Nghiên Cứu Khả Năng Sản Xuất Của Lợn Nái Móng Cái Và Con Lai Thương Phẩm Tại Thành Phố Bắc Kạn

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu khả năng sản xuất của lợn nái Móng Cái địa phương và con lai thương phẩm F1LR x ĐP, F1LR x MC tại Bắc Kạn.

• Tác giả: Lường Tuấn Nhã
• Người hướng dẫn: GS. Từ Quang Hiển
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Chăn nuôi
• Đề tài: Nghiên Cứu Khả Năng Sản Xuất Của Lợn NáI Móng Cái Và Con Lai Thương Phẩm Tại Bắc Kạn
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Cơ sở khoa học của đề tài
• 1.2. Ưu thế lai và ứng dụng ưu thế lai trong chăn nuôi lợn
• 1.3. Đặc điểm về sinh trưởng và phát dục của lợn
• 1.4. Đặc điểm sinh sản của lợn nái
• 1.5. Tình hình nghiên cứu giống lợn trên thế giới và Việt Nam
• 1.5.1. Tình hình nghiên cứu trên thế giới
• 1.5.2. Tình hình nghiên cứu trong nước
• 2. CHƯƠNG 2: NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng, địa điểm, thời gian nghiên cứu
• 2.2. Nội dung nghiên cứu
• 2.3. Phương pháp nghiên cứu. Bố trí thí nghiệm
• 2.4. Phương pháp theo dõi các chỉ tiêu
• 2.5. Phương pháp xử lý số liệu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Kết quả nghiên cứu về khả năng sinh sản của lợn nái Địa phương và lợn nái Móng Cái nuôi tại thành phố Bắc Kạn tỉnh Bắc Kạn
• 3.2. Kết quả theo dõi về số lượng lợn con đẻ ra và nuôi sống trên lứa
• 3.3. Kết quả nghiên cứu về khối lượng lợn con theo mẹ
• 3.4. Kết quả nghiên cứu về hiệu quả kinh tế chăn nuôi lợn thí nghiệm
• 3.5. Kết quả nghiên cứu về sinh trưởng và khả năng cho thịt của lợn lai F1 (♂ LR x ♀ ĐP) và F1 (♂ LR x ♀ MC)
• 3.6. Kết quả theo dõi về sinh trưởng của lợn thịt thí nghiệm
• 3.7. Kết quả nghiên cứu về khả năng sản xuất thịt của lợn thí nghiệm
• 3.8. Kết quả nghiên cứu về hiệu quả kinh tế chăn nuôi lợn thí nghiệm
• KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tính cấp thiết của đề tài

Nghiên cứu khả năng sản xuất của lợn nái Móng Cái và con lai thương phẩm tại Bắc Kạn có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao năng suất chăn nuôi. Theo số liệu từ Tổng cục thống kê, tổng đàn lợn của cả nước đạt 28,3 triệu con, trong đó lợn nái Móng Cái chiếm tỷ lệ cao. Việc sử dụng giống lợn lai nhằm cải thiện năng suất và chất lượng thịt lợn là cần thiết. Đặc biệt, Bắc Kạn có quy mô chăn nuôi nhỏ lẻ, chủ yếu là lợn nội và lợn Móng Cái. Do đó, nghiên cứu này không chỉ giúp nâng cao năng suất mà còn góp phần phát triển kinh tế địa phương.

II. Mục tiêu và ý nghĩa của đề tài

Mục tiêu của nghiên cứu là đánh giá khả năng sản xuất của lợn nái Móng Cái và lợn lai thương phẩm F1 (LR x ĐP) và F1 (LR x MC). Nghiên cứu này cung cấp thông tin khoa học về năng suất sinh sản và khả năng sinh trưởng của các giống lợn. Ý nghĩa thực tiễn của đề tài là hỗ trợ phát triển chăn nuôi lợn tại Bắc Kạn, giúp nông dân có nguồn giống chất lượng, từ đó nâng cao hiệu quả kinh tế. Việc này cũng góp phần vào sự phát triển bền vững của ngành chăn nuôi tại địa phương.

