nhai, Thái Nguyên, hướng tới nông nghiệp bền vững.

II. Cơ sở lý luận và thực tiễn

Cây đậu tương có giá trị dinh dưỡng và kinh tế cao, đặc biệt là khả năng cải tạo đất nhờ việc cố định đạm. Phân hữu cơ sinh học không chỉ cung cấp dinh dưỡng đa lượng mà còn cải thiện cấu trúc đất, tăng cường hoạt động của vi sinh vật. Tuy nhiên, việc lạm dụng phân hóa học đã dẫn đến thoái hóa đất, làm giảm hiệu quả canh tác.

2.1. Vai trò của phân hữu cơ với đậu tương

Phân hữu cơ cung cấp đầy đủ các nguyên tố dinh dưỡng, cải thiện kết cấu đất, giúp bộ rễ phát triển mạnh. Đối với đậu tương, việc bón phân hữu cơ còn hỗ trợ quá trình hình thành nốt sần, tăng khả năng cố định đạm.

2.2. Thực trạng sử dụng phân bón tại Võ Nhai

Tại Võ Nhai, nông dân thường sử dụng phân hóa học nhiều hơn phân hữu cơ, dẫn đến hiệu quả canh tác thấp. Việc bón phân không cân đối và không đúng thời kỳ đã ảnh hưởng tiêu cực đến sinh trưởng và năng suất của cây trồng.

III. Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu được thực hiện trên giống đậu tương DT51 tại Võ Nhai, Thái Nguyên trong vụ hè thu 2017. Các phương pháp bao gồm bố trí thí nghiệm, theo dõi các chỉ tiêu sinh trưởng, sinh lý, và đánh giá mức độ nhiễm sâu bệnh. Các loại phân hữu cơ sinh học khác nhau được sử dụng để so sánh hiệu quả.

3.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu là giống đậu tương DT51, được trồng trên địa bàn Võ Nhai, Thái Nguyên. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào việc đánh giá ảnh hưởng của phân bón hữu cơ sinh học đến các giai đoạn sinh trưởng và năng suất của cây.

3.2. Phương pháp bố trí thí nghiệm

Thí nghiệm được bố trí theo phương pháp khối ngẫu nhiên hoàn chỉnh, với các công thức phân bón khác nhau. Các chỉ tiêu theo dõi bao gồm chiều cao cây, số cành, diện tích lá, và khả năng tích lũy chất khô.

IV. Kết quả và thảo luận

Kết quả nghiên cứu cho thấy phân hữu cơ sinh học có ảnh hưởng tích cực đến sinh trưởng và năng suất của giống đậu tương DT51. Các chỉ tiêu như chiều cao cây, số cành, và diện tích lá đều được cải thiện đáng kể. Ngoài ra, việc sử dụng phân hữu cơ còn giúp giảm thiểu mức độ nhiễm sâu bệnh và tăng khả năng chống đổ của cây.

4.1. Ảnh hưởng đến sinh trưởng

Các loại phân hữu cơ sinh học giúp tăng chiều cao cây, số cành cấp 1, và số đốt. Đặc biệt, chỉ số diện tích lá và khả năng tích lũy chất khô cũng được cải thiện rõ rệt, góp phần tăng năng suất của cây.

4.2. Ảnh hưởng đến năng suất

Việc sử dụng phân hữu cơ sinh học đã làm tăng các yếu tố cấu thành năng suất như số quả/cây, số hạt/quả, và khối lượng 1000 hạt. Kết quả này khẳng định hiệu quả của phân hữu cơ trong việc nâng cao năng suất đậu tương.

V. Kết luận và đề xuất

Nghiên cứu đã chứng minh rằng phân hữu cơ sinh học có ảnh hưởng tích cực đến sinh trưởng và năng suất của giống đậu tương DT51. Để áp dụng hiệu quả, cần khuyến khích nông dân sử dụng phân hữu cơ kết hợp với phân hóa học một cách cân đối. Ngoài ra, cần tiếp tục nghiên cứu để hoàn thiện quy trình canh tác đậu tương tại Võ Nhai, Thái Nguyên.

5.1. Kết luận

Phân hữu cơ sinh học là giải pháp hiệu quả để tăng sinh trưởng và năng suất của đậu tương DT51. Nghiên cứu này cung cấp cơ sở khoa học cho việc áp dụng phân hữu cơ trong canh tác đậu tương.