III. Cơ sở khoa học của đề tài

Nghiên cứu về ưu thế lai trong chăn nuôi lợn cho thấy rằng việc lai tạo giữa các giống lợn khác nhau có thể tạo ra con lai có năng suất cao hơn. Các yếu tố như tổ hợp lai, tính trạng và sự khác biệt giữa bố và mẹ đều ảnh hưởng đến ưu thế lai. Việc áp dụng các biện pháp chọn lọc và lai tạo giống sẽ giúp nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm từ lợn. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh chăn nuôi hiện đại, nơi mà nhu cầu thịt lợn ngày càng tăng.

IV. Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Kết quả nghiên cứu cho thấy lợn nái Móng Cái có khả năng sinh sản tốt hơn so với lợn địa phương. Số lượng lợn con đẻ ra và tỷ lệ nuôi sống cao hơn, cho thấy hiệu quả kinh tế trong chăn nuôi lợn lai. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng lợn lai F1 (LR x ĐP) và F1 (LR x MC) có khả năng sinh trưởng vượt trội, tiêu tốn thức ăn thấp hơn và tỷ lệ thịt nạc cao hơn. Điều này khẳng định giá trị của việc lai tạo giống trong việc nâng cao năng suất chăn nuôi tại Bắc Kạn.

V. Kết luận và đề nghị

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc sử dụng lợn nái Móng Cái và các giống lai thương phẩm là một giải pháp hiệu quả để nâng cao năng suất chăn nuôi tại Bắc Kạn. Đề nghị các cơ quan chức năng hỗ trợ nông dân trong việc tiếp cận giống lợn chất lượng, đồng thời khuyến khích nghiên cứu và phát triển các giống lợn mới. Việc này không chỉ giúp cải thiện chất lượng thịt lợn mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của ngành chăn nuôi tại địa phương.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Chăn nuôi lợn giữ vai trò quan trọng trong cung cấp thực phẩm và phát triển kinh tế nông nghiệp Việt Nam. Theo số liệu của Tổng cục Thống kê tính đến 01/6/2016, tổng đàn lợn cả nước đạt khoảng 28,3 triệu con, sản lượng thịt hơi xuất chuồng đạt 2,15 triệu tấn. Tại tỉnh Bắc Kạn, tổng đàn lợn khoảng 196.923 con, trong đó lợn nái chiếm 21.749 con, chủ yếu là giống lợn địa phương và Móng Cái chiếm 80-85%. Tuy nhiên, quy mô chăn nuôi nhỏ lẻ và công tác giống chưa được đầu tư bài bản dẫn đến năng suất và chất lượng đàn lợn chưa ổn định.

Luận văn tập trung nghiên cứu khả năng sản xuất của lợn nái Móng Cái, lợn nái địa phương và con lai thương phẩm F1 (Landrace x Địa phương) và F1 (Landrace x Móng Cái) nuôi tại thành phố Bắc Kạn trong khoảng thời gian từ tháng 8/2015 đến tháng 8/2016. Mục tiêu chính là đánh giá năng suất sinh sản của các giống lợn nái và hiệu quả sinh trưởng, khả năng cho thịt của các dòng lợn lai nhằm góp phần nâng cao chất lượng con giống, phát triển chăn nuôi lợn tại địa phương.

Nghiên cứu có ý nghĩa khoa học trong việc cung cấp dữ liệu về sinh sản và sinh trưởng của các giống lợn nội địa và lai, đồng thời có ý nghĩa thực tiễn trong việc hỗ trợ các hộ nông dân nâng cao hiệu quả chăn nuôi, chủ động nguồn con giống chất lượng, góp phần phát triển kinh tế xã hội bền vững tại Bắc Kạn.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết về ưu thế lai và di truyền học trong chăn nuôi lợn. Ưu thế lai là hiện tượng con lai có sức phát triển, khả năng chống chịu bệnh và năng suất vượt trội so với bố mẹ. Ưu thế lai phụ thuộc vào tổ hợp lai, tính trạng di truyền và sự khác biệt di truyền giữa bố mẹ. Các tính trạng sinh sản như số con đẻ ra, tỷ lệ nuôi sống có hệ số di truyền thấp, chịu ảnh hưởng lớn bởi điều kiện ngoại cảnh, do đó lai tạo là biện pháp hiệu quả để cải tiến năng suất.