5.2. Đề xuất

Cần tiếp tục nghiên cứu về kỹ thuật canh tác và hiệu quả sử dụng phân bón để tối ưu hóa quy trình sản xuất đậu tương. Đồng thời, cần tổ chức các chương trình tập huấn để nông dân hiểu rõ lợi ích của phân hữu cơ sinh học.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Cây đậu tương (Glycine max (L.) Merrill) là một trong năm loại cây trồng chính quan trọng trên thế giới và là cây công nghiệp ngắn ngày có giá trị dinh dưỡng cũng như giá trị kinh tế cao tại Việt Nam. Về mặt thành phần dinh dưỡng, hạt đậu tương chứa khoảng 40–50% protein, 18–25% lipid và 36–40% carbohydrate, cung cấp nguồn đạm thực vật dễ tiêu hóa. Bên cạnh giá trị thương phẩm, cây họ đậu có khả năng cộng sinh với vi khuẩn nốt sần để cố định nitơ tự do trong không khí, bổ sung vào đất từ 60–80 kg N/ha sau mỗi vụ trồng (tương đương 300–400 kg đạm sunphat), góp phần cải tạo độ phì nhiêu và thuận lợi cho việc bố trí trong các hệ thống luân canh, xen canh.

Mặc dù có nhiều ưu thế nông học, diện tích canh tác đậu tương tại Việt Nam nói chung và tỉnh Thái Nguyên nói riêng đang có chiều hướng sụt giảm rõ rệt. Theo số liệu thống kê tại tỉnh Thái Nguyên, diện tích gieo trồng đậu tương năm 2012 đạt 1.196 ha nhưng đến năm 2016 đã giảm 256 ha, chỉ còn 940 ha. Nguyên nhân chủ yếu dẫn đến sự suy giảm này là do năng suất và hiệu quả kinh tế chưa cao; tập quán canh tác của nông dân còn lạm dụng phân bón vô cơ, bón mất cân đối, ít sử dụng phân hữu cơ làm cho đất canh tác bị chua hóa, chai cứng và suy giảm mật độ vi sinh vật có ích.

Giống đậu tương ĐT51 do Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển Đậu đỗ (Viện Cây lương thực và Cây thực phẩm) chọn tạo từ tổ hợp lai giữa LS17 x DT2001, được Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn công nhận cho sản xuất thử theo Quyết định số 218/QĐ-TT-CCN ngày 15 tháng 6 năm 2012. Giống ĐT51 có khả năng chống đổ khá, nhiễm nhẹ đến trung bình các bệnh hại chính, thích ứng trên nhiều chân đất và có đặc tính chống chịu úng ngập trong 4–5 ngày mà lá vẫn xanh, rễ không bị thối. Để khai thác tiềm năng của giống và hoàn thiện quy trình canh tác bền vững, đề tài nghiên cứu ảnh hưởng của các loại phân bón hữu cơ sinh học đã được triển khai.

Mục tiêu nghiên cứu:

• Nhằm tìm ra loại phân bón hữu cơ sinh học dùng bón lót có ảnh hưởng tốt nhất đến khả năng sinh trưởng, phát triển và năng suất của giống đậu tương ĐT51 trong vụ Hè Thu 2017 tại huyện Võ Nhai, tỉnh Thái Nguyên.

Nhiệm vụ nghiên cứu:

1. Đánh giá đặc điểm nông sinh học của giống đậu tương ĐT51 ở các loại phân bón hữu cơ khác nhau.
2. Đánh giá một số đặc điểm sinh lý của giống đậu tương ĐT51 ở các loại phân bón hữu cơ khác nhau.
3. Đánh giá mức độ nhiễm sâu bệnh hại và khả năng chống đổ của giống đậu tương ĐT51 ở các loại phân bón hữu cơ khác nhau.
4. Đánh giá các yếu tố cấu thành năng suất và năng suất của giống đậu tương ĐT51 ở các loại phân bón hữu cơ khác nhau.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Giống đậu tương ĐT51.
• Vật liệu nghiên cứu: Phân chuồng (đối chứng), phân hữu cơ vi sinh Sông Gianh, phân hữu cơ sinh học Quế Lâm, phân hữu cơ sinh học NTT.
• Địa điểm nghiên cứu: Xã Lâu Thượng, huyện Võ Nhai, tỉnh Thái Nguyên.
• Thời gian nghiên cứu: Vụ Hè Thu năm 2017 (từ tháng 8/2017 đến tháng 12/2017; ngày gieo hạt là 01/8/2017).