Khung lý thuyết cũng bao gồm các khái niệm về sinh trưởng và phát dục của lợn, đặc điểm sinh sản của lợn nái, các chỉ tiêu đánh giá năng suất sinh sản như tuổi động dục lần đầu, số con đẻ ra/lứa, tỷ lệ nuôi sống, thời gian mang thai, khoảng cách giữa các lứa đẻ. Ngoài ra, các đặc điểm sinh trưởng như khối lượng sơ sinh, khối lượng cai sữa, tốc độ tăng trọng và tiêu tốn thức ăn cũng được xem xét để đánh giá hiệu quả kinh tế của các dòng lợn lai.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu được thực hiện tại các nông hộ chăn nuôi ở thành phố Bắc Kạn từ tháng 8/2015 đến tháng 8/2016. Đối tượng nghiên cứu gồm 20 lợn nái địa phương và 20 lợn nái Móng Cái ở lứa đẻ thứ 2-3, mỗi con theo dõi 2 lứa đẻ. Lợn nái được phối giống bằng phương pháp thụ tinh nhân tạo với tinh lợn đực Landrace. Chế độ thức ăn và chăm sóc được chuẩn hóa giữa các hộ.

Đối với lợn lai thương phẩm, thí nghiệm phân lô so sánh giữa hai nhóm F1 (Landrace x Địa phương) và F1 (Landrace x Móng Cái) với 8 con/lô, lặp lại 3 lần, tỷ lệ đực/cái 12/12, theo dõi từ 2 tháng đến 8 tháng tuổi. Thức ăn được phối hợp theo công thức chuẩn với giá trị dinh dưỡng phù hợp từng giai đoạn phát triển.

Các chỉ tiêu theo dõi gồm: số con đẻ ra, số con còn sống sau 24 giờ, tỷ lệ nuôi sống đến 21, 42 và 60 ngày tuổi, khối lượng sơ sinh, khối lượng cai sữa, tốc độ tăng trọng, tiêu tốn thức ăn/kg tăng trọng, chi phí thức ăn/kg tăng trọng, các chỉ tiêu thân thịt như khối lượng hơi, khối lượng móc hàm, tỷ lệ thịt nạc, mỡ, xương.

Số liệu được thu thập hàng ngày, cân đo định kỳ, ghi chép chi tiết và xử lý thống kê bằng phần mềm MINITAB 14 và Excel.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Khả năng sinh sản của lợn nái:

   • Tuổi động dục lần đầu của lợn nái Móng Cái là 180,4 ngày, sớm hơn lợn địa phương (263,3 ngày).
   • Tuổi phối giống lần đầu của Móng Cái là 209,35 ngày, trong khi lợn địa phương là 290,4 ngày.
   • Tuổi đẻ lứa đầu của Móng Cái là 323,3 ngày, sớm hơn lợn địa phương 404,8 ngày.
   • Thời gian mang thai ổn định ở khoảng 114 ngày cho cả hai giống.

2. Số lượng lợn con đẻ ra và nuôi sống/lứa:

   • Lợn nái Móng Cái đẻ trung bình 10,26 con/lứa, cao hơn lợn địa phương 6,37 con/lứa.
   • Tỷ lệ nuôi sống đến 21 ngày tuổi của Móng Cái đạt 98,81%, cao hơn lợn địa phương 96,77%.
   • Tỷ lệ nuôi sống đến cai sữa (42 ngày) của Móng Cái là 94,96%, lợn địa phương là 90,32%.
   • Tỷ lệ nuôi sống đến 60 ngày tuổi của Móng Cái là 92,58%, lợn địa phương là 83,41%.

3. Khối lượng lợn con theo mẹ và sinh trưởng tích lũy:

   • Khối lượng sơ sinh trung bình/con của F1 (LR x MC) là 0,84 kg, cao hơn F1 (LR x ĐP) là 0,50 kg.
   • Khối lượng cai sữa (42 ngày) của F1 (LR x MC) là 8,00 kg, cao hơn F1 (LR x ĐP) 2,41 kg.
   • Khối lượng 60 ngày tuổi của F1 (LR x MC) đạt 13,99 kg, cao hơn F1 (LR x ĐP) 10,84 kg, tương đương 129,06% so với F1 (LR x ĐP).
   • Đường sinh trưởng tích lũy của lợn con F1 (LR x MC) luôn cao hơn và cách biệt rõ rệt so với F1 (LR x ĐP).

4. Hiệu quả kinh tế và tiêu tốn thức ăn:

   • Lợn lai F1 (LR x MC) có tốc độ tăng trọng nhanh hơn, tiêu tốn thức ăn/kg tăng trọng thấp hơn so với F1 (LR x ĐP), góp phần giảm chi phí chăn nuôi.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy lợn nái Móng Cái có ưu thế vượt trội về khả năng sinh sản so với lợn địa phương, thể hiện qua các chỉ tiêu tuổi động dục, số con đẻ ra và tỷ lệ nuôi sống. Điều này phù hợp với đặc điểm sinh lý của giống Móng Cái được nuôi phổ biến ở vùng đồng bằng và có khả năng thích nghi tốt với điều kiện chăn nuôi tại Bắc Kạn.

Khối lượng sơ sinh và khối lượng cai sữa của lợn con lai F1 (LR x MC) cao hơn rõ rệt so với F1 (LR x ĐP) cho thấy khả năng sinh trưởng và phát triển của con lai phụ thuộc nhiều vào giống mẹ. Lợn Móng Cái với khả năng nuôi con tốt đã góp phần nâng cao chất lượng đàn con lai, đồng thời tăng hiệu quả kinh tế cho người chăn nuôi.

So sánh với các nghiên cứu trong nước và quốc tế, kết quả nghiên cứu phù hợp với xu hướng ưu thế lai và khả năng sinh sản của các giống lợn ngoại nhập và lai tạo. Việc áp dụng kỹ thuật thụ tinh nhân tạo và chế độ dinh dưỡng hợp lý đã giúp cải thiện các chỉ tiêu sinh sản và sinh trưởng.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ sinh trưởng tích lũy, biểu đồ tỷ lệ nuôi sống và bảng so sánh các chỉ tiêu sinh sản giữa các giống để minh họa rõ nét sự khác biệt và ưu thế của từng dòng lợn.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường sử dụng giống lợn Móng Cái làm nái nền phối với đực Landrace nhằm khai thác ưu thế lai, nâng cao năng suất sinh sản và chất lượng con lai thương phẩm. Thời gian thực hiện: ngay trong 1-2 năm tới. Chủ thể thực hiện: các trại giống, hộ chăn nuôi tại Bắc Kạn.

2. Áp dụng kỹ thuật thụ tinh nhân tạo đồng bộ và chuẩn hóa quy trình chăm sóc nuôi dưỡng để đảm bảo tỷ lệ thụ thai cao, giảm tuổi phối giống và tăng số lứa đẻ/nái/năm. Thời gian: triển khai trong vòng 1 năm. Chủ thể: Trung tâm giống, cán bộ kỹ thuật thú y.

3. Đào tạo, tập huấn kỹ thuật chăn nuôi, chăm sóc lợn nái và lợn con cho người chăn nuôi nhằm nâng cao kiến thức về dinh dưỡng, phòng bệnh và quản lý đàn. Thời gian: liên tục hàng năm. Chủ thể: Sở Nông nghiệp, các tổ chức nông dân.

4. Khuyến khích đầu tư cơ sở vật chất, chuồng trại và hệ thống thức ăn hợp lý để cải thiện điều kiện ngoại cảnh, giảm tỷ lệ hao hụt lợn con và nâng cao hiệu quả kinh tế. Thời gian: trung hạn 2-3 năm. Chủ thể: hộ chăn nuôi, doanh nghiệp chăn nuôi.