Cơ sở khoa học và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở khoa học của đề tài dựa trên đặc tính sinh học của bộ rễ cây đậu tương phát triển mạnh ở tầng đất 30–50 cm và quan hệ cộng sinh với vi khuẩn nốt sần Rhizobium japonicum để tổng hợp đạm tự nhiên (cung cấp tới 60% tổng nhu cầu đạm của cây). Việc bón phân hữu cơ cung cấp đầy đủ các nguyên tố đa lượng, trung lượng, vi lượng và chất mùn, giúp đất tơi xốp, giữ ẩm, thoáng khí, kích thích sự hoạt động của vi sinh vật nốt sần và làm tăng hiệu lực sử dụng của phân khoáng vô cơ. Ngược lại, thực tiễn lạm dụng phân hóa học đơn thuần (đặc biệt là phân đạm urê bón vãi trên mặt) làm phá hủy cấu trúc keo mùn, gây ngợp rễ và làm thoái hóa đất.

Phương pháp bố trí thí nghiệm:

• Thí nghiệm đồng ruộng được thiết kế theo khối ngẫu nhiên hoàn chỉnh (RCBD) với 3 lần nhắc lại.
• Thí nghiệm gồm 4 công thức bón lót:
  • CT1 (Đối chứng): Bón phân chuồng liều lượng 5.000 kg/ha.
  • CT2: Bón phân hữu cơ sinh học Sông Gianh liều lượng 1.000 kg/ha.
  • CT3: Bón phân hữu cơ sinh học Quế Lâm liều lượng 1.000 kg/ha.
  • CT4: Bón phân hữu cơ sinh học NTT liều lượng 1.000 kg/ha.
• Quy mô ô thí nghiệm: Diện tích mỗi ô là 8,5 m² (kích thước 5 m x 1,7 m); mặt luống rộng 1,4 m, rạch 4 hàng dọc với khoảng cách hàng cách hàng 0,35 m; rãnh luống rộng 0,3 m. Khoảng cách giữa các lần nhắc lại là 0,3 m. Bố trí dải luống bảo vệ xung quanh khu thí nghiệm.
• Mật độ gieo trồng: 30 cây/m², khoảng cách giữa các cây trên hàng là 9,5 cm.
• Nền phân vô cơ bón bổ sung thống nhất cho tất cả các công thức: 30 kg N + 60 kg P2O5 + 60 kg K2O/ha.
• Phương pháp bón: Bón lót 100% lượng phân hữu cơ/phân chuồng + 100% P2O5 + 50% K2O. Bón thúc 100% N + 50% K2O kết hợp xới cỏ, vun gốc lần 1 khi cây có 3 lá thật; vun gốc lần 2 khi cây đạt 5–6 lá thật.

Phương pháp theo dõi và quy chuẩn áp dụng:

• Các chỉ tiêu theo dõi thực hiện theo Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 01-58:2011/BNNPTNT về khảo nghiệm giá trị canh tác và sử dụng của giống đậu tương.
• Chỉ tiêu nông sinh học: Thời gian qua các giai đoạn phát triển (gieo, mọc, phân cành, ra hoa, chắc xanh, chín); động thái tăng trưởng chiều cao cây qua 4 giai đoạn; đường kính thân; số cành cấp 1 và số đốt trên thân chính (đo đếm trên 10 cây mẫu ngẫu nhiên/ô).
• Chỉ tiêu sinh lý: Chỉ số diện tích lá (CSDTL, m² lá/m² đất) xác định tại thời kỳ hoa rộ và chắc xanh theo phương pháp cân đĩa đục lỗ; khả năng tích lũy vật chất khô (KNTLVCK, g/cây và tỷ lệ % chất khô); số lượng (nốt/cây) và khối lượng nốt sần (g/cây) ở thời kỳ hoa rộ và chắc xanh.
• Điều tra sâu bệnh hại và khả năng chống đổ: Điều tra sâu cuốn lá (Lamprosema indicata Fabr.) và sâu đục quả (Etiella zinckenella Treitschke) theo phương pháp 5 điểm chéo góc; bệnh gỉ sắt (Phakopsora sojae) đánh giá theo thang điểm 1–9; khả năng chống đổ đánh giá theo thang điểm 1–5 trước khi thu hoạch.
• Các yếu tố cấu thành năng suất và năng suất: Đếm số quả chắc/cây, số hạt chắc/quả, cân khối lượng 1000 hạt (M1000 hạt), xác định năng suất lý thuyết (NSLT) và năng suất thực thu (NSTT) quy đổi ra tạ/ha.
• Xử lý số liệu: Số liệu được tính toán và xử lý phương sai bằng phần mềm Excel và IRRISTAT 5.0 để so sánh sai khác có ý nghĩa thống kê ở mức xác suất 95% (LSD0.05).