5. Xây dựng hệ thống theo dõi, đánh giá năng suất sinh sản và sinh trưởng định kỳ để kịp thời điều chỉnh biện pháp kỹ thuật và chọn lọc giống phù hợp. Thời gian: triển khai ngay. Chủ thể: các cơ quan quản lý, trại giống.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Người chăn nuôi lợn tại các vùng miền núi và đồng bằng Bắc Bộ: Nắm bắt thông tin về giống lợn Móng Cái và địa phương, áp dụng kỹ thuật lai tạo để nâng cao năng suất và chất lượng đàn lợn.

2. Các trại giống và trung tâm nghiên cứu chăn nuôi: Sử dụng kết quả nghiên cứu để phát triển chương trình chọn lọc, lai tạo giống phù hợp với điều kiện địa phương, nâng cao hiệu quả sản xuất.

3. Cán bộ kỹ thuật thú y và chuyên gia chăn nuôi: Áp dụng các phương pháp thụ tinh nhân tạo, chăm sóc nuôi dưỡng theo quy trình chuẩn, hỗ trợ người chăn nuôi nâng cao năng suất.

4. Sinh viên, nghiên cứu sinh chuyên ngành chăn nuôi: Tham khảo tài liệu khoa học về ưu thế lai, sinh sản và sinh trưởng của các giống lợn nội địa và lai, phục vụ nghiên cứu và học tập.

Câu hỏi thường gặp

1. Lợn Móng Cái có ưu điểm gì so với lợn địa phương?
   Lợn Móng Cái có tuổi động dục sớm hơn, số con đẻ ra/lứa nhiều hơn (10,26 so với 6,37 con), tỷ lệ nuôi sống cao hơn và khả năng nuôi con tốt hơn, phù hợp làm giống nền cho lai tạo.

2. Tại sao lai giữa đực Landrace và lợn nái Móng Cái cho kết quả sinh trưởng tốt?
   Đực Landrace có khả năng sinh trưởng nhanh, tỷ lệ thịt nạc cao, khi phối với nái Móng Cái có ưu thế lai giúp con lai tăng trọng nhanh, tiêu tốn thức ăn thấp, hiệu quả kinh tế cao.

3. Thời gian cai sữa ảnh hưởng thế nào đến năng suất sinh sản?
   Cai sữa sớm (khoảng 42 ngày) giúp giảm tỷ lệ chết lợn con, rút ngắn khoảng cách giữa các lứa đẻ, tăng số lứa đẻ/nái/năm, từ đó nâng cao số con cai sữa/nái/năm và hiệu quả chăn nuôi.

4. Phương pháp thụ tinh nhân tạo có lợi ích gì trong nghiên cứu này?
   Thụ tinh nhân tạo giúp kiểm soát nguồn giống, nâng cao tỷ lệ thụ thai, đồng đều về chất lượng con giống, giảm rủi ro truyền bệnh và tăng hiệu quả lai tạo.

5. Làm thế nào để giảm tiêu tốn thức ăn/kg tăng trọng ở lợn lai?
   Áp dụng chế độ dinh dưỡng hợp lý, sử dụng giống lai có khả năng chuyển hóa thức ăn tốt như F1 (LR x MC), kết hợp quản lý chăm sóc tốt giúp giảm tiêu tốn thức ăn và chi phí chăn nuôi.

Kết luận

• Lợn nái Móng Cái có khả năng sinh sản vượt trội so với lợn địa phương tại Bắc Kạn, thể hiện qua tuổi động dục sớm, số con đẻ ra nhiều và tỷ lệ nuôi sống cao.
• Con lai F1 (Landrace x Móng Cái) có khối lượng sơ sinh, khối lượng cai sữa và tốc độ tăng trưởng vượt trội so với F1 (Landrace x Địa phương), đạt hiệu quả kinh tế cao hơn.
• Thời gian mang thai ổn định khoảng 114 ngày, không bị ảnh hưởng nhiều bởi điều kiện ngoại cảnh.
• Việc áp dụng kỹ thuật thụ tinh nhân tạo và chế độ dinh dưỡng chuẩn hóa góp phần nâng cao năng suất sinh sản và sinh trưởng của đàn lợn.
• Đề xuất tăng cường sử dụng giống Móng Cái làm nái nền phối với đực Landrace, đồng thời cải thiện kỹ thuật chăn nuôi và quản lý để phát triển bền vững ngành chăn nuôi lợn tại Bắc Kạn.

Tiếp theo, các cơ quan quản lý và người chăn nuôi nên phối hợp triển khai các giải pháp kỹ thuật và đầu tư phù hợp để nâng cao chất lượng con giống và hiệu quả sản xuất. Để biết thêm chi tiết và áp dụng thực tiễn, quý độc giả và chuyên gia có thể liên hệ với các trung tâm nghiên cứu và trại giống tại địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Cơ sở khoa học của đề tài 1. Ưu thế lai và ứng dụng ưu thế lai trong chăn nuôi lợn Trong chăn nuôi lợn, giống là yếu tố quan trọng hàng đầu quyết định đến năng suất chất lượng sản phẩm của ngành chăn nuôi. Công tác giống là công tác kiến thiết cơ bản, trong đó phải đảm bảo phát triển cả hai mặt, tăng nhanh về số lượng đàn, đồng thời thường xuyên ổn định, nâng cao năng suất chất lượng đàn lợn.

Hai mặt này có liên quan chặt chẽ và thúc đẩy nhau cùng phát triển. Trong công tác giống gia súc thì nhân giống thuần chủng có ý nghĩa quan trọng trong việc cải tạo và hoàn thiện giống. Tuy nhiên lai tạo giống là một biện pháp nhân giống nhằm nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm từ đó sẽ thúc đẩy hiệu quả trong chăn nuôi nhanh hơn (Nguyễn Thiện, 2006) [26]. Để có được những con giống tốt, các nhà làm công tác giống đều hướng vào việc chọn lọc, ghép đôi giao phối những con giống tốt theo định hướng sản xuất.

Duy trì các đặc tính tốt của từng giống, loại bỏ các đặc tính di truyền xấu, bổ sung các đặc tính di truyền tốt thì cần áp dụng đồng thời các biện pháp chọn lọc thuần chủng và lai tạo giống đặc biệt với những tính trạng có hệ số di truyền cao (h2> 0,5). Khác với gen quy định tính trạng chất lượng ở gia súc, các gen quy định tính trạng số lượng không biểu hiện như nhau trong các điều kiện khác nhau. Như cùng một giống lợn nuôi dưỡng trong cùng một điều kiện giống nhau thì khả năng tăng trọng và thành phần thịt xẻ của chúng tương đương nhau, nhưng khi nuôi dưỡng chúng trong những điều kiện khác nhau thì khả năng tăng trọng và thành phần thịt xẻ của chúng rất khác nhau. Điều này có thể giải thích do các cá thể đều nhận từ bố, mẹ một hệ thống gen quy định n 4 nào đó và được xem như là nhận được khả năng di truyền.

Tuy nhiên khả năng di truyền đó có thể được thể hiện hay không là tuỳ thuộc vào điều kiện ngoại cảnh. Theo di truyền học, kiểu hình là kết quả tác dụng của kiểu gen với điều kiện ngoại cảnh. P=G+E Trong đó: P: Giá trị kiểu hình. G: Giá trị kiểu gen.

E: Điều kiện ngoại cảnh. Tuỳ theo phương hướng tác động của các gen alen mà giá trị kiểu gen có thể bao gồm các thành phần khác nhau. G = A + D+ I - A: Gọi là giá trị cộng gộp, thành phần quan trọng nhất cố định không thay đổi có thể di chuyển được và còn được gọi là giá trị giống của cá thể (Breeding value) là cơ sở di truyền của việc chọn giống. - D: Là tính trội (Dominance) là tác động trội của các cặp alen trong cùng 1 locus nên không có tính trội thì giá trị di truyền và giá trị cộng gộp là trùng nhau.

Khi xem xét 1 locus duy nhất sự khác nhau giữa giá trị kiểu gen và giá trị giống A và giá trị di truyền đó chính là sự sai lệch trội D. Do vậy G = A + D - I: Là các gen của các cặp gen hoặc cùng alen sai lệch tương tác nên kiểu gen là do từ 2 locus trở lên cấu thành giá trị kiểu gen có thể thêm 1 sai lệch do sự tương tác giữa các gen trong các locus khác nhau. Ngày nay, qua các công trình nghiên cứu đều cho thấy, các tính trạng số lượng mà phần lớn là các tính trạng có ý nghĩa kinh tế như: mức tiêu tốn thức ăn, khả năng tăng trọng…đều phụ thuộc rất nhiều vào yếu tố ngoại n 5 cảnh. Điều này là do các biến dị di truyền như biến dị di truyền cộng gộp, tương tác gen đem lại.