Nội dung chính theo từng chương

Phần 1: Mở đầu

Phần mở đầu tập trung luận giải tính cấp thiết của việc phát triển cây đậu tương như một nguồn cung cấp protein thực vật và cải tạo độ phì nhiêu đất thông qua vi sinh vật cố định đạm. Tác giả nêu rõ thực trạng sụt giảm diện tích đậu tương tại tỉnh Thái Nguyên từ 1.196 ha (năm 2012) xuống 940 ha (năm 2016), đồng thời giới thiệu đặc tính nông học của giống đậu tương ĐT51 (nguồn gốc lai LS17 x DT2001). Từ đó, xác định mục đích, 4 yêu cầu nhiệm vụ, ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn của việc đánh giá các loại phân bón hữu cơ sinh học phục vụ sản xuất tại huyện Võ Nhai.

Phần 2: Tổng quan tài liệu

Chương này tổng thuật toàn diện cơ sở khoa học và thực tiễn về dinh dưỡng khoáng và hữu cơ đối với cây họ đậu.

• Về sản xuất và nghiên cứu thế giới: Tổng kết diện tích đậu tương toàn cầu giai đoạn 2012–2016 tăng từ 105,37 lên 121,53 triệu ha, sản lượng tăng từ 241,58 lên 334,89 triệu tấn (với 4 quốc gia dẫn đầu là Mỹ, Brazil, Argentina, Trung Quốc chiếm 90–95% sản lượng). Nêu bật các chương trình nghiên cứu giống của AVRDC, INTSOY, IITA và các nghiên cứu về phân bón lân, mật độ gieo trồng của Dickson (1987), Cober (2005).
• Về sản xuất và nghiên cứu tại Việt Nam: Diện tích đậu tương cả nước giảm từ 119,61 nghìn ha (2012) xuống 99,58 nghìn ha (2016). Điểm lại các công trình chọn tạo giống (ĐT12, ĐT2000, ĐT84, VX92) và nghiên cứu kỹ thuật bón phân cân đối N:P:K (tỷ lệ 1:2:2 theo Trần Thị Thường, Trần Thanh Bình; vai trò phân lân của Nguyễn Văn Bộ, Vũ Đình Chính).
• Về sản xuất tại Thái Nguyên: Diện tích canh tác giảm liên tục từ 1.811 ha (2011) xuống 940 ha (2016), sản lượng giảm từ 2.669 tấn xuống 1.476 tấn. Phân tích vai trò của phân hữu cơ trong việc kích thích hệ vi sinh vật đất và hình thành nốt sần rễ.

Phần 3: Vật liệu, nội dung và phương pháp thực hiện

Trình bày chi tiết đối tượng nghiên cứu (giống ĐT51), các vật liệu phân bón (phân chuồng, phân hữu cơ sinh học Sông Gianh, Quế Lâm, NTT), địa điểm (xã Lâu Thượng, huyện Võ Nhai) và thời gian thực hiện (tháng 8–12/2017). Mô tả quy chuẩn thiết kế thí nghiệm RCBD với 4 công thức, 3 lần nhắc lại, diện tích ô 8,5 m², mật độ 30 cây/m², nền phân vô cơ (30N + 60P2O5 + 60K2O kg/ha). Quy định chi tiết các bước làm đất, bón lót, bón thúc, vun gốc 2 lần, tưới tiêu và hệ thống phương pháp theo dõi các chỉ tiêu nông sinh học, sinh lý, sâu bệnh và năng suất theo QCVN 01-58:2011/BNNPTNT cùng công cụ thống kê IRRISTAT 5.0.

Phần 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Chương kết quả trình bày chi tiết các dữ liệu thực nghiệm thu thập được qua 6 nội dung đánh giá:

1. Thời gian sinh trưởng: Thời gian sinh trưởng (TGST) của giống ĐT51 dao động từ 94 đến 96 ngày giữa các công thức (mọc: 5–6 ngày; phân cành: 28–30 ngày; ra hoa: 36–38 ngày; chắc xanh: 62–64 ngày; chín: 94–96 ngày). Sự chênh lệch giữa các loại phân bón chỉ từ 1–2 ngày, không có sự khác biệt lớn.
2. Đặc điểm hình thái: Chiều cao cây lúc chín đạt từ 62,90 đến 68,20 cm; số cành cấp 1 đạt từ 3,13 đến 3,90 cành; số đốt trên thân chính đạt từ 13,70 đến 14,17 đốt; đường kính thân đạt từ 0,60 đến 0,69 mm. Tất cả các chỉ tiêu hình thái đều có sai khác không có ý nghĩa thống kê giữa các công thức phân bón (P > 0,05).
3. Chỉ tiêu sinh lý: Chỉ số diện tích lá (CSDTL) thời kỳ hoa rộ đạt 4,04–4,59 m²/m² đất và thời kỳ chắc xanh đạt 4,75–5,42 m²/m² đất (P > 0,05). Khối lượng chất khô tích lũy ở thời kỳ chắc xanh đạt từ 24,49 đến 31,16 g/cây. Riêng tỷ lệ chất khô ở thời kỳ chắc xanh có sự sai khác có ý nghĩa thống kê ở mức 95% (P < 0,05; LSD0.05 = 3,22), trong đó CT3 (phân Quế Lâm) đạt cao nhất với 22,47%.
4. Khả năng hình thành nốt sần: Các loại phân bón hữu cơ sinh học kích thích hình thành nốt sần vượt trội so với phân chuồng đối chứng (P < 0,05). Ở thời kỳ hoa rộ, CT4 (phân NTT) đạt số lượng nốt sần cao nhất là 30,00 nốt/cây (khối lượng 0,39 g/cây), trong khi đối chứng CT1 chỉ đạt 14,67 nốt/cây (khối lượng 0,15 g/cây). Đến thời kỳ chắc xanh, số lượng nốt sần của CT4 đạt 41,78 nốt/cây, cao nhất trong các công thức (CT1 đạt 30,22 nốt/cây; CT2 đạt 30,11 nốt/cây; CT3 đạt 33,44 nốt/cây).
5. Mức độ nhiễm sâu bệnh và khả năng chống đổ: Tỷ lệ hại của sâu cuốn lá dao động từ 6,99% đến 8,67%; sâu đục quả từ 5,07% đến 7,45% (P > 0,05). Bệnh gỉ sắt xuất hiện ở mức độ rất nhẹ (điểm 1). Khả năng chống đổ của giống đạt điểm 2 ở CT1, CT3, CT4 và điểm 3 ở CT2 (do ảnh hưởng của điều kiện thời tiết mưa bão bất thuận).
6. Năng suất và các yếu tố cấu thành năng suất: Số quả chắc/cây dao động từ 33,53 đến 36,43 quả; số hạt chắc/quả từ 2,31 đến 2,40 hạt; khối lượng 1000 hạt từ 168,43 đến 182,47 g; năng suất lý thuyết đạt từ 40,63 đến 45,80 tạ/ha; năng suất thực thu dao động từ 23,53 đến 25,03 tạ/ha (CT1 đạt 23,53 tạ/ha; CT2 đạt 24,04 tạ/ha; CT3 đạt 24,11 tạ/ha; CT4 đạt 25,03 tạ/ha). Sự sai khác về các chỉ tiêu năng suất giữa 4 công thức phân bón không có ý nghĩa thống kê (P > 0,05).

Phần 5: Kết luận và đề nghị

Đúc kết các phát hiện chính: Thời gian sinh trưởng, đặc điểm hình thái, sâu bệnh hại và năng suất thực thu của giống ĐT51 không có sự chênh lệch có ý nghĩa thống kê giữa việc bón lót bằng phân chuồng hay phân hữu cơ sinh học. Tác giả đề nghị tiếp tục nghiên cứu lặp lại trong 1–2 vụ tiếp theo để kiểm chứng độ ổn định năng suất và phản ứng chống chịu sâu bệnh trước biến động thời tiết.

Kết quả và đóng góp

Kết quả thực nghiệm của khóa luận được thể hiện qua các bảng số liệu so sánh giữa 4 công thức phân bón:

Chỉ tiêu theo dõi	CT1 (Đối chứng: Phân chuồng)	CT2 (Hữu cơ sinh học Sông Gianh)	CT3 (Hữu cơ sinh học Quế Lâm)	CT4 (Hữu cơ sinh học NTT)	Mức ý nghĩa (P)	LSD0.05
Thời gian sinh trưởng (ngày)	96	95	95	94	-	-
Chiều cao cây lúc chín (cm)	68,20	62,90	64,47	63,67	> 0,05	-
Số cành cấp 1 (cành/cây)	3,17	3,60	3,90	3,13	> 0,05	-
Số đốt trên thân chính (đốt)	14,07	13,73	14,17	13,70	> 0,05	-
CSDTL hoa rộ (m² lá/m² đất)	4,57	4,59	4,24	4,04	> 0,05	-
CSDTL chắc xanh (m² lá/m² đất)	5,18	5,08	4,75	5,42	> 0,05	-
Tỷ lệ chất khô chắc xanh (%)	18,64	17,76	22,47	18,65	< 0,05	3,22
Số nốt sần hoa rộ (nốt/cây)	14,67	21,78	24,22	30,00	< 0,05	3,26
Khối lượng nốt sần hoa rộ (g/cây)	0,15	0,26	0,29	0,39	< 0,05	0,07
Số nốt sần chắc xanh (nốt/cây)	30,22	30,11	33,44	41,78	< 0,05	5,61
Khối lượng nốt sần chắc xanh (g/cây)	1,62	1,53	1,55	1,70	> 0,05	-

Số liệu về tình hình sâu bệnh hại, khả năng chống đổ và năng suất được tổng hợp như sau:

Chỉ tiêu đánh giá	CT1 (Phân chuồng)	CT2 (Sông Gianh)	CT3 (Quế Lâm)	CT4 (NTT)	Mức ý nghĩa (P)	CV (%)
Tỷ lệ hại của sâu cuốn lá (%)	8,67	6,99	7,10	8,05	> 0,05	17,60
Tỷ lệ hại của sâu đục quả (%)	7,45	7,08	7,10	5,07	> 0,05	20,07
Bệnh gỉ sắt (thang điểm 1–9)	1	1	1	1	-	-
Khả năng chống đổ (thang điểm 1–5)	2	3	2	2	-	-
Số quả chắc/cây (quả)	34,53	33,53	33,97	36,43	> 0,05	10,60
Số hạt chắc/quả (hạt)	2,35	2,40	2,33	2,31	> 0,05	4,30
Khối lượng 1000 hạt (g)	172,47	168,43	172,73	182,47	> 0,05	4,00
Năng suất lý thuyết (tạ/ha)	42,00	40,63	40,99	45,80	> 0,05	10,40
Năng suất thực thu (tạ/ha)	23,53	24,04	24,11	25,03	> 0,05	5,60

Đóng góp và giải pháp đề xuất của tác giả:

• Về mặt kỹ thuật: Chứng minh việc bón lót phân hữu cơ sinh học liều lượng 1.000 kg/ha (đặc biệt là phân NTT và Quế Lâm) hoàn toàn có thể thay thế phân chuồng truyền thống liều lượng 5.000 kg/ha mà vẫn đảm bảo sinh trưởng, tăng khả năng hình thành nốt sần cố định đạm và đạt năng suất thực thu tương đương (24,04–25,03 tạ/ha so với 23,53 tạ/ha của đối chứng).
• Về mặt thực tiễn: Giúp giải quyết khó khăn về nguồn phân chuồng khan hiếm và công lao động vận chuyển lớn trong canh tác đậu tương tại vùng đồi núi huyện Võ Nhai, tỉnh Thái Nguyên, góp phần hoàn thiện quy trình thâm canh giống đậu tương mới ĐT51.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của nghiên cứu:

• Thí nghiệm mới chỉ được tiến hành trong phạm vi một vụ gieo trồng duy nhất (vụ Hè Thu năm 2017) tại một địa điểm (xã Lâu Thượng, huyện Võ Nhai).
• Điều kiện thời tiết trong vụ thí nghiệm có nhiều diễn biến phức tạp, mưa bão bất thường đã ảnh hưởng trực tiếp đến chỉ tiêu chống đổ của cây (công thức CT2 bị đổ ở mức điểm 3 với tỷ lệ cây đổ > 25%).

Hướng nghiên cứu tiếp theo:

• Tiếp tục thực hiện thí nghiệm lặp lại trong 1–2 vụ tiếp theo trên địa bàn để có kết luận chuẩn xác và toàn diện hơn về tính ổn định của sinh trưởng và tiềm năng năng suất.
• Bố trí các nghiên cứu mở rộng về tương tác giữa phân bón với mật độ gieo trồng, thời vụ và khả năng nâng cao tính chống chịu sâu bệnh hại của giống đậu tương ĐT51.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là tài liệu tham khảo hữu ích cho:

• Sinh viên, học viên cao học và giảng viên thuộc các chuyên ngành Nông học, Trồng trọt, Khoa học cây trồng, Đất và Dinh dưỡng cây trồng tại các trường đại học, viện nghiên cứu nông nghiệp.
• Cán bộ khuyến nông và kỹ thuật viên nông nghiệp tại các địa phương trung du miền núi phía Bắc đang tìm kiếm giải pháp phân bón thay thế phân chuồng trong canh tác cây họ đậu.