Những tính trạng di truyền thấp chịu ảnh hưởng rất lớn của điều kiện ngoại cảnh (Nguyễn Văn Thiện, Nguyễn Khánh Quắc, 1998) [24]. Đối với các tính trạng số lượng như khả năng tích luỹ nạc, các gen đồng hợp tử quyết định tính trạng này tăng lên thì khả năng tích luỹ nạc cũng tăng lên. Theo lý thuyết, ở đàn lợn thuần chủng (chủ yếu ở lợn ngoại), hầu hết có các gen quyết định khả năng tích luỹ nạc. Khi ta chọn các dòng, giống lợn có khả năng tích luỹ nạc cao cho giao phối với nhau qua nhiều thế hệ sẽ dẫn đến tăng số gen tương đồng trong dòng.

Đây chính là phương pháp mà các nhà chọn giống sử dụng để cải tiến nâng cao tỷ lệ nạc ở lợn trong công tác giống hiện nay. Cơ sở khoa học của ưu thế lai Ưu thế lai đã được nghiên cứu và ứng dụng khá rộng rãi ở động vật và thực vật, ưu thế lai là tập hợp của những hiện tượng liên quan đến sức phát triển nhanh hơn, khả năng chống chịu bệnh tốt hơn và năng suất cao hơn ở thế hệ đời con so với bố mẹ. Theo Dickerson (1974) [43], khi lai giữa hai giống con lai chỉ có ưu thế lai cá thể. Khi lai 3 giống, nếu dùng đực của giống thuần giao phối với nái lai, con lai có cả ưu thế lai cá thể và ưu thế lai của mẹ, do mẹ là con lai F1.

Nếu dùng đực lai giao phối với nái của giống thứ ba, con lai có ưu thế lai cá thể và ưu thế lai của bố, do bố là con lai F1. Trong lai bốn giống, con lai có cả ưu thế lai cá thể, cả ưu thế lai của mẹ và ưu thế lai của bố. Để đạt được ưu thế lai tối đa thì nhà chọn tạo và lai giống cần tối ưu hóa các yếu tố để tạo cơ sở khoa học cho tăng năng suất chăn nuôi. Thông thường ưu thế lai chịu ảnh hưởng của các yếu tố sau: * Tổ hợp lai: Ưu thế lai đặc trưng cho mỗi tổ hợp lai.

Theo Trần Đình Miên và cs (1994) [17], mức độ ưu thế lai đạt được có tính cách riêng biệt cho từng cặp lai cụ thể. Theo Trần Kim Anh (2000) [1], ưu thế lai của mẹ có lợi cho đời con, ưu thế lai của lợn nái ảnh hưởng đến số con/ổ và tốc độ sinh n 6 trưởng của lợn con. Ưu thế lai cá thể ảnh hưởng đến sinh trưởng và sức sống của lợn con, đặc biệt ở giai đoạn sau cai sữa. Ưu thế lai của bố thể hiện tính hăng của con đực, kết quả phối giống, tỷ lệ thụ thai.

Khi lai hai giống, số lợn con cai sữa/nái/năm tăng 5 - 10%, khi lai 3 giống hoặc lai trở ngược số lợn con cai sữa/nái/năm tăng tới 10 - 15%, số con cai sữa/ổ nhiều hơn 1,0 - 1,5 con và khối lượng cai sữa/con tăng được 1 kg ở 28 ngày tuổi so với giống thuần (Colin, 1998) [42]. * Tính trạng: Ưu thế lai phụ thuộc vào tính trạng, có những tính trạng có khả năng di truyền cao nhưng cũng có những tính trạng có khả năng di truyền thấp. Những tính trạng liên quan đến khả năng nuôi sống và khả năng sinh sản có ưu thế lai cao nhất. Các tính trạng có hệ số di truyền thấp thường có ưu thế lai cao, vì vậy để cải tiến các tính trạng này, so với chọn lọc, lai giống là một biện pháp nhanh hơn, hiệu quả hơn.