Nội dung có giá trị tham khảo chuyên môn cao:

• Phương pháp bố trí thí nghiệm đồng ruộng và hệ thống chỉ tiêu đánh giá nông sinh học, sinh lý (CSDTL, KNTLVCK, nốt sần rễ) theo đúng Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 01-58:2011/BNNPTNT.
• Dữ liệu thực nghiệm về phản ứng của giống đậu tương ĐT51 đối với ba thương hiệu phân hữu cơ sinh học thương phẩm (Sông Gianh, Quế Lâm, NTT).

Câu hỏi thường gặp

1. Giống đậu tương ĐT51 có nguồn gốc từ đâu và được công nhận như thế nào?
   Giống ĐT51 do Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển Đậu đỗ thuộc Viện Cây lương thực và Cây thực phẩm chọn lọc từ tổ hợp lai giữa LS17 x DT2001. Giống được Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn công nhận tạm thời năm 2011 và cho phép sản xuất thử theo Quyết định số 218/QĐ-TT-CCN ngày 15 tháng 6 năm 2012.

2. Liều lượng bón của các công thức phân bón trong thí nghiệm được quy định cụ thể như thế nào?
   Thí nghiệm áp dụng liều lượng bón lót phân hữu cơ gồm: CT1 (đối chứng) bón 5.000 kg phân chuồng/ha; CT2 bón 1.000 kg phân hữu cơ sinh học Sông Gianh/ha; CT3 bón 1.000 kg phân hữu cơ sinh học Quế Lâm/ha; CT4 bón 1.000 kg phân hữu cơ sinh học NTT/ha. Nền phân vô cơ chung cho cả 4 công thức là 30 kg N + 60 kg P2O5 + 60 kg K2O/ha.

3. Loại phân bón nào kích thích khả năng hình thành nốt sần tốt nhất trên giống ĐT51?
   Phân hữu cơ sinh học NTT (CT4) kích thích hình thành nốt sần tốt nhất. Ở thời kỳ hoa rộ, CT4 đạt 30,00 nốt/cây (khối lượng 0,39 g/cây), cao hơn rõ rệt so với đối chứng phân chuồng chỉ đạt 14,67 nốt/cây (khối lượng 0,15 g/cây). Đến thời kỳ chắc xanh, CT4 tiếp tục dẫn đầu với 41,78 nốt/cây (P < 0,05).

4. Năng suất thực thu giữa việc bón phân chuồng và phân hữu cơ sinh học có sự sai khác mang ý nghĩa thống kê hay không?
   Không có sự sai khác mang ý nghĩa thống kê (P > 0,05). Năng suất thực thu của các công thức dao động từ 23,53 đến 25,03 tạ/ha (CT1 đạt 23,53 tạ/ha; CT2 đạt 24,04 tạ/ha; CT3 đạt 24,11 tạ/ha; CT4 đạt 25,03 tạ/ha), chứng minh phân hữu cơ sinh học có thể thay thế tốt cho phân chuồng.

5. Các loại sâu bệnh hại chính xuất hiện trong thí nghiệm là gì và mức độ gây hại ra sao?
   Sâu bệnh hại chính gồm sâu cuốn lá (Lamprosema indicata, tỷ lệ hại 6,99–8,67%), sâu đục quả (Etiella zinckenella, tỷ lệ hại 5,07–7,45%) và bệnh gỉ sắt (Phakopsora sojae xuất hiện nhẹ ở mức điểm 1). Mức độ gây hại giữa các công thức phân bón là tương đương nhau và không có sự sai khác thống kê.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Dương Thị Thúy đã cung cấp những dẫn liệu thực nghiệm xác thực về việc ứng dụng phân bón hữu cơ sinh học trong canh tác giống đậu tương ĐT51 vụ Hè Thu tại huyện Võ Nhai, tỉnh Thái Nguyên. Kết quả khẳng định việc bón lót 1.000 kg/ha phân hữu cơ sinh học (đặc biệt là dòng phân NTT và Quế Lâm) mang lại hiệu quả tương đương phân chuồng 5.000 kg/ha về sinh trưởng, khả năng chống chịu sâu bệnh và năng suất thực thu (đạt 23,53–25,03 tạ/ha), đồng thời làm tăng rõ rệt số lượng nốt sần cố định đạm của cây. Đây là cơ sở khoa học và thực tiễn quan trọng giúp địa phương hoàn thiện quy trình canh tác thâm canh đậu tương, giảm chi phí vận chuyển phân chuồng và hướng tới nền nông nghiệp bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Đậu tương (Glycine max (L.) Merrill) là một trong số 5 loại cây trồng chính quan trọng của nhiều nước trên thế giới. Ở Việt Nam cây đậu tương là loại cây công nghiệp ngắn ngày rất được quan tâm phát triển, do đậu tương là cây trồng có giá trị dinh dưỡng và giá trị kinh tế cao và là cây trồng đa tác dụng. Trong thành phần của hạt đậu tương có chứa khoảng 40-50% protein, 18-25% lipit và 36-40% hydratcacbon. Bên cạnh đó cũng như các cây họ đậu khác, đậu tương là cây có khả năng cải tạo và bồi dưỡng đất rất tốt, có được khả năng này là do có sự cộng sinh giữa rễ với vi khuẩn nốt sần có khả năng cố định nitơ trong khơng khí làm giàu đạm cho đất.