Một số tính trạng ở lợn có ưu thế lai khác nhau: số con đẻ ra/ổ có ưu thế lai cá thể là 2%, ưu thế lai của mẹ là 8%; số con cai sữa có ưu thế lai cá thể 9%, ưu thế lai của mẹ là 11%; khối lượng cả ổ ở 21 ngày tuổi có ưu thế lai cá thể 12%; ưu thế lai của mẹ 18% (Richard, 2000) [55]. * Sự khác biệt giữa bố và mẹ: Ưu thế lai phụ thuộc vào sự khác biệt giữa hai giống đem lai, hai giống càng khác biệt với nhau về di truyền bao nhiêu thì ưu thế lai thu được khi lai giữa chúng càng lớn bấy nhiêu. Thông thường thì các giống có nguồn gốc càng xa nhau về điều kiện địa lý thì ưu thế lai càng cao. Ưu thế lai của một tính trạng nhất định phụ thuộc đáng kể vào ngoại cảnh.

Có nhiều yếu tố ngoại cảnh ảnh hưởng đến gia súc, cũng như ảnh hưởng đến biểu hiện của ưu thế lai. Ưu thế lai trong chăn nuôi lợn Những năm gần đây, nhiều giống lợn ngoại có năng suất cao đã được nhập nội vào Việt Nam. Đi đôi với việc sử dụng có hiệu quả các chương trình giống tối ưu, việc nâng cao chất lượng lợn giống đã và đang được tiến n 7 hành một cách tích cực. Đàn lợn cụ kỵ nhập nội này đã được nuôi thích nghi và sử dụng trong nhiều năm qua và nay được làm tươi máu nhằm nâng cao năng suất.

Lai tạo là biện pháp nhân giống nhằm nâng cao năng suất và phẩm chất sản phẩm thông qua ưu thế lai. Hiện nay, ở nhiều nước có chăn nuôi lợn phát triển 70 - 90% lợn nuôi thịt là lợn lai hybrid. Tại đó ưu thế lai được coi là môi trường nguồn lực sinh học để tăng năng suất và tham gia thành sản phẩm chăn nuôi (Nguyễn Thiện , 2006) [26]. Tuy nhiên việc kết hợp giữa hai giống nào có ưu thế cao phụ thuộc vào sự lựa chọn, xác định ưu thế lai của tổ hợp lai dựa trên giá trị giống.

Đối với giống lợn ngoại, hiện nay ở nước ta đang phổ biến 3 công thức lai sau: - Lợn lai 3 máu: Yorkshire - Landrace - Duroc, loại này phổ biến ở các tỉnh phía Bắc (Đồng bằng Sông Hồng, Đông Bắc, Bắc Trung Bộ). - Lợn lai 4 máu: Yorkshire - Landrace - Duroc - Pietrain, loại này phổ biến ở các tỉnh phía Nam, đặc biệt là Đông Nam Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long. Công thức này thường cho 2 giống lợn thành 1 cặp lai sau đó con của 2 cặp đã kết hợp với nhau tạo ra con lai 4 máu. Cặp 1: YR x LR ⇒F1 làm dòng mẹ.

- Lợn lai 5 máu: gồm các dòng L95 - L11 - L06 - L19 - L64. Hiện nay, dòng giống lợn lai này được Trại giống cụ, kỵ Tam Điệp, Ninh Bình của Viện Chăn nuôi triển khai. Con giống loại này phổ biến ở một số tỉnh Đồng bằng sông Hồng (Ninh Bình, Thái Bình, Hưng Yên,. Đặc điểm về sinh trưởng và phát dục của lợn Sinh trưởng là quá trình tích luỹ các chất hữu cơ trong cơ thể.

Đó là sự tăng lên về chiều cao, chiều dài, bề ngang và khối lượng các bộ phận của toàn bộ cơ thể con vật trên cở sở bản chất di truyền của đời trước quy định.