Sau mỗi vụ trồng, đậu tương đã cố định và bổ sung vào đất từ 60-80 kg N/ha, tương đương 300-400 kg đạm sunphat. Từ các giá trị trên của cây đậu tương, với ưu thế là cây ngắn ngày, dễ trồng nên rất thuận tiện để bố trí trong các cơng thức luân canh, nên thực tế nước ta cũng như nhiều nước trên thế giới đậu tương được trồng khá phổ biến. Mặc dù có nhiều ưu điểm vượt trội so với các loại cây công nghiệp ngắn ngày khác nhưng diện tích cây đậu tương tại Việt Nam cũng như trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên đang có xu hướng giảm mạnh. Năm 2012 toàn tỉnh có 1196ha diện tích rồng đậu tương, tới năm 2016 giảm 256ha còn 940ha.

Một trong những nguyên nhân khiến diện tích đậu tương giảm là đậu tương cho năng suất và hiệu quả kinh tế chưa cao. Để đậu tương cho năng suất cao, phân bón cũng là một trong những yếu tố giúp đậu tương đạt năng suất. Trong đó, phân hữu cơ có ưu điểm là chứa đầy đủ các nguyên tố dinh dưỡng đa, trung và vi lượng mà không một loại phân khoáng nào có được. Ngoài ra, phân hữu cơ cung cấp chất mùn làm kết cấu của đất tốt lên, tơi xốp hơn, bộ rễ phát triển 2 mạnh, hạn chế mất nước trong quá trình bốc hơi từ mặt đất, chống được hạn, chống xói mòn.

Giống đậu tương ĐT51 do Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển Đậu đỗ- Viện Cây lương thực và Cây thực phẩm chọn lọc từ tổ hợp lai giữa LS17 x DT2001. Giống được Bộ Nông nghiệp và PTNT công nhận, cho sản xuất thử ở các tỉnh phía Bắc, theo quyết đinh số 218/QĐ-TT-CCN ngày 15 tháng 6 năm 2012. Giống đậu tương ĐT51 nhiễm nhẹ đến trung bình những bệnh hại chính, chống đổ khá; có thể trồng được trên nhiều loại đất, kể cả trên các chân đất vừa mới thu hoạch mạ, đất ướt nhưng tỷ lệ nẩy mầm vẫn đạt rất cao. Trong trường hợp giai đoạn cây đang sinh trưởng, phát triển mà bị úng ngập 4-5 ngày giống này vẫn có khả năng sống được, lá vẫn còn xanh, rễ không bị thối.

ĐT51 được Bộ NN-PTNT công nhận là giống tạm thời năm 2011 và cho phép đưa vào SX thử 3 vụ chính (vụ xuân, hè thu và vụ đông). Xuất phát từ thực tiễn trên chúng tôi đã thực hiện đề tài: “Nghiên cứu ảnh hưởng của phân hữu cơ sinh học đến khả năng sinh trưởng và năng suất của giống đậu tương ĐT51 vụ Hè Thu 2017 tại huyện Võ Nhai, tỉnh Thái Nguyên”. Mục đích nghiên cứu: - Nhằm tìm ra được loại phân bón hữu cơ sinh học dùng bón lót có ảnh hưởng tốt nhất đến khả năng sinh trưởng, phát triển và năng suất của giống đậu tương ĐT51 trong vụ hè thu 2017 tại Võ Nhai, Thái Nguyên. Yêu cầu của đề tài - Đánh giá đặc điểm nông sinh học của giống đậu tương ĐT51 ở các loại phân bón hữu cơ khác nhau.